Mosis na Ịlaịja bụ ihe nnọchianya amụma nke a pụrụ ịghọta nke ọ bụla, dabere n’ọnọdụ ederede, dịka otu ihe nnọchianya pụrụ iche, ma a pụkwara ịghọta ha dịka ihe nnọchianya nke na-agụnye ndị amụma abụọ ahụ. N’elu àmà nke mmadụ abụọ ka a na-eme ka otu ihe guzosie ike, ma n’ime Mkpughe isi nke iri na otu, Mosis na Ịlaịja na-anọchi anya ndị akaebe abụọ nke Agba Ochie na Agba Ọhụrụ. N’Ugwu Ntughari, nke na-anọchi anya Ọbịbịa nke Abụọ nke Kraịst, ihe nnọchianya ahụ nke abụọ na-anọchi anya ma otu narị na iri anọ na anọ puku (Ịlaịja) ma ndị martịa (Mosis) nke nsogbu iwu Ụbọchị Ụka. N’otu ha dị ka ihe nnọchianya, n’ọgba Horeb, ha na-anọchi anya ndị nke Chineke n’oge njedebe nke ụwa, ndị “na-anụ,” “na-agụ,” ma “na-edebe” ozi ahụ nke bụ Mkpughe nke agwa Chineke nke nwere ike ịgbanwe onye Laodisia ka ọ bụrụ onye Filadelfia. N’oge na-adịghị anya, (nnọọ n’oge na-adịghị anya) oge ga-abịa ebe ọ gaghịzi ekwe omume ka ndị Adventist Laodisia ndị nzuzu jiri onwe ha rite uru n’“mmanụ” a chọrọ iji zaa mkpu ahụ nke ọma, “Lee, Nwoke ahụ na-alụ nwanyị abịawo.”
Mosis wee sị Onyenweanyị, Lee, Ị na-agwa m, Kpọọ ndị a gbagoo: ma Ị meghị ka m mara onye Ị ga-ezite ka o soro m. Ma Ị sịrị, Amaara m gị n’aha, i wee chọtakwara amara n’anya m. Ugbu a ya mere, ana m arịọ Gị, ọ bụrụ na achọtawo m amara n’anya Gị, gosi m ugbu a ụzọ Gị, ka m wee mara Gị, ka m wee chọta amara n’anya Gị: chetakwa na mba a bụ ndị Gị. O wee sị, Nọnyere m ga-eso gị, m ga-enyekwa gị izuike. O wee sị Ya, Ọ bụrụ na ọnụnọ Gị esoghị m, akpọla anyị n’ebe a gbagoo. N’ihi na kedu ka a ga-esi mara n’ebe a na mụ onwe m na ndị Gị achọtawo amara n’anya Gị? Ọ̀ bụghị n’ihi na Ị na-eso anyị eje? otu a ka a ga-esi kewapụ anyị, mụ onwe m na ndị Gị, n’ebe ndị mmadụ niile nọ n’elu ụwa dum. Onyenweanyị wee sị Mosis, Ihe a ị kwuru ka m ga-emekwa: n’ihi na ị chọtawo amara n’anya m, amakwaara m gị n’aha. O wee sị, Ana m arịọ Gị, gosi m ebube Gị. O wee sị, Aga m eme ka ịdị mma m niile gafee n’ihu gị, aga m akpọsakwa aha Onyenweanyị n’ihu gị; aga m eme amara onye m ga-emere amara, gosikwa onye m ga-egosi ebere ebere. O wee sị, Ị pụghị ịhụ ihu m: n’ihi na ọ dịghị mmadụ ga-ahụ m, dịkwa ndụ. Onyenweanyị wee sị, Lee, e nwere ebe dị n’akụkụ m, ị ga-eguzokwa n’elu nkume: ọ ga-erukwa, mgbe ebube m na-agafe, na m ga-etinye gị n’oghere nkume ahụ, were aka m kpuchie gị mgbe m na-agafe: aga m ewepụkwa aka m, ị ga-ahụ akụkụ azụ m: ma a gaghị ahụ ihu m. Onyenweanyị wee sị Mosis, Kwapụụrụ onwe gị mbadamba nkume abụọ dịka nke mbụ: aga m ede n’elu mbadamba ndị a okwu ndị dị n’elu mbadamba mbụ ahụ, ndị i tiwara. Dịkwa njikere n’ụtụtụ, bịa gbagoo n’ụtụtụ ahụ n’ugwu Saịnaị, gosi onwe gị n’ebe ahụ n’ihu m n’elu ugwu ahụ. Ka ọ ghara ịdị onye ọ bụla ga-eso gị gbagoo, ka a ghara ịhụkwa onye ọ bụla n’ugwu ahụ nile; ọbụna atụrụ na ehi ka ha ghara ịta nri n’ihu ugwu ahụ. O wee kwapụ mbadamba nkume abụọ dịka nke mbụ; Mosis wee bilie n’isi ụtụtụ, gbagoo n’ugwu Saịnaị, dịka Onyenweanyị nyere ya iwu, werekwa mbadamba nkume abụọ ahụ n’aka ya. Onyenweanyị wee rịdata n’urukpu igwe ojii, guzooro ya n’ebe ahụ, kpọsaakwa aha Onyenweanyị. Onyenweanyị wee gafee n’ihu ya, kpọsakwa, Onyenweanyị, Onyenweanyị Chineke, onye ebere na onye amara, onye na-adị ogologo ntachiobi, ma juputa n’ịdị mma na eziokwu, onye na-edobere ọtụtụ puku ebere, onye na-agbaghara ajọ omume na njehie na mmehie, ma onye na-agaghị agụ onye ikpe mara na ọ dị ọcha ma ọlị; na-aleta ajọ omume nke ndị nna n’elu ụmụ ha, na n’elu ụmụ ụmụ ha, ruo ọgbọ nke atọ na nke anọ. Mosis wee mee ngwa ngwa, kpọọ isi ya ala n’ebe ụwa dị, fee ofufe. O wee sị, Ọ bụrụ ugbu a na achọtawo m amara n’anya Gị, O Onyenweanyị, ka Onyenwe m, ana m arịọ Gị, jee n’etiti anyị; n’ihi na ọ bụ ndị olu ike; gbagharakwa ajọ omume anyị na mmehie anyị, werekwa anyị bụrụ ihe nketa nke Gị. O wee sị, Lee, ana m eme ọgbụgba ndụ: n’ihu ndị Gị niile aga m arụ ọrụ ebube, ndị a na-emebeghị n’ụwa nile, ma ọ bụ n’ime mba ọ bụla: ndị niile ị nọ n’etiti ha ga-ahụ ọrụ Onyenweanyị: n’ihi na ọ bụ ihe dị egwu ka m ga-eme gị. Ọpụpụ 33:12–34:10.
