Akwụkwọ Daniel—Nọmba Iri Itoolu na Atọ

Akwụkwọ Daniel na-egosi na ọ bụ Rome ka na-eguzobe ọhụ ahụ, ma ndị Protestant nke akụkọ ihe mere eme Millerite jụrụ nghọta ahụ mgbe William Miller kọwara eziokwu a. N’ụbọchị ikpeazụ, ọ ka bụkwa Rome na-eguzobe ọhụ ahụ, ma taa Adventism Laodisia na-akwado ugbu a echiche Protestant dara ada ahụ na ndị na-apụnara mmadụ gị ihe bụ Antiochus Epiphanes. Ndị ọgbụgba ndụ ahụ a na-agabiga n’akụkọ ihe mere eme Millerite jụrụ otu eziokwu ahụ ahụ, nke bụkwa eziokwu a na-ajụ ugbu a site n’aka ndị ọgbụgba ndụ nke ụbọchị ikpeazụ, ndị a na-agabigakwa ugbu a. Solomon kwuru ya nke ọma:

N’amụma, e nwere ngosipụta atọ nke Rom, ma ngosipụta abụọ mbụ ahụ na-akọwapụta njirimara nke nke atọ, n’ihi na e guzobere eziokwu n’elu àmà nke mmadụ abụọ.

Okpukpe Rome nke ndị ọgọ mmụọ bụ ikpere arụsị, ikpere arụsịkwa bụ adịgboroja nke ezi okpukpe. Ọ bụghị nke ukwuu adịgboroja n’echiche a na-aghọta ego adịgboroja, n’ihi na ikpere arụsị n’eziokwu adịghị ka ezi okpukpe n’ụzọ ọ bụla. Ma n’amụma, ọ nwere àgwà adịgboroja. Obodo Rome bụ adịgboroja nke Jerusalem, o nwekwara ụlọ nsọ (Pantheon) nke bụ adịgboroja nke ụlọ nsọ dị na Jerusalem. Omume okpukpe nke ikpere arụsị adịghị edo nsọ, ha bụkwa nke ekwensu, ma ha na-anọchi anya omume okpukpe adịgboroja nke Setan. A na-akpọ onye isi okpukpe Rome nke ndị ọgọ mmụọ Pontifex Maximus. “Pontifex Maximus” na mbụ na-ezo aka n’aka onye isi nchụàjà nke okpukpe steeti Rome n’oge Rome ochie, ebe mmalite ya laghachiri n’oge mbụ nke Republic Rome. Ka oge na-aga, e jikọtara ya na ikike ndọrọ ndọrọ ọchịchị na nke okpukpe, ma n’ikpeazụ ọ ghọrọ aha Pope na-eji taa n’ime Chọọchị Roman Katọlik.

Aha onye-isi nchụàjà nke Rom ndị na-ekpere arụsị bụ Pontifex Maximus, ọ bụkwa aha onye-isi nchụàjà nke Rom ndị popu; ọ bụkwa mkpụrụokwu Latịn nke pụtara “Onye Kasị Ukwuu n’etiti Pọntif Kasị Elu.” Ọ bụ onye-isi nchụàjà nke okpukpe steeti Rom, karịsịa òtù ofufe nke chi Jupiter. Pontifex Maximus nwere ikike na ọrụ okpukpe dị ukwuu, gụnyere ilekọta emume okpukpe dị iche iche na ijide n’aka na kalenda okpukpe Rom na-arụ ọrụ nke ọma. Pontifex Maximus bụ isi nke Òtù Ndị Pọntif (Collegium Pontificum), otu ndị nchụàjà a na-enye ọrụ ịkọwa ma debe emume okpukpe Rom.

Onyeisi nchụàjà nke ma Rom ndị ọgọ mmụọ ma Rom ndị pāpà bụ Pontifex Maximus; ya mere, aha onyeisi Rom nke oge a ga-abụkwa n’ụzọ nkịtị Pontifex Maximus. Okpukpe nke Rom ndị ọgọ mmụọ bụ ikpere arụsị, ma okpukpe nke Rom ndị pāpà bụ, ma ka bụkwa, ikpere arụsị, ma e ji nkwupụta ịbụ Ndị Kraịst kpuchie ya; ma okpukpe nke Rom nke oge a nke ụbọchị ikpeazụ ga-abụ ikpere arụsị, e jikwa nkwupụta ịbụ Ndị Kraịst kpuchie ya.

