N’isiokwu gara aga anyị kọwara na ndị Millerite enweghị ike ịhụ Rom karịa naanị Rom ndị ọgọ mmụọ na Rom papal, ọ bụ ezie na ha tụlere ọdịiche dị n’etiti ike abụọ ahụ. N’ebe ndị Millerite nọ, ọdịiche dị n’etiti Rom ndị ọgọ mmụọ na Rom papal emeghị ka ha ghọta na Rom papal bụ alaeze nke ise nke sochiri alaeze nke anọ, ya bụ Rom ndị ọgọ mmụọ. Mgbe ndakpọ olileanya nke 1844 gasịrị, Sister White kpọrọ ike atọ nke Mkpughe isi nke iri na abụọ na nke iri na atọ: dragọn ahụ dị na isi nke iri na abụọ, mgbe ahụ papacy, dịka anụ ọhịa ahụ si n’oké osimiri pụta n’isi nke iri na atọ, nke United States sochiri ya dịka anụ ọhịa ahụ si n’ala pụta. Mgbe e tọrọ ntọala ahụ, Onyenweanyị meghere ìhè banyere njikọ ugboro atọ nke dragọn ahụ, anụ ọhịa ahụ, na amụma ụgha, nke dị na isi nke iri na isii nke Mkpughe na-eduga ụwa gaa Armageddon.
“Akara amụma nke a na-ahụ ihe nnọchianya ndị a n’ime ya malitere na Mkpughe 12, ya na dragọn ahụ nke chọrọ ibibi Kraịst n’oge a mụrụ Ya. E kwuru na dragọn ahụ bụ Setan (Mkpughe 12:9); ọ bụ ya kpaliri Herọd ka o gbuo Onye Nzọpụta ahụ. Ma onye ọrụ Setan bụ isi n’ịlụ agha megide Kraịst na ndị Ya n’ime narị afọ mbụ nke Oge Ndị Kraịst bụ Alaeze Ukwu Rom, nke okpukpe na-ekpere arụsị bụ okpukpe na-achị n’ime ya. Ya mere, ọ bụ ezie na dragọn ahụ, n’echiche mbụ, na-anọchite anya Setan, ọ bụkwa, n’echiche nke abụọ, ihe nnọchianya nke Rom na-ekpere arụsị.”
“N’isi nke 13 (amaokwu 1–10) a kọwara anụ ọhịa ọzọ, ‘dị ka agụ,’ nke dragọn ahụ nyere ‘ike ya, na ocheeze ya, na nnukwu ọchịchị.’ Akara a, dịka ọtụtụ ndị Protestant kweere, na-anọchi anya papacy, nke nọchiri ike ahụ, na ocheeze ahụ, na ọchịchị ahụ nke alaeze Rom oge ochie jidere n’oge gara aga. Banyere anụ ọhịa ahụ yiri agụ, a na-ekwupụta, sị: ‘E nyere ya ọnụ nke na-ekwu okwu ukwu na nkwulu…. O wee meghee ọnụ ya n’nkwulu megide Chineke, ikwulu aha Ya, na ụlọikwuu Ya, na ndị bi n’eluigwe. E nyere ya kwa ime agha megide ndị nsọ, ma merie ha: e nyekwara ya ike n’elu agbụrụ nile, na asụsụ nile, na mba nile.’ Amụma a, nke fọrọ nke nta ka ọ bụrụ otu ihe ahụ na nkọwa nke mpi nta ahụ dị na Daniel 7, n’enweghị mgbagha ọ bụla na-atụ aka na papacy.”
“‘E nyere ya ike ka ọ nọgide ọnwa iri anọ na abụọ.’ Ma, ka onye-amụma ahụ kwuru, ‘Ahụrụ m otu n’ime isi ya dịka a ga-asị na e merụrụ ya ruo ọnwụ.’ Ma ọzọ: ‘Onye na-eduba mmadụ n’agha-nlọrọ ga-ala n’agha-nlọrọ: onye ji mma-agha gbuo mmadụ aghaghị iji mma-agha ka e gbuo ya.’ Ọnwa iri anọ na abụọ ahụ bụ otu ihe ahụ dịka ‘oge na oge dị iche iche na nkewa nke oge,’ afọ atọ na ọkara, ma ọ bụ ụbọchị 1260, nke Daniel 7—oge nke ike papal ahụ ga-emegbu ndị nke Chineke. Oge a, dịka e kwuworo n’isiakwụkwọ ndị bu ụzọ, malitere na ọchịchị kacha elu nke papacy, n’afọ A.D. 538, ma kwụsị na 1798. N’oge ahụ ka ndị agha France jidere poopu ahụ n’agha-nlọrọ, ike papal ahụ natara ọnya ọnwụ ya, ma amụma ahụ mezuo, ‘Onye na-eduba mmadụ n’agha-nlọrọ ga-ala n’agha-nlọrọ.’”
