Ilu nke ụmụ agbọghọ iri ahụ na-akọwa ahụmahụ nke ndị mmadụ Adventist.
“Ilu nke ụmụ agbọghọ iri nke Matiu 25 na-egosikwa ahụmahụ nke ndị Adventist.” The Great Controversy, 393.
Ndị Adventist nke Miller mezuru ilu ahụ ruo n’akwụkwọ ya n’akwụkwọ.
“A na-ezoakarị m aka n’ilu ahụ banyere ụmụ agbọghọ iri ahụ na-amaghị nwoke, ndị ise n’ime ha maara ihe, ndị ise kwa bụ ndị nzuzu. E mezuruwo ilu a ma a ga-emezukwa ya ruo n’ụzọ ziri ezi nke ukwuu, n’ihi na ọ nwere itinye n’ọrụ pụrụ iche n’oge a, ma, dịka ozi mmụọ ozi nke atọ, e mezuruwo ya ma ọ ga-anọgide bụrụ eziokwu dị ugbu a ruo ná njedebe nke oge.” Review and Herald, Ọgọst 19, 1890.
Akụkọ banyere ngagharị nke mmụọ ozi mbụ na-anọchi anya ngagharị nke mmụọ ozi nke atọ, ma ihe atụ ahụ n’isi njedebe ya lekwasịrị anya n’ịma ma ụmụagbọghọ ndị ahụ nwere mmanụ ahụ, nke bụ ozi nke mmiri ozuzo ikpeazụ.
“E nwere ụwa nke dị n’ihe ọjọọ, n’aghọgbu na n’ịduhie, n’okpuru onyinyo ọnwụ n’onwe ya,—na-ehi ụra, na-ehi ụra. Ònye ka mkpụrụ obi ha na-ata ime ime iji kpọtee ha? Olu òlee nke pụrụ iru ha? A na-eburu uche m gaa n’ọdịnihu mgbe a ga-enye akara ahụ, ‘Lee, Onye-alụ Nwanyị ahụ na-abịa; pụọnụ izute Ya.’ Ma ụfọdụ ga-egbu oge inweta mmanụ maka imeju oriọna ha ọzọ, ma n’oge ga-adị oke anya ka ha ga-achọpụta na agwa, nke mmanụ ahụ na-anọchi anya ya, apụghị inyefe onye ọzọ. Mmanụ ahụ bụ ezi omume nke Kraịst. Ọ na-anọchi anya agwa, agwa apụghịkwa inyefe onye ọzọ. Ọ dịghị mmadụ pụrụ inwetara onye ọzọ ya. Onye ọ bụla aghaghị inwetara onwe ya agwa a sachapụrụ site n’ntụpọ mmehie ọ bụla.” Bible Echo, May 4, 1896.
“Mmanụ” ahụ n’ime ilu ahụ na-anọchi anya “agwa,” nakwa “ezi omume nke Kraịst.” Agwa e doro nsọ na-apụta naanị n’aka ndị na-eri Okwu Chineke.
Dọọ ha nsọ site n’ezi-okwu gị: okwu gị bụ ezi-okwu. Jọn 17:17.
“Mmanụ” bụkwa ozi nile nke Mmụọ nke Chineke.
“A na-eme Chineke ihere mgbe anyị anabataghị ozi ndị Ọ na-ezigara anyị. N’ụzọ dị otu a anyị na-ajụ mmanụ ọlaedo ahụ nke Ọ ga-awụnye n’ime mkpụrụobi anyị ka e wee nyefee ya ndị nọ n’ọchịchịrị.” Review and Herald, July 20, 1897.
“Mmanụ” ahụ bụ ozi nile nke Okwu Chineke nke na-ebuga ọnụnọ nsọ nke ezi omume Kraịst. N’ime ilu ahụ banyere ụmụ agbọghọ iri ahụ na-amaghị nwoke, nke bụkwa amụma nke Habakọk isi nke abụọ, ozi nke Mkpu Etiti Abalị, nke bụ ozi nke ezi omume Kraịst, dịka e gosipụtara ya n’ozi Jones na Waggoner n’ime nnupụisi nke 1888.
