Okwu Nkọwa doro anya
N’oge na-adịbeghị anya, anyị bidoro ịkwadebe ntughari-ederede nke Tebụl Abụọ nke Habakkuk ka atụgharịa ya n’asụsụ dị iche iche a nọchiri anya ha n’ebe nrụọrụ weebụ anyị. Ọrụ nke ịgbanwe ngosipụta a kọrọ ọnụ gaa n’ime ngosipụta e dere ede bụ ọrụ ka ukwuu karịa ka a pụrụ ịghọta ma ọ bụrụ na mmadụ amaghị usoro mgbagwoju anya niile a ga-agabiga iji mee ka ngosipụta a kọrọ ọnụ ghọọ ngosipụta e dere ede, tinyere nsogbu ndị dị mkpa nke n’ikpeazụ ịtụgharị ihe ahụ n’asụsụ dị iche iche dị n’ebe nrụọrụ weebụ ahụ. Anyị ka malitere idezi mbipụta nke mbụ n’ime ngosipụta iri itoolu na ise ahụ, m wee chọpụta mgbochi ọzọ anyị ga-agafekwa. Ọ metụtara mmepe na-aga n’ihu nke ozi a site n’afọ 1989 ruo n’akụkọ ihe mere eme anyị ugbu a.
N’ihe ngosi e mere ihe dị ka afọ iri na ise gara aga, e nwere eziokwu ụfọdụ ndị nghọta ha ka nọ n’ọnọdụ nwata. Nke mbụ n’ime eziokwu ndị ahụ nke m ga-akọwapụta nke ọma bụ mbata nke mmụọ-ozi nke abụọ n’akụkọ ihe mere eme nke ndị Miller. N’oge ahụ aghọtara m na mmụọ-ozi nke abụọ bịarutere mgbe ụka ndị Protestant malitere imechi ọnụ ụzọ ha megide ngosipụta Miller banyere ozi mmụọ-ozi mbụ, n’otu aka na njedebe nke afọ 1843. William Miller rụrụ ọrụ n’elu ngụkọ oge nke ọ kwenyere na ọ na-egosi na afọ 1843 malitere na March 22, 1843 ma kwụsị na March 22, 1844. O chere na amụma atọ ahụ nke e mechara tinye n’elu chaatị abụọ dị nsọ ga-eru njedebe n’afọ 1843, ma o kwenyere na afọ ahụ kwụsịrị na March 22, 1844. O mehiere n’ihe abụọ.
Amụma atọ ahụ nke ụbọchị 1335 nke Daniel iri na abụọ, afọ 2520 nke “oge asaa” nke Levitikọs iri abụọ na isii, na ụbọchị 2300 nke Daniel asatọ, ka Miller ghọtara dị ka ndị mezuru na Maachị nke afọ 1844. Mgbe nke ahụ gasịrị, Onyenwe anyị duziri Samuel Snow ka ọ bụghị naanị ịghọta na amụma ndị ahụ akwụsịghị na 1843, kama na 1844; ma Snow kwa malitere itinye n’ọrụ usoro ndị Karait si agụ oge, nke na-abụghị usoro itinye oge Miller na-eji arụ ọrụ. Miller na-eji usoro ndị Rabbinik/dabere na equinox agụ oge, nke na-adabere afọ n’usoro sitere n’oge opupu ihe ubi ruo n’oge opupu ihe ubi.
Mgbe anyị na-egosi Tebụl Abụọ nke Habakkuk, anyị aghọtaghị eziokwu akụkọ ihe mere eme a ma na-eji ahụmahụ Miller akọwa Maachị 22, 1844 dịka mbata nke mmụọ ozi nke abụọ na mmalite nke oge ichere ahụ. Aghọtara m, ma ka na-aghọta, na mbata nke mmụọ ozi ahụ kwekọrọ n’oge ndị Protestant jụrụ ozi Miller nke mmụọ ozi mbụ, ma akụkụ Akwụkwọ Nsọ sochirinụ bụ ihe m ji atụnyere ya.
“N’ọnwa Juun, n’afọ 1842, Maazị Miller nyere usoro nkuzi ya nke abụọ n’ụlọ ụka Casco Street dị na Portland. E weere m ya dịka nnukwu ihe ùgwù ịga nkuzi ndị a; n’ihi na nkụda mmụọ ejidere m, ma anaghị m eche na adịla m njikere izute Onye Nzọpụta m. Usoro nke abụọ a kpalitere oke mkpali n’obodo ahụ karịa nke mbụ. Ewezuga ole na ole, òtù ụka dị iche iche mechiri ọnụ ụzọ ụlọ ụka ha megide Maazị Miller. Ọtụtụ okwuchukwu sitere n’oche nkwusa dị iche iche gbalịsiri ike ikpughe mmehie e boro onye nkuzi ahụ na ọ bụ nke imebiga oke okpukpe ókè; ma ìgwè mmadụ juputara n’ime ndị na-ege ntị n’echiche nchegbu gara nzukọ ya, ọtụtụkwa enweghị ike ịbanye n’ụlọ ahụ. Ìgwè ọgbakọ ahụ dị jụụ nke ukwuu, ma na-aṅa ntị nke ọma.” Life Sketches, 27.