“N’oge a, e webatawo ihe nnọchianya ọzọ. Onye-amụma ahụ sịrị: ‘Ahụrụ m anụ ọhịa ọzọ ka ọ na-apụta n’ala; o nwekwara mpi abụọ dị ka nwa atụrụ.’ Amaokwu nke 11. Ma ọdịdị anụ ọhịa a ma ụzọ o si bilie na-egosi na mba ahụ ọ na-anọchi anya ya adịghị ka ndị e gosipụtara n’okpuru ihe nnọchianya ndị bu ya ụzọ. E gosipụtara alaeze ukwu ndị ahụ nke chịworo ụwa nye onye-amụma Daniel dịka anụ ọhịa na-eri anụ, ndị biliri mgbe ‘ifufe anọ nke eluigwe na-akpaghasị n’elu oké osimiri ukwu ahụ.’ Daniel 7:2. N’Mkpughe 17, mmụọ ozi kọwara na mmiri na-anọchi anya ‘ndị mmadụ, na igwe mmadụ, na mba dị iche iche, na asụsụ dị iche iche.’ Mkpughe 17:15. Ifufe bụ ihe nnọchianya nke ọgụ na esemokwu. Ifufe anọ nke eluigwe na-akpaghasị n’elu oké osimiri ukwu ahụ na-anọchi anya ihe oyiyi ndị ahụ dị egwu nke mmeri na mgbanwe ọchịchị, bụ́ ndị site na ha ka alaeze dị iche iche rutere n’ike.”
“Ma a hụrụ anụ ọhịa ahụ nwere mpi dị ka nke nwa atụrụ ka ọ ‘na-arịpụta n’ala.’ Kama ịkwatu ike ndị ọzọ iji guzosie onwe ya ike, mba ahụ nke a na-anọchi anya ya ga-apụta n’ókèala e biri na ya mbụ, ma too nwayọọ nwayọọ na n’udo. Ya mere, ọ pụghị ịpụta n’etiti mba dị iche iche juru eju ma na-alụ ọgụ nke Ụwa Ochie ahụ—oke osimiri ahụ na-eme mkpọtụ nke ‘ndị mmadụ, na ìgwè mmadụ, na mba, na asụsụ dị iche iche.’ A ga-achọrịrị ya na Kọntinenti Ọdịda Anyanwụ.”
“Ọ̀ bụ̣ alaeze gịnị n’ime Ụwa Ọhụrụ ka n’afọ 1798 nọ na-ebili elu n’ike, na-egosi nkwa nke ume na ịdị ukwu, ma na-adọta uche nke ụwa? Itinye ihe nnọchianya a n’ọrụ anaghị ekwe ka e nwee ajụjụ ọbụla. Otu mba, ma naanị otu, kwekọrọ n’ihe e ji mara amụma a; ọ na-atụ aka n’enweghị mgbagha ọ bụla na United States of America. Ugboro ugboro ka ndị ọkà okwu na ndị odeakụkọ ihe mere eme jiri, n’amaghị ama, were echiche ahụ, ọ fọrọ nke nta ka ọ bụrụkwa kpọmkwem okwu nke onye dere ihe nsọ ahụ, kọwaa ibili na uto nke mba a. A hụrụ anụ ọhịa ahụ ka ọ ‘na-apụta n’ala;’ ma, dịka ndị ntụgharị si kwuo, okwu a a sụgharịrị ebe a dịka ‘na-apụta’ pụtara n’ezie ‘ito ma ọ bụ ipulite elu dịka osisi.’ Ma, dịka anyị hụworo, mba ahụ aghaghị ibili n’ógbè nke ndị mmadụ ebibeghị na mbụ. Otu odeakwụkwọ a ma ama, mgbe ọ na-akọwa ibili nke United States, kwuru banyere ‘ihe omimi nke ọpụpụ ya site n’efu,’ ma sị: ‘Dịka mkpụrụ a kụrụ nwayọọ nwayọọ, anyị toro bụrụ alaeze ukwu.’—G. A. Townsend, The New World Compared With the Old, page 462. Otu akwụkwọ akụkọ Europe n’afọ 1850 kwuru banyere United States dịka alaeze ukwu dị ịtụnanya, nke ‘na-apụta,’ ma ‘n’etiti nkịtị nke ụwa na-agbakwụnye kwa ụbọchị n’ike ya na nganga ya.’—The Dublin Nation. Edward Everett, n’okwu ọha o kwuru banyere ndị Pilgrim bụ ndị tọrọ ntọala mba a, sịrị: ‘Ha ọ̀ na-achọ ebe zoro ezoro, nke na-adịghị akpasu iwe n’ihi amaghị ama ya, ma bụrụkwa nke dị nchebe n’ihi ịdị anya ya, ebe obere ụka Leyden pụrụ ịnụ ụtọ nnwere onwe nke akọ na uche? Lee ógbè ndị ahụ dị ukwu nke, n’ime mmeri nke udo, … ha buuru ọkọlọtọ nke obe gafee!’—Speech delivered at Plymouth, Massachusetts, Dec. 22, 1824, page 11.”
