Akwụkwọ Daniel - Nke Iri Asatọ na Anọ

A na-eme ka eziokwu guzosie ike n’elu àmà nke mmadụ abụọ ma ọ bụ atọ, ma itinye arụ arụ anọ nke Isi nke asatọ nke Ezekiel n’ọrụ dịka ọgbọ anọ nke Adventizim Laodisia nwere ọtụtụ ndị àmà. N’isiokwu ndị gara aga, e gosipụtara na ụka asaa nke Mkpughe isi nke abụọ na nke atọ abụghị naanị na ha nọchiri anya akụkọ ihe mere eme nke Izrel nke oge a site n’oge ndịozi ruo n’ọgwụgwụ ụwa, kama na ụka asaa ahụ nọchikwara anya akụkọ ihe mere eme nke Izrel oge ochie site n’oge Mozis ruo n’oge Kraịst.

Ụka Efesọs nọchiri anya ma ụka Ndị Kraịst nke mbụ, ma kwa Izrel oge ochie site n’oge Mosis ruo n’oge Ndị Ikpe. Ụka Sịmaana nọchiri anya oge mkpagbu site n’oge ndị na-eso ụzọ Kraịst ruo n’oge eze ukwu Rom, Constantine, ma kwa oge Ndị Ikpe, mgbe onye ọ bụla na-eme ihe ziri ezi n’anya nke ya. Ụka Pegamọs nọchiri anya oge nkwekọrịta na ndọghachi n’eziokwu site n’oge Constantine ruo n’oge ọchịchị papal na 538, ma kwa oge Izrel oge ochie jụrụ Chineke họrọ eze, ma na-anọgide na-ekwekọrịta na alaeze ndị ọgọ mmụọ gbara ha gburugburu. Ụka nke anọ, Taịataịra, nke Jezebel nọchiri anya, bụ oge ọchịchị papal site n’afọ 538 ruo 1798, ma kwa afọ iri asaa nke ndọrọ-n’agha nke Izrel oge ochie na Babilọn.

Ụka anọ ahụ na-anọchikwakwa anya ọgbọ anọ nke Adventism, ma na-enye àmà maka itinye ihe arụ anọ nke Ezikiel n’ọrụ n’ebe ọgbọ anọ ahụ nọ. Nnupụisi nke 1863 nọchiri anya ọgbọ mbụ nke Izrel oge ochie, dịka e gosipụtara ya n’nnupụisi nke nwa ehi ọlaedo nke Erọn. Ọgbọ mbụ ahụ gụnyere ndụmọdụ e nyere ụka Efesọs, nke na-egosi na ndị nke Chineke ahapụwo ịhụnanya mbụ ha, nakwa na ha kwesịrị ichegharị ma laghachi n’ịhụnanya mbụ ha. N’afọ 1863, a tụpụrụ ịhụnanya mbụ ahụ n’akụkụ, dịka e ji ọla dị oké ọnụ ahịa William Miller nọchite ya anya (eziokwu ndị ntọala, karịsịa “oge asaa”), ma a dụrụ ndị nke Chineke ọdụ ka ha laghachi.

Ndị Millaịt agbaala mgba megide Protestantizim nke dapụrụ n’ezi okwukwe, nke Jeremaịa kpọrọ “nzukọ nke ndị na-akwa emo,” ma jiri ndidi chere ka ọhụụ ahụ bịaruo; n’ihi na mgbe ọ bịarutere, ọ gaghị aghọ ụgha. E gosipụtara “nzukọ nke ndị na-akwa emo” site n’amụma ochie ahụ nke ghọgburu onye amụma Juda, onye wetara ịba mba megide ofufe adịgboroja nke Jeroboam.

Ụka nke abụọ, ya bụ Smaina, nọchiri anya oge mkpagbu n’ime ụka Ndị Kraịst mbụ, nke mejupụtara ndị ezi ndị nwụrụ n’ihi okwukwe na ụfọdụ ndị wetara mkpagbu n’ahụ ha n’onwe ha n’ihi ebumnobi ndị na-erughị nsọ. Ọ nọchirikwa anya oge Ndị Ikpe, mgbe onye ọ bụla n’Izrel oge ochie na-eme ihe ọ bụla o chere na ọ dị mma n’anya ya. Ọgbọ nnupụisi ahụ nke malitere na 1888 kọwara oge mkpagbu megide Mmụọ nke Amụma, ndị ozi a họpụtara nke oge ahụ, na Mmụọ Nsọ. O webatara oge mgbe ndị okenye oge ochie nke Adventizim Laodisia họọrọ ime ihe ọ bụla o yiri ha ka ọ dị mma n’anya ha, dịka e si hụ ya n’aka ndị dịka Kellogg, Prescott, na Daniells.