Aghọtara m na mmechi nke ọnụ ụzọ nye ozi Miller kàrà akara mmalite nke ịjụ mmụọ ozi mbụ, ma n’ịdị n’otu na nghọta Miller banyere mgbakọ oge nke ndị Rabbinic/nke dabeere na equinox, echere m na Maachị 22, 1844 kàrà akara njedebe nke 1843. Nkwupụta Miller na Portland n’ọnwa Juun nke 1842 bụ n’eziokwu ihe-ama nke na-akọwapụta ịjụ na-aga n’ihu nke mechara rute na njedebe ya n’Abụl 18, 1844, ma n’oge e mere nkwupụta ndị ahụ, anyị amatabeghị itinye n’ọrụ Samuel Snow banyere mgbakọ oge nke ndị Karaite.
N’ime ngosipụta mbụ anyị malitere idezi, amalitere m ịhụ na ihe e dekọrọ n’oge ahụ yiri ka ọ na-emegide ihe anyị na-akụzi ugbu a. Ọ na-emegidekwa ya, ọ naghịkwa emegide ya. Ọ bụ nanị nkwụsi-ike n’ịbịarute nke nta nke nta nke mmụọ ozi nke abụọ, ma bụrụkwa ihe atụ nke mmeghe nke nta nke nta nke ozi a, dịka ọ dịkwa na akụkọ ihe mere eme nke ndị Miller. Nkọwa doro anya a kwesịrị ilebara ndị sụrụ ngọngọ anya n’ihi njirimara anyị nyere Eprel 19, 1844 dịka mmechuihu mbụ nke ndị Miller, na ihe e kụziri n’oge gara aga.
“E nyere ozi nke mbụ na nke abụọ n’afọ 1843 na 1844, ma ugbu a anyị nọ n’okpuru nkwusa nke nke atọ; ma a ka ga-ekwusakwa ozi atọ ahụ niile. Ọ dịkwa nnọọ mkpa ugbu a dịka o si dị n’oge ọbụla gara aga na a ga-emegharị ha nye ndị na-achọ eziokwu. Site n’akwụkwọ na site n’olu ka anyị ga-eme ka nkwusa ahụ daa ụda, na-egosi usoro ha, na itinye amụma ndị ahụ n’ọrụ, bụ ndị na-eduba anyị ruo n’ozi nke mmụọ ozi nke atọ. Nke atọ apụghị ịdị ma ọ bụrụ na nke mbụ na nke abụọ adịghị. Ozi ndị a ka anyị ga-enye ụwa n’akwụkwọ e bipụtara, na n’okwu ntụziaka, na-egosi n’usoro akụkọ amụma ihe ndị mereworị na ihe ndị ka ga-eme.” Selected Messages, book 2, 104.
Mbadamba Abụọ nke Habakuk 2 n’ime 95
Ịghọta Kàlịnda ndị Millerite na Oge Ichere ahụ
N’ihe ngosipụta anyị gara aga, ajụjụ bilitere banyere otú Ọktoba 22, 1844, pụrụ isi bụrụ ụbọchị nke iri nke ọnwa nke asaa ma ọ bụrụ na Maachị 22, 1844, bụ ụbọchị mbụ nke ọnwa mbụ. Ndị Millerite n’ọnwa Maachị 1844 ghọtahiere ihe ha kweere na ọ bụ njedebe nke 1843. Mgbe ndakpọ olileanya ahụ gasịrị, ha nyochachara ọzọ ngụkọ oge nke Akwụkwọ Nsọ. A kọwara nke a n’akwụkwọ Gerhard Damsteegt, Foundations of the Seventh-day Adventist Message and Mission, karịchaa na ibe 89 na 92. Mgbe ha kweere na 1843 agwụla, ha tụlegharịrị akụkụ abụọ nke nghọta ha banyere oge: mgbanwe site na 1843 ruo 1844, na ụbọchị ndị na-akara mmalite na njedebe nke afọ ndị ahụ, ka ha wee nwee ike ịgbakọ ụbọchị nke iri nke ọnwa nke asaa.
Anaghị m ekwusi ike ugboro ugboro na site na Maachị 22 ruo Ọktoba 22 bụ ọnwa asaa. Anaghị m ekwu na nke a bụ Òtù Ngagharị Ọnwa nke Asaa, ma ọ bụ ihe na-akpali mmasị na ndị Miller kwenyere na Maachị 22 dị mkpa, ọ bụkwa ihe enyemaka n’uche—ọnwa asaa gachara na-ewetara gị Ọktoba 22. Nke a bụ eziokwu.