“‘O nwe-kwa-ra mpi abuo dika nwa-aturu.’ Mpi ndị ahụ dị ka nke nwa-aturu na-egosi nwata, ịdị ọcha, na ịdị nwayọọ, ma ha na-anọchi anya n'ụzọ kwesịrị ekwesị agwa United States mgbe e gosiri ya onye-amụma ahụ dịka nke ‘na-apụta’ n’afọ 1798. N’etiti ndị gbara ọsọ ndụ bụ Ndị Kraịst ndị mbụ gbapụrụ gaa America ma chọọ ebe mgbaba pụọ n’ime mmegbu nke eze na enweghị ndidi nke ndị ụkọchukwu, e nwere ọtụtụ kpebiri iwulite ọchịchị n’elu ntọala sara mbara nke nnwere onwe obodo na nke okpukpe. Echiche ha nwetara ọnọdụ n’ime Nkwupụta nke Nnwere Onwe, nke na-ekwupụta eziokwu ukwu ahụ na ‘a mụrụ mmadụ niile hà nhata’ ma nyekwa ha ikike a na-apụghị ịnara ha nke ‘ndụ, nnwere onwe, na ịchụso obi ụtọ.’ Ma Iwu Iwu Obodo ahụ na-ekwe nkwa nye ndị mmadụ ikike nke ijichị onwe ha, site n’ịtọlite na ndị nnọchi anya a họpụtara site na ntuli aka nke ndị mmadụ ga-eme iwu ma lekọta mmejuputa ha. E nyekwara nnwere onwe nke okwukwe okpukpe, ebe a na-ekwe ka onye ọbụla fee Chineke ofufe dịka olu akọ na uche ya si duzie ya. Ọchịchị onye kwuo uche ya na Protestantism ghọrọ ụkpụrụ ndị bụ isi nke mba ahụ. Ụkpụrụ ndị a bụ ihe nzuzo nke ike ya na ịga nke ọma ya. Ndị a na-emegbu emegbu na ndị e wedara n’ala n’ime Kristendom niile eleela ala a anya site n’ọmịiko na olileanya. Ọtụtụ nde mmadụ achọwo iru n’akụkụ mmiri ya, ma United States ebiliwo ruo n’ọnọdụ n’etiti mba ndị kacha nwee ike n’ụwa.”
“Ma anu-ọhịa ahụ nke nwere mpi dị ka nke nwa atụrụ ‘kwuru okwu dị ka dragọn. Ọ na-emekwa ike nile nke anu-ọhịa mbụ ahụ n’ihu ya, ma na-eme ka ụwa na ndị bi n’ime ya fee anu-ọhịa mbụ ahụ, onye e gwọrọ ọnya ọnwụnwa ya; … na-asị ndị bi n’elu ụwa ka ha meere anu-ọhịa ahụ onyinyo, nke nwere ọnya site n’mma-agha, ma dị ndụ.’ Mkpughe 13:11–14.” The Great Controversy, 438–441.
Akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ na-egosi na isi nke iri na abụọ na nke iri na atọ na-akọwapụta dragọn ahụ, anụ ọhịa ahụ, na onye amụma ụgha ahụ, bụ́ ike atọ ndị ahụ dị na Mkpughe iri na isii nke na-eduba ụwa gaa Hamagedọn. Ike atọ ndị ahụ nke ọ bụla nwere isi pụrụ iche nke ya nke na-ekpuchi otu akụkọ amụma ahụ kpọmkwem. Amaokwu isii ikpeazụ nke Daniel iri na otu na-amalite site n’okwu ndị a, “Ma n’oge ọgwụgwụ,” nke bụ afọ 1798. Mgbe ahụ, amaokwu isii ahụ na-akọwapụta mmegharị ikpeazụ nke ọchịchị popu ruo mgbe, n’amaokwu mbụ nke Daniel iri na abụọ, Maịkel biliri ọtọ, oge nnwale mmadụ emechie, ma webata ọrịa asaa ikpeazụ ahụ. N’amaokwu nke iri anọ na anọ nke isi nke iri na otu, ozi nke oge ahụ nke na-eme ka ọchịchị popu wee were iwe ma malite ogbugbu ahụ nke ọbara juru, nke na-eme kpọmkwem tupu oge nnwale emechie, ka e gosipụtara ya dịka “akụkọ si n’ọwụwa anyanwụ na si n’ugwu.”
Ozi sitere n’ọwụwa anyanwụ na ugwu na-anọchi anya ozi ịdọ aka ná ntị ikpeazụ, n’ihi na a na-ekwusa ya ozugbo tupu Maịkel ebili. Ọ bụ ozi nke mmụọ-ozi nke atọ ka a na-ekwusa n’oge ịwusara Mmụọ Nsọ. Daniel gosipụtara ozi ahụ dịka nke nwere akụkụ abụọ. Ozi nke “ugwu” nke na-akpasu ọchịchị papa iwe bụ ozi na-akọwapụta “eze nke ugwu” dịka ike ọchịchị papal, ma ozi nke “ọwụwa anyanwụ” bụ ozi nke ụmụ nke ọwụwa anyanwụ, nke bụ Islam. N’ezie, ọ nwekwara ihe ndị ọzọ dị mkpa ọ pụtara, ma ọwụwa anyanwụ bụ akara nke Islam, ma onye-emegide Kraịst bụ adịgboroja nke ezi Eze nke Ugwu. Ozi nke mmụọ-ozi nke atọ, nke na-adọ aka ná ntị megide ịnata akara nke eze nke ugwu (akara nke anụ ọhịa), na-adọkwa aka ná ntị na Islam ga-awakpo n’oge ahụ iko ajọ omume juputara maka United States, ma United States na-eme ka iko ajọ omume ya juputa na iwu ụbọchị Sọnde.
Mkpughe iri na atọ, malite n’amaokwu nke iri na otu gaa n’ihu, na-akọwa otu akụkọ amụma ahụ kpọmkwem, ọ malitekwara n’oge ọgwụgwụ na 1798.
“Ọ̀ bụ̀ ọ̀hà nke Ụwa Ọhụrụ ka n’afọ 1798 na-ebili n’ike, na-enye nkwa nke ike na ịdị ukwuu, ma na-adọta nlebara anya nke ụwa? Iji akara ngosi a eme ihe adịghị ekwe ka e nwee ajụjụ ọ bụla. Otu mba, ma ọ bụ naanị otu, na-emezu nkọwa amụma a; ọ na-atụ aka n’enweghị mgbagha ọ bụla n’ebe United States of America nọ.” The Great Controversy, 440.
A na-ekpuchi otu akụkọ amụma ahụ n’Ozi Mkpughe iri na atọ amaokwu iri na otu ruo iri na asatọ dịka e si kpuchie ya na Daniel iri na otu amaokwu iri anọ ruo iri anọ na ise. Dịka ọ dịkwa n’amaokwu ndị dị na Daniel, akụkọ banyere ọrụ United States na-agwụ na mmechi nke oge amara ka United States na-amanye ụwa ka ọ nabata akara nke anụ ọhịa ahụ. Mgbe ahụ, dịka ọ dị na Daniel iri na otu, a na-eweta ozi nke oge a n’isi nke iri na anọ. Ọ bụ otu nhazi ahụ n’ebe akụkụ Akwụkwọ Nsọ abụọ ahụ nọ, ewezuga na amaokwu Daniel na-akọwa omume ndị popu, ebe Ozi Mkpughe iri na atọ na-egosi ọrụ United States. Site n’ahịrị abụọ ahụ anyị na-achọpụta na isi nke iri na asaa nke Ozi Mkpughe na-ekpuchi otu akụkọ ihe mere eme ahụ kwa, ma na-emesi ọrụ nke dragọn ahụ ike, nke a na-anọchi anya ya dịka ndị eze iri, ndị bụ Mba Ụwa Jikọrọ Ọnụ. Isi atọ ndị a a tụlere, ahịrị n’elu ahịrị, na-akọwapụta ọrụ dragọn ahụ, anụ ọhịa ahụ, na onye amụma ụgha ahụ, ndị n’isi nke iri na isii na-eduga ụwa gaa Amagedọn; ya mere, ọ dị mkpa na Jọn na-eme ka anyị mata na mgbe isi nke iri na asaa malitere, ọ bụ otu n’ime ndị mmụọ ozi ahụ ndị wụsara ihe otiti asaa ikpeazụ bịara ịgwa Jọn banyere ikpe nwanyị akwụna Rome.