N’oge ahụ, ndị ole na ole ahụ kwesịrị ntụkwasị obi nọ n’ọnọdụ ọgụ ime mmụọ na-egbu egbu megide otu ìgwè nke na-ekwu na ha bụ ndị Juu, ma ha abụghị. N’agbanyeghị ọnọdụ ndu ha, ha bụ ndị ụlọ nzukọ Setan, dịka Nwanyị White gbara àmà site n’ịkọwa na ụfọdụ nọ n’okpuru nduzi “nke ndị mmụọ ozi a chụpụrụ n’eluigwe.” Ha kwuru na ha bụ ndị amamihe, ma ha bụ ndị nzuzu. E tinyereghị ikpe ọmụma n’ahụ ndị amamihe n’oge ahụ, kama e nyere ha agbamume ka ha bụrụ ndị kwesịrị ntụkwasị obi ruo ọnwụ. N’afọ 1915, okwu ikpeazụ Nwanyị White kwuru bụ, “Amaara m onye m kweere na ya,” n’ihi na ọ bụ onye kwesịrị ntụkwasị obi ruo ọnwụ.

Ụka Pergamos nọchiri anya nkwekọrịta etiti eziokwu na njehie, etiti ikpere arụsị na Iso Ụzọ Kraịst, n’oge eze ukwu Constantine, nakwa nkwekọrịta Israel oge ochie nke mere n’akụkọ ihe mere eme nke ndị eze. Ọ nọchiri anya ngwakọta eziokwu na njehie, nke nwere ike ịmịpụta naanị njehie. E jiri ogbako Akwụkwọ Nsọ nke 1919 nọchite ya, ebe e mere ka mbipụta nke akwụkwọ ahụ, “The Doctrine of Christ”, pụta, iji mepụta ozi Adventist nke ga-anọchi anya n’ụzọ ka nso ozi ọma ụgha nke Protestantism dapụrụ n’ezi ofufe. Ọ bụ n’ọgbọ nke atọ nke Adventism ka nnukwu nkwekọrịta nke eziokwu mere.

Ọ bụ n’ọgbọ ahụ, malite n’afọ 1919, ka ụka bidoro nkwekọrịta nke mụtara Akwụkwọ Nduzi Ụka. Ọ bụ n’ọgbọ ahụ, malite n’afọ 1919, ka ụka bidoro nkwekọrịta nke chọrọ inweta nkwado mmụta n’ụlọ akwụkwọ ma nke ahụike ma nke okpukpe. Ọ bụ n’ọgbọ ahụ ka e bidoro mmegharị gaa na Baịbụl nke oge a ndị Katọlik bụ isi mmalite ha. Ọ bụ n’akụkọ ihe mere eme ahụ ka ịdị njikere nke ndị ndu iji guzobe mmekọrịta na ọchịchị ndị na-emegide Kraịst n’ụzọ doro anya mere.

Omume a mụrụ n’oge nwata ya n’oge Agha Obodo, mgbe nduzi Laodisia guzobere mmekọrịta iwu na gọọmenti United States, iji nweta ihe ga-aka mma nye ụmụ okorobịa nọ n’ime nzukọ ahụ ndị a ga-edebanye n’agha kasị egbu egbu n’akụkọ ihe mere eme America, ka e mechakwara ya ná mmalite Agha Ụwa Mbụ mgbe onyeisi General Conference, A. G. Daniells, so gọọmenti Germany kparịta ụka, na-enye nkwenye ya ka Germany debanye ma manye ụmụ okorobịa ije ozi n’agha, na ibu ngwa-agha, na ileghara Ụbọchị Izu Ike anya. Omume ahụ Daniells mere kpatara nkewa nke mụrụ alaka dị iche iche nke mmegharị Ndozigharị Seventh-day Adventist nke ka dị ruo taa.

