“Ụbọchị ikpeazụ” na-anọchi anya nkwupụta mmeghe nke ikpe n’ime mmegharị nke mmụọ ozi mbụ, ma n’ime mmegharị nke mmụọ ozi nke atọ, a na-ekwupụta mmechi nke ikpe ahụ. N’ime “ụbọchị ikpeazụ” ka e buliri, ma a ka na-ebulikwa, ndị nke Chineke ka ha kpọsaa ikpe Chineke; ma iji bụrụ onye ozi nke ikpe Chineke, ị ghaghị ịghọta ikpe ahụ. Otu àgwà bụ isi nke Adventizim Laodisia, ma nke ndị gụrụ akwụkwọ ma nke ndị na-agụghị akwụkwọ, bụ na ha amaghị ikpe Chineke. Ndị amụma niile na-ekwu okwu, n'ụzọ doro anya karị, banyere ụbọchị ikpeazụ karịa ụbọchị ndị ha biri n’ime ha.
“Onye ọbụla n’ime ndị amụma oge ochie ahụ ekwughị okwu nke ukwuu n’ihi oge nke ha dị ka o si bụrụ n’ihi oge anyị, nke mere na amụma ha ka dị irè n’ebe anyị nọ. ‘Ugbu a ihe ndị a niile mere ha ịbụ ihe atụ: e dekwara ha maka ịdọ anyị aka ná ntị, anyị ndị ọgwụgwụ nke ụwa bịakwasịrị.’ 1 Ndị Kọrịnt 10:11.” Selected Messages, akwụkwọ 3, 338.
Ndị amụma niile kwekọrịtara n’etiti ha, ya mere amụma ha niile na-egosi otu ihe oyiyi ahụ, ma ihe oyiyi ahụ bụ nke ụbọchị ikpeazụ, bụ́ ụbọchị ikpe.
Mmụọ nke ndị amụma dịkwa n’okpuru ndị amụma. N’ihi na Chineke abụghị onye na-eweta ọgba-aghara, kama ọ bụ onye nke udo, dịka ọ dị n’ọgbakọ nsọ niile. 1 Kọrint 14:32, 33.
Jerusalem n’ọhụ Ezikiel nke malitere n’isi nke asatọ, bụ nzukọ Chineke, nke bụ nzukọ Seventh-day Adventist nke Laodicea n’ụbọchị ikpeazụ. Isi nke asatọ na nke itoolu nke Ezikiel na-akọwa ìgwè ndị na-efe ofufe abụọ n’oge mmechi ikpe nke ụlọ Chineke. Otu ìgwè ka a na-anọchi anya ya site n’aka ndị ikom okenye iri abụọ na ise ndị kpọrọ isi ala nye anyanwụ; ma ndị na-asụ ude ma na-akwa ákwá n’ihi arụ arụ ndị a na-eme n’ime nzukọ na n’ala, na-anata akara Chineke. N’isi nke iri na otu, ọhụ Ezikiel na-aga n’ihu n’ịkọwa ihe atụ banyere ntaramahụhụ nke ndị ikom iri abụọ na ise ahụ ndị kpọrọ isi ala nye anyanwụ.
Ọzọkwa, mmụọ ahụ weliri m elu, we kpọta m n’ọnụ-uzọ ọwụwa-anyanwụ nke ụlọ Jehova, nke chere ihu n’ọwụwa-anyanwụ: ma lee, n’ọnụ-uzọ ahụ ka ndị ikom iri abụọ na ise nọ; n’etiti ha ka m hụrụ Jaazania nwa Azur, na Pelataịa nwa Benaịa, ndị-isi nke ndị mmadụ. Mgbe ahụ o wee sị m, Nwa nke mmadụ, ndị a bụ ndị na-echepụta ajọ omume, na-enye ndụmọdụ ọjọọ n’obodo a: ndị na-asị, Oge adịghị nso; ka anyị wuo ụlọ: obodo a bụ ite, anyị onwe anyị bụ anụ. Ya mere buo amụma megide ha, bue amụma, O nwa nke mmadụ. Mmụọ Jehova wee dakwasị m, wee sị m, Kwuo; Otú a ka Jehova kwuru; Otú a ka unu kwuru, ụlọ Izrel: n’ihi na amaara m ihe ndị na-abata n’obi unu, nke onye ọ bụla n’ime unu. Unu emewo ka ndị unu gburu bawanye ụba n’obodo a, unu ejuwokwa ụzọ ya niile ndị e gburu egbu. Ya mere otú a ka Onye-nwe-ayi Jehova kwuru; ndị unu gburu, ndị unu tọgbọ n’etiti ya, ha bụ anụ, obodo a bụkwa ite: ma Mụ onwe m ga-eme ka unu si n’etiti ya pụta. Unu atụwo egwu mma-agha; Mụ onwe m ga-eme ka mma-agha bịakwute unu, ka Onye-nwe-ayi Jehova kwuru. Aga m eme ka unu si n’etiti ya pụta, nyefee unu n’aka ndị ọbịa, emekwa ka ikpe m rute n’etiti unu. Ezikiel 11:1–9.