Otu n’ime ndị mmụọ ozi asaa ahụ ndị ji efere asaa ahụ bịara gwa m okwu, sị m, Bịa n’ebe a; aga m egosi gị ikpe nke nnukwu akwụna ahụ nke nọkwasịrị n’elu ọtụtụ mmiri: onye ndị eze nke ụwa na ya kwara iko, e mekwara ka ndị bi n’ụwa ṅụọ mmanya nke ịkwa iko ya wee bụrụ ndị aṅụrụma. Mkpughe 17:1, 2.
N’etiti ndị Millerite, okwu ahụ bụ gbasara Rom nke ndị ọgọ mmụọ na Rom nke ndị popu, ma n’ọgwụgwụ ya ọ bụ gbasara njikọ ugboro atọ ahụ. Dị nnọọ ka o si mata nke ọma ike atọ ndị ahụ n’isi nke iri na abụọ na nke iri na atọ, otu a kwa ka o si mata nwanyị ahụ nke isi nke iri na asaa nke ọma dịka ọchịchị ndị popu.
“A kọwara nwanyị ahụ [Babịlọn] nke Mkpughe 17 dị ka onye ‘e ji ákwà odo ọbara ọbara na uhie uhie yi, e jikwa ọlaedo na nkume dị oké ọnụ ahịa na pearl chọọ ya mma, o nwere iko ọlaedo n’aka ya nke jupụtara n’ihe arụ na adịghị ọcha: … e dekwara aha n’egedege ihu ya, “Ihe Omimi, Babịlọn Ukwu ahụ, nne ndị akwụna.” Onye-amụma ahụ kwuru, sị: ‘Ahụrụ m nwanyị ahụ ka ọ na-aṅụbiga mmanya ókè n’ọbara ndị nsọ na n’ọbara ndị e gburu n’ihi Jizọs.’ A kọwakwara Babịlọn ọzọ dị ka ‘obodo ukwu ahụ, nke na-achị ndị eze nke ụwa.’ Mkpughe 17:4–6, 18. Ike ahụ nke ruo ọtụtụ narị afọ jigidere ndị eze nke Krisendọm n’okpuru ọchịchị aka ike bụ Rom.” The Great Controversy, 382.
Ya mere, olee mgbe akụkọ amụma nke e gosipụtara n’isi nke iri na asaa na-amalite?
Ya mere, o buuru m n’ime Mmụọ gaa n’ọzara: m wee hụ nwaanyị ka ọ nọkwasịrị n’elu anụ ọhịa na-acha uhie uhie, nke jupụtara n’aha nkwulu, nke nwere isi asaa na mpi iri. E jikwa uwe odo ọchịchịrị na uwe uhie chọọ nwaanyị ahụ mma, e wee jiri ọla-edo na nkume ndị dị oké ọnụ ahịa na pearl chọọ ya mma, o nwekwara iko ọla-edo n’aka ya, nke jupụtara n’ihe arụ na unyi nke ịkwa iko ya: E dekwara aha n’egedege ihu ya, NZUZO, BABILON UKWU AHỤ, NNE NDỊ AKWA IKO NA NKE IHE ARỤ NKE ỤWA. Ahụkwara m nwaanyị ahụ ka ọṅụbiga mmanya ókè n’ọbara ndị nsọ na n’ọbara ndị àmà Jisọs nwụrụ n’ihi ya: ma mgbe m hụrụ ya, o juru m nnọọ anya n’oke ijuanya. Mkpughe 17:3–6.
