N’isiokwu gara aga anyị na-eme ka Ilaịja kwekọọ na akụkọ ihe mere eme nke 1798 ruo 1844. Ilaịja na-abanye n’akụkọ ihe mere eme ahụ n’ụzọ ihe nnọchianya mgbe e buliri William Miller ka ọ kpọsaa ozi nke mmụọ ozi mbụ. Nwanyị di ya nwụrụ nke Sarepta na-anọchi anya nzukọ-ekpere kwesịrị ntụkwasị obi nke na-achịkọta osisi abụọ, ma ọ bụ mba abụọ ndị ga-aghọ otu mba n’October 22, 1844.
Gwa ha, si unu, Otu a ka Onyenweanyị Chineke kwuru: Lee, aga m esite n’etiti mba ọzọ were ụmụ Izrel, ebe ha gara, kpọkọtakwa ha site n’akụkụ niile, meekwa ka ha lọghachi n’ala nke ha. Aga m eme ka ha bụrụ otu mba n’ala ahụ n’elu ugwu Izrel; otu eze ga-abụkwa eze ha niile: ha agaghị abụkwa mba abụọ ọzọ, ha agaghịkwa ekewa ọzọ n’ime alaeze abụọ ma ọlị. Ha agaghịkwa eji arụsị ha merụọ onwe ha ọzọ, maọbụ site n’ihe ha kpọrọ asị, maọbụ site n’ajọ mmehie ha ọ bụla: kama aga m azọpụta ha site n’ebe obibi ha niile, ebe ha mehiere, meekwa ka ha dị ọcha: otú a ha ga-abụ ndị nke m, mụ onwe m ga-abụkwa Chineke ha. Devid, odibo m, ga-abụkwa eze n’elu ha; ha niile ga-enwekwa otu onye-azụ-atụrụ: ha ga-ejegharịkwa n’iwu m, debe ụkpụrụ m, meekwa ha. Ha ga-ebikwa n’ala ahụ nke m nyere Jekọb, odibo m, ebe nna unu hà biri; ha ga-ebikwa n’ime ya, ha onwe ha, na ụmụ ha, na ụmụ ụmụ ha ruo mgbe ebighị ebi: Devid, odibo m, ga-abụkwa onye-isi ha ruo mgbe ebighị ebi. Ọzọkwa, aga m eso ha gbaa ndụmọdụ udo; ọ ga-abụ ndụmọdụ ebighị ebi n’etiti mụ na ha: aga m edobe ha, mụbaa ha, tinyekwa ebe nsọ m n’etiti ha ruo mgbe ebighị ebi. Ụlọikwuu m ga-anọkwa n’etiti ha: ee, aga m abụ Chineke ha, ha onwe ha ga-abụkwa ndị nke m. Mba ndị ọzọ ga-amatakwa na ọ bụ m, Jehova, na-eme ka Izrel dị nsọ, mgbe ebe nsọ m ga-adị n’etiti ha ruo mgbe ebighị ebi. Ezikiel 37:21–28.
E nwere ọtụtụ ngọzi Ezikiel kọwara na e kwere nkwa nye mkpara abụọ ahụ, bụ́ mba abụọ ghọrọ otu mba. Anyị ga-amalite site n’ịtụle anọ n’ime ngọzi ndị ahụ nke Nwannaanyị White kpọrọ “ọbịbịa” anọ, ndị niile mezuru n’otu oge ahụ, n’ụbọchị Ọktoba 22, 1844.
“Ọbịbịa nke Kraịst dịka Nnukwu Onye Nchụàjà anyị n’ebe kasị nsọ, maka ime ka ebe nsọ ahụ dị ọcha, nke e gosipụtara na Daniel 8:14; ọbịbịa nke Ọkpara nke mmadụ n’ihu Onye Ochie nke Ụbọchị, dịka e si kọwaa ya na Daniel 7:13; na ọbịbịa nke Onyenwe anyị n’ụlọ nsọ Ya, nke Malakaị buru amụma ya, bụ nkọwa nke otu ihe omume ahụ; a na-anọchikwa nke a anya site n’ọbịbịa nke nwoke a na-alụ ọhụrụ n’alụmdi na nwunye, nke Kraịst kọwara n’ilu banyere ụmụ agbọghọ iri ahụ, nke Matthew 25.” The Great Controversy, 426.
“Ọbịbịa” mbụ Nwanyị White na-ezo aka na ya bụ ọbịbịa nke nnukwu onye nchụàjà maka “ime ka ebe nsọ dị ọcha,” nke ga-eme na njedebe nke afọ puku abụọ na narị atọ. Amaokwu ahụ na-enye azịza nye ajụjụ nke Daniel isi nke asatọ amaokwu nke iri na atọ, nke na-ajụ, “Ruo ole ka ọhụụ ahụ ga-adị gbasara àjà a na-achụ kwa ụbọchị, na mmehie nke mbibi, inye ma ebe nsọ ma ndị agha ka a zọpịa n’okpuru ụkwụ?” Amaokwu nke iri na anọ na-egosi na ime ka ebe nsọ dị ọcha ga-amalite na njedebe nke afọ puku abụọ na narị atọ. Ezikiel na-ekwu na Chineke ga-“esi n’etiti mba ọzọ, ebe ha gara, kpọpụta ụmụ Izrel, ma kpọkọta ha n’akụkụ niile, … mba ahụ a kpọkọtara agaghịkwa emerụ onwe ha ọzọ,” n’ihi na Chineke ga-“eme ka ha dị ọcha: otú ahụ ka ha ga-abụ ndị nke m, m ga-abụkwa Chineke ha.”