Nkụda mmụọ ahụ na oge nchere ahụ abụghị mmezu nke amụma oge, kama ha bụ nsonaazụ nke nghọtahie nke ndị Millerite. Nghọtahie ha mezuru oge nchere ahụ na nkụda mmụọ ahụ; e nweghị amụma pụrụ iche nke kwuru na oge nchere ahụ ga-amalite n’otu oge a kapịrị ọnụ. Nkwenkwe ha na afọ 1843 agafewo na Maachị 22, 1844, butere nkụda mmụọ ahụ.
Damsteegt na-ekwu:
N’agbanyeghị na ịgụ oge ndị Karaite, nke gosiri njedebe nke afọ ndị Juu n’ọnwa ọhụụ nke Eprel 17, 1844, ka e nyere nkwado n’akwụkwọ akụkọ oge ụfọdụ bụ isi nke ndị Millerite, ọtụtụ n’ime ndị kwere ekwe lere Maachị 21, 1844 anya dịka oge nlọghachi Kraịst. N’èzí ngagharị ndị Millerite, Maachị 21 bụ ụbọchị a ma nke ọma, ma e nwekwara atụmanya zuru ebe nile banyere mbibi zuru ezu nke usoro Adventism dum n’ụbọchị ahụ.
Anyị gụrụ ụnyaahụ na Miller na-atụ anya ụbọchị ahụ. Ọtụtụ n’ime ndị Millerite na-elekwasị anya n’ụbọchị ahụ, ọbụna ndị na-emegide ha makwaara ya ma na-eche ya dị ka ihe àmà ga-egosi na ndị Millerite bụ ndị ụgha. Nke a bụ nghọta a na-anabatakarị. Mgbe ụbọchị ahụ gafesịrị, ha malitere inyocha amụma oge ndị ahụ nke ọma karị, nke dugara ha n’Ọktoba 22, 1844. Nke a na-enye ntụaka maka ajụjụ ahụ e welitere ụnyaahụ.
Oge Ịchere na Ọhụ Mbụ nke Ellen White
Taa, achọrọ m iwepụta oge karịa n’ịtụle oge ichere ahụ. Nke a dị mkpa n’ihi na anyị na-ekwu maka ọhụụ mbụ Ellen White, ebe ọ na-ekwu na ìhè na-enwu enwu nke dị ná mmalite ụzọ ahụ na-eduga n’Eluigwe bụ Mkpu Etiti Abalị, nakwa na ọ bụrụ na ị gọnarị ìhè ahụ, ị ga-ada pụọ n’ụzọ ahụ na-eduga n’Eluigwe. Ana m anwa igosi na Mkpu Etiti Abalị n’ọhụụ ya gụnyere akụkọ ihe mere eme dum nke Ozi nke Mụọ-ozi Nke Abụọ.
N'onwe m, enweghị m nsogbu ikwu na Mkpu Etiti Abalị ahụ n'ọhụụ ahụ, nke dị ná mmalite nke ụzọ ahụ ma na-enwu ìhè n’ụzọ ahụ dum, na-anọchi anya akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite site n’afọ 1840 ruo 1844. A ghaghị ịghọta ngagharị na usoro nke akụkọ ihe mere eme ahụ nke ọma n’ezi ụzọ. Mmezu nke Mkpu Etiti Abalị n’onwe ya sitere n’ụbọchị Ọgọst 12 ruo 17, mgbe e gosipụtara ozi ahụ na Nzukọ Ọmụma Ụlọikwuu nke Exeter, ma emesịa ha buuru ozi ahụ ihe dị ka ọnwa abụọ—Septemba na Ọktoba, ọnwa abụọ na ụbọchị ise. Tupu Ọktoba 22, ha nọ na-akwadebe maka nlọghachi nke Onyenwe anyị. Oge a nke ọnwa abụọ bụ akụkọ ihe mere eme nke Mkpu Etiti Abalị. Otú ọ dị, ị gaghị aghọta oge a ma ọ bụrụ na ị naghị aghọta nzọụkwụ ndị butere n’ime ya. Maka m, Mkpu Etiti Abalị bụ, n'ụzọ kpọmkwem karị, akụkọ ihe mere eme nke oge ichere ahụ, na-aga n’ihu ruo Ọktoba 22, 1844.
Ịchọta Ozi Ndị Mmụọ Ozi Atọ ahụ
Nke a bụ akụkọ ihe mere eme site n’afọ 1840 ruo 1844. E nwere ọtụtụ amaokwu n’ime Mmụọ nke Amụma ebe Nwannaanyị White na-agwa anyị na anyị kwesịrị ịma ebe a ga-edobe ozi ndị ahụ. Mgbe ị malitere idebe ozi ndị ahụ n’ebe ha kwesịrị ịdị, ị na-amata na ozi niile na-abata n’otu oge kpọmkwem, ma emesịa e nyekwa ha ike.
Mmụọ-ozi Mbụ na-abịa n’afọ 1798 n’Oge Ọgwụgwụ, mgbe a kpughere Akwụkwọ Daniel ma ihe ọmụma amụba. E nyere Ozi nke Mmụọ-ozi Mbụ ike n’ụbọchị Ọgọst 11, 1840, mgbe e kwadoro ụkpụrụ ụbọchị-afọ nye ụwa dum, nke wetara Mmụọ-ozi nke Mkpughe 10 ala, nke na-anọchi anya inye Ozi nke Mmụọ-ozi Mbụ ike.