“Onyenwe anyị n’ebere Ya dị ukwuu zitere ndị Ya ozi kasị dị oké ọnụ ahịa site n’aka Ndị Okenye Waggoner na Jones. Ozi a bụ iji mee ka a kpọpụta n’ihu ụwa n’ụzọ doro anya karịa Onye Nzọpụta a buliri elu, àjà maka mmehie nke ụwa dum. Ọ gosipụtara izi ezi site n’okwukwe n’aka Onye Nkwado; ọ kpọrọ ndị mmadụ ka ha nata ezi omume Kraịst, nke a na-eme ka ọ pụta ìhè n’irube isi n’iwu nile nke Chineke. Ọtụtụ efunahụla ịhụ Jisọs n’anya. Ọ dị ha mkpa ka e duzie anya ha n’ebe Onye Ọ bụ n’ịdị nsọ Ya, n’uru Ya, na n’ịhụnanya Ya na-adịghị agbanwe agbanwe n’ebe ezi-na-ụlọ mmadụ nọ. E nyewo ike nile n’aka Ya, ka O wee kesaa mmadụ onyinye bara ụba, na-enye onye ọrụ mmadụ na-enweghị enyemaka onyinye na-enweghị ọnụ ahịa nke ezi omume Ya. Nke a bụ ozi ahụ Chineke nyere iwu ka e nye ụwa. Ọ bụ ozi mmụọ ozi nke atọ, nke a ga-ekwusa n’olu ukwu, ma soro ya bụrụ ịwụsa Mmụọ Ya n’ogo dị ukwuu.” Testimonies to Ministers, 91.
Ozi ahụ bụ ozi nke mmiri ozuzo ikpeazụ.
“Mmiri ozuzo ikpeazụ ahụ ga-adakwasị ndị nke Chineke. Mmụọ-ozi dị ike ga-esi n’eluigwe bịa ala, a ga-emekwa ka ebube ya nye ụwa dum ìhè.” Review and Herald, Eprel 21, 1891.
Mgbe mmụọ-ozi ahụ dị ike siri n’eluigwe rịdata n’ụbọchị Septemba 11, 2001, mmiri ikpeazụ ahụ malitere ịfesa, ma akụkọ ndị Millerite dịka e gosipụtara ya n’ilu ụmụ agbọghọ iri ahụ na n’isi nke abụọ nke Habakuk malitere imegharị onwe ya. Ọ bụ mgbe ahụ ka ndị Chineke nke ụbọchị ikpeazụ riri akwụkwọ ahụ nke dị n’aka mmụọ-ozi ahụ, ma site n’ime nke a, e duuru ha azụ n’ụzọ ochie nke Jeremaya, ma si otú a bụrụ ndị nche ndị ga-akpọ opi ịdọ aka ná ntị. Ịdọ aka ná ntị nke opi ahụ bụ ozi Laodisia nke Aịzaya nọchiri anya ya dịka nnukwu mkpu.
Tie mkpu n’olu ike, echedokwa onwe-gi; bulie olu-gi elu dika opi, gosi ndi nkem njehie-ha, gosi kwa ulo Jekob nmehie-ha. Aisaia 58:1.
Mmegharị nke ndị mmụọ ozi mbụ na nke atọ na-amalite n’oge “njedebe.” N’oge ahụ, e nwere “mmụba nke ọmụma” nke ga-anwale ọgbọ ahụ dị ndụ n’oge ahụ, ma naanị mgbe e bipụtasịrị ọmụma ahụ dịka ozi e haziri ahazi nke ọma. Mgbe nke ahụ gasịrị, a na-“enye ike” ozi ahụ e haziri ahazi, a na-egosikwa inye ike ahụ site n’ịda nke mmụọ ozi. Ịda nke mmụọ ozi ahụ na-akọwapụta arụmụka Habakkuk, òtù abụọ amalitekwa ịmata ozi nke bụ ma ọ bụ ezi ozi, ma ọ bụ ozi adịgboroja nke mmiri ozuzo ikpeazụ. Mgbe ahụ ndị kwesịrị ntụkwasị obi ghọọ ndị nche Chineke, ndị na-amalite ịfụ ozi ịdọ aka ná ntị nke opi.
