Anyị tụlere “ibu nke ndagwurugwu ọhụụ” nke Aịzaya iri abụọ na abụọ n’otu isiokwu anyị dere n’oge na-adịbeghị anya. N’ebe ahụ ka anyị kọwara “ndagwurugwu ọhụụ” dịka ihe nnọchianya ala nke ọdịiche dị n’etiti ndị Laodisia na ndị Filadelfia n’ime “ụbọchị ikpeazụ.” Ihe ahụ nke kegidere ụmụ agbọghọ-amaghị-ama ndị Laodisia n’ùkwù maka ọkụ mbibi bụ “ndị na-agba àkụ.” Ndị na-agba àkụ n’amụma nke Akwụkwọ Nsọ na-anọchi anya Alakụba.
Chineke wee sị Abraham, Ka ọ ghara ịdị njọ n’anya gị n’ihi nwa okorobịa ahụ, na n’ihi odibo nwanyị gị; n’ihe nile Sera gwara gị, gee ntị n’olu ya; n’ihi na ọ bụ n’Aịzik ka a ga-akpọ mkpụrụ gị. Ọzọkwa, nwa nwoke nke odibo nwanyị ahụ ka M ga-eme ka ọ bụrụ mba, n’ihi na ọ bụ mkpụrụ gị. Abraham wee bilie n’isi ụtụtụ, were achịcha na otu karama mmiri, nye ha Hega, tinye ya n’ubu ya, ya na nwa ahụ, ziga ya ka ọ laa; o wee pụọ, na-awagharị n’ọzara Bia-shiba. Ma mmiri ahụ gwụrụ n’ime karama ahụ, o wee tụba nwa ahụ n’okpuru otu n’ime osisi nta dị ebe ahụ. O wee gaa, nọdụ ala n’ihu ya, n’ebe dị anya, ihe dị ka ebe ụta si eru: n’ihi na o kwuru, Ka m ghara ịhụ ọnwụ nwa ahụ. O wee nọdụ n’ihu ya, welie olu ya, bee akwa. Chineke wee nụ olu nwa okorobịa ahụ; mmụọ ozi nke Chineke wee si n’eluigwe kpọọ Hega, sị ya, Gịnị na-eme gị, Hega? atụla egwu; n’ihi na Chineke anụwo olu nwa okorobịa ahụ n’ebe ọ nọ. Bilie, bulie nwa okorobịa ahụ, jidekwa ya n’aka gị; n’ihi na M ga-eme ya ka ọ bụrụ nnukwu mba. Chineke wee mepee anya ya, o wee hụ olulu mmiri; o wee gaa, jupụta karama ahụ na mmiri, mee ka nwa okorobịa ahụ ṅụọ mmiri. Chineke nọnyere nwa okorobịa ahụ; o wee too, biri n’ọzara, ghọọ onye na-agba ụta. Jenesis 21:12–21.
Ishmael, nwa Hagar, ga-abụ nna mba Islam, e gosikwara ya dị ka “onye na-agba ụta.” Okwu mbụ e kwuru banyere Ishmael na-akọwa ọrụ ya n’amụma Akwụkwọ Nsọ.
Mmụọ-ozi nke Onyenwe anyị wee sị ya, Lee, ị dị ime, ị ga-amụkwa nwa nwoke, ị ga-akpọkwa aha ya Ishmael; n’ihi na Onyenwe anyị anụwo ahụhụ gị. Ọ ga-abụkwa nwoke ọhịa; aka ya ga-emegide mmadụ niile, aka mmadụ niile ga-emegidekwa ya; ọ ga-ebikwa n’ihu ụmụnne ya niile. Jenesis 16:11, 12.
Mba nke Alakụba ga-adị “megide mmadụ ọ bụla,” “aka mmadụ ọ bụla” ga-adịkwa “megide ya.” Okwu a sụgharịrị dịka “ọhịa” bụ ịnyịnya ibu ọhịa nke Arabịa, ya mere, site na mbido Ishmael dịka akara amụma, e jikọtara ya na “ezinụlọ ịnyịnya,” ọ ga-emekwa ka mba niile nke ụwa zukọta ọnụ megide mba ya.