A na-amata Jerusalem dịka “ite esi nri,” ndị nọkwa na Jerusalem bụ “anụ ahụ” a na-esi n’ime ite ahụ, bụ ite. Ikpe nke ndị ajọ omume, nke ndị mmụọ ozi ji ngwá agha mbibi dị n’aka ha mezuo, n’oge a na-akara ndị narị puku na iri anọ na anọ akara (n’ihi na Sister White na-ekwu na ịka akara nke Isi nke itoolu nke Ezekiel bụ otu ihe ahụ dị ka ịka akara nke Isi nke asaa nke Mkpughe), gụnyere eziokwu a na-ewepụ ndị ajọ omume na Jerusalem. N’oge iwu Sọnde nke na-abịa n’oge na-adịghị anya, a ga-asachapụ Jerusalem ime mmụọ ma bulie ya elu dịka ọkọlọtọ n’elu ugwu niile.
Ọ ga-erukwa na ụbọchị ikpeazụ, na a ga-eme ka ugwu ụlọ nke Onyenwe anyị guzosie ike n’elu ugwu niile, a ga-ebulikwa ya elu karịa ugwu nta; mba niile ga-asọbakwa bịa n’ebe ọ nọ. Ọtụtụ ndị mmadụ ga-aga sị, Bianụ, ka anyị rigoo n’ugwu nke Onyenwe anyị, n’ụlọ Chineke nke Jekọb; ọ ga-ezikwa anyị ụzọ Ya, anyị ga-ejekwa ije n’ụzọ Ya: n’ihi na n’iwu ga-apụ na Zaịọn, okwu nke Onyenwe anyị kwa ga-esi na Jerusalem pụta. Aịzaya 2:2, 3.
Nsachapụ a na-arụzu maka Jerusalem n’oge iwu ụbọchị Sọnde bụ iwepụ ndị Adventist Laodisia, ebe naanị ndị Adventist Filadelfia ga-anọgide. Mgbe ahụ, usoro ụlọọrụ iwu ahụ agwụla, n’ihi na ọchịchị United States bụ ihe nchịkwa n’usoro iwu ahụ e guzobere n’afọ 1863; ma mgbe ọchịchị United States na-amanye idebe ụbọchị Sọnde n’ala ahụ, a ga-ebibi usoro ụlọọrụ nke ụka Seventh-day Adventist n’iwu, ma ọ bụ ikekwe a ga-agbanwe aha ya n’iwu ka ọ bụrụ ihe yiri ụka Sunday Adventist.
Mgbe e wepụrụ ndị ajọ omume nọ na Jerusalem n’ite ukwu ahụ, site n’aka ndị mmụọ ozi na-ebibi, ụka Adventist nke Laodisia na-eru ọgwụgwụ, ma mmegharị Filadelfia aghọọ Jerusalem nke mmụọ nke a na-ebuli elu dịka ọkọlọtọ. Maika na-agwa ndị okenye ahụ okwu, ndị Aịzaịa kpọrọ ndị ikom na-akparị akparị, ndị na-akpọ ìhè ọchịchịrị, na ọchịchịrị ìhè; ma site n’ajụjụ, ọ na-egosi na ndị okenye ahụ kwesịrị ịbụ ndị maara “ikpe.” Ha kwesịrị ịma oge nleta ha.