Ka Jọn wee hụ nwanyị ahụ, e buru ya n’amụma banye n’ọzara, nke Jọn n’onwe ya akọwalarị n’isi nke iri na abụọ, ya na ndị àmà abụọ ahụ, dịka afọ otu puku na narị abụọ na iri isii nke ọchịchị popu.
Nwanyị ahu wee gbaga n’ọzara, ebe o nwere otu ebe Chineke kwadebere nye ya, ka ha wee zụọ ya nri n’ebe ahu ụbọchị otu puku na narị abụọ na iri isii.... E nyekwara nwanyị ahu nku abụọ nke nnukwu ugo, ka o wee fee banye n’ọzara, n’ebe ya, ebe a na-azụ ya nri ruo otu oge, na oge dị iche iche, na ọkara oge, pụọ n’ihu agwọ ahụ. Mkpughe 12:6, 14.
E bufere Jọn n’amụma n’ime oge ọzara, ma amaokwu nke atọ gaa n’ihu na-akọwapụta kpọmkwem ebe e butere Jọn n’ime puku afọ otu narị abụọ na iri isii ahụ, n’ihi na nwanyị ahụ ewerela ọbara nke mkpagbu wee ṅụọ ruo n’ịṅụbiga mmanya ókè, ọ bụrụkwala “nne nke ndị akwụna.” E butere Jọn n’ọgwụgwụ oge ọzara ahụ, n’ihi na nwanyị ahụ ewerela ọbara nke mkpagbu ṅụọ, ụka ndị Protestant amalitelarị ịlaghachi n’ime ogige ya ma bụrụ ụmụ ya ndị inyom, n’ihi na a kọwara ya n’oge ahụ dịka “nne nke ndị akwụna.” O nweelarị ụmụ ndị inyom. Àmà Jọn n’isi nke iri na asaa malitere n’afọ 1798, dịka otu akụkọ ihe mere eme amụma ahụ nke nọchiri anya anụ ọhịa ahụ n’ime Daniel iri na otu na onye amụma ụgha ahụ n’ime Mkpughe iri na atọ malitekwara.
Dịka ọ dịkwa n’akara amụma abụọ ndị ọzọ, mgbe isi nke iri na asaa gwụchara, isi nke iri na asatọ na-akọwapụta ozi nke oge ahụ. Akara amụma atọ, otu maka nke ọ bụla n’ime njikọ nke akụkụ atọ ahụ. A na-egosi ha niile n’otu usoro akụkọ ihe mere eme ahụ, nke malitere n’afọ 1798 ma na-aga n’ihu ruo na mmechi nke oge ebere, ha atọkwa na-emesi ozi ịdọ aka ná ntị ikpeazụ ike.
Mbadamba Habakuk na-ekwu maka isiokwu nke Mkpughe iri na asaa n’ụzọ sara mbara nke ukwuu, ya mere, aga m ugbu a ịga ozugbo na ilu ahụ nke a na-anọchi anya n’isi nke na-akọwa alaeze asatọ nke amụma Akwụkwọ Nsọ.
Ma lee, nke a bụ uche nke nwere amamihe. Isi asaa ahụ bụ ugwu asaa, nke nwanyị ahụ nọkwasịrị n’elu ha. E nwekwara ndị eze asaa: ise adaala, otu dị ugbu a, nke ọzọ abatabeghịkwa; ma mgbe ọ bịara, ọ ghaghị ịnọ obere oge. Ma anụ ọhịa ahụ nke dịrịrị adị, ma ọ dịghị ugbu a, ọbụna ya onwe ya bụ nke asatọ, ma bụrụkwa nke ndị asaa ahụ, ọ na-alakwa n’iyi. Mkpughe 17:9–11.
Daniel gwara Nebukadneza, “Gị onwe gị bụ isi ọlaedo a.”
Ma ebe ọ bụla ụmụ mmadụ bi, o tinyewo anụ ọhịa nke ubi na nnụnụ nke eluigwe n’aka gị, meekwa gị onye na-achị ha niile. Gị onwe gị bụ isi ọlaedo a. Daniel 2:38.
Daniel gwakwara Nebukadneza sị, “Gị onwe gị, eze, bụ eze nke ndị eze.”
Gị, eze, bụ eze nke ndị eze: n’ihi na Chineke nke eluigwe enyewo gị alaeze, ike, ume, na ebube. Daniel 2:37.