Ndị Millerite chọpụtara na ahuhu atọ ndị ahụ nke Mkpughe isi itoolu na-anọchi anya akụkọ amụma nke Alakụba, ma n’ime ime nke a, ha gosipụtara Alakụba n’anya dịka ịnyịnya n’elu tebụl abụọ nsọ ahụ nke Habakuk. E duziri chaatị ndị ahụ “site n’aka Onyenwe anyị,” ma e buru amụma banyere ha n’Habakuk isi nke abụọ. Ijụ eziokwu ahụ na Alakụba ka a na-anọchi anya site n’ahuhu atọ nke Mkpughe isi nke asatọ na amaokwu nke iri na atọ bụ ịjụ Mmụọ nke Amụma na Habakuk. Ọ bụ ịjụ ma Akwụkwọ Nsọ ma Mmụọ nke Amụma.
M wee hu, nụkwaa mmụọ-ozi na-efegharị n’etiti eluigwe, na-ekwu n’oké olu, Ahụhụ, ahụhụ, ahụhụ, diri ndị bi n’ụwa, n’ihi olu ndị ọzọ nke opi ndị mmụọ-ozi atọ ahụ, ndị ka ga-afụ opi! Mkpughe 8:13.
Ịjụ eziokwu bụ ịga n’ọnụ ọkụ nke mbibi, ma Adventism malitere ịjụ eziokwu n’ụzọ na-aga n’ihu n’afọ 1863. Alakụba bụ isi okwu nke na-eme ka mba nile nke ụwa zukọta ọnụ n’oge ahuhu nke atọ. E gosiri ịdị n’otu a na Septemba 11, 2001, nke, dịka ihe ịrịba ama mbụ nke égbè eluigwe asaa, ga-anọchikwa anya ihe ịrịba ama ikpeazụ nke égbè eluigwe asaa. Ihe ịrịba ama ikpeazụ nke égbè eluigwe asaa n’ime “ụbọchị ikpeazụ” bụ iwu Ụka, mgbe ahụ ahuhu nke atọ abịa ngwa ngwa. Ike nke na-akpasu mba nile iwe bụ Alakụba, ma n’ime ụbọchị ikpeazụ Alakụba kpasuru mba nile iwe na Septemba 11, 2001, ma n’otu oge ahụ, e “jidere” ha. N’oge ahụ mmiri ozuzo ikpeazụ bidoro ifesa ntakịrị tupu mbubata zuru ezu nke na-eme mgbe nwunye ahụ kwadebere onwe ya.
“N’oge ahụ, mgbe ọrụ nzọpụta na-eru ngwụcha, nsogbu ga-abịakwasị ụwa, mba dị iche iche ga-ewekwa iwe, ma a ga-egbochi ha ka ha ghara igbochi ọrụ nke mmụọ ozi nke atọ. N’oge ahụ ‘mmiri ozuzo ikpeazụ,’ ma ọ bụ ume ọhụrụ sitere n’ihu Onyenwe anyị, ga-abịa, iji nye ike n’oké olu nke mmụọ ozi nke atọ, ma kwadebe ndị nsọ ka ha guzo n’oge a ga-awụsa ọrịa asaa ikpeazụ.” Early Writings, 85.
N’ụbọchị Septemba 11, 2001, ikpe ndị dị ndụ malitere, mba dị iche iche were iwe n’ihi mwakpo Islam busoro United States, ma mmiri ozuzo ikpeazụ ahụ malitere izo. Ikpe na-amalite n’ụlọ Chineke, ma ikpe nke ụlọ Chineke na-agwụ n’oge nsogbu iwu ụbọchị Sọnde, mgbe ahụ ikpe ìgwè atụrụ ọzọ nke Chineke amalite. Ọtụtụ ihe so na eziokwu a kacha mkpa, ma e depụtara eziokwu ndị a nke ọma n’usoro akwụkwọ ahụ, Habakkuk’s Tables. Ọ dị mkpa idobe ihe ndị a n’isiokwu a ebe a tupu anyị alaghachi n’akụkọ Mkpughe iri na otu.