Nkwekọrịta ahụ gara n’ihu n’oge Germany Nazi nke Hitler, ma mesịa kwa n’etiti mba ndị mejupụtara Soviet Union, a ka na-akwado ya taa n’okpuru ọchịchị dịka nke China. E gosipụtalarị nkwekọrịta nke ọgbọ nke atọ n’ihe metụtara nka ọchịchị site na nkwekọrịta nke ndị eze ochie nke Izrel na Constantine, dịka e sere ya onyinyo n’ụlọ-nzukọ nke Pagamos. Oge ahụ kwa nọchiri anya nkwekọrịta nke usoro ụka ya na ozi ọma ụgha nke udo na nchekwa, nke “The Doctrine of Christ” nke Prescott nọchiri anya ya.

Ikwa iko-olo ahụ na-akọwapụta ọrụ nke General Conference n’ịkwado onwe ha n’otu ahịrị na mba ndị dịka Nazi Germany na Soviet Union n’okpuru ihe ngọpụ nke idobe mmekọrịta ọrụ dị mkpa ha na ọchịchị ndị rụrụ arụ, ebe ha na-eleghara ndị kwere ntụkwasị obi nọ n’ime mba ndị ahụ anya, bụ ndị tara ahụhụ n’ihi mkpagbu sitere n’aka ọchịchị dị iche iche ha sonyere na ha. Nri a chụụrụ arụsị n’àjà nọchiri anya usoro ụgha nke Protestantism dapụrụ n’ezi okwukwe na nke Katọlik, nke n’oge ahụ guzosiri ike n’ụlọ akwụkwọ mahadum nke Adventism Laodisia, nke kwekọrịrị ka ụkpụrụ nduzi nke usoro dapụrụ n’ezi okwukwe chịkwaa ha, ma n’okpukpe ma n’ihe gbasara ahụ ike.

Jizọs gosipụtara njedebe nke ọgbọ nke atọ dịka O mere na mmalite ya, n’ihi na O ji mbipụta nke akwụkwọ ahụ, Questions on Doctrine, nke e bipụtara na 1957, kaa akara mbata nke ọgbọ nke anọ; akwụkwọ ahụ jụrụ kpamkpam ọdịiche nzọpụta bụ isi nke dị n’etiti eziokwu na echiche ụgha nke Protestantism nke dapụụrụ n’okwukwe na nke Katọlik. N’ezie, akwụkwọ ahụ nwere ọtụtụ nkuzi ezighi ezi, ma n’isi ya ọ na-akụzi na ọ gaghị ekwe omume ibi ndụ mmeri n’ime Kraịst ruo mgbe a gbanwere mmadụ n’ụzọ ọrụ-ebube n’Ọbịbịa nke Abụọ. Akwụkwọ ahụ kara akara mmalite nke ọgbọ ahụ nke ndị ikom oge ochie iri abụọ na ise ga-ehulata n’ihu anyanwụ. Ngwá ọrụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị na nke okpukpe ndị dị mkpa iji mee ka ụka Adventist nke Laodisia nabata ofufe ụbọchị Sọnde n’iwu Sọnde nke na-abịa ngwa ngwa erutela.

Ihe arụ nke anọ nke Ezikiel na-eme mgbe ndị ole na ole ahụ kwere ekwe n’isi nke itoolu na-anata akara n’egedege ihu ha, kpọmkwem tupu ndị mmụọ ozi na-ebibi ebido ọrụ ha. Ọhụhụ ahụ malitere n’amaokwu nke mbụ, nke isi nke asatọ, n’ụbọchị nke ise, nke ọnwa nke isii, nke afọ nke isii. Ọhụhụ ahụ malitere ụbọchị tupu e mezue ikpe ahụ n’ahụ ndị na-akpọ isi ala nye anyanwụ, nke bụ akara nke ikike papal, ọnụ ọgụgụ nke aha ya bụkwa “666.”

Ọrụ nke ịkà akara nke otu narị puku na iri anọ na anọ ahụ malitere n’ụbọchị Septemba 11, 2001, site n’ụzọ mwakpo ahụ e mere megide anụ ọhịa nke ụwa, nke ahúhú nke atọ nke Islam rụrụ. Mwakpo ahụ mere ka mba nile wee iwe, ma gosi ọbịbịa nke mmiri ozuzo ikpeazụ. Ma ọ bụ naanị ndị a ga-eduga azụ n’ọ̀tù ntọala Adventism ka ga-amata mmiri ozuzo ikpeazụ ahụ, ka ha wee hụ na Ahúhú atọ nke Islam bụ eziokwu ntọala. N’oge ahụ, ndị e duuru azụ n’ụzọ ochie ndị ahụ Jeremaịa kpọrọ “izu ike” (nke bụ mmiri ozuzo ikpeazụ), ga-abụ ma ndị nche na-afụ opi nke Ahúhú nke atọ, ma ọ bụ ndị jụrụ ịnụ olu opi ahụ, ya mere na-ajụ ije n’ụzọ ochie ndị ahụ.