Ezi ozi opi nke bụ eziokwu dabeere n’ìhè ahụ e sere n’elu tebụl abụọ Habakkuk. Ọ bụ ịdọ aka ná ntị nye Laodisia, na ịdọ aka ná ntị nke na-ekpughe mmehie ndị nke ndị nke Chineke. Mkparịta ụka ahụ na-arịwanye elu ruo n’oge nkụda mmụọ mbụ, mgbe otu òtù ahụ ghọrọ “nzukọ ndị na-akwa emo,” a kpọkwara ndị nche eziokwu ka ha laghachikwute ịnụ ọkụ n’obi ha nwere mbụ n’ihi ozi ahụ tupu nkụda mmụọ ahụ. Ka ndị nche ahụ laghachiri, ha ghọtara na ha nọ n’ime “oge ichere”, na ozi ahụ nke yiri ka ọ dara ada, n’eziokwu, ga-emezu, ma n’usoro Chineke. A zụlitere ozi ahụ n’ime obere oge (ma ọ bụ oge n’agbanyeghị nke ahụ), ma mgbe ozi ahụ bịarutere, a na-anọchi anya ya dịka ozi nke “Iti Mkpu Etiti Abalị”, nke bụ nanị mmụba nke ozi ahụ nke malitere inweta ike mgbe mmụọ ozi ahụ si n’eluigwe rịdata.
Mgbe ozi ahụ bịarutere, nkewa dị n’etiti ndị nabatara ọnọdụ nke ndị nche n’oge mgbadata nke mmụọ ozi ahụ, na ndị jụrụ, e mezuru ya n’uju. Nkewa ahụ na-akọwapụta ebe a na-ebipụta akara ahụ n’ahụ otu narị puku na puku iri anọ na anọ, tupu ịwụsa nke mmiri ozuzo ikpeazụ n’enweghị “ịtụ” ahụ e tinyere n’elu mmiri ozuzo ikpeazụ nke malitere mgbe mmụọ ozi ahụ dara.
Akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite bụ ihe atụ nke mmiri ozuzo ikpeazụ n’oge a na-eme akara ndị otu narị puku iri anọ na anọ. N’akụkọ ahụ, arụmụka nke Habakuk dabere n’ozi eziokwu na ozi ụgha banyere mmiri ozuzo ikpeazụ. Pọl kọwara otu ìgwè dị ka ndị nwere ịhụnanya nke eziokwu, ma kọwaa ìgwè nke ọzọ dị ka ndị na-anata aghụghọ siri ike n’ihi na ha enweghị ịhụnanya nke eziokwu, na n’ihi na ha ekwerewo “ụgha.”
Mmegharị Millerite na-anọchi anya mmepe nke eziokwu nke na-abawanye n’ihe ọmụma na n’ike site n’“oge ọgwụgwụ,” ruo n’oge a ga-awụsa Mmụọ Nsọ na Mkpu Etiti Abalị. Mmegharị Millerite kọwapụtara ụfọdụ waymarks pụrụ iche ndị e ji ihe ndị ọzọ tụnyere ha, dịka “oge ọgwụgwụ,” “ịhazi n’ụdị doro anya” nke ozi ahụ nke “mmụba nke ihe ọmụma” na-anọchi anya ya, “inyere ozi ahụ ike” nke e ji mmụọ ozi na-arịdata ama ya, “ndakpọ olileanya mbụ” nke na-ebubata ilu ahụ banyere ụmụ agbọghọ iri ahụ na-amaghị nwoke, awụsawụsa nke Mmụọ Nsọ nke a na-anọchi anya ya dịka “Mkpu Etiti Abalị”, ma emesịa “ndakpọ olileanya nke abụọ” ikpeazụ, ebe a “na-emechi” otu ọnụ ụzọ nke dispensation, ma “na-emeghe” ọnụ ụzọ ọzọ nke dispensation.
“Chineke enyewo ozi nke Mkpughe 14 ọnọdụ ha n’usoro amụma, ọrụ ha agaghịkwa akwụsị ruo n’ọgwụgwụ akụkọ ụwa a. Ozi nke mmụọ ozi mbụ na nke abụọ ka bụ eziokwu maka oge a, ha ga-agakwa n’otu ahịrị na nke a na-esote. Mmụọ ozi nke atọ na-ekwupụta ịdọ aka ná ntị ya n’olu ukwu. ‘Mgbe ihe ndị a gasịrị,’ ka Jọn kwuru, ‘ahụrụ m mmụọ ozi ọzọ ka o si n’eluigwe rịdata, onye nwere ike dị ukwuu, ụwa wee mụchie site n’ebube ya.’ N’ime ìhè a, a chịkọtara ìhè nke ozi atọ ahụ niile ọnụ.” The 1888 Materials, 804.
Mmegharị Millerite, nke na-anọchite anya mmegharị nke ndị otu narị na iri anọ na anọ puku, jikọtara onwe ya n’amụma nke afọ puku abụọ na narị atọ na afọ puku abụọ na narị ise na iri abụọ nke Daniel isi nke asatọ, amaokwu iri na atọ na iri na anọ. “Oge ọgwụgwụ,” bịarutere n’isi njedebe nke “oge asaa” nke iwe Chineke megide alaeze ugwu nke Izrel. Ịtọpụta ozi Miller n’usoro iwu n’afọ 1831, bịarutere narị afọ abụọ na iri abụọ mgbe e mechara Bible King James.