M wee sị, Nụrụnụ, biko, unu ndị isi Jekọb, na unu ndị eze nke ụlọ Izrel; ọ̀ bụghị ọrụ unu ịmata ikpe ziri ezi? Unu ndị kpọrọ ezi ihe asị, hụkwa ihe ọjọọ n’anya; ndị na-adọpụ akpụkpọ ha n’ahụ́ ha, na anụ ha n’ọkpụkpụ ha; ndị na-erikwa anụ nke ndị m, na-agbakwa akpụkpọ ha n’ahụ́ ha; ha na-agbajikwa ọkpụkpụ ha, na-egbutu ha iberibe, dị ka ihe a na-etinye n’ite, na dị ka anụ dị n’ime ite esi nri. Maịka 3:1–3.
Chineke zubere, ma ọ ka na-achọkwa, ka ndị Ya nke ụbọchị ikpeazụ “mara ikpe,” ma ikpe abụghị otu echiche naanị ya. Ọ bụ akụkọ ihe mere eme na-aga n’ihu, nke nwere ọtụtụ akụkụ na ihe ịrịba ama doro anya. Ọ bụ oge amụma nke malitere n’afọ 1798, ma na-aga n’ihu ruo ọgwụgwụ nke puku afọ ahụ. Ọ bụ ma nke nnyocha ma nke mmezu ikpe. A na-emezu ya n’ahụ mmadụ ọbụla nke biriworo ndụ n’elu ụwa a, nakwa n’ahụ ndị mmụọ ozi ahụ a chụpụrụ n’eluigwe. Oge dị iche iche nke ikpe bụ nghọta dị mkpa nye ndị Chineke kwesịrị ntụkwasị obi n’ụbọchị ikpeazụ, n’ihi na azịza nye ajụjụ Maịka bụ, “ee, Izrel aghaghị ịghọta ikpe ahụ.”
Jeremaịa na-akọwa na ndị ikom ochie nke Jerusalem n’ụbọchị ikpeazụ na-anọchi anya njedebe nke “nlaghachị azụ na-adịgide adịgide,” dịka e gosiri ya site n’ọgbọ anọ nke nnupụisi na-arịwanye elu, nke a sịrị ihe nnọchianya ya n’ihe arụ anọ na-arịwanye elu nke Ezikiel isi nke asatọ. Jeremaịa na-akọwa na ndị ikom ochie ahụ emikpuru n’ime ime mmụọ, n’ihi na ha “na-efe ofufe” “anyanwụ, ọnwa, na ndị agha niile nke eluigwe.” Ọ na-akọwa na ha ga “ada, ghara ibili,” n’ihi na “ha ajụwo okwu nke Onyenwe anyị.” Site n’àgwà ndị a Jeremaịa na-akọwa na “ndị mmadụ amaghị ikpe nke Onyenwe anyị.”
N’oge ahụ, ka Onyenwe anyị kwuru, ha ga-ewepụta ọkpụkpụ ndị eze Juda, na ọkpụkpụ ndị isi ya, na ọkpụkpụ ndị nchụàjà, na ọkpụkpụ ndị amụma, na ọkpụkpụ ndị bi na Jerusalem, n’ili ha: ha ga-agbasakwa ha n’ihu anyanwụ, na ọnwa, na kpakpando niile nke eluigwe, ndị ha hụrụ n’anya, ndị ha fere, ndị ha soro n’azụ ha jee ije, ndị ha chọworo, na ndị ha kpọrọ isiala nye: a gaghị achịkọta ha, a gaghị elikwakwa ha; ha ga-adị ka nsị n’elu ụwa. Ma ọnwụ ka a ga-ahọrọ karịa ndụ site n’aka ndị niile fọdụrụnụ nke ezinụlọ ọjọọ a, ndị fọdụrụ n’ebe niile ebe m chụpụrụ ha, ka Onyenwe ndị agha kwuru. Ọzọkwa, ị ga-asị ha, Otu a ka Onyenwe anyị kwuru; Ọ bụrụ na ha ada, ha agaghị ebili kwa? ọ bụrụ na mmadụ atụgharị pụọ, ọ gaghị alọghachi kwa? Gịnịzi mere ndị Jerusalem a ji azụ azụ site n’ịla azụ na-adịghị akwụsị akwụsị? ha jidesiri aghụghọ ike, ha ajụ ịlọghachi. Egeere m ntị, m wee nụ, ma ha ekwughị ihe ziri ezi: ọ dịghị onye chegharịrị na ajọ omume ya, na-asị, Gịnị ka m mere? onye ọ bụla tụgharịrị n’ụzọ nke ya, dị ka ịnyịnya na-agba ọsọ n’ike banye n’agha. Ee, ụgbala n’eluigwe maara oge a kara aka ya; nduru na kreen na loro na-edebe oge ọbịbịa ha; ma ndị m amaghị ikpe Onyenwe anyị. Olee otú unu si ekwu, Anyị bụ ndị amamihe, iwu Onyenwe anyị dịkwa n’etiti anyị? Lee, n’ezie, ọ rụrụ ya n’efu; mkpịsị edemede ndị odeakwụkwọ bụ n’efu. Ndị amamihe emeela ihere, obi adịghịkwa ha mma, e jidekwara ha: lee, ha ajụla okwu Onyenwe anyị; amamihe dị aṅaa dịkwa n’ime ha? Jeremiah 8:1–9.