N’otu ahụ kwa ka oké ala ọma jijiji mere, otu n’ime akụkụ iri nke obodo ahụ daa, e wee gbuo puku mmadụ asaa n’ala ọma jijiji ahụ: ndị fọdụrụ wee tụọ egwu, wee nye Chineke nke eluigwe otuto. Ahụhụ nke abụọ agafewo; ma, lee, ahụhụ nke atọ na-abịa ọsọ ọsọ. Mkpughe 11:13, 14.
“Nnukwu ala ọma jijiji” nke kàrà akara ntụgharị nke mba France n’oge Mgbanwe France nọchiri anya ntụgharị nke United States n’oge iwu Ụka. Nnupụisi mba megide Chineke ga-esokwa mbibi mba, ma mgbe a bibiri United States, a ga-eme ka ụwa dum maa jijiji ruo n’ime ntọala ya; ya mere ka e jiri akara nke “ala ọma jijiji” mee ihe. N’oge ahụ ka “ahụhụ nke atọ na-abịa ngwa ngwa.” A na-akọwa Islam n’elu tebụl abụọ dị nsọ dịka ahụhụ mbụ na nke abụọ nke Mkpughe isi nke itoolu, ma ọ bụrụ na ahụhụ mbụ bụ Islam, na ahụhụ nke abụọ bụkwa Islam, mgbe ahụ ahụhụ nke atọ aghaghị ịbụ Islam, n’ihi na n’elu àmà nke mmadụ abụọ ka a na-eme ka okwu guzobe. A ga-akụkwa United States ọzọ site n’aka Islam n’oge iwu Ụka.
N’ikwu okwu banyere ndagwurugwu ọkpụkpụ nke Ezikiel, Sister White dere ihe ndị a.
“Ndị mmụọ ozi na-ejide ifufe anọ ahụ, nke e sere n’onyinyo dị ka ịnyịnya iwe juru n’obi nke na-achọ ịpụ n’ike ya ma gbaa ọsọ gafee n’elu ụwa dum, na-eburu mbibi na ọnwụ n’ụzọ ọ na-agafe.”
“Ọ̀ bụ̣ ka anyi ga-ehi ụra n’ókè nso nke ụwa ebighị ebi? Ọ̀ bụ̣ ka anyi ga-abụ ndị adịghị amụ anya, ndị oyi, na ndị nwụrụ anwụ? Ewoo, a sị na n’ime ụka anyị anyị nwere Mmụọ na ume Chineke ka a na-ekuru n’ime ndị Ya, ka ha wee guzoro n’ụkwụ ha ma dị ndụ. Anyi kwesịrị ịhụ na ụzọ ahụ dị warara, na ọnụ ụzọ ámá ahụ dịkwa ntakịrị. Ma ka anyị na-agafe n’ọnụ ụzọ ámá ahụ dị warara, obosara ya enweghị ókè.” Manuscript Releases, volume 20, 217.
Ozi nke “ifufe anọ” nke na-ebuli ndị amụma abụọ nke Mkpughe iri na otu bụ ozi nke ịnyịnya iwe nke amụma Akwụkwọ Nsọ, dịka e si anọchi ya anya n’ime àmà nile nke Akwụkwọ Nsọ, ma kwa dịka e si ahụ ya anya n’elu tebụl nsọ abụọ nke Habakuk. Ozi nke na-eme ka Ịlaịja na Mozis guzo n’ukwu ha bụ ozi nke ahuhu nke atọ nke na-abịa ngwa ngwa mgbe e meworo ka ha guzo n’ukwu ha; n’ihi na mgbe iwu ụbọchị Sọnde bịara, Islam wee tikuo ọzọ, a na-ebulikwa Mozis na Ịlaịja elu dịka ọkọlọtọ nye mba dị iche iche.
Ahụhụ nke atọ nke Alakụba bụkwa opi nke asaa. Mmalite nke ịfụ opi nke asaa bụ n’October 22, 1844, mgbe ikpe ahụ malitere.
Ma n’ụbọchị olu nke mmụọ-ozi nke asaa, mgbe ọ ga-amalite ịfụ opi, a ga-emezu ihe omimi nke Chineke, dịka O si gwa ndị ohu Ya, ndị amụma. Mkpughe 10:7.