Mozis nọchiri anya ndị nke Chineke n’oge ọgwụgwụ nke ụwa. Ha bụ ndị ahụ nke, n’“ụbọchị ikpeazụ” nke ikpe nyocha ahụ, na-arịọ Chineke ka O gosi ha “ụzọ” Ya, “ka” ha wee “mata” Chineke; ma n’ịzaghachi ha, ha na-anata azịza sitere n’aka Chineke nke gụnyere nkwa ahụ na “ọnụnọ” Ya “ga-eso” ha, nakwa na Chineke ga-enye ndị ahụ “izu ike.”
Otú a ka Onye-nwe anyị kwuru, Guzoonụ n’ụzọ dị iche iche, lezienụ anya, jụkwaa ajụjụ banyere ụzọ ochie nile, ebe ezi ụzọ ahụ dị, gagharịkwa n’ime ya, unu ga-ahụkwa izu ike maka mkpụrụ obi unu. Ma ha sịrị, Anyị agaghị aga n’ime ya. Ọzọkwa, etinyere m ndị nche n’elu unu, na-asị, Nụrụnụ ụda opi ahụ. Ma ha sịrị, Anyị agaghị anụ ya. Jeremiah 6:16, 17.
Jeremaịa kọwara otu òtù ndị jụrụ “ịhụ” na “ige ntị,” ya mere ha anabataghị “izu ike” ahụ e kwere ná nkwa nye ndị na-achọ “ụzọ ọma” ma “na-eje ije n’ime ya.” A kọwara izu ike ahụ dịka “ume ọhụrụ” site n’aka Aịsaịa.
Ònye ka ọ ga-akụziri ihe ọmụma? ònyekwa ka ọ ga-eme ka ọ ghọta ozizi? Ọ̀ bụ ndị a kpọrọ ara site na mmiri ara ehi, na ndị a dọpụtara n’ara? N’ihi na iwu ga-adịkwasị iwu, iwu dịkwasị iwu; ahịrị dịkwasị ahịrị, ahịrị dịkwasị ahịrị; ebe a ntakịrị, ebe ọzọ ntakịrị: N’ihi na site n’egbugbere ọnụ na-asụ nsụ na site n’asụsụ ọzọ ka ọ ga-agwa ndị a okwu. Ndị ọ sịrị ha, Nke a bụ izu ike nke unu ga-eme ka ndị ike gwụrụ zuru ike; nke a bụkwa ume ọhụrụ: ma ha ekweghị ịnụ. Ma okwu nke Onyenwe anyị ghọrọ nye ha iwu dịkwasị iwu, iwu dịkwasị iwu; ahịrị dịkwasị ahịrị, ahịrị dịkwasị ahịrị; ebe a ntakịrị, ebe ọzọ ntakịrị; ka ha wee jee, daa azụ, gbajie, bụrụ ndị e jidere n’ọnyà, bụrụkwa ndị e jidere. Aịzaya 28:9–13.
“Izu ike” na “ime ka e nwekwuo ume ọhụrụ” na-anọchi anya mmiri ozuzo nke ikpeazụ nke a na-awụsa n’oge a na-ekwusa ozi ịdọ aka ná ntị ikpeazụ ahụ.
“A kọọrọ m n’ala ruo n’oge mgbe ozi mmụọ-ozi nke atọ nọ na-emechi. Ike Chineke biri n’elu ndị Ya; ha arụchaala ọrụ ha ma e kwadola ha maka oge ule ahụ siri ike nke dị n’ihu ha. Ha anatawo mmiri ozuzo ikpeazụ ahụ, maọbụ ume ọhụrụ sitere n’ihu Onyenwe anyị, e meekwa ka àmà dị ndụ ahụ dịghachi ndụ. Ịdọ aka ná ntị ikpeazụ ahụ, nke dị ukwuu, adaala n’ebe niile, o meekwa ka ndị bi n’ụwa, ndị jụrụ ịnabata ozi ahụ, kpalie iwe ma jupụta n’ọnụma.” Early Writings, 279.
Nkwa nke “izu ike” ma ọ bụ “mmelite” nke bụ “mmiri ozuzo ikpeazụ,” gụnyere nkwa ahụ e nyere Mozis n’ọgba, na “ọnụnọ” Chineke ga-eso ndị Ya jee.
“Ọrụ ahụ ga-adị ka nke ụbọchị Pentikọst. Dị ka e nyere ‘mmiri ozuzo mbụ,’ n’ịwụsa Mmụọ Nsọ n’oge mmeghe nke ozi-ọma, iji mee ka mkpụrụ dị oké ọnụ ahịa puo, otu a ka a ga-enye ‘mmiri ozuzo ikpeazụ’ n’ọgwụgwụ ya, maka ime ka owuwe ihe ubi tozuo oke. ‘Mgbe ahụ ka anyị ga-ama, ma ọ bụrụ na anyị anọgide n’ịma Onyenwe anyị; ọpụpụ ya edobeworị dịka ụtụtụ; ọ ga-abịakwutekwa anyị dịka mmiri ozuzo, dịka mmiri ozuzo ikpeazụ na mmiri ozuzo mbụ nye ụwa.’ (Hosea 6:3.) ‘Ya mere, nwee ọṅụ, unu ụmụ Zaịọn, ṅụrịakwa ọṅụ n’ime Onyenwe Chineke unu; n’ihi na o nyewo unu mmiri ozuzo mbụ n’ókè kwesịrị ekwesị, ọ ga-emekwa ka mmiri ozuzo daaara unu, mmiri ozuzo mbụ, na mmiri ozuzo ikpeazụ.’ (Joel 2:23.) ‘N’ụbọchị ikpeazụ, ka Chineke kwuru, aga m awụsa site na Mmụọ m n’elu anụ ahụ niile.’ ‘Ọ ga-erukwa, na onye ọbụla ga-akpọku aha Onyenwe anyị ka a ga-azọpụta.’ (Ọrụ Ndịozi 2:17, 21.) Nnukwu ọrụ nke ozi-ọma agaghị akwụsị site n’igosipụta ike Chineke nke dị ntakịrị karịa nke kàrà akara mmeghe ya. Amụma ndị e mezuru site n’ịwụsa mmiri ozuzo mbụ n’oge mmeghe nke ozi-ọma, ga-emekwa ọzọ mezue n’mmiri ozuzo ikpeazụ n’ọgwụgwụ ya. Nke a bụ ‘oge ntụsara ahụ’ ndịozi Pita lere anya n’ihu mgbe ọ sịrị, ‘Ya mere, chegharịanụ, laghachikwutekwanụ Chineke, ka e wee hichapụ mmehie unu [n’Ikpe Nnyocha], mgbe oge ntụsara ahụ ga-esi n’ihu Onyenwe anyị bịa; ọ ga-ezikwa Jisọs.’ (Ọrụ Ndịozi 3:19–20.)