Nebukadneza bụ “isi” ahụ, ọ bụkwa eze, ma ọ bụ eze nke ndị eze n’ihi na ọ nọchiri anya nke mbụ n’ime alaeze ndị ahụ a nọchiri anya ha n’ihe oyiyi ahụ. Nebukadneza bụ eze ahụ e ji ọlaedo nọchite anya ya, alaeze ndị ọzọ na ndị eze ndị ọzọ ga-abụkwa ndị a ga-eji ọla ndị ọzọ dị n’ihe oyiyi ahụ nọchite anya ha, ma Nebukadneza bụ onye mbụ, ya mere ọ bụ eze nke ndị eze. Ọkwa ọzọ nke anyị agaghị atụle ugbu a bụ na alaeze Babilọn nọchiri anya alaeze ahụ nke na-achọ ime ka ọ dị ka Kraịst adịgboroja, bụ́ onye bụ ezi Eze nke ndị eze.
Ná mmalite nke àmà Aịzaịa banyere amụma afọ puku abụọ na narị ise na iri abụọ na iri abụọ ahụ (ugboro asaa nke Levitikọs iri abụọ na isii), Aịzaịa na-akọwa ndị eze dịka isi.
N’ihi na isi Siria bụ Damaskọs, isi Damaskọs bụkwa Rezin; ma n’ime afọ iri isii na ise, a ga-akụrisị Efraim, ka ọ ghara ịbụkwa ndị mmadụ. Isi Efraim bụkwa Sameria, isi Sameria bụkwa nwa Remalaịa. Ọ bụrụ na unu ekweghị, n’eziokwu, a gaghị eme ka unu guzosie ike. Aịzaya 7:7, 8.
Aịzaya na-ewepụta naanị ebe mmalite maka oge abụọ ahụ nke puku afọ abụọ na narị ise na iri abụọ megide alaeze ugwu nke Sameria na alaeze ndịda nke Juda, ma ka ọ na-eme nke a, ọ na-agụnye ndị àmà abụọ na isi obodo nke mba bụ isi ya, nakwa na eze bụ isi nke isi obodo ahụ. “Isi” bụ eze na alaeze. N’ime Mkpughe, a na-ebulikwa otu ahịrị amụma ahụ dịka e si mee n’ime Daniel.
Ya mere, mgbe a kpọgara Jọn gaa n’afọ 1798 ma gosipụtaara ya ilu ahụ nke na-akọwapụta na e nwere “isi” asaa, ọ na-amata na e nwere alaeze asaa. E mesịa gwa ya na ise n’ime isi ndị ahụ ma ọ bụ alaeze ndị ahụ adalawo. N’afọ 1798, alaeze nke ise n’amụma Akwụkwọ Nsọ ka dara ọhụrụ, ebe ọ natara ọnyá na-egbu egbu nke a ga-emesịa gwọọ.
A gwara Jọn, onye guzo n’akụkọ ihe mere eme nke oge ọgwụgwụ n’afọ 1798, na otu n’ime isi ndị ahụ “dị.” Alaeze nke isii nke amụma Akwụkwọ Nsọ malitere n’afọ 1798; ya mere, mgbe e bufere Jọn n’amụma gaa n’afọ 1798, alaeze nke dị n’oge ahụ bụ United States, a gwakwara ya ọzọ na alaeze nke asaa ka nọ n’ọdịnihu n’ihe gbasara afọ 1798, n’ihi na ọ bịabeghị. Alaeze nke asaa ahụ nke ka nọ n’ọdịnihu n’ihe gbasara afọ 1798 bụ United Nations, ndị e ji ndị eze iri nọchite anya ha, ma ha bụkwa isiokwu nke Mkpughe iri na asaa. Ma e nwekwara nke asatọ, onye sitere na asaa ahụ. Rom na-apụta mgbe niile dịka nke asatọ, ọ bụkwa nke sitere na asaa ahụ.
E nwere ọtụtụ ihe a ga-ekwu banyere ihe ndị dị n’isi nke iri na asaa, ma anyị na-akọwapụta naanị alaeze asatọ nke amụma Akwụkwọ Nsọ nke e sere n’isi nke iri na asaa, ka anyị wee hụ otú nghọta Millerite banyere alaeze anọ si kwekọọ na alaeze asatọ nke Mkpughe iri na asaa.
Anyị ga-atụle nke a n’isiokwu na-esonụ.