N’ụbọchị Ọktoba 22, 1844, “ọbịbịa” nke abụọ Nwanyị White zoro aka na ya, bụ mmezu nke Daniel isi nke asaa, amaokwu nke iri na atọ, nke na-egosi na Nwa nke mmadụ ga-abịakwute Onye Ochie nke Ụbọchị, ka ọ nata alaeze. Ezikiel kwuru na Chineke “ga-eme ha otu mba n’ala ahụ n’elu ugwu Izrel; ma otu eze ga-abụ eze nye ha nile.” Ezikiel na-anọchi Kraịst anya dịka eze n’aha “Devid,” mgbe ọ na-ekwu na “Devid, ohu m, ga-abụ eze n’elu ha.” Ọ na-akọwapụtakwa na Kraịst, dịka Devid, ga-abụ “otu onye-ọzụzụ atụrụ” ha, nakwa na “ohu m Devid ga-abụkwa” “onye-isi ha ruo mgbe ebighị ebi.” Eze, dịka nkọwa si dị, chọrọ aha ya dịka eze, ọ chọkwara ọchịchị ọ ga-achị nakwa ụmụ amaala nke alaeze ya. Ọ bụrụ na e nweghị ụmụ amaala, alaeze agaghị adị.
Ahụrụ m n’ọhụụ nke abalị, ma, le, otu onye dịka Nwa nke mmadụ bịara n’ígwé ojii nke eluigwe, wee bịakwute Onye Ochie nke ụbọchị, a durukwa ya nso n’ihu Ya. E nyere ya ọchịchị, na ebube, na alaeze, ka ndị niile, mba niile, na asụsụ niile wee fee ya òfùfè: ọchịchị ya bụ ọchịchị ebighị ebi, nke na-agaghị agabiga, alaeze ya kwa bụ nke a na-agaghị ebibi. Daniel 7:13, 14.
“Nlọghachi” nke atọ Nwanyị White kọwara bụ mgbe Kraịst, dịka “onye ozi nke ọgbụgba-ndụ ahụ,” bịara n’ụlọ nsọ Ya na mberede iji sachapụ ụmụ Levi. Ezikiel na-ekwu na Kraịst “ga-eme ka ha dị ọcha: otu a ka ha ga-abụ ndị nke m, m ga-abụkwa Chineke ha,” nakwa na “ọzọkwa” Ọ ga-eme “ọgbụgba-ndụ nke udo n’etiti ha,” nke “ga-abụ ọgbụgba-ndụ ebighị ebi.” A ga-emezu ọgbụgba-ndụ ahụ mgbe Chineke “ga-edobe” “ebe nsọ” Ya “n’etiti ha,” nakwa na “ndị mba ọzọ ga-amakwa na mụ onwe m bụ Onyenweanyị nke na-eme ka Izrel dị nsọ, mgbe ebe nsọ m ga-adị n’etiti ha.”
Lee, aga m ezipu onye-ozi m, ọ ga-edozi ụzọ n’ihu m: Onyenwe anyị, onye unu na-achọ, ga-abịa na mberede n’ụlọ nsọ ya; ya bụ, onye-ozi nke ọgbụgba-ndụ ahụ, onye obi dị unu ụtọ n’ime ya: lee, ọ na-abịa, ka Jehova nke usuu ndị agha kwuru. Ma ònye ga-anọgide n’ụbọchị ọbịbịa ya? ònyekwa ga-eguzo mgbe ọ pụtara ìhè? n’ihi na ọ dị ka ọkụ nke onye na-eme ka ọla dị ọcha, dịkwa ka ncha nke ndị na-asa ákwà: Ọ ga-anọdụ ala dịka onye na-eme ka ọlaọcha dị ọcha na onye na-asacha ya: ọ ga-eme ka ụmụ Levi dị ọcha, sachapụkwa ha dịka ọlaedo na ọlaọcha, ka ha wee nye Jehova onyinye n’ezi omume. Mgbe ahụ onyinye Juda na Jerusalem ga-atọ Jehova ụtọ, dịka n’ụbọchị ndị ochie, na dịka n’afọ ndị gara aga. Malachi 3:1–4.
Onyeozi nke kwadebere ụzọ maka Kraịst, “onyeozi nke ọgbụgba ndụ,” n’akụkọ ihe mere eme nke 1798 ruo 1844, bụ Ịlaịja, dịka e gosipụtara ya n’aka William Miller. Mgbe Kraịst bịarutere n’ụlọ nsọ Ya na mberede, Ọ sachapụrụ “ụmụ Livai” dịka “ọkụ nke onye na-anụcha ihe.”
“Ọbịbịa” nke ọzọ nke mezuru na Ọktoba 22, 1844, bụ ọbịbịa nke onye lụrụ nwaanyị. Ugboro abụọ Ezikiel na-akọwa na mba ahụ e kpọkọtara n’osisi abụọ ga-abụ “ndị ya,” nakwa na Ya “ga-abụ Chineke ha.” E mezuru nke a site n’alụmdi na nwunye ahụ. Na Ọktoba 22, 1844, amụma anọ ahụ e mezuru nke Nwanyị White na-ekwu maka ha, ka a na-amata ha niile site n’ịgba-ama nke osisi abụọ Ezikiel.
Elaịja nọchiri anya onye-ozi ahụ nke na-akwadebe ụzọ maka onye-ozi nke ọgbụgba-ndụ ahụ. Kraịst kọwara Jọn Onye Na-eme Baptizim dị ka onye-ozi ahụ nke kwadebere ụzọ maka mbịa mbụ Ya. Nwanyị White kọwara William Miller dịka Elaịja, Miller wee kwadebe ụzọ ka Kraịst bịa dịka “onye nchụàjà ukwu,” “Nwa nke mmadụ,” “onye-ozi nke ọgbụgba-ndụ ahụ,” na “onye na-alụ nwaanyị ọhụrụ.”
Mgbe afọ atọ na ọkara gasịrị, Ịlaịja si na Sarepta, ebe ọ nọnyere nwanyị di ya nwụrụ na nwa ya nwoke, bịara ma nye Ehab iwu ka ọ kpọkọta Izrel nile gaa Kamel. Iziakaịl kwuru na ndị mba ọzọ ga-amata na Chineke bụ Chineke, mgbe O tinyere ebe nsọ Ya n’etiti mba ahụ a chịkọtara ọnụ site n’osisi abụọ ahụ. N’Ugwu Kamel, Ịlaịja gwara Izrel ka ha họrọ ma Chineke bụ Chineke ma ọ bụ Beal bụ Chineke, ma o debere ajụjụ ahụ n’ọnọdụ nke ọ bụghị naanị onye bụ ezi Chineke, kama nakwa n’ọnọdụ nke onye bụ ezi amụma.