A nwara ha ọnwụnwa site na mmehie nke nnupụisi nna ha nke afọ 1863. N’otu oge ahụ kpọmkwem, ozi banyere ezi omume nke Kraịst rutere, nke bụ “ịgụ onye ezi omume site n’okwukwe n’eziokwu”. Ọ bụ ozi Laodisia nke Jones na Waggoner, ọ bụkwa ozi Ezikiel nye ọkpụkpụ akọrọ nwụrụ anwụ nke sitere na “ifufe anọ”, ndị bụ akara nke Islam nke ahụhụ nke atọ (ịnyịnya “iwe” nke na-achọ ịtọpụ onwe ya). Mgbe ahụ, a nwara ndị ole na ole ahụ ndị kwesịrị ntụkwasị obi site na mmehie nke nnupụisi nna ha nke afọ 1888, dịka mmụọ ozi dị ike nke Mkpughe iri na asatọ siri rịdata mgbe a tụdara nnukwu ụlọ ndị dị na New York City n’ala, ma mezuo Mkpughe isi nke iri na asatọ, amaokwu nke mbụ ruo nke atọ.

Mgbe ahụ, e nwalere ha site n’ịmata ozi nke mmiri ikpeazụ. Ị̀ bụ mmiri ikpeazụ ngosipụta nke ike Chineke dịka n’oge gara aga, ka ọ̀ bụ na ngosipụta nke ike Chineke dị naanị n’oge gara aga? Mgbe ahụ, e nwalere ndị ole na ole kwesịrị ntụkwasị obi site n’inupụ isi nke inupụ isi nna ha n’afọ 1919. Otu ndị ole na ole ahụ kwesịrị ntụkwasị obi si agafe ule atọ ahụ ga-ekpebi ma ha ga-anata akara Chineke n’egedege ihu ha, ma ọ bụ hụ onwe ha ka ha na ndị okenye iri abụọ na ise nke Adventism Laodisia na-ehulata nye anyanwụ.

Nnupụisi nile nke ọgbọ anọ nke Adventizim Laodisia nwere ihe ha kwekọrọ na ya n’ụbọchị Septemba 11, 2001. Ụbọchị ahụ, nke Aịzaya kpọrọ “ụbọchị ifufe ọwụwa anyanwụ,” na-akara mmalite nke oge nke ịkpọchi akara nke puku mmadụ narị otu na iri anọ na anọ, ma oge ịkpọchi akara ahụ bụ oge nke na-agbatị. E gosipụtala njedebe nke oge ahụ site na mmalite ya, n’ihi na Jizọs na-eji mmalite nke ihe egosi njedebe nke ihe ahụ mgbe niile. N’ime mmegharị ikpeazụ nke usoro ịkpọchi akara ahụ, a na-eme ule ndị ahụ e nọchiri anya ha na mmalite nke oge ahụ ọzọ.

N’ụbọchị Septemba 11, 2001, ule ndị nnupụisi nke Adventizim Laodisia dara, dị ka e si nọchite ha anya site n’ihe arụ anọ nke Izikiel, nakwa site n’ụlọ-nsọ anọ mbụ nke Mkpughe isi nke abụọ na nke atọ, bịarutere, na-akara mmalite nke usoro nnwale nke na-eduga ma ọ bụ n’akara anụ ọhịa ahụ, ma ọ bụ n’akara-ọrụ nke Chineke, nye ndị na-ekwu na ha bụ ndị Adventist Ụbọchị nke Asaa.