“Ụbọchị nile nke olu nke mmụọ-ozi nke asaa” bụ ụbọchị nke ikpe nyocha, nke malitere n’ụbọchị Ọktoba 22, 1844. Mgbe ahụ ka ikpe nke ndị nwụrụ anwụ bidoro. Ozugbo ahụhụ nke atọ bịara ngwa ngwa, a na-akọwapụtakwa ụda opi nke asaa ọzọ. Ịkpọ opi a abụghị mmalite nke ikpe nyocha, kama ọ bụ njedebe nke ikpe nke ụlọ Chineke, na mmalite nke ikpe nke ìgwè atụrụ ọzọ nke Chineke.
Mmụọ-ozi nke asaa wee fụ opì; e wee nwee nnukwu olu n’eluigwe, na-asị, Alaeze niile nke ụwa a aghọwo alaeze nke Onyenwe anyị na nke Kraịst ya; ọ ga-achịkwa ruo mgbe ebighị ebi. Ndị okenye iri abụọ na anọ ahụ, ndị nọ ọdụ n’oche ha n’ihu Chineke, dara n’ihu ha, fee Chineke ofufe, Na-asị, Anyị na-enye gị ekele, O Onyenwe Chineke Onye Pụrụ Ime Ihe Nile, onye dị, onye dịrị adị, na onye na-abịa; n’ihi na i werewo ike gị dị ukwuu, wee malite ịchị. Nkpughe 11:15–17.
“Ihe omimi nke Chineke” bụ Kraịst n’ime anyị, olileanya nke ebube nke a na-emezu n’oge ahụ Mosis na Ịlaịja ga-eguzo ma kpọlitekwa ha n’ọnwụ site n’ozi sitere n’Okwu Chineke nke na-akọwapụta Alakụba. Ọ bụrụ na anabata ozi ahụ, ọ na-ekekọta mkpụrụ obi maka ọba eluigwe; ma nye ndị jụrụ ozi ahụ, ọ bụ ozi nke ndị na-agba ụta nke Alakụba nke na-ekekọta ha n’ùkwù-ùkwù ka e ree ha ọkụ n’ọkụ mbibi. Ozi nke opi nke asaa na-akara puku mmadụ narị otu na iri anọ na anọ akara tupu e welie ha elu dị ka ọkọlọtọ iji kpọbata ìgwè atụrụ ọzọ nke Chineke. Ndị amụma abụọ ahụ e si n’ọnwụ kpọlite ghaghị ibu ụzọ kaa akara tupu e nwee ike ịdọ ụwa aka ná ntị.
“Ọrụ nke Mmụọ Nsọ bụ ime ka ụwa kwenye banyere mmehie, banyere ezi omume, na banyere ikpe. Naanị site n’ịhụ ndị kweere n’eziokwu ka e doro nsọ site n’eziokwu ahụ, na-eme ihe n’usoro ụkpụrụ dị elu ma dị nsọ, na-egosipụta n’ụzọ dị elu, a kpọlitere elu, ahịrị nkewa dị n’etiti ndị na-edebe iwu Chineke na ndị na-azọ ha n’okpuru ụkwụ ha, ka a pụrụ isi dọọ ụwa aka ná ntị. Ịdonsọ nke Mmụọ na-egosi ọdịiche dị n’etiti ndị nwere akara Chineke, na ndị na-edebe ụbọchị izu ike ụgha. Mgbe ule ahụ bịara, a ga-egosi ya nke ọma ihe akara nke anụ ọhịa ahụ bụ. Ọ bụ idebe Sọnde. Ndị, mgbe ha nụchara eziokwu, ka na-aga n’ihu ile ụbọchị a anya dịka ụbọchị dị nsọ, na-eburu akara aka nke nwoke nke mmehie, onye chere ịgbanwe oge na iwu. Bible Training School, December 1, 1903.”
Mgbe e buliri ndị otu narị puku iri anọ na anọ dị ka ọkọlọtọ nye mba dị iche iche, mba ndị ahụ ga-ewe iwe. Ike ahụ nke na-eme ka mba dị iche iche wee iwe n’amụma Akwụkwọ Nsọ bụ Alakụba. Alakụba ga-awakpo United States ọzọ n’oge iwu Sọnde.