Elaija bịakwutere ndị mmadụ nile, sị, Ruo ole mgbe ka unu ga-anọ na-egbu oge n’etiti echiche abụọ? Ọ bụrụ na Onyenwe anyị bụ Chineke, soro Ya; ma ọ bụrụ na ọ bụ Bel, soro ya. Ma ndị mmadụ azaghị ya ọbụna otu okwu. Mgbe ahụ Elaija sịrị ndị mmadụ, Mụ onwe m, naanị m fọdụrụ dịka onye-amụma nke Onyenwe anyị; ma ndị-amụma Bel dị narị anọ na iri mmadụ ise. 1 Ndị Eze 18:21, 22.
Izrel niile, gụnyere Ehab, maara na Chineke Ịlaịja bụ Chineke, mgbe ọkụ si n’eluigwe bịa wee rechapịa àjà Ịlaịja. Ịrịda nke ọkụ ahụ n’Ugwu Kamel na-akara oge Chineke tinyere ebe nsọ Ya n’etiti mba ahụ e ji mkpara abụọ mee. Ọrụ ebube nke ọkụ ahụ n’Ugwu Kamel gosipụtara na Chineke bụ Chineke, na Bel bụ chi ụgha.
Ọrụ-ebube ahụ e mere na Sarepta, mgbe Ịlaịja dinara n’ahụ nwa nwoke nwanyị di ya nwụrụ ahụ nwụrụ anwụ ugboro atọ, gosiri ya na Ịlaịja bụ nwoke nke Chineke, ma ọrụ-ebube ahụ e mere na Kamel mezukwara otu ihe ahụ. Ọ bụghị naanị na ọkụ nke Kamel gosiri na Chineke bụ Chineke, kama o mekwara ka o doo anya na Ịlaịja bụ ezi onye-amụma nke Chineke, n’iche iche na ndị-amụma nke Beal na ndị-amụma nke ọhịa arụsị. N’akụkọ ihe mere eme nke afọ 1840 ruo 1844, e gosipụtara na Miller na ndị Millerite bụ ezi ndị-amụma ahụ, n’iche iche na ndị-amụma ụgha nke Protestantism dapụrụ n’ezi okwukwe, ndị n’ime akụkọ ihe mere eme ahụ kpọmkwem gosipụtara na ha bụ ụmụ nwanyị Jezebel.
Ịlaịja nọ n’Kamel na-anọchite anya ọrụ nke ịmata mpi Protestant ziri ezi, n’ihi na alaeze nke isii nke amụma Akwụkwọ Nsọ, anụ ọhịa nke ụwa nke Mkpughe iri na atọ, nwere otu mpi nke Protestantism na otu mpi nke Republicanism, ọchịchị ya ka malitekwara n’afọ 1798. N’afọ 1798, na njedebe nke afọ atọ na ọkara nke ọchịchị Jezebel, Ịlaịja si na Sarepta bịa mee ka ọdịiche doo anya banyere nke ụka bụ mpi nke Protestantism n’elu anụ ọhịa nke ụwa.
Nwanyi di ya nwụrụ nke Sarepta nọ n’ije site n’akụkọ ihe mere eme nke Taiataira ruo n’alụmdi na nwunye ahụ, ebe a ga-ewepụ ọnọdụ ịbụ nwanyị di ya nwụrụ ya. Nwa ya nwoke e mere ka o si n’ọnwụ bilie na-anọchi anya ndị ahụ Jezebel gburu n’ime afọ atọ na ọkara nke ọkọchị. Osisi nkụ abụọ ahụ ọ na-achịkọta maka ọkụ ahụ bụ ụlọ abụọ nke Izrel nkịtị nke a ga-achịkọta ọnụ ka ha bụrụ otu mba, mba ahụ bụkwa Izrel nke mmụọ. Nwanyi di ya nwụrụ ahụ ga-eji osisi nkụ abụọ ahụ mụnye ọkụ, nke mere na Kamel nakwa n’October 22, 1844, mgbe onye-ozi nke ọgbụgba ndụ ahụ ji “ọkụ onye na-edozi ọla” sachapụ ụmụ ndị Livai.
Ọkụ bụ ihe nnọchianya nke ịwụsa Mmụọ nke Chineke, nke mere na Kamel nakwa n’Oké Mkpu Etiti Abalị nke rutere n’isi ya na October 22, 1844.
Mgbe ụbọchị Pentikọst zuru ezu bịara, ha niile nọkọtara n’otu obi n’otu ebe. Na mberede, ụda sitere n’eluigwe bịara dị ka nke oke ifufe na-efe ike, o wee jupụta ụlọ ahụ dum ebe ha nọ ọdụ. E wee hụre ha ire dị iche iche dịka nke ọkụ, o wee nọdụkwasị onye ọ bụla n’ime ha. Ha niile wee jupụta na Mmụọ Nsọ, malite ikwu okwu n’asụsụ ndị ọzọ, dịka Mmụọ ahụ nyere ha ikwu. Ọrụ Ndịozi 2:1–4.
Ịwụsa nke Mmụọ ahụ na-anọchi anya ikwusa ozi, ma nwanyị di ya nwụrụ ahụ ga-eme ọkụ, ka o wee kwadebe nri ọ ga-eri, nke bụ ozi.
M wee jekuru n’akụkụ mmụọ-ozi ahụ, sị ya, Nye m obere akwụkwọ ahụ. O wee sị m, Were ya, rie ya kpamkpam; ọ ga-eme ka afọ gị dị ilu, ma n’ọnụ gị ọ ga-atọ ụtọ dịka mmanụ aṅụ. M wee were obere akwụkwọ ahụ n’aka mmụọ-ozi ahụ, rie ya kpamkpam; o wee dị n’ọnụ m ụtọ dịka mmanụ aṅụ: ma ozugbo m richara ya, afọ m wee dị ilu. Mkpughe 10:9, 10.