“Ndị ohu Chineke, ebe ihu ha na-enwu ma na-acha n’ìhè nke ido onwe ha nsọ, ga-eme ngwa ngwa site n’otu ebe gaa n’ebe ọzọ ikwusa ozi ahụ sitere n’Eluigwe. Site n’olu puku kwuru puku, n’ụwa nile, a ga-enye ịdọ aka ná ntị ahụ. A ga-arụ ọrụ ebube, a ga-agwọ ndị ọrịa, ihe ịrịba ama na ihe ijuanya ga-esokwa ndị kwere ekwe. Setan kwa na-arụ ọrụ ebube aghụghọ, ọbụna na-eme ka ọkụ si n’eluigwe rịdata n’ihu mmadụ. (Mkpughe 13:13.) N’ụzọ dị otu a ka a ga-eme ka ndị bi n’ụwa were ọnọdụ ha guzosie ike.” The Great Controversy, 611, 612.
A kọwawo mwụpụ nke Mmụọ Nsọ n’ụbọchị ikpeazụ ihe n’omume site na mwụpụ nke Mmụọ Nsọ ná mmalite nke ikwusa oziọma ahụ. “Okwu Onyenwe anyị bịakwutere ha” ndị na-agaghị anụ ihe Mmụọ ahụ na-agwa nzukọ dị iche iche, bụ ụkpụrụ amụma nke itinye otu ahịrị akụkọ amụma n’elu ahịrị akụkọ amụma ọzọ iji mee ka ọgwụgwụ nke ụwa pụta ìhè. Ọ dịghị ihe ọ bụla ọ bụ ma e wezụga ụkpụrụ ahụ nke na-egosi na a na-akọwa ọgwụgwụ nke ihe site ná mmalite nke ihe ahụ. Ndị amaghị ihe, bụ ndị Laodisia nke Ndị Adventist Ụbọchị Nke Asaa, na-ajụ iwu amụma ahụ. Mgbe a nabatara ya, Chineke pụrụ “ịkụzi ihe ọmụma,” nke Daniel na-akọwa na a na-amụba ya n’oge ọgwụgwụ, na otu ihe ọmụma ahụ ka Hosea na-ekwu na e bibiri ndị Chineke n’ihi ịjụ ya. Ìgwè ahụ dị na Aịsaịa na Jeremaịa ndị na-ajụ ịnụ maọbụ ịhụ, na-ajụ “mmeghari,” nke bụ “ezumike” Chineke kwere nkwa inye ndị Ya nke “ụbọchị ikpeazụ” ka ha wee nwee ike ịgafe nsogbu nke ọgwụgwụ ụbọchị n’enweghị ihe ize ndụ.
“Aha nke Onyenwe anyị” (agwa) nke Chineke kpọsara Mozis bụ na “Onyenwe anyị Chineke” bụ “onye ebere na onye amara, onye na-adịte aka n’obi, jupụtara n’ịdị mma na eziokwu.” Agwa Ya bụ ebere na eziokwu. Eziokwu nke na-anọchi anya agwa Ya na-ejikọkarị mgbe niile na ebere Ya, n’ihi na ọ dịghị onye ga-aghọta eziokwu Ya ma ọ bụrụ na Chineke ebuteghị ụzọ gosi ha ebere Ya, n’ihi na mmadụ nile emehiewo ma erughi ebube (agwa) nke Chineke. Eziokwu ahụ na Jizọs Kraịst bụ Alfa na Omega bụ nke ndị Chineke gbagharala ajọ omume na mmehie ha na-amata ma na-edebe. Mgbaghara ahụ na-eme n’oge ihe nkiri ikpeazụ nke ikpe nnyocha. Ndị ahụ Ọ na-egosi ebere Ya, si otu a gbaghara mmehie ha, ka Ọ na-ewere ka ha bụrụ ihe nketa Ya ma soro ha baa n’ọgbụgba ndụ.
“N’ụbọchị ikpeazụ nke akụkọ ụwa a, a ga-eme ka ọgbụgba ndụ Chineke na ndị Ya na-edebe iwu Ya dị ọhụrụ.” Review and Herald, February 26, 1914.
Ndị amụma niile, tinyere Mosis, na-akọwapụta ụbọchị ikpeazụ nke ikpe nyocha ahụ mgbe Chineke na-eme ka ọgbụgba ndụ Ya dị ọhụrụ n’etiti ndị ahụ a kọwara dịka otu narị puku na iri anọ na anọ. Ma mgbe e mere ka ọgbụgba ndụ ahụ guzosie ike, Chineke “ga-eme ihe ịtụnanya, ndị a na-emebeghị n’ụwa niile, ma ọ bụ n’ime mba ọ bụla: ndị niile nọ n’etiti ha ị nọ ga-ahụ ọrụ nke Onyenwe anyị: n’ihi na ọ bụ ihe dị egwu ka M ga-eji gị mee.”