Mmụọ-ozi nke Abụọ bịara n’ọnwa Juun nke afọ 1842. Anyị gụrụ ụnyaahụ na n’ọnwa Juun nke afọ 1842, Mista Miller nyere usoro nke abụọ nke nkwupụta ya n’ụlọ ụka Casco Street. Ewezuga ole na ole, ụka ndị Protestant mechiri ụzọ ha. Ya mere, n’ọnwa Juun nke afọ 1842, Ozi Mmụọ-ozi nke Abụọ bịara, n’ihi na mgbe ụka Protestant mechiri ụzọ ya megide Ozi Mmụọ-ozi Mbụ, ọ ghọọ akụkụ nke Babilọn. Ozi Mmụọ-ozi nke Abụọ bụ oku ịpụ na Babilọn. Ọ na-aga n’ihu n’usoro ya.
Sista White gwara anyị na, ọ bụ ezie na ndị Protestant malitere imechi ọnụ ụzọ ha n’ọnwa Juun nke afọ 1842, oku ahụ nke ịpụ na Babilọn—ihe dị n’ime Ozi nke Mụọ-ozi nke Abụọ—amaliteghị n’ezie ruo n’oge ọkọchị nke afọ 1844.
Ozi nke Mmụọ-Ozi nke Abụọ na-abịa n’ọnwa Juun nke afọ 1842, e nyekwara ya ike site n’ozi nke Mkpu Etiti Abalị, Ọgọọst 12–17, 1844, n’Ogige Nzukọ Exeter.
Mmụọ-ozi nke Atọ bịarutere na Ọktoba 22, 1844, n’ihi na n’ụbọchị ahụ ka e meghere ụzọ banye n’Ebe Kachasị Nsọ, ebe mmadụ pụrụ ịghọta na Kraịst ugbu a bụ Onye Nnukwu Nchụàjà n’Ebe Kachasị Nsọ. N’ebe ahụ, a na-amata igbe ọgbụgba ndụ ahụ, ma n’ime igbe ahụ ka Iwu Iri ahụ dị. Mgbe e dọtara Sister White banye n’Ebe Kachasị Nsọ ma o lee Iwu Iri ahụ anya, ọ hụrụ na Iwu gbasara Ụbọchị Izu Ike na-enwu karịa ndị ọzọ, na-akara mkpa Ụbọchị Izu Ike ahụ n’Ozi Mmụọ-ozi nke Atọ. Ọ ga-abụ ule banyere Ụbọchị Izu Ike ma ọ bụ Sọnde. N’Ọktoba 22, 1844, ọdịnaya nke Ozi Mmụọ-ozi nke Atọ bịarutere.
Otu njirimara nke ozi atọ ahụ niile bụ na mgbe Ozi Mmụọ Ozi Mbụ bịarutere n’afọ 1798, ọ dịghị onye ghọtara ya. Onye-nwe-anyị welitere William Miller ka ọ bụrụ onye ozi nke Mmụọ Ozi Mbụ, ma ọ bụghị ruo n’afọ 1818—afọ iri abụọ ka e mesịrị—ka Miller malitere ịghọta ozi ahụ. Ozi ahụ na-abịarute, ma ọ na-ewe oge tupu ndị nke Chineke amata ya, mgbe ahụ ka a na-enye ya ike.
Ozi nke Mmụọ-ozi nke Abụọ bịara n’ọnwa Juun nke afọ 1842, ma ọ dịghị ndị Millerite n’afọ 1842 malitere ịkpọ ụka Protestant ndị ahụ Babilọn. Ha amatabeghị ya n’oge ahụ. Ọ bụghị ruo n’oge ọkọchị nke afọ 1844 ka ha malitere ịmata ya ma kpọọ ndị mmadụ ka ha si n’ụka ndị ahụ pụta. Ozi ahụ na-abịa, e mesịa aghọta ya, mgbe ahụkwa a na-enye ya ike.
N’ụbọchị Ọktoba 22, 1844, mgbe Hiram Edson hụrụ ọhụụ ya banyere Kraịst ka Ọ na-esi n’Ebe Nsọ banye n’Ebe Kachasị Nsọ, ha natara ụfọdụ ìhè gbasara mgbanwe n’ozi nchụàjà Kraịst. Ma n’ụbọchị Ọktoba 23, 1844, Hiram Edson adịghị njikere ide otu isiokwu ma ọ bụ kwusaa otu ozizi banyere ụbọchị Sọnde ịbụ akara nke anụ ọhịa ahụ. Ha aghọtaghị Ozi nke Mmụọ-ozi nke Atọ ruo mgbe oge ahụ gachara.