“Maazị Miller, dịka ndị ozi a kpọpụtara site n’ozi a n’ala ndị ọzọ, buru ụzọ chee na ọ ga-emezu ọrụ e nyere ya site n’ide na ibipụta ya n’akwụkwọ akụkọ ọha na eze na n’akwụkwọ nta. O buru ụzọ bipụta echiche ya n’akwụkwọ akụkọ Vermont Telegraph, akwụkwọ akụkọ ndị Baptist, nke e bipụtara na Brandon, Vt. Nke a mere n’afọ 1831.” John Loughborough, The Great Second Advent Movement, 120.
Mmegharị nke “oge ọgwụgwụ” nke mmụọ-ozi nke atọ rutere n’afọ 1989, na njedebe nke otu narị afọ na afọ iri abụọ na isii site na nnupụisi nke 1863. “Otu narị afọ na afọ iri abụọ na isii” bụ ihe nnọchianya nke “oge asaa.” Mmegharị abụọ ahụ malitere site n’imezu nke “oge asaa.”
E mere ka a kwadoro ozi nke mmegharị nke mmụọ-ozi nke atọ n’afọ 1996, site n’ịmepụta usoro isiokwu ndị e nyere aha ya bụ, The Time of the End, nke e bipụtara n’akwụkwọ akụkọ a kpọrọ, Our Firm Foundation. E bipụtara isiokwu ndị ahụ narị afọ abụọ na afọ iri abụọ mgbe Ekwupụta Nnwere Onwe nke 1776 gasịrị. E mere ka ozi nke mmegharị abụọ ahụ bụrụ nke a kwadoro n’usoro narị afọ abụọ na afọ iri abụọ mgbe akụkọ ihe mere eme nke jikọtara kpọmkwem na ozi ahụ nke bịarutere na njedebe nke narị afọ abụọ na afọ iri abụọ ahụ gasịrị.
Ọnụọgụgụ ahụ, “narị abụọ na iri abụọ,” na-anọchi anya njikọ (mkpọrịta) dị n’etiti “oge asaa,” nke iwe Chineke megide alaeze ndịda nke Juda, nke malitere n’afọ 677 T.O.A., na mmalite nke afọ puku abụọ na narị atọ nke Daniel isi nke asatọ, amaokwu nke iri na anọ, n’afọ 457 T.O.A. Ọnụọgụgụ narị abụọ na iri abụọ na-ejikọta amụma abụọ ahụ ọnụ, e gosikwara amụma abụọ ahụ ọnụ n’amaokwu ntọala nke Adventizim, nke bụ Daniel isi nke asatọ, amaokwu nke iri na atọ na nke iri na anọ. N’amaokwu ndị ahụ Kraịst kpọpụtara onwe ya n’amụma dịka “onye nsọ ahụ pụrụ iche,” nke bụ ntụgharị sitere n’okwu Hibru ahụ bụ “Palmoni,” nke pụtara “Onye Ọgụgụ Ọnụ Dị Ebube”.
Onye Nọmba Dị Ịtụnanya na-ewebata ọhụụ abụọ ahụ nke na-anọchi anya ahịrị amụma abụọ ahụ, n’ime amaokwu abụọ ahụ n’onwe ha, nke Nwanyị White kpọrọ ogidi etiti nke Adventizim. E jikọtara ebe mmalite ahụ site na njikọ ihe nnọchianya nke afọ narị abụọ na iri abụọ ruo mgbe emezuru ha na 1844. Isi nke abụọ nke Habakuk na-ejedebe na amaokwu nke iri abụọ, si otu a na-akara ọnụọgụ “narị abụọ na iri abụọ” site n’okwu dị iche nke Onye Nọmba Dị Ịtụnanya, n’ihi na amaokwu ahụ na-akọwapụta otu njirimara bụ isi nke Ụbọchị Nkpuchi Mmehie nke ihe nnọchianya ya zuru ezu nke malitere n’ụbọchị ahụ.
Ma Onyenwe anyị nọ n’ụlọ nsọ ya dị nsọ: ka ụwa nile nọọ jụụ n’ihu Ya. Habakkuk 2:20.