E tinyere ahụ Mosis nwere n’ọgba dị n’Ugwu Horeb, nke a makwaara dị ka Ugwu Saịnaị, ka e debere n’okwu gbasara ọgụ Mosis na ndị Chineke. Ọgụ ya bụ imezu ọrụ Chineke nyere ya. Mosis nọ n’ọgụ banyere ozi Chineke nye ụwa. Tupu Onyenwe anyị egosi Mosis ebube Ya, anyị na-ahụ Mosis ka ọ na-eji uche na-atụrụgharị okwu megide Onyenwe anyị, na-atụ aro na ọ bụrụ na Onyenwe anyị ebibi ndị nnupụisi ahụ ndị ka nọ na-agba egwú gburugburu nwa ehi ọlaedo Erọn, mbibi nke ndị nnupụisi ahụ ga-ebibi ozi ahụ nke na-egosi ike Chineke.
Jehova we si Moses, Asim ahụwo ndị a, ma, le, ha bụ ndị isi ike: ya mere ugbu a, hapụ m, ka iwe m wee kpụ ọkụ n’ọnụ megide ha, ka m wee laa ha n’iyi: ma aga m eme ka mba ukwu si n’aka gị pụta. Si Moses rịọsiri Jehova Chineke ya arịrịọ ike, sị, Jehova, gịnị mere iwe gị ji ekpo ọkụ megide ndị gị, ndị i si n’ala Ijipt kpọpụta site n’ike dị ukwuu na aka dị ike? Gịnị mere ndị Ijipt ga-eji kwuo, sị, Ọ bụ n’ihi ime ihe ọjọọ ka o ji kpọpụta ha, ka o gbuo ha n’ugwu, ma laa ha n’iyi site n’elu ụwa? Si n’iwe gị dị ọkụ laghachi, chegharịkwa n’ihe ọjọọ a megide ndị gị. Chetakwa Abraham, Aịzik, na Izrel, ndị ohu gị, ndị ị jiri onwe gị ṅụọ iyi nye ha, sịkwa ha, Aga m amụba mkpụrụ unu dịka kpakpando nke eluigwe, ala a niile nke m kwuru okwu ya ka m ga-enye mkpụrụ unu, ha ga-eketakwa ya ruo mgbe ebighị ebi. Jehova wee chegharịa n’ihe ọjọọ ahụ nke o chere ime ndị ya. Ọpụpụ 32:9–14.
Ahụmahụ Mozis n’ọgba ahụ gụnyere ozi ahụ e chiri Mozis echichi ka o wepụta n’ihu ụwa. E debere àmà nke Onye-nwe-anyị ka Ọ na-agafe n’akụkụ Mozis ma na-ekwupụta agwa Ya n’ime nkwurịtaokwu nke ozi dị n’ime banyere ndị Chineke na-enupụ isi (Laodisia); e deberekwa nkwurịtaokwu nke ahụmahụ Ịlaịja n’ọgba ahụ n’ime ọgụ ya na Jezebel, ma ọ bụ njikọ atọ ahụ nke United States, Papacy, na United Nations. Otu na-anọchi anya ozi dị n’ime maka nzukọ, nke ọzọkwa ozi dị n’èzí maka ụwa, ma ndị àmà abụọ ahụ, Mozis na Ịlaịja, nọ n’otu ọgba ahụ nke Horeb, a na-anọchikwa ha abụọ anya n’ọgba ahụ n’ọgwụgwụ ụwa.
Ehab kọọrọ Jezibel ihe niile Ịlaịja mere, nakwa otú o si jiri mma agha gbuo ndị amụma ahụ niile. Jezibel wee ziga onye-ozi ka ọ gwa Ịlaịja, sị: Ka chi ndị ahụ meekwa m otu a, ma karịa kwa, ma ọ bụrụ na echi n’oge dị ka nke a agaghị m eme ka ndụ gị dị ka ndụ otu n’ime ha. Mgbe ọ hụrụ nke ahụ, o biliri gbaa ọsọ ịzọpụta ndụ ya, bịa na Bịa-ṣeba, nke bụ nke Juda, hapụkwa onye-ozi ya n’ebe ahụ. Ma ya onwe ya gara ije otu ụbọchị n’ime ọzara, wee bịa nọdụ ala n’okpuru osisi junipa; o wee rịọ n’ihi onwe ya ka o nwụọ, sị: O zuola; ugbu a, O Onyenwe anyị, napụ ndụ m; n’ihi na adịghị m mma karịa nna m hà. Ka ọ dina ma hie ụra n’okpuru osisi junipa, lee, mgbe ahụ mmụọ-ozi metụrụ ya aka, sị ya: Bilie, rie nri. O lere anya, ma lee, e nwere achịcha e siri n’elu icheku ọkụ, na ite mmiri dị n’akụkụ isi ya. O wee rie ma ṅụọ, laghachikwakwa dinara ọzọ. Mmụọ-ozi nke Onyenwe anyị bịakwara ọzọ nke ugboro abụọ, metụ ya aka, sị: Bilie, rie nri; n’ihi na ije ahụ karịrị gị ike. O wee bilie, rie ma ṅụọ, ma jiri ike nri ahụ gaa ije ụbọchị iri anọ na abalị iri anọ ruo Horeb, ugwu Chineke. O rutere ebe ahụ n’ọgba, wee nọrọ abalị ebe ahụ; ma lee, okwu nke Onyenwe anyị bịakwutere ya, Ọ sị ya: Gịnị ka ị na-eme ebe a, Ịlaịja? O wee sị: Egosiworom Onyenwe anyị, Chineke nke ụsụụ ndị agha, ekworo dị ukwuu; n’ihi na ụmụ Izrel ahapụwo ọgbụgba ndụ gị, akwatuola ebe-ịchụàjà gị, ma jiri mma agha gbuo ndị amụma gị; mụ onwe m, ọbụna naanị m, ka fọdụrụ; ha na-achọkwa ndụ m, ka ha wepụ ya. Ọ sịrị: Pụta, guzo n’elu ugwu ahụ n’ihu Onyenwe anyị. Ma lee, Onyenwe anyị gafere, ifufe dị ukwuu ma dị ike dọwara ugwu ndị