A na-enye Ozi Mụọ-ozi nke Atọ ike, dịka ndị Seventh-day Adventists maara, mgbe Mụọ-ozi nke Anọ nke Mkpughe 18 sonyere ya. Maka ndị na-ekiri nke a n’elu LiveStreaming ma ọ bụ emesịa na DVDs, unu pụrụ ịchọ ịrụ ụka banyere oge Mụọ-ozi nke Anọ ji sonyere nke Atọ n’ụbọchị Septemba 11, 2001. N’oge a, anyị adịghị ebute arụmụka ọ bụla banyere nke ahụ, ma anyị anaghịkwa agọnarị ya: Mụọ-ozi nke Anọ na-esonyere Mụọ-ozi nke Atọ mgbe Ụlọ Elu Ejima ahụ dara, ma ebe a ka a na-enye Ozi Mụọ-ozi nke Atọ ike.
Ozi Ndị-mmụ-ozi atọ ahụ nile nwere àgwà ndị a: ha na-abịa, a na-aghọta ha, emesịa a na-enye ha ike.
Mmechi Ọnụ Ụzọ Abụọ na Nsacha Ụlọ Nsọ abụọ
N’ọnwa Juun nke afọ 1842, otu ụzọ malitere imechi, nke e ji akara site n’imechi ụzọ ha nke ụka Protestant megide Ozi nke Mmụọ Ozi Mbụ. Ná mmalite nke akụkọ ihe mere eme a, anyị na-ahụ ụzọ ka ọ na-emechi, ma ná njedebe nke akụkọ ihe mere eme a—akụkọ ihe mere eme nke Mmụọ Ozi nke Abụọ—ụzọ ahụ na-emechi ọzọ, ụzọ ahụ na-abanye n’Ebe Nsọ Kachasị Nsọ, ụzọ ahụ dị n’ilu nke Ụmụ Agbọghọ Iri ahụ.
Mmechi ọnụ ụzọ abụọ a dị mkpa ka a kpọmkwem mara ha, karịsịa ma ọ bụrụ na ị ga-elebara nsacha ụlọ nsọ abụọ ahụ anya. Kraịst sachara ụlọ nsọ ugboro abụọ mgbe Ọ nọ n’ụwa, ma Sister White na-agwa anyị na a ga-enwe nsacha ụlọ nsọ abụọ na njedebe nke ụwa, dịka o siri bụrụ n’oge ndị Millerite. A pụrụ ịkọwa nsacha ụlọ nsọ n’oge ndị Millerite site n’imechi ọnụ ụzọ ahụ n’ọnwa Juun 1842—ọnụ ụzọ mbụ nke ụlọ nsọ ahụ, Protestantism—na n’oge nsacha ụlọ nsọ nke abụọ, mgbe a gwụchara nsacha ụlọ nsọ nke ndị Millerite.
Anyị ga-eleba anya n’oge ichere ahụ. N’akụkọ ihe mere eme a nke Mmụọ Ozi nke Abụọ, oge ichere ahụ malitere na Maachị 22, 1844, ma e ji nsacha ụlọ nsọ abụọ kee ya ókè n’akụkụ abụọ. Nke ahụ bụ Ozi Mmụọ Ozi nke Abụọ.
Nke a bụkwa akụkọ Gideọn. E nwere ime ka e dị ọcha ugboro abụọ n’akụkọ Gideọn, nke bụ otu n’ime ihe nnọchianya nke ime ka e dị ọcha nke ụlọ nsọ ugboro abụọ na Ozi nke Mmụọ-ozi Nke Abụọ.
Oge Ichere Echere na Mkpu Etiti Abalị n’Amụma
Ka anyị bido ọmụmụ anyị site n’otu nkebi okwu sitere na Spiritual Gifts, olu nke 1, peeji nke 195–196. Anyị na-ele anya n’oge ichere ahụ iji ghọta njikọ ya na Mkpu Etiti Abalị, n’ihi na anyị achọghị ịjụ ìhè nke Mkpu Etiti Abalị; ọ bụrụ na anyị emee otú ahụ, anyị ga-esi n’ụzọ ahụ daa banye n’ụwa ọjọọ dị n’okpuru.
E zigara ndị mmụọ ozi ka ha nyere nnukwu mmụọ ozi ahụ si n’eluigwe aka, m wee nụ olu ndị yiri ka ha na-ada n’ebe niile, “Sitenụ n’ime ya pụta, ndị m, ka unu ghara iketa òkè ná mmehie ya, ka unu wee ghara ịnara n’ihe otiti ya; n’ihi na mmehie ya eruwo ruo n’eluigwe, Chineke echetakwala ajọ omume ya nile. Ozi a yiri ka ọ bụ mgbakwunye nye ozi nke atọ,”—Ugbu a, ọ ka kwuputara Mkpughe 18:4, “Sitenụ n’ime ya pụta, ndị m, . . . .” Ọ sịkwa, “Ozi a yiri ka ọ bụ mgbakwunye nye ozi [Mmụọ Ozi] nke atọ, ma sonyere ya, dịka mkpu etiti abalị siri sonye na ozi mmụọ ozi nke abụọ n’afọ 1844.”