Oge amụma abụọ ahụ nke na-anọchi anya ogidi etiti nke Adventizim, ndị Ewebatara ozugbo site n’aka Onye-Ọnụ-Ọgụgụ Dị Ebube, ka ejikọtara ọnụ site n’afọ narị abụọ na iri abụọ; ma Jisọs (Onye-Ọnụ-Ọgụgụ Dị Ebube), onye na-akọwapụta mgbe niile njedebe nke otu ihe na mmalite nke otu ihe, jiri ọnụọgụ narị abụọ na iri abụọ kpọọ akara njedebe ha n’ụbọchị Ọktoba 22, 1844.
Mmegharị nke mmụọ-ozi mbụ, dịka ọ dịkwa na mmegharị nke mmụọ-ozi nke atọ, malitere n’oge “njedebe” (“time of the end”) (1798 na 1989 n’usoro ha), ebe a na-amata “oge asaa” (“seven times”) nke Levitikọs isi nke iri abụọ na isii. Waymark na-esonụ n’akụkọ ihe mere eme abụọ ahụ ka e ji njedebe nke afọ narị abụọ na iri abụọ mara, nke bụkwa àgwà amụma nke “oge asaa,” n’ihi na ebe mmalite nke ọhụụ abụọ ahụ (chazon na mareh) na-anọchi anya oge afọ narị abụọ na iri abụọ nke na-ejikọta ha ọnụ.
Mbipụta Akwụkwọ Nsọ King James n’afọ 1611, ime ka ozi Miller bụrụ usoro doro anya dịka e bipụtara ya n’akwụkwọ akụkọ Vermont Telegraph, imepụta Nkwupụta Nnwere Onwe, na mbipụta nke The Time of the End n’akwụkwọ akụkọ Our Firm Foundation, bụcha mbipụta. Mbido na njedebe nke oge abụọ ahụ nke narị afọ abụọ na iri abụọ, ha abụọ na-anọchi anya mbipụta dịka ihe ịrịba ama nke akụkọ ihe mere eme. Ọnụọgụ “narị afọ abụọ na iri abụọ” bụ akara nke njikọ amụma, a jikọtakwa mbipụta anọ ahụ niile site n’ịbụ ha mbipụta, nakwa site n’ozi ahụ a na-anọchi anya ya dịka “mmụba nke ọmụma” n’ime akụkọ ihe mere eme nke ọ bụla n’ime ha.
Akwụkwọ Nsọ n’afọ 1611 na-anọchi anya nkwukọrịta nke oziọma site n’ụlọikpe nke eluigwe ruo n’aka ụmụ mmadụ. E debere ozi Miller n’ime usoro amụma oge, ma chaatị nsọ abụọ nke Habakkuk na-eme ka a mata ya n’ụzọ dị mfe na e ji ahịrị akụkọ ihe mere eme kọwaa ozi Miller n’ese. “Vermont” pụtara “ugwu akwụkwọ ndụ ndụ”, ma dịka mkpughe si kwuo, “akwụkwọ ndụ ndụ” bụ akara nke okwukwe.
“Nrọ a nyere m olileanya. Ụdọ ndụ akwụkwọ ndụ ahụ nọchiri anya okwukwe n’uche m, mma na ịdị mfe nke ịtụkwasị Chineke obi wee malite ịchapụta mkpụrụobi m.” Christian Experience and Teachings, 28.
E mere ka e mere ya n’usoro, a kpọsakwa ya site n’aka nzukọ‑nsọ ahụ nke kwere ekwe, n’ihi na “ugwu” n’ụbọchị ikpeazụ bụ “nzukọ‑nsọ”.
Ọ ga-erukwa na n’ụbọchị ikpeazụ, ka a ga-eme ka ugwu nke ụlọ Jehova guzosie ike n’elu isi ugwu niile, a ga-ebulikwa ya karịa ugwu nta niile; mba niile ga-asọba na ya. Ọtụtụ ndị mmadụ ga-eje kwa, sị, Bịanụ, ka anyị rigoro n’ugwu Jehova, n’ụlọ Chineke Jekọb; ọ ga-akụziri anyị ụzọ Ya, anyị ga-ejekwa ije n’ụzọ Ya: n’ihi na ọ bụ na Zayọn ka iwu ga-esi pụta, na okwu Jehova si na Jerusalem. Aịzaya 2:2, 3.