ahụ, kụriekwa nkume n’ibe n’ibe n’ihu Onyenwe anyị; ma Onyenwe anyị anọghị n’ifufe ahụ; ma mgbe ifufe ahụ gasịrị, ala ọma jijiji; ma Onyenwe anyị anọghị n’ala ọma jijiji ahụ; ma mgbe ala ọma jijiji ahụ gasịrị, ọkụ; ma Onyenwe anyị anọghị n’ọkụ ahụ; ma mgbe ọkụ ahụ gasịrị, olu dị nro ma dị nta. O wee ruo na, mgbe Ịlaịja nụrụ ya, o jiri uwe mwụda ya kpuchie ihu ya, pụta, guzo n’ọnụ ụzọ ọgba ahụ. Ma lee, otu olu bịakwutere ya, sị: Gịnị ka ị na-eme ebe a, Ịlaịja? O wee sị: Egosiworom Onyenwe anyị, Chineke nke ụsụụ ndị agha, ekworo dị ukwuu; n’ihi na ụmụ Izrel ahapụwo ọgbụgba ndụ gị, akwatuola ebe-ịchụàjà gị, ma jiri mma agha gbuo ndị amụma gị; mụ onwe m, ọbụna naanị m, ka fọdụrụ; ha na-achọkwa ndụ m, ka ha wepụ ya. Onyenwe anyị wee sị ya: Gaa, laghachi n’ụzọ gị ruo ọzara Damaskọs; ma mgbe ị bịarutere, tee Hazael mmanụ ịbụ eze n’elu Siria; Jehu nwa Nimshi ka ị ga-etekwa mmanụ ịbụ eze n’elu Izrel; Elisha nwa Shefat nke Ebel-mehola ka ị ga-etekwa mmanụ ịbụ onye-amụma n’ọnọdụ gị. Ọ ga-erukwa, na onye ọ bụla gbapụrụ mma agha Hazael, Jehu ga-egbu ya; ma onye ọ bụla gbapụrụ n’aka mma agha Jehu, Elisha ga-egbu ya. Ma ahapụworom n’Izrel mmadụ puku asaa, ikpere niile ndị na-akpọghị Baal isiala, na ọnụ ọ bụla nke esutụghị ya ọnụ. 1 Ndị Eze 19:1–18.
Ahụmịhe Ịlaịja n’ọgba ahụ na-anọchi anya nkụda mmụọ onye amụma ahụ banyere ozi ahụ nakwa mmetụta ọ chere na ozi ya na ọrụ ya nwere. Mozis nọ na-agbachitere ozi Chineke kwupụtara, ma Ịlaịja ahapụla ozi ahụ. Ọ bụ otu ozi ahụ, ewezuga na otu n’ime ha bụ nke ime banyere nzukọ, ebe nke ọzọ bụ nke mpụga nzukọ. Ma n’amụma, ọnụ, ha abụọ na-egosi ozi nke Mkpughe iri na asatọ nke akụkụ abụọ ya. Ihe m chọrọ ikwusi ike gbasara eziokwu niile jikọtara ya na ọgba ahụ bụ na n’ime “ụbọchị ikpeazụ,” nkụda mmụọ a na-egosipụta n’ọnọdụ nke ọ bụla bụ banyere ozi ahụ na mmetụta ya.
Mozis na Ịlaịja ha abụọ na-anọchi anya ndị “na-anụ” ma “na-ahụ” “olu” ahụ nke bụ “okwu Onyenwe anyị.” “Okwu” ahụ na-anọchi anya àgwà Ya nke ebere na eziokwu. Onye Abụ Ọma ahụ kwa na-arịọ ka e gosi ya ebere Chineke, nke bụ àgwà Ya. Ka o wee hụ “ebere” Ya, Onye Abụ Ọma ahụ na-ekwe nkwa “ịnụ” ihe Mmụọ ahụ na-ekwu nye ụka dị iche iche.
Nye onye-isi ndị na-agụ egwu. Abụ Ọma nke ụmụ Kora. Onyenweanyị, i mewo ala gị ebere; i weghachila [tụgharịa azụ] ndọta n’agha Jekọb. I gbagharawo ajọ omume nke ndị gị, i kpuchikwara mmehie ha niile. Sela. I wepụwo iwe gị niile; i siwo n’ọkụ nke oke iwe gị laghachi. Weghachite anyị, O Chineke nke nzọpụta anyị, meekwa ka iwe gị n’ebe anyị nọ kwụsị. Ì ga-ewe iwe megide anyị ruo mgbe ebighị ebi? Ì ga-adọgide n’iwe gị ruo ọgbọ niile? Ì gaghị eme ka anyị dị ndụ ọzọ, ka ndị gị wee ṅụrịa ọṅụ n’ime gị? Gosi anyị ebere gị, O Onyenweanyị, nyekwara anyị nzọpụta gị. Aga m anụ ihe Chineke, bụ́ Onyenweanyị, ga-ekwu; n’ihi na ọ ga-agwa ndị ya okwu udo, na ndị nsọ ya kwa; ma ka ha ghara ịlaghachi ọzọ n’ime nzuzu. N’ezie, nzọpụta ya dị nso n’ebe ndị na-atụ egwu ya nọ; ka ebube wee biri n’ala anyị. Ebere na eziokwu ezutela ọnụ; ezi omume na udo esusiala onwe ha ọnụ. Eziokwu ga-epulite n’ala; ezi omume ga-elekwa anya site n’eluigwe. Ee, Onyenweanyị ga-enye ihe ọma; ala anyị ga-amịpụtakwa ihe-ọmụrụ ya. Ezi omume ga-aga n’ihu ya; ọ ga-edokwa anyị n’ụzọ nzọụkwụ ya. Abụ Ọma 85:1–13.
Rịba ama na “ebere na eziokwu,” (na “eziokwu” bụ okwu Hibru ahụ bụ ‘emet’ nke anyị na-ezo aka na ya) nke na-amịpụta ezi omume na udo, “esutela ibe ha ọnụ.” Ejikọtara ha ọnụ. Onye ọbụ abụ nke Abụ Ọma ahụ debere abụ ya n’ụbọchị ikpeazụ nke ikpe nchọpụta, mgbe Chineke “gbagharawo ajọ omume nke” “ndị Ya.” Arịrịọ ahụ bụ ka Onyenwe anyị “meghachi ndụ” ndị Ya.