N’isi nke ise, Jeremaya na-akọwa na ndị na-amaghị ikpe nke Onyenwe anyị bụ “ndị nzuzu.”
Gbaanụ ọsọ n’ụzọ dị iche iche n’okporo ámá nile nke Jerusalem, hụnụ ugbu a, maranụ, chọọkwa n’ebe sara mbara ya nile, ma ọ bụrụ na unu pụrụ ịhụ otu nwoke, ma ọ bụrụ na e nwere onye ọbụla na-eme ikpe ziri ezi, na-achọ eziokwu; m ga-agbagharakwa ya. Ma ọ bụ ezie na ha na-ekwu, Dịka Jehova dị ndụ; n’ezie, ha na-aṅụ iyi ụgha. O Jehova, ọ̀ bụghị eziokwu ka anya gị dịkwasịrị? I tiewo ha ihe, ma o wutebeghị ha; I laala ha n’iyi, ma ha ajụwo ịnata mgbazi: ha emewo ka ihu ha sie ike karịa nkume; ha ajụwo ịlaghachi. N’ihi ya ka m kwuru, N’ezie, ndị a bụ ndị ogbenye; ha bụ ndị nzuzu: n’ihi na ha amaghị ụzọ Jehova, ma ọ bụ ikpe Chineke ha. Jeremiah 5:1–4.
N’ụbọchị ikpeazụ nke Adventizim Laodisia, ndị a na-anọchi anya ha dị ka ụmụ agbọghọ amaghị ihe n’ilu nke ụmụ agbọghọ iri ahụ, nke Sista White kọwara na ọ na-anọchi anya “ahụmahụ nke ndị Adventist,” “amaghị ụzọ nke Onyenwe anyị, ma ọ bụkwa ikpe Chineke ha.” N’isi nke na-esote, Jeremaya na-akọwapụta na “ụzọ” nke Onyenwe anyị bụ “ụzọ ochie dị iche iche,” ma ndị Adventist Laodisia ndị amaghị ihe na-ajụ ije n’ime ya, ma ọ bụ ịnụ olu opi ahụ. “Opi” ahụ bụ akara nke ikpe, nke, n’eziokwu, ndị Adventist Laodisia ndị amaghị ihe ahụ amaghị.
Otú a ka Onyenwe anyị kwuru, Guzonụ n’ụzọ dị iche iche, lezienụ anya, jụkwaa ajụjụ banyere ụzọ ochie ahụ, ebe ụzọ ọma ahụ dị, gagharanụ n’ime ya, unu ga-ahụkwa izu ike maka mkpụrụ obi unu. Ma ha sịrị, Anyị agaghị ejegharị n’ime ya. Emedokwa m ndị nche n’elu unu, na-asị, Nụrụnụ ụda opi ahụ. Ma ha sịrị, Anyị agaghị anụ. Ya mere, nụrụnụ, unu mba dị iche iche, maranụkwa, unu nzukọ, ihe dị n’etiti ha. Nụrụ, ụwa: lee, aga m eweta ihe ọjọọ n’elu ndị a, bụ mkpụrụ nke echiche ha, n’ihi na ha egeghị ntị n’okwu m, ma ọ bụ n’iwu m, kama ha jụrụ ya. Jeremiah 6:16–19.