Ozi nnwale nke e mere ka ọ bụrụ usoro nke Miller sitere n’aka nzukọ‑ukwu ahụ na‑eguzosi ike n’ihe; mbipụta a kpọrọ The Telegraph na‑anọchi anya ozi si n’eluigwe, dị ka Bible King James mere; n’ihi na okwu ahụ bụ “telegraph,” nke e si n’okwu Gris abụọ kee, bụ ozi sitere n’ebe dị anya. Okwu mbụ ahụ (tele) pụtara “ebe dị anya ma ọ bụ n’ebe dị anya,” nke abụọkwa (grapho), “ide ma ọ bụ dekọọ.” Ha ọnụ pụtara “ide ma ọ bụ zipu ozi n’ebe dị anya.” N’afọ 1611, Chineke, site n’ịmepụta Bible King James, zipụrụ ozi Ya sitere n’eluigwe, ma na ngwụcha afọ narị abụọ na iri abụọ, ozi Miller, dịka e si mee ya ka ọ bụrụ usoro mbụ n’afọ 1831 n’ime Vermont Telegraph, zipụkwara ozi Chineke sitere n’eluigwe. Ozi ahụ bụ “mmụba nke ihe ọmụma” nke e meghere n’oge “njedebe” n’afọ 1798, nke mesịrị mepụta usoro ọnwụnwa nke nzọụkwụ atọ nye ọgbọ ahụ. Akụkọ ihe mere eme ahụ nọchiri anya n’ụdị ihe ga-eme eme akụkọ ihe mere eme nke Future for America.
Nkwupụta nke Nnwere Onwe n’afọ 1776, na-anọchite anya mmalite nke anụ ọhịa nke ụwa nke Mkpughe isi nke iri na atọ. Ọ na-anọchite anya mmalite nke United States, ma n’ime ime otú ahụ ọ na-akọwapụta mgbochi nke nnwere onwe na njedebe nke United States. Ozi nke Future for America (dị ka aha ahụ na-egosi), na-akọwapụta njedebe ahụ nke e jiri mmalite ya tụnyere ya n’ime mbipụta nke Nkwupụta nke Nnwere Onwe. Afọ narị abụọ na iri abụọ ka e mesịrị, n’afọ 1996, ozi ahụ nke mepụtara akwụkwọ akụkọ The Time of the End, natara ụlọ ọrụ iwu kwadoro nke e nyerebu aha ya, Future for America. N’afọ ahụ, e bipụtara akwụkwọ akụkọ The Time of the End, nke mejupụtara isiokwu ndị e bupụtala n’akwụkwọ mbipụta a kpọrọ Our Firm Foundation.
Aha ozi ahụ bụ Future for America na-ekwu maka akụkọ ihe mere eme nke Nkwupụta Nnwere Onwe, n’ihi na mbipụta ahụ kara akara mmalite nke United States, ma Jizọs na-egosipụtakwa mgbe niile njedebe site ná mmalite. Isiokwu nke mbipụta ahụ, bụ́ The Time of the End, na-ekwu ma “oge ọgwụgwụ” n’afọ 1989, ma kwa njedebe nke oge nnwale mgbe Michael biliri. Ozi ahụ e mere ka ọ bụrụ nke e guzobere n’ụzọ doro anya n’ime mbipụta ahụ (Daniel isi nke iri na otu, amaokwu iri anọ ruo iri anọ na ise), ka e mepere mgbe ọdịda nke Soviet Union gasịrị n’afọ 1989 (oge ọgwụgwụ), ma amaokwu ndị e meghere na-egosi usoro akụkọ ihe mere eme nke na-aga n’ihu site n’afọ 1989 ruo mgbe amaokwu nke mbụ nke isi nke iri na abụọ na-akọwa Michael ka ọ na-ebili, na oge nnwale nke mmadụ emechie.
Site n’ọbipụta nke Declaration of Independence, n’afọ 1776, ruo n’ọbipụta nke magazin The Time of the End, hà nhata afọ narị abụọ na iri abụọ, ma mmalite na njedebe ahụ na-ekwu maka otu isiokwu amụma ahụ. Ọbipụta nke The Time of the End ka e si n’ịchịkọta isi ndị a mee, bụ ndị e bu ụzọ bipụta dịka edemede n’ọbipụta Our Firm Foundation, ma ọ na-anọchite eziokwu amụma ahụ na, ma e wezụga ijidesi eziokwu ntọala nke mmegharị Millerite ike (nke bụ “our firm foundation”), ọ gaghị ekwe omume ịghọta “increase of knowledge” n’oge “time of the end” n’afọ 1989.