“Ntughari na mmezigharị aghaghị ime, n’okpuru ọrụ ozi nke Mmụọ Nsọ. Ntughari na mmezigharị bụ ihe abụọ dị iche. Ntughari pụtara mmeghari ọhụrụ nke ndụ ime mmụọ, ime ka ike nke uche na obi dị ngwa ndụ ọzọ, mbilite n’ọnwụ site n’ọnwụ ime mmụọ. Mmezigharị pụtara nhazigharị ọzọ, mgbanwe n’echiche na nkuzi, n’omume na n’ime ihe a na-eme. Mmezigharị agaghị amịpụta ezi mkpụrụ nke ezi omume ma ọ bụrụ na ejikọtaghị ya na ntughari nke Mmụọ. Ntughari na mmezigharị ga-arụ ọrụ e kenyere ha, ma n’ịrụ ọrụ a ha aghaghị ịgwakọta onwe ha ọnụ.” Selected Messages, book 1, 128.
“Mbuli ọzọ” nke onye na-abụ Abụ Ọma na-arịọ na-egosi arịrịọ sitere n’aka onye maara na ọ nwụrụ anwụ. Mbuli ọzọ nke onye na-abụ Abụ Ọma na-arịọ bụ arịrịọ siri nnọọ ike ka onye Laodisia rịọ, n’ihi na onye Laodisia amaghị na ọ nwụrụ anwụ n’ime mmụọ; ma ọ bụrụ na ọ bụghị otu a, ọ gaghị adị ya mkpa ime ka a kpọlite ya ọzọ. A na-emezu mbuli ọzọ ahụ site n’ikwenye “ịnụ ihe Chineke Onyenweanyị ga-ekwu,” ọ dịghịkwa ọrụ ọ bụla ọzọ kwesịrị ịbịa tupu anyị enweta n’ezie mbuli ọzọ ahụ nke na-abịa mgbe Mmụọ Nsọ na-anọgide n’ime anyị.
“Mbiliọghachi nke ezi nsọpụrụ Chineke n’etiti anyị bụ nke kachasị ukwuu ma bụrụkwa nke kacha ngwa ngwa n’ime mkpa anyị niile. Ịchọ nke a kwesịrị ịbụ ọrụ mbụ anyị.” Selected Messages, akwụkwọ 1, 121.
N’ịkpọ okwu banyere akwụkwọ Mkpughe, Nwanyị White kwuru ihe ndị a.
“Mgbe anyị, dị ka otu ndị mmadụ, ghọtara ihe akwụkwọ a pụtara nye anyị, a ga-ahụ n’etiti anyị nnukwu mmụte.” Testimonies to Ministers, 113.
A kọwara okwu a bụ “ntughari ndu” dịka iweghachi n’ime ndu. Ndị ahọpụtara ịbụ n’etiti otu narị na puku iri anọ na anọ ga-ebu ụzọ mata na ha anwụọla nakwa na ha nọ n’ọnọdụ nke chọrọ ntughari ndu. Eziokwu ahụ bụ na otu narị na puku iri anọ na anọ ahụ anwụọla bụ akụkụ dị mkpa nke ozi ahụ a na-emeghe nke ọma tupu oge e mechie nnwale ebere. Anyị ka nwere ọtụtụ ihe anyị ga-ekwu banyere eziokwu a. Ihe na-enye ha ndu ọzọ bụ “ebere” ahụ nke Chineke na-agbatịkwuru ha mgbe Ọ “na-eme ka ha dịghachi ndu” ma nye ha ezi omume Ya. Ihe na-enye ha ndu ọzọ bụ eziokwu ahụ na Jizọs bụ Alfa na Omega, ma nghọta a na-amịpụta n’ime ha “udo” nke karịrị nghọta niile. Nkwa ahụ bụ na “eziokwu” “ga-apụta site n’ala.” Ozi ahụ e ji “eziokwu” nọchite anya ya, nke bụ Alfa na Omega, si na United States pụta, n’ihi na ọ na-apụta “site n’ala.” Ozi ahụ na mbido si na United States bịa, ozi ahụ na njedebe kwa na-apụta site n’otu ebe ahụ.
N’ịbụ nke e debere ọnọdụ ndị ọgba mmadụ nke Chineke dịka ihe nnọchianya, anyị ga-atụle ndị amụma ndị ọzọ ndị nọworo n’ọgba nnọchianya. Jisọs kọwara Jọn Onye Na-eme Baptizim dịka Ịlaịja, Jọn nọkwa n’ụlọ mkpọrọ mgbe ọ dị ya mkpa ịmata ma Jisọs ọ bụ Mesaịa ahụ ga-abịa. Ọ dị ya mkpa ịmata ezi agwa Jisọs. Ọ dị ya mkpa ịmata ma ozi ahụ ọ kwusara na ozi ahụ Jisọs gara n’ihu ikwusa bụ ezi ozi ahụ. O zipụrụ ndị na-eso ụzọ ya ka ha jụọ Jisọs ajụjụ ahụ, Jisọs wee gafee ajụjụ ha ma gaa n’ihu igosi ha ebube Ya.
“N’ụzọ dị otu a ka ụbọchị ahụ siri gafee, ebe ndị na-eso ụzọ Jọn nọ na-ahụ ma na-anụ ihe niile. N’ikpeazụ, Jizọs kpọrọ ha ka ha bịa n’ebe Ọ nọ, wee nye ha iwu ka ha gaa gwa Jọn ihe ha hụworo, na-agbakwụnye, ‘Ngọzi nādiri onye ọ bụla nke na-agaghị ahụ n’ime M ihe ga-eme ka o sụọ ngọngọ.’ Luke 7:23, R. V. A hụrụ ihe àmà nke ịbụ Chineke Ya n’otú o si kwekọọ na mkpa nke ụmụ mmadụ na-ata ahụhụ. E gosiri ebube Ya n’ịdị umeala n’obi Ya n’ịtụda Onwe Ya n’ọnọdụ dị ala anyị.”