Ozi nke Ehab kpọsara ozugbo nye Jezebel bụ na Chineke Ịlaịja bụ ezi Chineke, n’ihi na Ehab ka hụworo ugbu a ka Chineke Ịlaịja zara site n’ọkụ. Ozi e meghere ozugbo n’ụbọchị Ọktoba 22, 1844 bụ ozi nke mmụọ-ozi nke atọ. N’ọnọdụ ọ bụla, ozi Ehab wetara ma ọ bụ ozi nke mmụọ-ozi nke atọ na-akpasu Jezebel iwe nke ukwuu.
Ma akụkọ sitere n’ọwụwa anyanwụ na sitere n’ugwu ga-enye ya nsogbu; ya mere ọ ga-apụ na oke iwe ibibi, na ikpochapụ ọtụtụ kpamkpam. Daniel 11:44.
“Akụkọ sitere n’ọwụwa anyanwụ na n’ugwu” nke Daniel nọchiri anya ozi ahụ nke na-ewe iwe eze nke ugwu, onye bụ Jezebel, ma ọ na-ebido mkpagbu ikpeazụ n’akụkọ ihe mere eme nke ụwa. E nọchiri anya ozi ahụ site n’ozi Ehab zigara Jezebel, na mbata ozi mmụọ ozi nke atọ mgbe ikpe ahụ meghere n’afọ 1844.
Ehab kọọrọ Jezibel ihe niile Ịlaịja mere, nakwa otú o si were mma agha gbuo ndị amụma niile. Mgbe ahụ, Jezibel zigara Ịlaịja onye ozi, sị, Ka chi dị iche iche mee m otu a, ma karịa otu a, ma ọ bụrụ na echi n’oge dị ka nke a agaghị m eme ka ndụ gị bụrụ dịka ndụ otu n’ime ha. 1 Ndị Eze 19:1, 2.
Ilaịja, dị ka ihe nnọchianya, e ji oge ịnọ n’ọzara site n’afọ 538 ruo 1798 gosipụta ya. Mgbe ahụ, n’afọ 1798, Ilaịja pụtara n’akụkọ ihe mere eme dị ka William Miller. N’afọ 1844, Ilaịja na-akpọpụta ọkụ nke Mkpu Etiti Abalị ka o si n’eluigwe rịdata. Mgbe ahụ, n’afọ 1863, a jụrụ Ilaịja na ozi ya. Ozi ya bụ ozi Mosis banyere “oge asaa,” nke ozi banyere mkpisi abụọ Ezikiel nọchikwara anya ya. Ịchịkọta mkpisi abụọ ahụ n’ọgwụgwụ nke ịgbasa ha bụ ozi nwanyị di ya nwụrụ nke Sarepta, ma ọ chịkọtara mkpisi abụọ ahụ tupu o kwadebe nri.
Dị ka James na Ellen White si kwuo, Adventizim nke ndị Miller ghọrọ Adventizim Laodisia n’afọ 1856, ma mgbe ha mesịrị jụ ozi Ịlaịja banyere “ugboro asaa” nke Mosis n’afọ 1863, ha wepụrụ ikike ezi uche dị na ya iji ghọta mmụba nke ihe ọmụma banyere “ugboro asaa” ahụ nke Chineke chọrọ iweta n’afọ 1856 (site n’isiokwu asatọ Hiram Edson hapụrụ na-ezughị ezu). Ezi uche manyere ha ịmalite ịkwatu usoro ntọala nke eziokwu ndị mmụọ ozi duru William Miller ka ọ chịkọta. “Nkume” mbụ Miller chọpụtara bụ nkume ntọala ahụ nke Adventizim Laodisia ga-ada n’ihi ya n’akụkọ ihe mere eme ya dum. Ịjụ nkume mbụ ahụ nke eziokwu mụpụtara ìsì nke Laodisia, ihe mgbaàmà a pụrụ ịgwọ, ma nke a na-achụso ya n’ọnọdụ ole na ole.
Ịdị ọcha nke ụlọ nsọ ahụ nke malitere n’October 22, 1844, gụnyere ime ka “ndị agha” ahụ dị ọcha, bụ́ ndị e zọpụtasịrị n’okpuru tinyere ụlọ nsọ ahụ n’ime Daniel 8:13. E gosiri ndị agha ahụ site na “osisi abụọ” ahụ nke nwanyị di ya nwụrụ nke Zarefat chịkọtara maka ọkụ. Osisi abụọ ahụ bụ ụlọ abụọ nke Izrel oge ochie n’eziokwu. Efraim na Juda n’eziokwu, a ga-achịkọta ha ka ha bụrụ otu mba mmụọ, ma mee ka ha dị ọcha site n’aka onye ozi nke ọgbụgba ndụ ahụ n’imeghe ikpe ahụ. Mba abụọ ahụ bụ “ndị agha” ahụ e zọpụtasịrị n’okpuru.
Nkwa Ezikiel bụ na Chineke ga-“esi n’etiti ndị mba ọzọ, ebe ha gaworo, kpọrọ ụmụ Izrel”, ma ga-“achịkọta ha” “wee kpọbatakwa ha n’ala nke ha.” Ala Izrel nkịtị bụ ala ahụ dị ebube, maọbụ ala ahụ e kwere na nkwa, maọbụ Juda. Ala ime mmụọ ahụ dị ebube n’afọ 1798, bụ ala anụ ọhịa nke ụwa nwere mpi abụọ nke Mkpughe isi iri na atọ.
N’ụbọchị ahụ m weliri aka m nye ha, iweta ha site n’ala Ijipt banye n’ala nke m nyochaworo maka ha, nke mmiri ara ehi na mmanụ aṅụ na-asọpụta n’ime ya, nke bụ ebube nke ala niile.... Ma ọzọkwa, m weliri aka m nye ha n’ọzara, na agaghị m ewebata ha n’ala ahụ nke m nyere ha, nke mmiri ara ehi na mmanụ aṅụ na-asọpụta n’ime ya, nke bụ ebube nke ala niile. Ezekiel 20:6, 15.