Mba nile ndị ahụ were iwe, iwe Gị abịawo kwa, na oge ndị nwụrụ anwụ, ka e wee kpee ha ikpe, na ka I nye ndị ohu Gị, ndị amụma, na ndị nsọ, na ndị na-atụ egwu aha Gị, nta na ukwu, ụgwọ ọrụ; ka I laakwa ndị na-ebibi ụwa n’iyi. E meghekwara ụlọ nsọ Chineke nke dị n’eluigwe, a hụkwara n’ụlọ nsọ Ya igbe ọgbụgba-ndụ Ya: e nwekwara amụma-ọkụ, na olu dị iche iche, na égbè eluigwe, na ala ọma jijiji, na nnukwu mkpụrụ akụọ mmiri-oyi. Mkpughe 11:18, 19.
Mgbe usoro ihe omume amụma ndị a gasịrị, Jọn na-egosi nzukọ ahụ bụ ndị ga-abụ ọkọlọtọ ahụ.
Ma e wee hụ ihe ịrịba ama dị ukwuu n’eluigwe; otu nwanyị yi anyanwụ dịka uwe, ọnwa nọ n’okpuru ụkwụ ya, n’isi ya kwa e nwere okpueze nke kpakpando iri na abụọ. Ọ dị ime, o wee tie mkpu, na-ata ahụhụ n’ime ịmụ nwa, na-enwekwa ihe mgbu ka o wee mụọ. Mkpughe 12:1.
N'ebe a, a na-egosi nzukọ ahụ nke e gburu, zọpịa n'ala, kpọliteghachiri n'ọnwụ, ma emesịa e bulie ya n'eluigwe, ebe ọkọlọtọ Chineke na-enwu n'ebube anyanwụ. Ha na-eguzo n'elu ọnwa, nke na-anọchi anya onyinyo kpakpando iri na abụọ dị n'okpueze ha. Onyinyo ahụ bụ ebo iri na abụọ nke Izrel oge ochie, nke sere onyinyo ma gosipụta ndị na-eso ụzọ iri na abụọ ahụ, bụ ndị bụ kpakpando iri na abụọ dị n'okpueze ya. Mmalite nke Izrel oge ochie na-anọchi anya njedebe nke Izrel oge ochie n'ihe atụ ahụ.
Nwanyị ahụ nọ n’akụkụ ịmụ nwa, nke na-akọwa ọmụmụ Kraịst na njedebe nke Izrel oge ochie, ma ugbu a ọ na-anọchi anya ọmụmụ ndị mba ọzọ ndị si na Babulọn pụta ma sonye n’otu narị puku iri anọ na anọ ahụ. Ozugbo e weliri Ịlaịja na Mosis elu dịka ọkọlọtọ, ọ mụta atụrụ igwe Chineke ọzọ nke ga-aza oku nke ọkọlọtọ ahụ.
“A ga-adọ ụwa aka ná ntị naanị” site n’ịhụ ka a na-ebuli otu narị puku iri anọ na anọ dịka ọkọlọtọ n’oge nsogbu ahụ nke na-amalite na iwu Sọnde na United States. Ndị ahụ si na Babilọn pụta ma guzo n’akụkụ otu narị puku iri anọ na anọ ka e sere dị ka oké ìgwè mmadụ ahụ. Otu abụọ ndị ahụ dị na Mkpughe isi nke asaa ka e ji Mozis na Ịlaịja nọchite anya ha n’ugwu Ntughari-Ụdị, ma nzukọ Chineke nke na-emeri emeri, nke a kpọlitere n’ọnwụ ma bulie ya elu dịka ọkọlọtọ, na-ejikọta onwe ya na ìgwè atụrụ Chineke ọzọ ndị ka nọ n’oge ahụ na Babilọn n’oge ikpeazụ ahụ nke nsogbu.