Ozi nke Mụọ-ozi nke Abụọ bịara n’ọnwa Juun nke afọ 1842, Mkpu nke Etiti Abalị wee sonyere ya n’ọnwa Ọgọst nke afọ 1844. Nwụsa nke Mmụọ a n’elu ozi a—ọkpụkpọ ka a pụta na Babilọn—bụ akụkọ ihe mere eme Nwanyị White ji kọwaa akụkọ ihe mere eme nke Septemba 11, 2001, mgbe Ozi nke Mụọ-ozi nke Atọ sonyere ya Mụọ-ozi nke Anọ. Mụọ-ozi nke Anọ bụ mgbe Mụọ-ozi Dị Ike nke Mkpughe 18 na-arịdata.
“Ozi a yiri ka ọ bụ mgbakwunye nye ozi nke atọ ma jikọta ya na ya, dịka mkpu etiti abalị jikọtara ozi mmụọ ozi nke abụọ n’afọ 1844. Ebube nke Chineke biri n’elu ndị nsọ ndidi, ndị na-eche,”—N’elu ndị ònye ka ebube nke Chineke biri? Ndị ndidi—gịnị? Ndị na-eche. Ndị nsọ ndidi, ndị na-eche. Ọ dị mma? Ndị nsọ na-eche; n’ihi na anyị nọ ugbu a n’akụkọ ihe mere eme ebe amụma na-ekwu, “Ngọzi na-adịrị onye ahụ nke na-eche, ma rute na 1335. Ọ bụ ezie na ọhụụ ahụ egbuo oge, chere ya.” Ndị ga-anata iwụsara Mmụọ Nsọ ahụ bụ ndị nsọ na-eche.
“Ebube Chineke bikwasịrị n’elu ndị nsọ ahụ nwere ndidi, ndị na-eche; ha wee n’enweghị ụjọ nye ịdọ aka ná ntị ikpeazụ ahụ dị nsọ, na-ekwusa ọdịda Babilọn, ma na-akpọ ndị Chineke ka ha si n’ime ya pụta; ka ha wee gbanarị mbibi ya dị egwu.”—N’ezie, nke a dị n’ụbọchị na ọgbọ anyị; ma ndị nsọ na-eche n’ụbọchị na ọgbọ anyị ka e sere onyinyo ha tupu oge eruo site n’aka ndị nsọ na-eche n’Akụkọ Ndị Millerite nke anyị na-eleba anya na ya.
“Ìhè ahụ a wụsara n’ahụ ndị nọ na-echere gbasara ebe niile, ma ndị niile nwere ìhè ọ bụla n’ime ụka dị iche iche, ndị na-anụbeghị ma jụ ozi atọ ahụ, zara oku ahụ, wee pụọ n’ime ụka ndị dara ada.”—Nke a bụ “Sitenụ n’ime ya pụta, ndị m!” Nke a na-ekwu banyere ndị ahụ na-apụta n’ime ụka Babilọn n’oge anyị a mgbe Iwu Ụbọchị Ụka abịa na United States. Ha bụ ụka ndị dara ada, bụ ụka Babilọn.
“Ọtụtụ eruola n’afọ ịza ajụjụ kemgbe e nyere ozi ndị a, ìhè wee mụkwasị ha, e nyekwara ha ohere ịhọrọ ndụ ma ọ bụ ọnwụ.”—Ugbu a ọ na-ekwu na e nwere ndị nọ n’ime ụka Protestant taa ndị eruola n’oge ịza ajụjụ kemgbe Ọktoba 22, 1844; ma nke a bụ eziokwu. Ndị nọ n’ime ụka Protestant taa adịghị ndụ mgbe Ozi Mmụọ-Ozi nke Atọ bịarutere n’Akụkọ Millerite. A naghị ajụ ha ajụjụ n’ihi ịjụ nke ụka Protestant mere n’oge nke ha, nke a bụkwa isi ihe dị mkpa iburu n’uche ma ọ bụrụ na ị ga-amụ otu akụkọ ihe mere eme nke Kraịst si bụrụ ihe atụ nke njedebe ụwa; n’ihi na, n’ụzọ teknụzụ, n’amụma, a pụrụ ibibi Jeruselem, a gaara ebibi ya, na AD34.
E nwere afọ 490 nke oge nnwale e bepụrụ maka ndị Juu n’ime afọ 2300 ndị e depụtara na Daniel 8 na Daniel 9. Afọ 490 ahụ kwụsịrị n’afọ AD 34 site n’ikụ Stivin nkume. N’oge ahụ, n’ụzọ amụma, a ga-ebibi Jerusalem, ma e bibighị ya ruo n’afọ 70. N’akwụkwọ The Great Controversy, Nwanyị White kwuru otu ihe ahụ gbasara akụkọ ihe mere eme ahụ. Ọ na-ekwu na e nwere ụmụaka na ndị ọzọ ndị na-anụbeghị ozi Kraịst na nke ndị na-eso ụzọ ya tupu afọ 34, ma Chineke n’ebere Ya nyere ha oge ka a kpọrọ ha ihu n’ihu na ozi ahụ tupu mbibi Jerusalem. Ọ na-akọwapụta, dị ka Kraịst mere, mbibi Jerusalem dịka ihe na-egosi njedebe nke ụwa.