Ma Roma nke ndị ọgọ mmụọ na nke ndị popu abụọ nwere oge a kapịrị ọnụ nke ha ga-achị n’ike kacha elu. E kpebiri na Roma nke ndị ọgọ mmụọ ga-achị n’ike kacha elu ruo afọ narị atọ na iri isii, n’ime mmezu amụma oge dị na Daniel isi nke iri na otu, amaokwu nke iri abụọ na anọ.

Isiokwu nke amaokwu nke iri abụọ na anọ bụ Rom nke ndị ọgọ mmụọ, n’ihi na ha ghọrọ isiokwu ahụ n’amaokwu nke iri na isii, ma nọgide bụrụ isiokwu ahụ ruo n’amaokwu nke iri atọ na otu. Anyị ga-atụle amaokwu ndị a kpọmkwem n’akwụkwọ ndị na-abịa, ma n’ebe a, anyị na-egosi nanị na amụma kọwara na Rom nke ndị ọgọ mmụọ ga-achị n’elu ihe niile ruo afọ narị atọ na iri isii, dịka e sere ya n’onyinyo site n’otú Rom si “atụmatụ” “ngwá agha ha megide ebe e wusiri ike, ọbụna ruo otu oge.” Okwu a sụgharịrị dịka “megide” pụtara n’eziokwu “site na,” ma amaokwu ahụ na-ekwu na Rom ga-esi “n’ebe e wusiri ike” duzie ụwa, nke bụ Obodo Rom, ma ọ ga-eme nke a ruo “otu oge”, nke bụ afọ narị atọ na iri isii.

Rom nke ndị ọgọ mmụọ malitere ịchị n’ụzọ kachasị elu n’Agha Actium, n’afọ 31 T.K., ma gara n’ihu ịchị n’ụzọ ahụ ruo n’afọ 330 A.K., mgbe Constantine kwagara isi obodo alaeze ahụ site n’ebe e wusiri ike nke Obodo Rom gaa n’Obodo Constantinople. Mgbe ahụ, alaeze ahụ malitere ndakpọ ya a ma ama n’ọjọọ. Obodo Rom bụ “ebe e wusiri ike” amụma ahụ maka Rom nke ndị ọgọ mmụọ, ma mgbe ọ na-achị site n’obodo ahụ, ọ dịghị onye pụrụ imeri ya. N’agha ndị sochiri mbufe ọchịchị Constantine, Obodo Rom ghọrọ ebe a na-elekwasị anya n’ịwakpo ya site n’aka Genseric na agbụrụ ndị barbarians wakporo, ndị e ji opi anọ mbụ nke Mkpughe isi nke asatọ nọchite anya ha.

N’ihi nke a, n’akwụkwọ Daniel isi nke iri na otu, amaokwu nke iri atọ na otu, “aka” ndị ahụ (Rom na-ekpere arụsị) ndị biliri kwado ọchịchị papacy, buru ụzọ merụọ “ebe nsọ nke ike.” Obodo Rom bụ “ebe nsọ nke ike” n’amụma maka ma Rom na-ekpere arụsị ma Rom papal, n’ihi na n’afọ 330, site n’inyefe ọchịchị ndị na-ekpere arụsị na Constantinople, a hapụrụ Obodo Rom nye Rom papal nke nọ na-ebili elu. N’ihi nke a, Mkpughe isi nke iri na atọ, amaokwu nke abụọ na-ekwu na dragọn ahụ (Rom na-ekpere arụsị) nyere Rom papal “oche-eze” ya. “Oche-eze” bụ ebe ike ọchịchị si achị, ma site n’afọ 538 ruo 1798, Rom papal chịrị n’oke ịdị elu dị ka Rom na-ekpere arụsị chịrị n’oke ịdị elu ruo “otu oge.”