“Ihe ọjọọ” a ga-eweta n’elu “ọgbakọ” ahụ jụrụ “ige ntị n’olu opi,” na “ije” n’ime “ụzọ ochie,” ebe a ga-ahụ “ezumike” nke mmiri ozuzo ikpeazụ, na-eme mgbe “ọgbakọ” ahụ “jụrụ iwu Ya” n’oge iwu Sọnde na-abịa n’oge na-adịghị anya.
Ngwa ugboro atọ nke Elaịja na-akọwapụta ọrụ nke onyeozi na mmegharị n’oge ikpe ikpeazụ nke na-amalite n’iwu Sọnde nke na-abịa n’oge na-adịghị anya. Nke jikọtara ya nke ọma na ngwa ugboro atọ nke Elaịja bụ ngwa ugboro atọ nke onyeozi ahụ na-akwadebe ụzọ maka Onyeozi nke Ọgbụgba ndụ ahụ. Ngwa ugboro atọ nke onyeozi ahụ na-akwadebe ụzọ na-akọwapụta ọrụ nke onyeozi na mmegharị n’oge ikpe nchọpụta. Onyeozi ahụ na-akwadebe ụzọ, na Elaịja, bụ ngwa ugboro atọ ndị nwere njikọ chiri anya, dịka ngwa ugboro atọ nke Rom si dịkwa na ngwa ugboro atọ nke ọdịda Babilọn, ma ha nwere ọdịiche ndị dị mkpa nke metụtara ikpe Chineke.
Ngwa ugboro atọ nke Ịlaịja na ngwa ugboro atọ nke onye ozi ahụ nke na-akwado ụzọ maka Onye Ozi nke Ọgbụgba-ndụ jikọtara ya na ọrụ ikpe abụọ pụrụ iche nke Chineke na-emezu, site n’aka onye ozi Ọ họrọrọ na mmegharị ahụ nke na-ejikọta onwe ya na ozi nke onye ozi ahụ. A na-ejikọta ọrụ abụọ ahụ na oge ikpe abụọ pụrụ iche, ọ bụ ezie na e nwere nkwakọrịta n’etiti ihe nnọchianya ndị ahụ.
Ọrụ nke Ịlaịja nke atọ na nke ikpeazụ metụtara ikpe mmezu nke njikọ atọ nke Babilọn nke oge a, ma ọrụ nke onyeozi ahụ nke na-akwadebe ụzọ metụtara ikpe nyocha na ime ka ndị nke Chineke dị ọcha. Isi nke atọ nke Malakaị, e webatara ya site n’amaokwu ikpeazụ nke isi nke abụọ.
Unu ejiela Jehova ike site n’okwu unu. Ma unu na-asị, Òlee n’ụzọ gịnị ka anyị si ejie ya ike? Mgbe unu na-asị, Onye ọbụla nke na-eme ihe ọjọọ dị mma n’anya Jehova, na ọ na-enwekwa mmasị n’ime ha; ma ọ bụ, Òleekwanụ ebe Chineke nke ikpe ziri ezi nọ? Lee, aga m eziga onyeozi m, ọ ga-akwadebekwa ụzọ n’ihu m: Onyenwe anyị ahụ, onye unu na-achọ, ga-abịa na mberede n’ụlọ nsọ ya, ọbụna onyeozi ọgbụgba ndụ ahụ, onye unu na-enwe mmasị n’ime ya: lee, ọ ga-abịa, ka Jehova nke ụsụụ ndị agha kwuru. Ma ònye ga-anọgide n’ụbọchị ọbịbịa ya? ònyekwa ga-eguzo mgbe ọ pụtara? n’ihi na ọ dị ka ọkụ nke onye na-anụcha ọla, dịkwa ka ncha nke ndị na-asa akwa: Ọ ga-anọdụkwa dịka onye na-anụcha na onye na-eme ka ọlaọcha dị ọcha: ọ ga-emekwa ka ụmụ Levi dị ọcha, sachapụkwa ha dịka ọlaedo na ọlaọcha, ka ha wee chụọrọ Jehova àjà n’ezi omume. Mgbe ahụ ka àjà nke Juda na Jerusalem ga-atọ Jehova ụtọ, dịka n’ụbọchị ochie, na dịka n’afọ ndị gara aga. Malakaị 2:17–3:4.