Akụkọ ihe mere eme ahụ na-anọchi anya kpọmkwem akụkọ ihe mere eme ahụ ọ na-ekwu maka ya. Mgbe Iwu Ụbọchị Ụka bịara na United States, ozi ahụ emechaa eruo ụka ndị dara ada, a gaghị ejide ụmụ Chineke ndị nọ ugbu a na Babịlọn n’aka n’ihi ịjụ ahụ ụka ha ma ọ bụ ndị nna nna ha mere na narị afọ nke 19.
Ọtụtụ mmadụ eruola afọ nke ịza ajụjụ kemgbe e nyere ozi ndị a, ìhè ahụ wee nwukwasị ha, e nyekwara ha ohere ịhọrọ ndụ ma ọ bụ ọnwụ. Ụfọdụ họọrọ ndụ, wee guzoro n’otu na ndị ahụ na-ele anya n’Ọnwụnye ha, na-edebekwa iwu Ya niile. Ozi nke atọ kwesịrị ịrụ ọrụ ya; a ga-anwale mmadụ nile site na ya, a ga-akpọpụtakwa ndị dị oké ọnụ ahịa n’etiti òtù okpukpe dị iche iche. Ike na-adọta n’ike na-akpali ndị ezi obi, ebe ngosipụta nke ike Chineke na-ejide ndị ikwu na ndị enyi n’egwu na mgbochi, ha agaghị anwa, ma ọ bụkwa na ha enweghị ike, igbochi ndị na-anụ ọrụ nke Mmụọ nke Chineke n’ahụ ha. A na-eburu oku ikpeazụ ahụ ruo ọbụna n’ebe ndị ogbenye ohu nọ, ndị nsọ n’etiti ha, site n’okwu dị umeala n’obi, na-awụpụta abụ ha nke ọṅụ dị ukwuu n’ihi atụmanya nke nnwere onwe ha nke obi ụtọ, ndị nna ukwu ha apụghịkwa igbochi ha; n’ihi na egwu na ijuanya na-eme ka ha gbachi nkịtị. A na-arụ nnukwu ọrụ ebube, a na-agwọ ndị ọrịa, ihe ịrịba ama na ọrụ ebube dị iche iche na-eso ndị kwere ekwe. Chineke nọ n’ọrụ ahụ, onye nsọ ọ bụla, n’atụghị egwu ihe ga-esi na ya pụta, na-agbaso nkwenye nke akọ na uche nke ya, soro ndị na-edebe iwu nile nke Chineke jikọta onwe ya; ha na-ezisa ozi nke atọ ahụ n’ike. Ahụrụ m na ozi nke atọ ahụ ga-ejedebe n’ike na n’ume karịrị nke mkpu etiti abalị.
N’ime paragraf abụọ ndị a, nke a bụ ugboro nke abụọ ọ ji tụnyere akụkọ ihe mere eme anyị na Iwu Ụbọchị Ụka n’oge ọgwụgwụ nke ụwa na akụkọ ihe mere eme nke Mkpu Etiti Abalị. N’oge mbụ, ọ na-ekwu na Mụọ-ozi Dị Ike nke Mkpughe 18 sonyere Mụọ-ozi nke Atọ dịka Mkpu Etiti Abalị siri sonye Mụọ-ozi nke Abụọ. N’agbanyeghị na ọ na-ekwu maka akụkọ ihe mere eme nke nsogbu Iwu Ụbọchị Ụka, o doro anya na ọ na-eji akụkọ ihe mere eme nke Mụọ-ozi nke Abụọ dịka ebe ntụaka. Ha bụ akụkọ ihe mere eme ndị na-agbakọ ibe ha.
“Ụmụohu nke Chineke, ndị e nyere ike site n’eluigwe, ndị ihu ha ji ìhè na-enwu, ma na-amụcha site n’ido nsọ dị nsọ, gara ije imezu ọrụ ha, na-ekwusakwa ozi sitere n’eluigwe. Mkpụrụobi ndị gbasasịrị n’ime òtù okpukpe nile zara oku ahụ, e wee mee ngwa ngwa wepụta ndị dị oké ọnụ ahịa n’ime ụka ndị ahụ e kpebiri ibibi, dịka e si mee ngwa ngwa wepụta Lot n’Sọdom tupu mbibi ya.”
Mgbe a bịa n’ihe gbasara ọkpụkpọ ka e si na Babilọn pụta, ma ọ bụ n’ọgwụgwụ ụwa ma ọ bụ n’Ozi nke Mụọ-ozi nke Abụọ, Lot bụ ihe nnọchianya nke akụkọ ihe mere eme ahụ na mbibi nke Sọdọm.