Amụma na-akọwapụta otu oge pụrụ iche nke ma Rom ndị ọgọ mmụọ ma Rom nke ndị popu ga-achị n’ike kachasị elu, ma mgbe ha mere otú a, ọ ga-abụ site n’oche ọchịchị ha, nke bụ Obodo Rom. Mmeri a na-apụghị imeri emeri nke Rom ndị ọgọ mmụọ kwụsịrị mgbe ha hapụrụ Obodo Rom, nke kpọpụtara njedebe nke afọ narị atọ na iri isii ahụ, nke e gosiri dịka “oge” n’amaokwu nke iri abụọ na anọ, ma mgbe afọ puku abụọ na narị abụọ na iri isii nke ọchịchị ndị popu kwụsịrị n’afọ 1798, Napoleon mere ka a kpọpụta popu ahụ n’Obodo Rom, ọ nwụrụkwa n’ịdọrọ ndụ n’ala ọzọ.

Rom nke ndị ọgọ mmụọ na Rom nke Pope na-eguzobe na Rom nke oge a ga-achị n’ụzọ kachasị elu n’ime oge amụma pụrụ iche n’ụbọchị ikpeazụ. “Oge adịkwaghị”, ma oge mkpagbu nke Pope nke ụbọchị ikpeazụ bụ oge a kapịrị ọnụ nke na-amalite n’iwu Ụka nke na-abịa n’oge na-adịghị anya na United States ma na-aga n’ihu ruo mgbe oge amara mmadụ ga-emechi, mgbe Maịkel ga-ebili ma kwupụta, “Onye ajọ omume, ka ọ nọgide na-eme ajọ omume: onye rụrụ arụ, ka ọ nọgide na-adị rụrụ arụ: onye ezi omume, ka ọ nọgide na-eme ezi omume: onye nsọ, ka ọ nọgide na-adị nsọ.”

Rom na-ekpere arụsị kpagburu Ndị Kraịst n’ime Colosseum dị n’Obodo Rom n’akụkọ ihe mere eme ya jupụtara n’ọbara, ndị odeakụkọ ihe mere eme Ndị Kraịst ekwukwaala na n’oge Ọchịchịrị nke ọchịchị ndị popu, e gburu otu narị nde ndị nwụrụ n’ihi okwukwe site n’aka ọchịchị popu; ma ọchịchị popu na-agọnahụ nkwupụta ahụ ma na-etinye ọnụ ọgụgụ ahụ n’ihe dị ka nde iri ise. Rom na-ekpere arụsị na Rom nke popu abụọ ahụ kpagburu ndị Chineke kwesịrị ntụkwasị obi, ma Rom nke oge a ga-akpagbukwa ndị Chineke kwesịrị ntụkwasị obi n’ụbọchị ikpeazụ.

Rom nke ndị ọgọ mmụọ meriri ihe mgbochi ala atọ ka ọ na-achịkwa ụwa. Rom nke Papal meriri ihe mgbochi ala atọ ka ọ na-achịkwa ụwa. Rom nke oge a meriri Eze nke Ndịda (Soviet Union na-ekweghị na Chineke) n’afọ 1989, ma n’ụzọ ọzọ ga-akwatu ala ahụ dị ebube (United States) n’iwu ụbọchị Sọnde nke na-abịa n’oge na-adịghị anya. Mgbe ahụ, ọ ga-emeri Ijipt (ụwa dum).

Iji gbochie eziokwu nke na-akọwapụta “ala mara mma” nke Daniel iri na otu amaokwu iri anọ na otu dịka ihe nnọchianya nke United States, Ọdụm nke agbụrụ Juda meghere ndị na-amụ amụma nke ụbọchị ikpeazụ ụkpụrụ nke itinye amụma n’ọrụ ugboro atọ. E mewo ka ìhè sitere n’amaokwu isii ikpeazụ ahụ guzosie ike site n’itinye akụkọ ihe mere eme nke “ihe a na-eme kwa ụbọchị” nọchiri anya ya n’akwụkwọ Daniel, dịka e si depụta ya n’amaokwu iri atọ na otu nke Daniel iri na otu, n’amaokwu isii ikpeazụ nke isi ahụ. Otu eziokwu ahụ dị ka nkume ntọala (“ihe a na-eme kwa ụbọchị”), nke ghọrọ mkpịsị ugodi nke usoro amụma Miller, mepụtara kwa usoro amụma nke ụbọchị ikpeazụ. Usoro Miller dabeere n’ike abụọ ahụ na-ebibi ma na-emekwa ka ọ bụrụ ọhịa, ya bụ, ikpere arụsị na ọchịchị popu, ndị kpagburu ndị Chineke; usoro nke ụbọchị ikpeazụ kwa dabeere n’ike atọ ahụ na-ebibi ma na-emekwa ka ọ bụrụ ọhịa, ndị na-akpagbu ndị Chineke n’ụbọchị ikpeazụ.