“Ndị na-eso ụzọ ahụ bu ozi ahụ, nke ahụ wee zuo oke. Jọn chetara amụma ahụ gbasara Mesaịa, ‘Mmụọ nke Onyenwe anyị dịkwasịrị M, n’ihi na Onyenwe anyị etewo M mmanụ ikwusa ozi ọma nye ndị dị umeala n’obi; O zitela M ikechie ndị obi ha tiworo etiwa, ikwusa nnwere onwe nye ndị a dọtara n’agha, na mmeghe ụlọ mkpọrọ nye ndị a kegidere; ikwusa afọ anabatara nke Onyenwe anyị.’ Aịzaịa 61:1, 2. Ọrụ nile Kraịst rụrụ abụghị naanị ikwupụta na Ọ bụ Mesaịa, kama ha gosikwara n’ụzọ dị aṅaa ka a ga-esi guzobe alaeze Ya. E kpughekwara Jọn otu eziokwu ahụ nke bịakwutere Ịlaịja n’ọzara, mgbe ‘oke ifufe dị ike nke na-akụda ugwu ma na-agbajikwa nkume n’ibe n’ibe n’ihu Onyenwe anyị; ma Onyenwe anyị anọghị n’ime ifufe ahụ: ma mgbe ifufe ahụ gasịrị, ala ọma jijiji; ma Onyenwe anyị anọghị n’ime ala ọma jijiji ahụ: ma mgbe ala ọma jijiji ahụ gasịrị, ọkụ; ma Onyenwe anyị anọghị n’ime ọkụ ahụ:’ ma mgbe ọkụ ahụ gasịrị, Chineke jiri ‘olu nta dị jụụ’ gwa onye amụma ahụ okwu. 1 Ndị Eze 19:11, 12. Otu a ka Jizọs ga-esi rụọ ọrụ Ya, ọ bụghị site n’ịkpọkọta agha na n’ịtụgharị ocheeze na alaeze dị iche iche daa, kama site n’ikwu okwu n’obi mmadụ site na ndụ ebere na ịchụ onwe Ya n’àjà.” Desire of Ages, 217.
A na-ebufe ike Chineke site n’Okwu Ya. A na-ebuga ya n’“obi mmadụ.” Nke ahụ bụ nkuzi nke “olu dị jụụ, dị ntakịrị.” Ma ozi Ịlaịja bụ ozi mpụta nke na-akọwapụta ike ndị ahụ dị n’èzí ndị Chineke. Kraịst na-agwa Ịlaịja na “ụbọchị ikpeazụ” na ike ahụ dị n’Okwu Ya, ma “nsogbu agha na ịtụgharị ocheeze-eze na alaeze dị iche iche n’ala,” nke ifufe mbibi, ala ọma jijiji, na ọkụ na-anọchi anya ya, na-anọchi anya ike mpụta atọ e gosipụtara n’akwụkwọ Mkpughe nke ndị Chineke ga-eche ihu. “Ifufe” mbibi ahụ bụ ihe nnọchianya nke Islam n’amụma Akwụkwọ Nsọ. “Ala ọma jijiji” ahụ bụ nnupụisi na mmegide iwu nke Mgbanwe Ọchịchị France. “Ọkụ” ahụ bụ mbibi e wetara Sọdọm na Gọmọra. Ịlaịja agbapụla n’ihu ike popu iji ruo n’ọgba ahụ, ya mere Onyenwe anyị kpughere ya na n’agbanyeghị ike ọjọọ niile ndị ahụ mejupụtara nsogbu ahụ n’ọgwụgwụ ụwa, ọ bụ n’olu dị jụụ, dị ntakịrị ka a ga-achọta ike Chineke.
Mozis, Ịlaịja, na Jọn Onye Na-eme Baptizim, ha nile na-agba àmà na ha hụrụ àgwà Chineke site n’ime ọgba. “Ọgba” ahụ bụ naanị ihe ịrịba ama a ga-enye ọgbọ ajọ omume na nke na-akwa iko. Jizọs kwuru banyere “ọgbọ na-akwa iko na nke ajọ omume,” nke bụ ọgbọ nke “ụbọchị ikpeazụ” nke ikpe nyocha. Ihe ịrịba ama e nyere ọgbọ ahụ bụ amụma Jona, onye nọrọ ụbọchị atọ n’ime ọgba—afọ nke anụ ọhịa a na-akpọ whale.
Mgbe ìgwè mmadụ zukọtara nke ukwuu, Ọ malitere ikwu sị, Ọgbọ a bụ ọgbọ ọjọọ: ha na-achọ ihe ịrịba ama; ma a gaghị enye ya ihe ịrịba ama ọbụla, ma e wezụga ihe ịrịba ama nke Jona onye amụma. N’ihi na dịka Jona bụ ihe ịrịba ama nye ndị Ninive, otu a kwa ka Nwa nke mmadụ ga-adị nye ọgbọ a. Luk 11:29, 30.
Jona nọ n’afọ azụ ukwu ahụ ụbọchị atọ na abalị atọ, dị ka Jisọs nọkwara n’ili ụbọchị atọ. Jona bụ ihe-ịrịba ama, Jisọs kwa bụ otu a. Ha na-anọchi anya ihe-ịrịba ama nke mbilite n’ọnwụ, nke, n’eziokwu, na-eso ọnwụ.
Mgbe ahụ ụfọdụ n’ime ndị odeakwụkwọ na ndị Farisii zara Ya, sị, Nna-ukwu, anyị chọrọ ịhụ ihe ịrịba ama sitere n’aka Gị. Ma Ọ zara ha, sị, Ọgbọ ọjọọ na nke na-akwa iko na-achọ ihe ịrịba ama; ma a gaghị enye ya ihe ịrịba ama ọ bụla, ma e wezụga ihe ịrịba ama nke Jona onye amụma: N’ihi na dịka Jona nọrọ ụbọchị atọ na abalị atọ n’ime afọ nke azụ ukwu ahụ; otú a ka Nwa nke mmadụ ga-anọkwa ụbọchị atọ na abalị atọ n’obi ụwa. Ndị ikom Ninive ga-ebili n’ikpe ya na ọgbọ a, ha ga-ama ya ikpe: n’ihi na ha chegharịrị n’ozi nkwusa Jona; ma, lee, onye ka Jona ukwuu nọ ebe a. Matiu 12:38–41.