Ụlọ abụọ nkịtị nke Izrel biri n’ala ahụ nke bụ “ịma mma nke ala niile,” ala ahụ nke “na-asọpụta” “mmiri ara ehi na mmanụ aṅụ.” Mgbe e kpọkọtara ụlọ abụọ nkịtị nke Izrel ọnụ dị ka Izrel ime mmụọ, e kwere ha nkwa na a ga-edobe ha n’ala nke ha. “Ala mara mma” nke ime mmụọ bụ ebe mmegharị nke ndị Millerait na mbido na mmegharị nke puku narị anọ na iri anọ na anọ ahụ n’ọgwụgwụ dị n’oge ọchịchị nke anụ ọhịa nke ụwa. Mmegharị ahụ nke na-anọchi anya puku narị anọ na iri anọ na anọ ahụ pụrụ naanị ibili n’ala nke anụ ọhịa nke ụwa. Mmegharị ọbụla nke na-ekwu na ọ bụ mmegharị nke mmụọ ozi nke atọ sitere n’ala ọ bụla ọzọ bụ adịgboroja, n’ihi na Alfa na Omega na-egosi ngwụcha mgbe niile site na mbido.
“Ebere na ngọzi Chineke ndị na-enweghị atụ ka e meworo ka ha zoro n’elu mba anyị; ọ bụrụla ala nke nnwere onwe, na ebube nke ụwa dum. Ma kama iweghachitere Chineke ekele, kama inye Chineke na iwu Ya nsọpụrụ, ndị na-aza onwe ha Ndị Kraịst nke America ejupụtala n’nganga, anyaukwu, na ịtụkwasị onwe ha obi....”
“Oge eruola mgbe ikpe dara n’okporo ámá, ma izi ezi apụghị ịbanye, onye si n’ihe ọjọọ pụọ na-eme onwe ya anụ oriri. Ma aka Onyenwe anyị adịghị mkpụmkpụ nke na ọ pụghị ịzọpụta, ntị ya adịghịkwa arọ nke na ọ pụghị ịnụ ihe. Ndị mmadụ nke United States abụwo ndị a hụrụ n’anya pụrụ iche; ma mgbe ha machibidoro nnwere onwe okpukpe, hapụ Protestantism, ma nye Popery nkwado, oke mmehie ha ga-ezu, a ga-edekwa ‘ndapụ n’ezi okwukwe nke mba’ n’akwụkwọ nke eluigwe. Nsonaazụ nke ndapụ n’ezi okwukwe a ga-abụ mbibi nke mba.” Review and Herald, May 2, 1893.
Daniel isi nke asatọ, amaokwu nke iri na atọ na nke iri na anọ na-akọwapụta nzọda n’okpuru ụkwụ nke ma ebe nsọ ma ụsụụ ndị agha. Ụsụụ ndị agha ahụ bụ ụlọ abụọ nke Izrel nkịtị. A zọdara Jerusalem n’okpuru ụkwụ n’ime afọ puku abụọ na narị isii nke Ọchịchịrị Oge.
E nyekwara m otu amị̀ dị ka mkpara: mmụọ-ozi ahụ wee guzo, na-asị, Bilie, tụọ ụlọ nsọ nke Chineke, na ebe ịchụàjà, na ndị na-efe ofufe n’ime ya. Ma ogige dị n’èzí ụlọ nsọ ahụ hapụ n’azụ, atụkwala ya; n’ihi na e nyela ya ndị mba ọzọ: ha ga-azọkwa obodo nsọ ahụ n’okpuru ụkwụ ruo ọnwa iri anọ na abụọ. Mkpughe 11:1, 2.
A gwara Jọn n’isi nke iri na otu nke Mkpughe ka ọ tụọ ọ bụghị naanị ụlọ nsọ ahụ, kama kwa “ndị na-efe ofufe n’ime ya.” Edobere Jọn n’ọnọdụ amụma na Ọktoba 22, 1844, mgbe e nyere ya iwu ka ọ tụọ ụlọ nsọ ahụ na ndị na-efe ofufe n’ime ya.
M weere m obere akwụkwọ ahụ n’aka mmụọ-ozi ahụ, rie ya kpamkpam; ọ dịkwa n’ọnụ m ụtọ dịka mmanụ aṅụ: ma ozugbo m risịrị ya, afọ m wee dị ilu. Mkpughe 10:10.
N’amaokwu nke iri nke isi nke iri nke Mkpughe, Jọn nọchiri anya mwute ilu nke Ọktoba 22, 1844, a gwakwara ya ozugbo ka ọ tụọ ma ebe nsọ ma usuu ndị ahụ. Isiokwu nke ajụjụ ahụ dị na Daniel isi nke asatọ amaokwu nke iri na atọ, bụ ịzọpịa ma ebe nsọ ma usuu ndị ahụ n’okpuru ụkwụ. Jọn na-eme ka anyị mara na “ndị mba ọzọ” ga-“azọda” “obodo nsọ ahụ” “ọnwa iri anọ na abụọ.” Ọnwa iri anọ na abụọ ahụ bụ afọ atọ na ọkara nke Elaịja. Ọ bụ Oge Ọchịchịrị ahụ site n’afọ 538 ruo 1798. N’ịdị n’amụma guzoro na Ọktoba 22, 1844, a gwara Jọn ka ọ hapụ èzí ahụ ma “atụla ya, n’ihi na e nyere ya ndị mba ọzọ, ha ga-azọda kwa obodo nsọ ahụ n’okpuru ụkwụ ọnwa iri anọ na abụọ.”
Mgbe a gwara Jọn ka ọ tụọ “ụlọ nsọ, na ebe ịchụàjà, na ndị na-efe ofufe n’ime ya;” n’okwu Daniel isi nke asatọ na amaokwu nke iri na atọ, a gwara ya ka ọ tụọ ebe nsọ na usuu ndị agha ahụ. Ọ bụrụ na a gwara Jọn ka ọ “ghara” ịgụ afọ puku abụọ na narị isii na iri, mgbe ahụ ọ ga-atụ site n’afọ 1798 ruo ebe ọ nọ na 1844. Afọ 1798 ruo 1844, mgbe e tụrụ ya, na-anọchi anya afọ iri anọ na isii. Mmalite nke afọ iri anọ na isii ahụ dị n’afọ 1798, mgbe “ugboro asaa” Mosis megide ụlọ ugwu nke Izrel mezuru. Njedebe nke afọ iri anọ na isii ahụ dị n’afọ 1844, mgbe “ugboro asaa” Mosis megide ụlọ ndịda nke Izrel mezuru. Ntụ Jọn hà nhata afọ iri anọ na isii. Ọnụọgụ iri anọ na isii na-anọchi anya ụlọ nsọ ahụ. Jisọs kwuru, bibienụ ụlọ nsọ a, n’ime ụbọchị atọ m ga-ebulikwa ya; ma ndị Juu na-akpa arụmụka kwuru na e wuru ụlọ nsọ ahụ n’afọ iri anọ na isii.