Nduzi nke Adventizim nke Laodisia ejiderewo onwe ha n’ụdọ aghụghọ nke ha, ma ọ fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ihe na-agaghị ekwe omume ka ha “mata” nkwughachi nke ngosipụta ike Chineke dịka e sere ya n’ọnọdụ mmegharị ndozigharị ndị gara aga, gụnyere mmegharị ndozigharị ahụ nke wetara Adventizim ịdị adị. Ndị okenye oge ochie ahụ gbasasịrị ma kpuchie ozizi ndị ahụ nke e ji ọla Miller na-anọchi anya ha site n’ego adịgboroja na ọla adịgboroja. E debelawo igbe King James Bible n’oge asụsụ ochie, ma dochie ya na Bible nke asụsụ ọhụrụ ndị e kwuru n’okwu ha site na nkà okwu nke nwoke mmehie ahụ.

Ọ bụrụ na onye ọ bụla n’ime ndị oge ochie ahụ dị njikere ilebara ohere ahụ anya na ozi mmiri ozuzo ikpeazụ abụghị ozi udo na nchekwa, ọ ga-abụ ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ihe na-agaghị ekwe omume ka ha mata na ngosipụta nke ike Chineke n’akụkọ nsọ ndị gara aga bụ ihe na-akọwapụta kpọmkwem akara-nsụchi nke ndị puku mmadụ otu narị na iri anọ na anọ ahụ. Ihe ga-esiri ha ike karịa ịmata bụ na akụkọ nsọ ndị ahụ nke na-akọwapụta akara-nsụchi nke ndị puku mmadụ otu narị na iri anọ na anọ ahụ n’ụzọ kacha doo anya bụ akụkọ nsọ ndị na-emezu Malakaị isi nke atọ, n’ihi na Malakaị isi nke atọ na-egosi na mgbe niile e nwere onye ozi na-akwadebe ụzọ maka ọbịbịa mberede nke Onye Ozi nke Ọgbụgba-ndụ. Onye ozi ahụ bụ nke e ji amụma Elaịja nọchite anya ya, onye ji obi ike kwusara na agaghị enwe mmiri ozuzo n’akụkọ ihe mere eme ya, ma e wezụga ma ọ bụrụ na ọ bịara site n’ozi ya.

Ndị okenye iri asaa nke Ezikiel ga-ahụ ya dịka ihe ọchị ịnakwere na nkwupụta ha na ha bụ ụlọ nsọ nke Onyenwe anyị enweghị ntọala, ma na n’eziokwu ọ na-anọchi anya nkwupụta nke otu ndị a na-agafe agafe, dịka e nyere ubi vaịn ahụ ndị na-amị mkpụrụ kwesiri ubi vaịn ahụ. Ozi nke Ahụhụ nke atọ, onye ozi nke na-akwadebe ụzọ, abụ nke ubi vaịn ahụ, ha niile na-agba ama megide ọdịnala na omenala ndị ha tinyere ntụkwasị obi ha n’ime ha, ma na-anọchi anya ihe mgbochi fọrọ nke nta ka a ghara imeri n’ịmata mmiri ozuzo ikpeazụ ahụ.

Mmechi nke idechi akara nke otu narị puku na puku iri anọ na anọ na-egosipụta otu ule ahụ nye ndị kwuputara na ha “ghọtara” ọrụ Islam nke Ahụhụ nke atọ. “Mmụba nke ihe ọmụma” nke butere mmegharị nke ndị Millerite malitere na njedebe nke “oge asaa” n’afọ 1798. “Mmụba nke ihe ọmụma” nke butere mmegharị nke otu narị puku na puku iri anọ na anọ malitere na njedebe nke “oge asaa” ihe nnọchianya ya (afọ otu narị na iri abụọ na isii) n’afọ 1989. N’ime afọ otu narị na iri abụọ na isii ndị ahụ nke ndapụ-ukwu okwukwe na-arịwanye elu, Adventizim Laodisia erutela ọgbọ ya nke anọ na nke ikpeazụ.

Ọ bụ n’ọgbọ nke atọ na nke anọ ka mba ma ọ bụ ndị mmadụ na-ejupụta iko nke oge ule ha, oge ahụ eruola ugbu a. “Mmụba nke ọmụma” sitere n’akwụkwọ Daniel, nke osimiri Hiddekel nọchiri anya ya, bụkwa mmụta ahụ nke na-abawanye mgbe ekpughere Mkpughe nke Jisọs Kraịst tupu oge amara emechie.

Anyi ga-atụle isiakwụkwọ atọ ikpeazụ nke akwụkwọ Daniel n’isiokwu na-esonụ.