Mmụba nke ihe ọmụma a na-anọchi anya ya n’amaokwu isii ikpeazụ nke Daniel iri na otu, bụ́ ndị na-anọchi anya mmụba nke ihe ọmụma nke bịarutere n’afọ 1989, ma bụrụkwa nke Osimiri Hiddekel na-anọchi anya ya, ndị iro nke eziokwu guzogidere ya. Mmegide ahụ dugara n’ịghọta ụkpụrụ nke itinye amụma n’ọrụ ugboro atọ, nke e buru ụzọ mata dịka itinye Rom n’ọrụ ugboro atọ, nke bụ isiokwu na-eguzobe ọhụụ nke akụkọ ihe mere eme amụma.

Ngwa atọ e si etinye ngosipụta atọ nke Rom na-egosi na okpukpe Rom nke ndị ọgọ mmụọ na nke ndị popu bụ ikpere arụsị, nakwa na okpukpe ha nọ n’okpuru ọchịchị otu nwoke a na-akpọ Pontifex Maximus. Ngosipụta abụọ ahụ nke Rom na-egosi na a na-ewepụ ike ọchịchị ala atọ tupu ha achị n’ịdị elu kacha ukwuu ruo oge a kapịrị ọnụ, nakwa na ha ga-achị site n’obodo Rom nke ugwu asaa gbara, nke bụ ebe nsọ nke ike ha. Ha abụọ gbara ama n’eziokwu ahụ na ha kpagburu ndị mmadụ Chineke kwesịrị ntụkwasị obi. Ya mere, dabere n’ebeà abụọ a, anyị maara na okpukpe Rom nke oge a ga-abụ ikpere arụsị, nakwa na popu nke Rom, onye aha ya bụ Pontifex Maximus, ga-edu ya.

Tupu nnukwu akwụna ahụ ewere ọchịchị ma chịkwaa n’ụzọ kasịnụ, Rom nke oge a ga-achọ imeri ihe mgbochi atọ, ihe mgbochi mbụkwa bụ akụkọ ihe mere eme gara aga, ya na mbibi nke Soviet Union na 1989, onye iro ekweghị na Chineke nke Rom nke guzogidere ike Rom na Europe. A ga-akwatu ihe mgbochi na-esote n’iwu Ụka Ụbọchị Izu a ga-eweta n’oge na-adịghị anya na United States, mgbe ahụkwa Mba Ụwa ga-enye ike ọchịchị ha n’aka Rom nke oge a ruo obere oge. Ozugbo e tinyere ya n’ocheeze n’uju, mkpagbu nke ụbọchị ikpeazụ ga-eme.

Akwụkwọ Daniel, ma ọkachasị Mkpughe isi nke asatọ, na-enye njirimara amụma nke Rom, nke na-enyere aka n’ịghọta nke ọma Rom nke oge a. Otu n’ime njirimara ndị ahụ bụ nkewa nke Alaeze Ukwu Rom n’Ihe Ọwụwa Anyanwụ na n’Ihe Ọdịda Anyanwụ, dịka Constantine mere ya n’afọ 330. Rom ndị ọgọ mmụọ na Rom ndị popu, mgbe a tụlere ha ọnụ, na-ekwukwa maka ọdịdị Rom nke akụkụ abụọ. Nkewa Constantine mere, nke mụpụtara Rom ọdịda anyanwụ na Rom ọwụwa anyanwụ, bụkwa onyeàmà nke abụọ banyere Rom ndị ọgọ mmụọ na Rom ndị popu. Constantine guzobere ọchịchị obodo n’ọwụwa anyanwụ, ma hapụ ike ụka n’ọdịda anyanwụ. Rom ndị ọgọ mmụọ nọchiri anya nka ọchịchị obodo, Rom ndị popu nọchikwara anya nka ọchịchị ụka. Ọwụwa anyanwụ bụ nka ọchịchị obodo, ọdịda anyanwụ bụ nka ọchịchị ụka, dịka e gosiri ya site n’ígwè na ụrọ nke Daniel abụọ, ma ọ bụ mpi nke nwoke na mpi nke nwanyị nke Daniel asatọ, ma ọ bụ anụ ọhịa na-eri anụ nke Daniel asaa, na anụ ọhịa nke ebe nsọ nke Daniel asatọ.