Jizọs zara ha, si, Kwatuenụ ụlọ nsọ a, n’ime ụbọchị atọ m ga-ebulite ya. Ya mere ndị Juu sịrị, Afọ iri anọ na isii ka e ji wuo ụlọ nsọ a, gị onwe gị ọ̀ ga-ewulite ya n’ime ụbọchị atọ? Ma ọ na-ekwu maka ụlọ nsọ nke ahụ ya. Jọn 2:19–21.
Jizọs were anụ ahụ nke Adam mgbe Adam dasịrị, ya na mmebi nile e ketara eketa dị n’ime ya, ka O wee tọọ ihe nlereanya ka anyị wee merie dịka Ya onwe Ya siri merie. N’ọnụ ndị àmà abụọ ka okwu ọ bụla guzosiri ike; ya mere, ịkụzi na anụ ahụ Kraịst enweghị mmebi ndị ahụ e ketara eketa nke puku afọ anọ nke mmehie, bụ ịkwado mmanya Babilọn, n’ihi na ịkụzi na Kraịst anabataghị adịghị ike ndị ahụ e ketara eketa bụ ozizi bụ isi nke Katọlik.
Mmụọ ọ bụla nke na-adịghị ekwupụta na Jisọs Kraịst abịawo n’anụ ahụ esiteghị n’aka Chineke: nke a bụkwa mmụọ ahụ nke onye na-emegide Kraịst, nke unu nụrụ na ọ ga-abịa; ma ọbụna ugbu a ọ dịlarị n’ụwa. 1 Jọn 4:3.
N’ihi na ọtụtụ ndị nduhie abanyela n’ụwa, ndị na-ekwupụtaghị na Jisọs Kraịst abịaala n’anụ ahụ. Nke a bụ onye nduhie na onye na-emegide Kraịst. 2 Jọn 1:7.
Ụlọ nsọ nke ahụ Kraịst bụ ụlọ nsọ nke ahụ mmadụ ọ bụla.
“Kraịst anọghị n’ọnọdụ dị mma nke ukwuu n’ọzara ahụ tọgbọrọ n’efu iji nagide ọnwụnwa Setan dịka Adam nọ mgbe a nwara ya n’Iden. Ọkpara Chineke wedara Onwe Ya ala ma were ọdịdị mmadụ mgbe agbụrụ mmadụ esila n’Iden kpafuo ruo puku afọ anọ, ma si n’ọnọdụ mbụ ha nke ịdị ọcha na izi ezi pụọ. Mmehie anọwo na-etinye akara ya ndị jọgburu onwe ha n’ahụ agbụrụ mmadụ ruo ọtụtụ ọgbọ; mmebi ahụ́, nke uche, na nke omume wee jupụta n’etiti ezi-na-ụlọ mmadụ dum.”
“Mgbe onye ọnwụnwa wakporo Adam n’Iden, ọ nọ na-enweghị ntụpọ nke mmehie. O guzooro n’ike nke izu-okè ya n’ihu Chineke. Akụkụ na ikike niile nke ịdị adị ya toro nke ọma n’otu n’otu, ma guzozie n’ịdị n’otu na n’usoro kwekọrọ ekwekọ.”
“Kristi, n’ọzara nke ọnwụnwa, guzoro n’ọnọdụ Adam iji buru ule ahụ ọ dara ịnagide. N’ebe a Kristi meriri n’aha onye mmehie, puku afọ anọ mgbe Adam tụgharịrị azụ n’ìhè nke ebe obibi ya. E kewapụrụ ezinụlọ mmadụ n’ihu ọnụnọ Chineke, ya mere, ọgbọ ọ bụla na-esote nọ na-apụ, ọgbọ n’ọgbọ, n’ịga n’ebe dị anya karịa site n’ịdị ọcha mbụ ahụ, amamihe ahụ, na ihe ọmụma ahụ Adam nwere n’Eden. Kristi buru mmehie na adịghị ike nile nke agbụrụ mmadụ dịka ha dị mgbe Ọ bịara n’ụwa inyere mmadụ aka. N’aha agbụrụ mmadụ, ebe adịghị ike nke mmadụ dara ada dịkwasịrị Ya, Ọ ga-eguzogide ọnwụnwa Setan n’ihe nile nke a ga-eji wakpo mmadụ.” Selected Messages, akwụkwọ 1, 267, 268.
N’isi nke abụọ nke Jọn, Kraịst nọ na-ekwu banyere ahụ Ya dịka ụlọ nsọ, ma ahụ-ụlọ-nsọ Ya bụ nke mmadụ nwere mmebi niile nke puku afọ anọ nke adịghị ike a kpakọtara akpakọta. Ụlọ nsọ mmadụ ahụ Kraịst kpọrọ aha bụ nke mejupụtara kromosom iri anọ na isii. Mgbe Mosis rịgoro n’elu Saịnaị ịnata iwu na ntụziaka maka iwulite ụlọ nsọ ahụ, ọ nọ n’ugwu ahụ ụbọchị iri anọ na isii. Ezikiel na-ekwu banyere Kraịst ịtọ ụlọ nsọ Ya “n’etiti” mkpisi abụọ ahụ. Oge si na njedebe nke oge asaa nke alaeze ugwu na alaeze ndịda ahụ e gwara Jọn ka ọ tụọ bụ afọ iri anọ na isii, ma ọ nọchiri anya “etiti” ahụ maọbụ oge dị n’etiti 1798 na 1844. N’ime afọ iri anọ na isii ahụ, Jisọs wuru ụlọ nsọ ime mmụọ ahụ nke Ọ ga-abịa n’ụzọ mberede sachapụ mgbe Ọ bịara dịka onye-ozi nke ọgbụgba ndụ ahụ. Dịka onye-ozi nke ọgbụgba ndụ ahụ, Ọ ga-ede iwu Ya n’obi ndị Ya. Iwu ahụ ka a nọchiri anya ya site n’ọkụkọ nkume abụọ. Nke mbụ nwere iwu anọ, nke abụọ nwere iwu isii. Ọnụ ha ọnụ, ha na-anọchi anya ọnụọgụ iri anọ na isii.