Akara ngosi ụzọ nke a nọchiri anya dịka “oge ọgwụgwụ,” na akara ngosi ụzọ nke na-anọchi anya “ịhazi n’ụzọ usoro” nke ozi ahụ n’akụkọ ihe mere eme ndị yiri ibe ha nke mmegharị ozi mmụọ ozi nke mbụ na nke atọ, ha abụọ nwere akụkụ amụma nke “oge asaa” nke Levitikọs iri abụọ na isii. Akara ngosi ụzọ na-esonụ n’akụkọ ihe mere eme ndị ahụ yiri ibe ha bụ inye ozi ahụ ike, dịka ọdịda nke ma mmụọ ozi nke Mkpughe iri gosiri na Ọgọst 11, 1840, ma ọ bụ mmụọ ozi nke Mkpughe iri na asatọ gosiri na Septemba 11, 2001. Mmezu nke ahụhụ nke abụọ nke Mkpughe isi nke itoolu mere ka mmụọ ozi nke Mkpughe iri rịdata, ma mmezu nke ahụhụ nke atọ nke Mkpughe isi nke iri mere ka mmụọ ozi nke Mkpughe isi nke iri na asatọ rịdata.
N’akụkọ ihe mere eme ndị ahụ yiri ibe ha, mmiri ozuzo ikpeazụ na-amalite “ifesa” n’oge ahụ mmụọ ozi na-arịdata. N’oge ahụ ka a na-eme ka ozi ahụ “jupụta n’ike” site n’ịkwado ya site n’imezu ihe omume ahụ e buru n’amụma. N’ebe ndị Millerite nọ, ọ bụ njedebe nke ọchịchị kasịnụ nke Ottoman n’imezu amụma oge ahụ banyere Islam nke Ahụhụ nke Abụọ dị n’Akwụkwọ Mkpughe isi nke itoolu, amaokwu nke iri na ise. N’ebe mmegharị nke otu narị puku na iri anọ na anọ ahụ nọ, ọ bụ “iwe iwe nke mba dị iche iche,” amụma banyere Islam nke Ahụhụ nke Atọ nke dị n’oge opi nke asaa n’Akwụkwọ Mkpughe iri, amaokwu nke asaa, nke mezuru mgbe e wedara nnukwu ụlọ ndị dị na Obodo New York n’ala.
Nke ọ bụla n’ime akara-ụzọ ndị bụ isi nke akụkọ ihe mere eme ndị ahụ yiri ibe ha nwere njikọ kpọmkwem na ọrụ nke Wonderful Numberer, Onye na-etinye akara mbinye aka Ya n’elu mmekọrịta dị n’etiti ọhụụ abụọ ahụ nke na-anọchi anya puku afọ abụọ na narị atọ na puku afọ abụọ na narị ise na iri abụọ. Ndị nche amụma a na-ebuli elu n’oge mbilite-ala nke mmụọ ozi ahụ na-afụ opi ịdọ aka ná ntị nke gụnyere ozi ahụ e zigara Laodicea, nke, n’afọ 1856, ejikọtara kpọmkwem na mmeghe nke ìhè ka ukwuu nke “oge asaa.” Akara-ụzọ nke tebụl abụọ Habakkuk, nke chaatị ndị ọsụ ụzọ nke 1843 na 1850 na-anọchi anya, nke ha abụọ na-egosi n’ụzọ eserese “oge asaa,” bịara n’etiti mbilite-ala nke mmụọ ozi ahụ na “ndakpọ olileanya mbụ” n’ime akụkọ ihe mere eme ọ bụla yiri ibe ya.
Akara ngosi nke “oge ichere ahụ” jikọrọ aka kpọmkwem na amụma dara ada nke afọ 1843, nke bụ amụma banyere mmezu nke ma puku afọ abụọ na narị atọ ahụ, ma kwa puku afọ abụọ na narị ise na iri abụọ ahụ. Ozi nke Mkpu Etiti Abalị bụ njirimara nke mmezu dị nso nke oge amụma abụọ ahụ. “Ụzọ” nke nkesa oge mechiri emechi n’akara ngosi ikpeazụ ahụ na-egosi mmezu nke oge amụma abụọ ahụ, ma na-akara ebe opi nke asaa, ma ọ bụ opi Jubili, malitere ịkpọ ụda. Akara ngosi ọ bụla n’ime akụkọ ihe mere eme nke ọ bụla jikọrọ aka kpọmkwem na “oge asaa ahụ,” ma “oge asaa ahụ” na-anọchi anya eriri nke na-ejikọta akụkọ ihe mere eme abụọ ahụ ọnụ, ma akụkọ ihe mere eme abụọ ahụ na-anọchi anya ozi nke mmiri ikpeazụ ahụ.