N’ụbọchị ikpeazụ, dị ka àmà Malakaị si dị, Adventizim Laodisia nke na-arapara na nnupụisi nke 1888 na-eme ka ike gwụ Chineke. E sere nnupụisi nke 1888 onyinyo ya site na nnupụisi nke Kora, Datan na Abiram, ma arụmụka nkuzi nke nnupụisi Kora bụ ma ndị na-eme ihe ọjọọ ka bụ ndị ezi omume n’anya Onyenwe anyị.
Ugbu a, Kora, nwa Iza, nwa Kohat, nwa Livaị, na Datan na Abairam, ụmụ Eliab, na Ọn, nwa Pelet, ụmụ Ruben, kpọkọrọ ndị mmadụ: Ha wee bilie n’ihu Mozis, ha na ụfọdụ n’ime ụmụ Izrel, ndị isi ọgbakọ narị abụọ na iri ise, ndị a ma ama n’etiti nzukọ ahụ, ndị ikom a ma ama: Ha wee zukọta megide Mozis na megide Erọn, wee sị ha, Unu ewerela ihe karịrị ókè n’aka unu, ebe ọ bụ na nzukọ ahụ dum dị nsọ, onye ọ bụla n’ime ha, ma Jehova nọ n’etiti ha: gịnị mere unu ji ebulite onwe unu n’elu ọgbakọ Jehova? Ọnụ Ọgụgụ 16:1–3.
N’ụbọchị ikpeazụ, ike gwụrụ Chineke n’ihi Adventism nke Laodicea, ndị na-arapara n’inupụ isi nke 1957, nke bụ nanị ngosipụta nke inupụ isi nke 1888, etinyere n’ime nkwupụta gọọmenti. Akwụkwọ ahụ, Questions on Doctrine, kwadoro inupụ isi nke 1888, nke bụ mmegharị ọzọ nke inupụ isi Kora, Datan na Abiram, dịka àmà nke mmụọ-ozi ahụ si dị, onye gwara Sister White na ọ ghaghị ịnọgide na nnọkọ ogbako nke 1888, ka o wee dekọọ mmegharị ọzọ nke akụkọ ihe mere eme nke inupụ isi Kora. Ndị ikom narị abụọ na iri ise a ma ama zukọtara ọnụ na Kora, Datan na Abiram, imegide Mozis, onye nnọchi anya Chineke, n’inupụ isi ahụ.
Ndị ikom iri abụọ na ise ahụ na-akpọ isiala nye anyanwụ n’isi nke asatọ nke Ezikiel, na-anọchi anya otu ụzọ n’ụzọ iri, ma ọ bụ otu n’ime iri, nke ndị ikom narị abụọ na iri ise ahụ chụụrụ aja ísì ụtọ n’ime nnupụisi Kora, Deitan na Abiram, ndị bụ ụdị nke ndị ndú nke nnupụisi nke 1888, ndị e mere nnupụisi nkuzi ha ka ọ bụrụ nke a haziri n’usoro na 1957, site n’ịbipụta akwụkwọ ahụ Questions on Doctrine.
Nnupụisi nke Kora, Datan na Abiram jụrụ “ikpé” ahụ Chineke kpeburu, nke kọrọ na ha ga-awagharị n’ọzara afọ iri anọ. Adventizim Laodisia malitere ịwagharị n’ọzara Laodisia n’afọ 1863, mgbe ha jụrụ ozi Laodisia e wetara n’afọ 1856, nke mịpụtara ikpe nke ịwagharị n’ọzara ọtụtụ afọ ndị ọzọ, n’ihi enweghị okwukwe ha. N’ime nnupụisi nke 1888, ha ka na-achọghị ịnakwere ozi Laodisia e wetara site n’aka ndị okenye Jones na Waggoner.
Ndị nnupụisi ahụ n’afọ 1888 ajụghị naanị ikike ime mmụọ nke Ndị Okenye Jones na Waggoner, kama ha jụkwara ikike onye amụma nwanyị Ellen White na ikike Mmụọ Nsọ, n’ihi na ha gosipụtara n’omume echiche ahụ na nzukọ niile hà dị nsọ n’otu aka ahụ.
N’afọ 1863, ha laghachiri rie nri na onye amụma ụgha nke Betel, ma n’ime ime nke a ha mechara nabata nkọwa nke nzọpụta nke nnupụisi Kora nọchiri anya ya, wee mesịa debe ozizi ụgha ahụ n’akwụkwọ ahụ, Questions on Doctrine, n’ụzọ gọọmentị. Ozizi ahụ bụ nkọwa ụgha nke “ịgụ onye ezi omume site n’okwukwe.”