Nzukọ nke Izrel ime mmụọ site n’afọ 1798 ruo 1844 na-anọchi anya nchịkọta nke Izrel ime mmụọ, ma ọ na-anọchikwa anya nguzobe nke ụlọ nsọ.
N’ịbịakwute Onye ahụ, dịka nkume dị ndụ, nke mmadụ jụrụ n’ezie, ma nke Chineke họpụtara, dịkwa oké ọnụ ahịa, unu onwe unu kwa, dịka nkume ndị dị ndụ, ka a na-ewu elu bụrụ ụlọ ime mmụọ, ịbụkwa ndị nchụàjà dị nsọ, ka unu wee na-achụ àjà ime mmụọ, ndị a na-anabata n’ihu Chineke site n’aka Jisọs Kraịst.
N’ihi nke a ka e dekwara ya n’Akwụkwọ Nsọ, Lee, ana m etinye na Zayọn nkume nkuku isi, onye a họpụtara, dị oké ọnụ ahịa: onye ọbụla kweere na ya agaghị eme ihere.
Ya mere, unu ndị kweere, Ọ bụ onye dị oké ọnụ ahịa: ma nye ndị na-erubeghị isi, nkume ahụ ndị na-ewu ụlọ jụrụ, otu ahụ ka e mere isi nkuku, nakwa nkume nke ịsụ ngọngọ, na okwute nke mmejọ, ọbụna nye ndị ahụ na-asụ ngọngọ n’okwu ahụ, ebe ha na-erubeghị isi: nke a ka e kenyere ha kwa.
Ma unu bu agbụrụ a họpụtara, ndị nchụàjà eze, mba dị nsọ, ndị nke Chineke n’onwe ya; ka unu wee kwusaa otuto nke Onye ahụ kpọrọ unu site n’ọchịchịrị bata n’ìhè ya dị ebube: ndị n’oge gara aga na-abụghị ndị mmadụ, ma ugbu a bụ ndị Chineke: ndị nataghị ebere, ma ugbu a enwetawo ebere. 1 Pita 2:4–10.
Ụlọ nsọ e wuru site n’afọ 1798 ruo 1844 gụnyere otu òtù ndị “a họpụtara” ka ha bụrụ ndị na-enupụ isi. E gosipụtara nnupụisi ha n’ịjụ “oge asaa,” “nkume nkuku,” “nkume ahụ ndị na-ewu ụlọ jụrụ,” nke bụ “nkume mkpasu iwe” na “nkume ịsụ ngọngọ.”
Ndị otu ahụ e “họpụtara site n’aka Chineke,” matara “nkume” ahụ nke e “jụrụ ajụ site n’aka mmadụ” dịka “nkume dị ndụ,” nakwa dịka “nkume” ahụ nke e “họpụtara site n’aka Chineke, ma” bụrụ “nke dị oké ọnụ ahịa.” Ndị e “họpụtara site n’aka Chineke,” “ọgbọ a họpụtara ahọpụta” ahụ, n’“oge ndị gara aga” “abụghị ndị mmadụ, ma” mgbe ahụ ka ha ga-abụ “ndị Chineke.” Mgbe Chineke chịkọtara mkpara abụọ ahụ, O wepụtara ha n’etiti “ndị mba ọzọ.” Ha ga-abụ ndị nke Ya mgbe O jikọtara mba abụọ ahụ ọnụ ka ha bụrụ otu n’ime afọ iri anọ na isii ahụ, site n’afọ 1798 ruo n’afọ 1844.
E nwere naanị otu ntọala, ntọala ahụ bụkwa Jisọs Kraịst; ma “nkume ịsụ ngọngọ” nke bụ ntọala nke akụkọ ihe mere eme ahụ, nke ndị na-erubeghị isi jụrụ, bụ “oge asaa” nke Mosis. Mgbe e jụrụ “oge asaa” ahụ n’afọ 1863, ọ bụ ịjụ Jisọs Kraịst.
Nri akụkọ ifo ahụ nke na-ekwubi na ime ka ebe nsọ dị ọcha nke malitere n’ụbọchị Ọktoba 22, 1844 bụ nanị mmezu nke amụma afọ puku abụọ na narị atọ ahụ, na-akọwapụta ebe nsọ efu, ebe nsọ na-enweghị ìgwè ndị na-eje ozi, alaeze na-enweghị ụmụ amaala. Ọ dịghị ebumnobi ọ bụla e nyere site n’mmụọ nsọ maka ebe nsọ nke ka elu n’ọnọdụ dị mkpa karịa ihe Chineke kwuru na ebumnobi ebe nsọ ahụ bụ.
Ka ha me wuruuru m ebe nsọ; ka m wee biri n’etiti ha. Ọpụpụ 25:8.
N’Akwụkwọ Nsọ, a na-ejikọ ebe nsọ nke Chineke mgbe niile na ndị Ya, bụ ndị agha ahụ. Mkpanaka abụọ Ezikiel, ndị a kọwara dị ka mba abụọ, ga-abụ otu mba, ebe nsọ nke Chineke ga-adịkwa n’etiti ha. Ịkọwa ajụjụ nke amaokwu nke iri na atọ nke Daniel asatọ n’ụzọ na-ezighi ezi, iji zoo ihe ajụjụ ahụ na-ajụ n’ezie, n’otu oge ahụ bụkwa ịjụ “onye nsọ pụrụ iche” ahụ dị n’amaokwu nke iri na atọ, onye a gwara ka ọ zaa ajụjụ ahụ.