Nụrụnụ okwu nke Onyenwe anyị, unu ndị na-ama jijiji n’ihu okwu ya; ụmụnne unu ndị kpọrọ unu asị, ndị chụpụrụ unu n’ihi aha m, sịrị, Ka e nye Onyenwe anyị otuto: ma ọ ga-apụta bụrụrịrị unu ọṅụ, ha onwe ha kwa ga-eme ihere. Olu mkpọtụ si n’obodo ahụ, olu si n’ụlọ nsọ ahụ, olu nke Onyenwe anyị nke na-akwụghachi ndị iro ya ụgwọ. Tupu ọ mụwa ime, ọ mụtara nwa; tupu ihe mgbu ya eruo, a tọhapụrụ ya nwa nwoke. Ònye anụla ihe dị otu a? Ònye ahụla ihe ndị dị otu a? A ga-eme ka ụwa mụta nwa n’otu ụbọchị? Ma ọ bụ a ga-amụ mba n’otu ntabi anya? N’ihi na ozugbo Zayọn mụwara ime, ọ mụtara ụmụ ya. M̀ ga-eme ka o ruo n’oge ịmụ nwa, ma ghara ime ka ọ mụta? ka Onyenwe anyị kwuru: M̀ ga-eme ka mmadụ mụta, ma mechie akpa nwa? ka Chineke gị kwuru. Ṅụrịanụ ọṅụ na Jerusalem, bụrụnụkwa ndị nwere obi ụtọ n’ime ya, unu niile hụrụ ya n’anya: soro ya ṅụrịa ọṅụ n’ọṅụ, unu niile na-eruru ya uju: Ka unu wee ṅụọ ara, juputakwa afọ site n’ara nkasiobi ya; ka unu wee dọpụta mmiri ara, nweekwa obi ụtọ n’ịba ụba nke ebube ya. N’ihi na otu a ka Onyenwe anyị kwuru, Lee, aga m agbatị udo nye ya dịka osimiri, na ebube nke ndị mba ọzọ dịka iyi na-asọpụta: mgbe ahụ unu ga-aṅụ ara, a ga-ebu unu n’akụkụ ya, a ga-akụgharịkwa unu n’elu ikpere ya. Dị ka onye nne ya na-akasi obi, otu a ka m ga-akasi unu obi; a ga-akasikwa unu obi na Jerusalem. Ma mgbe unu hụrụ nke a, obi unu ga-aṅụrị ọṅụ, ọkpụkpụ unu ga-eto dị ka ahịhịa: a ga-amakwa aka Onyenwe anyị n’ebe ndị ohu ya nọ, na iwe ya n’ebe ndị iro ya nọ. Aịzaya 66:5–14.
Ndị ahụ a mụrụ mgbe ha na-arịgoro n’eluigwe bụ ndị ụmụnna ha, ndị kpọrọ ha asị, chụpụrụ. Ụmụnna ha ndị kpọrọ ha asị ma ṅụrịọ ọṅụ n’ọnwụ ha, bụ ndị na-ekwu na ha bụ ndị Juu, ma ha abụghị. Ha bụ ndị sinagog nke Setan, ndị ga-efekwa ofufe n’amụma n’ụkwụ ọkọlọtọ ahụ nke mejupụtara “ndị a chụpụrụ achụpụ nke Israel.”
Ọ ga-ewulikwa ọkọlọtọ nye mba nile, chịkọtakwa ndị a chụpụrụ achụpụ nke Izrel, ma kpọkọtakwa ndị Juda a chụsasịrị site n’akụkụ anọ nke ụwa. Aịzaya 11:12.
“Ị na-eche na ndị ahụ ga-efe ofufe n’ihu ụkwụ ndị nsọ (Mkpughe 3:9) ga-emecha nweta nzọpụta. N’ebe a, aghaghị m ịdị iche n’echiche gị; n’ihi na Chineke gosiri m na òtù a bụ ndị Adventist kwupụtara okwukwe ha, ndị dapụrụ azụ, ndị ‘kpọgidere Ọkpara Chineke n’obe ọzọ n’ihi onwe ha, ma mee ya ihe ihere n’ihu ọha.’ Ma n’‘oge awa nke ọnwụnwa,’ nke ka ga-abịa, iji gosi àgwà eziokwu nke onye ọbụla, ha ga-amata na ha efuola ruo mgbe ebighị ebi, ma n’ịbụ ndị ihe mgbu nke mmụọ juru ha afọ, ha ga-akpọ isi ala n’ihu ụkwụ ndị nsọ.” Word to the Little Flock, 12.
Onye nwere ntị, ya nụ ihe Mmụọ ahụ na-agwa ụka dị iche iche.