Nnupụisi nke afọ 1863 bụ mmalite nke ịjụ ọla-edo Miller nke e gosipụtara n’elu mbadamba abụọ Habakuk. N’isi nke abụọ nke Habakuk, “mkparịta ụka” nke amaokwu mbụ n’ikpeazụ na-amịpụta òtù abụọ nke ndị na-efe ofufe, ndị a na-eme ka ha pụta ìhè site n’esemokwu ha banyere ozi ahụ nke ghere oge.
Lee, mkpụrụ obi ya nke a na-ebuli elu adịghị eguzozi n’ime ya: ma onye ezi omume ga-adị ndụ site n’okwukwe ya. Habakkuk 2:4.
“okwukwe” nke “onye ezi omume” n’ime “arụmụka” nke Habakuk isi nke abụọ, dabeere n’elu “ọhụụ” ahụ e dere nke ọma n’elu mbadamba. Nnupụisi nke afọ 1863, mezuru nzọụkwụ mbụ iji wepụ ihe ahụ e dere n’elu mbadamba site n’aka ndị na-enweghịzi okwukwe nke “onye ezi omume.” Nnupụisi nke afọ 1863 nọchiri anya mkpụrụ mbụ nke nnupụisi ahụ nke ga-emecha kwado nkọwa ụgha banyere ozizi nke ime ka mmadụ bụrụ onye ezi omume site n’okwukwe n’afọ 1957.
Anyị ga-aga n’ihu na ọmụmụ a n’isiokwu na-esote.
“Onyenwe anyị n’ebere Ya dị ukwuu zitere ndị Ya ozi kachasị oke ọnụ ahịa site n’aka Ndị Okenye Waggoner na Jones. Ozi a bụ ime ka e wetakwuo n’ihu ụwa Onye Nzọpụta e weliri elu, àjà e ji kpuchie mmehie nke ụwa dum. O gosipụtara izi ezi site n’okwukwe n’ime Onye Nkwado ahụ; ọ kpọrọ ndị mmadụ òkù ka ha nata ezi omume nke Kraịst, nke a na-eme ka ọ pụta ìhè n’irube isi nye iwu niile nke Chineke. Ọtụtụ furu efu n’ilekwasị anya ha n’ebe Jisọs nọ. Ha kwesịrị ka e duzie anya ha n’ebe Onye Ya bụ nke Chukwu, uru Ya nile, na ịhụnanya Ya na-adịghị agbanwe agbanwe n’ebe ezinụlọ mmadụ nọ. E nyere ike nile n’aka Ya, ka O wee kesara mmadụ onyinye bara ụba, na-enye onye ọrụ mmadụ na-enweghị enyemaka onyinye ahụ na-enweghị ọnụ ahịa, bụ ezi omume nke Ya onwe Ya. Nke a bụ ozi ahụ Chineke nyere iwu ka e nye ụwa. Ọ bụ ozi mmụọ ozi nke atọ ahụ, nke a ga-ekwusa n’oké olu, ma a ga-esokwa ya ịwụsa Mmụọ Ya n’ụba dị ukwuu.” Testimonies to Ministers, 91.
“A ga-ekwusara eziokwu nke oge a, ya bụ, ozi mmụọ-ozi nke atọ, n’olu dị ike,” nke pụtara n’ike na-arịwanye elu, ka anyị na-eru nso n’ule ikpeazụ ukwu ahụ. The 1888 Materials, 1710.
“Oge ule ahụ eruola n’isi anyị, n’ihi na mkpu ukwu nke mmụọ ozi nke atọ amalitelarị n’ikpughe ezi omume nke Kraịst, Onye Mgbapụta na-agbaghara mmehie. Nke a bụ mmalite nke ìhè nke mmụọ ozi ahụ onye ebube ya ga-ejupụta ụwa dum.” Selected Messages, book 1, 362.
“Mmiri ozuzo ikpeazụ ga-adakwasị ndị nke Chineke. Otu mmụọ ozi dị ike ga-esi n’eluigwe rịdata, a ga-emekwa ka ụwa dum jupụta n’ìhè nke ebube ya.” Review and Herald, April 21, 1891.