Mgbe ahụ, anụrị m otu onye nsọ ka ọ na-ekwu okwu, onye nsọ ọzọ wee sị onye nsọ ahụ nke na-ekwu okwu, Ruo ole mgbe ka ọhụụ ahụ ga-adị banyere àjà a na-achụ kwa ụbọchị, na njehie nke mbibi, nke na-enyefe ma ebe nsọ ma usuu ndị mmadụ ka a zọda ha n’okpuru ụkwụ? Ọ sịrịkwa m, Ruo ụbọchị puku abụọ na narị atọ; mgbe ahụ ka a ga-eme ka ebe nsọ ahụ dị ọcha. Daniel 8:13, 14.
A na-akpọ ihe ahụ dị n’eluigwe e jụrụ ajụjụ ahụ “onye nsọ ahụ pụrụ iche,” a sụgharịrị okwu ahụ site n’okwu Hibru “Palmoni”, nke pụtara onye na-agụ ọnụ ọgụgụ dị ịtụnanya, onye na-agụ ọnụ ọgụgụ ihe nzuzo. N’ebe ahụ e dere ya, nke bụ ogidi etiti na ntọala nke Adventizim, Kraịst na-anọchite onwe Ya dịka onye na-agụ ọnụ ọgụgụ dị ịtụnanya ahụ. Ọ na-eme nke a kpọmkwem n’ebe Ọ na-akọwa mmekọrịta dị n’etiti amụma oge kachasị ogologo dị na Bible na kwa amụma oge nke ụbọchị puku abụọ na narị atọ ahụ. Amụma oge kachasị ogologo ahụ bụ iyi Mose, nke bụ ugboro asaa nke Levitikọs iri abụọ na isii. Ọ bụ amụma ahụ nke na-akọwapụta ịgbasa na ime ka ụlọ abụọ nke Izrel bụrụ ndị ohu, ndị a kọwara dịka “agha” ahụ a ga-azọda n’amaokwu nke iri na atọ, ebe amaokwu nke iri na anọ na-akọwapụta amụma banyere ịzọda ụlọ nsọ ahụ. Amụma abụọ ahụ mezuru n’ụbọchị Ọktoba 22, 1844, mgbe nwanyị di ya nwụrụ nke Zarefat chịkọtara mkpisi osisi abụọ ahụ maka ọkụ nke onye-ozi nke ọgbụgba-ndụ ahụ.
Mgbe Adventism jụrụ eziokwu mbụ ahụ kpọmkwem nke oge amụma nke ndị mmụọ ozi duru William Miller ka ọ ghọta, ha mere onwe ha ka ha ghara ịhụ ụzọ. N’afọ 1856, site n’isiokwu asatọ nke Hiram Edson, Palmoni gbalịrị ime ka ìhè nke oge asaa bawanye, ma o nweghị uru ọ bụla. Ha jụrụ ozi ahụ e zigara Laodisia, ma nabata ngosipụta ọjọọ ise nke Laodisia, si otu a mee ka a mara ha dị ka ụmụ agbọghọ ise ndị nzuzu.
Afọ iri isii na ise nke Aịsaịa asaa, nke na-akọwapụta 742BC, 723BC na 677BC n’mmalite ya, ka e megharịrị n’akụkọ ihe mere eme nke njedebe ya n’afọ 1798, 1844 na 1863. Akụkọ ihe mere eme ahụ nke njedebe ka e ji nchịkọta nke osisi abụọ dị na Isi nke iri atọ na asaa nke Ezikiel nọchie anya ya, ma nwanyị di ya nwụrụ nke Sarepta (dịka a kpọrọ ya n’asụsụ Grik nke Agba Ọhụrụ), bụ akụkọ ihe mere eme nke Chineke na-eguzobe mmekọrịta ọgbụgba-ndụ ya na Izrel nke mmụọ n’ime Juda nke mmụọ (ala ebube ahụ) n’oge akụkọ ihe mere eme nke alaeze nke isii nke amụma Bible. Akụkọ ihe mere eme ahụ, ebe ọ bụ njedebe nke amụma afọ iri isii na ise ahụ, na-anọchikwa anya mmalite nke anụ ọhịa nke ụwa nke Mkpughe iri na atọ. N’mmalite nke alaeze nke isii nke amụma Bible, ijikọta osisi abụọ na-egosi njedebe nke alaeze nke isii nke amụma Bible. Akụkọ ihe mere eme ahụ nwere akụkọ ihe mere eme yiri ibe ya nke mpi nke Protestantism na mpi nke Republicanism.
N’ụzọ amụma, ike, ma ọ bụ mpi, ma ọ bụ mba, ma ọ bụ alaeze, ma ọ bụ eze, ma ọ bụ isi, bụ akara ndị a pụrụ iji dochie ibe ha, dabere n’ọnọdụ e si jiri ha mee ihe. Akara ndị a niile na-ezo kwa aka n’osisi abụọ ahụ nke Ezikiel kọwara dị ka mba abụọ. Ná mmalite akụkọ amụma nke anụ ọhịa nke ụwa, e zukọtara mpi Protestant n’ime otu mba, ma ọ bụ otu mpi. N’ọgwụgwụ nke otu akụkọ ahụ ahụ, mpi Republican ga-ezukọta ọnụ na mpi nke Protestantism nke dapụrụ n’ezi okwukwe iji mepụta otu mba. Mba ahụ ga-abụ oyiyi nye anụ ọhịa nke oké osimiri nke Mkpughe iri na atọ. N’ụzọ ezi uche dị na ya, ọ bụrụ na anyị ajụ ịhụ àmà nke nkọcha nke ugboro asaa ahụ (nke e mezuru megide ụlọ abụọ ahụ nke Izrel nkịtị), n’ezie anyị agaghị enwe ike ịhụ otú ụlọ abụọ nkịtị ahụ nke Izrel oge ochie si ghọọ mba nke Izrel ime mmụọ n’afọ 1844. Ọ bụrụ na anyị enweghị ike ịhụ akụkọ ahụ, n’ezie anyị enweghị “nghọta” ọ bụla banyere otú akụkọ ahụ ná mmalite United States si akọwa akụkọ ahụ n’ọgwụgwụ, mgbe mpi Republican na-emeghachi usoro nchịkọta ahụ na ijikọ ọnụ ahụ nke e gosiri ná mmalite site na mpi Protestant.
Anyị ga-aga n’ihu ịtụle eziokwu ndị a n’isiokwu na-esonụ.