Rom nke oge a ga-abụkwa nke ọdịdị ya bụ ugboro abụọ, nke mejupụtara njikọta nke ụka na ọchịchị, nke ígwè na ụrọ, na nke aghụghọ ụka na aghụghọ ọchịchị, ma Rom nke oge a bụkwa nke ọdịdị ya bụ ugboro atọ. N’Akwụkwọ Mkpughe isi nke asatọ, e kewara ma Rom ọdịda anyanwụ ma Rom ọwụwa anyanwụ n’ụzọ nkịtị na n’ụzọ ihe nnọchianya ugboro atọ. Constantine, na-achị site na Rom ọwụwa anyanwụ, kewara alaeze ya n’ụzọ nkịtị nye ụmụ ya ndị ikom atọ, ma Rom ọdịda anyanwụ ka e ji anyanwụ, ọnwa na kpakpando nọchianya n’ụzọ ihe nnọchianya, nke nọchiri ụdị ọchịchị atọ ahụ Alaeze Ukwu Rom ji arụ ọrụ. Ya mere, Rom nke oge a, ọ bụ ezie na ọ bụ nke ugboro abụọ n’ihe gbasara aghụghọ ụka na aghụghọ ọchịchị, ga-anọchikwa anya njikọta ugboro atọ nke dragọn, anụ ọhịa ahụ, na onye amụma ụgha nọchiri anya ya.

Ngosipụta nke Rom nke ndị ọgọ mmụọ na nke ndị pope na-akọwapụta njikọta amụma dị mgbagwoju anya nke Rom Ọgbara Ọhụrụ ikpeazụ. Ọ bụ njikọ ugboro atọ nke na-eme n’iwu Sọnde nke na-abịa n’oge na-adịghị anya ka ọ na-eduga ụwa gaa na Amagedọn. Ọ bụ “Onyonyo nke Anụ Ọhịa” nke zuru ụwa ọnụ, nke bụ akara nke ngwakọta Chọọchị na Ọchịchị. Isi ya bụ Pontifex Maximus, onye na-achị site n’Obodo Rom, nke bụ oche ike ya. A ga-enye ikike ọchịchị obodo nke nwoke mmehie ahụ site n’aka Mba Ndị Dị n’Otu, a ga-amanyekwa ụwa ịnakwere usoro ugboro atọ ahụ, ma n’agbanyeghị nke a bụrụkwa usoro akụkụ abụọ, nke onye na-emegide Kraịst, site n’ike mmanye nke United States. Ya mere, dịka Rom nke ndị ọgọ mmụọ (dragọn ahụ) n’Akwụkwọ Mkpughe isi nke iri na atọ, amaokwu nke abụọ, nyere ndị pope ahụ “ike ya, oche ya na nnukwu ikike”, United States, dịka e ji Rom nke ndị ọgọ mmụọ gosi ya, na-arụzu otu ọrụ atọ ahụ maka Rom ọgbara ọhụrụ. Oche ahụ bụ Vatican City n’obodo Rom nke ugwu asaa, ikike ahụ bụ Mba Ndị Dị n’Otu, ike ahụ kwa bụ United States. Ha niile ọnụ na-eduga ụwa n’ebe ndị pope ahụ “ga-abịa n’ọgwụgwụ ya, ọ dịghịkwa onye ga-enyere ya aka”.

Anyị ga-aga n’ihu n’ọmụmụ a n’isiokwu na-esote.