Ọ bụrụ na anyị aghọta ụkpụrụ nke ikwughachi akụkọ ihe mere eme, tinyere eziokwu ahụ na akụkọ nsọ nile na-akọwa njedebe nke ụwa, mgbe ahụ Jona na ọnwụ, ilikpu na mbilite n’ọnwụ nke Kraịst bụ “ama” ahụ, ma bụrụkwa ozi ahụ nye ndị nke Chineke ugbu a. Mgbe a tụfuru Jona n’afọ nke azụ ukwu ahụ pụta, ọ kpọsara ozi ahụ, dịka e si kpọsakwa ozi banyere mbilite n’ọnwụ nke Kraịst ozugbo mgbe mmụọ ozi ahụ wepụrụ nkume ahụ n’ọnụ ọgba ahụ Kraịst nọ n’ime ya. Ndị Mozis, Ịlaịja, Jona na Kraịst nọchiri anya ha na-egosi ọ bụghị naanị ndị nke Chineke nke “ụbọchị ikpeazụ,” kama ha na-egosikwa ozi nke onye ọ bụla n’ime ha nyere.
Ihe ịrịba ama nke Jona gụnyere ahụmahụ ọgba ahụ ebe e gosipụtara agwa ebere nke Kraịst. Otu ebere ahụ Jizọs gosiri Elaịja ka e gosikwara Jona mgbe ọ na-agbanahụ ibu ọrụ ya nke ikwusa ozi ahụ. E nwere ọtụtụ ihe ndị ọzọ a ga-ekwu banyere Jona, ma ugbu a, ọ dị mkpa ka a lebara isi ihe ndị ọzọ anya.
Ọgba, n’etiti ihe ndị ọzọ, na-anọchi anya ọnwụ na mbilite n’ọnwụ. E gosipụtala ndị nke ọgbụgba ndụ Chineke n’ụbọchị ikpeazụ site n’ọtụtụ ndịàmà dị ka ndị nwụrụ anwụ ma e mesịa kpọlite ha n’ọnwụ. N’ezie, onye Kraịst aghaghị ịmụ ọzọ ka o wee hụ alaeze Chineke, nke a na-anọchi anya ọnwụ nke mmadụ ochie nke anụ ahụ, ma n’amụma ọ pụtara karịa nke ahụ. Ọ na-ekwu maka ozi nke e kwụsịrị n’ụzọ ya. Ịlaịja kwụsịrị ikwusa ozi ahụ, Jona gbapụrụ n’ikwusa ozi ahụ. A tụbara Jọn n’ụlọ mkpọrọ ma gbuo ya. A kpọgidere Jizọs n’obe.
Ya mere, ihe ịrịba ama Jona abụghị naanị banyere ọnwụ na mbilite n’ọnwụ, kama ọ bụ banyere ọnwụ na mbilite n’ọnwụ nke ozi, ma ozi niile e ji atụ n’Okwu Chineke na-anọchi anya ozi ịdọ aka ná ntị ikpeazụ nke Nna nyere Jizọs, onye mechara nye ya Gebriel, onye mechara nye ya onye-amụma, onye mechara dee ya zipụkwa ya nye ụka dị iche iche. Chineke dị njikere ịkwụsị ozi ahụ ma malite ọzọ n’ahụmahụ ọgba nke Mosis. Ịlaịja kwụsịrị ọrụ ya dịka onye-ozi ma gbaga n’ọgba. Jona gbagara Tashish. E gburu Jọn Onye-nbapụta, dị ka e gbukwara Jizọs. A ga-ebute ịgba-ama ndị a niile n’Akwụkwọ Mkpughe ma kwekọọ ha n’otu n’otu. Daniel na Mkpughe bụ akwụkwọ abụọ, ma “ịgba-ama Jizọs” na-egosi na ha bụkwa otu akwụkwọ. Ha nwere otu njirimara ahụ dịka Akwụkwọ Nsọ. Akwụkwọ abụọ na-eme otu akwụkwọ, na ndị odee abụọ na-anọchi anya ndị akaebe abụọ.
Daniel, onye a dọtara n’agha nke Babilọn ma emesịa nke Midia-Peshia, nwụrụ n’ụzọ ihe nnọchianya mgbe a tụbara ya n’olù ọdụm. Jona nwụrụ n’ụzọ ihe nnọchianya mgbe nnukwu azụ loro ya. Jọn Onye Nkpughe nwụrụ n’ụzọ ihe nnọchianya mgbe a tụbara ya n’ime mmanụ na-esi ọkụ. William Miller nwụrụ n’ezie, ma o nwere nkwa ahụ na ndị mmụọ-ozi na-eche n’ili ya maka mbilite n’ọnwụ nke ndị ezi omume. Ozi Future for America nwụrụ n’ụzọ ihe nnọchianya na Julaị 18, 2020.
E guzobere ozi ịdọ aka ná ntị ikpeazụ ahụ n’ime ọnọdụ nke a na-agwọ ọnyá na-egbu egbu nke ike popu. Ịgwọ ọnyá ahụ bụ isiokwu pụrụ iche nke isi nke iri na atọ na iri na asaa nke Mkpughe. Mgbe a gwọchara ọnyá ahụ na-egbu egbu, popu ahụ a kpọlitere n’ọnwụ ga-abụ alaeze nke asatọ a na-anọchi anya ya n’isi nke iri na asaa nke Mkpughe. A na-akọwa ya dịka nke asatọ, ya bụ, nke sitere na asaa ahụ. Asatọ bụ ihe nnọchianya nke mbilite n’ọnwụ, n’ihi na ibi úgwù, dịka akara nke mmekọrịta ọgbụgba ndụ, kwesịrị ka eme ya n’ụbọchị nke asatọ mgbe a mụsịrị nwa nwoke. Emume ahụ ka e ji baptizim dochie n’oge ndokwa Ndị Kraịst, baptizim kwa na-anọchi anya ọnwụ, ili ozu, na mbilite n’ọnwụ nke Kraịst. E mere ka Kraịst si n’ọnwụ bilie n’ụbọchị sochirinụ ụbọchị nke asaa. Ya mere, n’amụma, o biliri n’ọnwụ n’ụbọchị nke asatọ. Mgbe otu puku afọ nke izu ike gasịrị, a na-eme ka ụwa, nke e mere ọhụrụ, bilie n’ọnwụ n’arọ puku nke asatọ.