Anyị ga-aga n’ihu na ọmụmụ a n’isiokwu na-esonụ.
“‘Nye ndị na-asụ ngọngọ n’okwu ahụ, ebe ha na-enupụ isi,’ Kraịst bụ nkume nke ịkpasu iwe. Ma, ‘nkume ahụ ndị na-ewu ụlọ jụrụ, otu ahụ ka e mere isi nkuku.’ Dị ka nkume ahụ a jụrụ ajụ, Kraịst n’ọrụ Ya n’ụwa eburuwo nlelị na mmegbu. A ‘ledara Ya anya, ndị mmadụ jụrụ Ya; nwoke nke ihe mgbu, onye maara iru újú nke ọma: ... e ledara Ya anya, anyị agụghịkwa Ya ihe ọ bụla.’ Aịsaịa 53:3. Ma oge ahụ dị nso mgbe a ga-enye Ya ebube. Site na mbilite n’ọnwụ, a ga-ekwupụta Ya dị ka ‘Ọkpara Chineke n’ike.’ Ndị Rom 1:4. N’ọbịbịa Ya nke abụọ, a ga-ekpughe Ya dịka Onyenwe eluigwe na ụwa. Ndị ahụ na-achọ ugbu a ịkpọgide Ya n’obe ga-amata ịdị ukwu Ya. N’ihu eluigwe na ala nile, nkume ahụ a jụrụ ajụ ga-aghọ isi nkuku.”
“Ma n’ebe onye ọ bụla ọ ga-adakwasị, ọ ga-egweri ya ka ọ bụrụ ájá.” Ndị ahụ jụrụ Kraịst ga-ahụ n’oge na-adịghị anya ka e bibie obodo ha na mba ha. A ga-agbaji ebube ha, kụsaakwa ya dịka uzuzu n’ihu ifufe. Gịnịkwa bụ ihe bibiri ndị Juu? Ọ bụ nkume ahụ nke, ma ọ bụrụ na ha wuru n’elu ya, gaara abụ nchekwa ha. Ọ bụ ịdị mma nke Chineke e ledara anya, ezi omume a jụrụ ajụ, ebere a kpọrọ ihe efu. Ndị mmadụ guzobere onwe ha imegide Chineke, ma ihe niile nke gaara abụ nzọpụta ha ghọrọ mbibi ha. Ihe niile Chineke họpụtara ka ọ bụrụ nke ndụ, ha chọpụtara na ọ ghọrọ nke ọnwụ. N’ịkpọgide Kraịst n’obe site n’aka ndị Juu ka mbibi Jerusalem dị n’ime ya. Ọbara ahụ a wụsịrị na Kalvarị bụ ibu ahụ mere ka ha mikpuo n’iyi n’ụwa a na n’ụwa nke ga-abịa. Otú ahụkwa ka ọ ga-adị n’ụbọchị ukwu ikpeazụ ahụ, mgbe ikpe ga-adakwasị ndị jụrụ amara Chineke. Kraịst, nkume ha nke ịsụ ngọngọ, ga-apụta mgbe ahụ n’ihu ha dịka ugwu nke ịbọ ọ́bọ̀. Ebube nke ọnụnọ Ya, nke bụ ndụ nye ndị ezi omume, ga-abụ ọkụ na-erepịa nye ndị ajọ omume. N’ihi ịhụnanya a jụrụ, amara a ledara anya, a ga-ebibi onye mmehie.”
“Site n’ọtụtụ ihe atụ na ịdọ aka ná ntị ndị a na-eme ugboro ugboro, Jisọs gosiri ihe ga-abụ nsonaazụ nye ndị Juu n’ihi ịjụ Ọkpara nke Chineke. N’okwu ndị a Ọ na-agwa ndị niile nọ n’oge ọbụla okwu, ndị jụrụ ịnabata Ya dịka Onye Mgbapụta ha. Ịdọ aka ná ntị ọ bụla bụ maka ha. Ụlọ nsọ e merụrụ emerụ, nwa ahụ na-erubeghị isi, ndị ọrụ ubi ahụ ụgha, ndị na-ewu ụlọ ndị na-elelị anya, nwere ihe ha na ya hà n’ahụmahụ nke onye mmehie ọ bụla. Ọ gwụla ma o chegharịa, ikpe mbibi ahụ nke ha buru amụma ya ga-abụ nke ya.” The Desire of Ages, 599, 600.