Ọ bụrụ na ị ghọta Daniel 11 nke ọma, n’amaokwu 41, Eze nke Ugwu na-abanye n’ala ahụ dị ebube, a na-akwatu kwa ọtụtụ mmadụ; ma “ndị a ga-agbanarị n’aka ya, ya bụ Edom, Moab, na ndị isi nke ụmụ Amọn.” Moab na Amọn bụ ụmụ ụmụanyị abụọ Lọt mụtara. Ezinụlọ Lọt na-anọchi anya ndị na-agbanarị n’aka ọchịchị popu n’oge nsogbu Iwu Ụka nke Ụbọchị Sọnde.
Nwanneanyị White ji ihe nnọchianya a eme ihe. A na-anọchi anya ụka ndị dara ada site n’aka Lot, e we meekwa ka ndị dị oké ọnụ ahịa pụta ngwa ngwa n’ime ụka ndị a kara aka ibibi, dịka e mere ka Lot pụta ngwa ngwa na Sọdọm tupu mbibi ya. E dobere ndị nke Chineke nke ọma, ma mee ka ha sie ike site n’ebube ahụ dị oke mma nke dakwasịrị ha n’ụba bara ụba, na-akwadebe ha ka ha tachie obi n’oge awa nke ọnwụnwa. A nụrụ ọtụtụ olu n’ebe nile, na-asị, “Nke a bụ ntachi-obi nke ndị nsọ; ndị a bụ ndị na-edebe iwu nile nke Chineke, na okwukwe Jisọs.”
Mgbe ọ na-ekwu banyere ọkpụkpọ a na-akpọ ka e si na Babilọn pụta n’ọgwụgwụ ụwa, ọ na-eji akụkọ ihe mere eme nke Ozi nke Mụọ-ozi nke Abụọ n’oge ndị Millerite kọwaa ọkpụkpọ ahụ. Ozi nke Mụọ-ozi nke Abụọ bụ ọkpụkpọ ka e si na Babilọn pụta, ma akụkọ ihe mere eme a na-anọchi anya akụkọ ihe mere eme nke nsogbu Iwu Ụka.
Otu n’ime amaokwu Akwụkwọ Nsọ nke Ellen White ji kọwaa akụkọ a bụ akụkọ banyere Sọdọm na Gọmọra. Anyị ga-agụ site na Jenesis 19:1-11, nke bụ akụkụ nke akụkọ banyere Lọt.
Ndị mmụọ ozi abụọ ahụ bịarutere na Sọdọm n’anyasị; Lot nọkwa ọdụ n’ọnụ ụzọ ámá Sọdọm: Lot, mgbe ọ hụrụ ha, biliri izute ha; o wee kpọọ isi ala, kụrie ihu ya n’ala; sị, Lee ugbu a, ndị nwe m, bianụ, arịọ m unu, n’ụlọ ohu unu, nọrọ abalị niile, sachakwa ụkwụ unu, unu ga-ebilikwa n’isi ụtụtụ, gaa n’ụzọ unu. Ha wee sị, Mba; kama anyị ga-anọ n’okporo ụzọ abalị niile. Ma o rịgidere ha ike nke ukwuu; ha wee banye n’ebe ọ nọ, banye n’ụlọ ya; o wee kwadebeere ha oriri, sie achịcha na-ekoghị eko, ha wee rie. Ma tupu ha alaa ụra, ndị ikom nke obodo ahụ, bụ́ ndị ikom Sọdọm, gbara ụlọ ahụ gburugburu, ma ndị agadi ma ndị ntorobịa, mmadụ niile sitere n’akụkụ niile: ha wee kpọkuo Lot, sị ya, Òleekwa ebe ndị ikom ahụ nọ, ndị bịakwutere gị n’abalị a? kpọpụta ha n’èzí ka anyị mara ha. Lot wee pụọ n’ọnụ ụzọ gaa n’ebe ha nọ, mechie ụzọ ahụ n’azụ ya, sị, Biko, ụmụnna m, emela ihe ọjọọ dị otu a. Lee ugbu a, enwere m ụmụ agbọghọ abụọ ndị na-amaghị nwoke; biko, ka m kpọpụta ha nye unu, unu meekwa ha ihe dị mma n’anya unu: naanị ka unu ghara ime ndị ikom a ihe ọbụla; n’ihi na ọ bụ n’ihi nke a ka ha ji bata n’okpuru onyinyo ụlọ m. Ha wee sị, Laghachi azụ. Ha wee sịkwa ọzọ, Nwoke a bịara ibi n’etiti anyị dịka ọbịa, ma ugbu a ọ chọrọ ịbụ onyeikpe: ugbu a anyị ga-emeso gị ihe ka njọ karịa ha. Ha wee pịgide nwoke ahụ, ya bụ Lot, ike nke ukwuu, bịaruo nso imebi ụzọ ahụ. Ma ndị ikom ahụ setịpụrụ aka ha, dọpụta Lot n’ụlọ banye n’ebe ha nọ, mechie ụzọ ahụ. Ha wee tụọ ndị ikom ahụ nọ n’ọnụ ụzọ ụlọ ahụ ìsì, ma ndị nta ma ndị ukwu: nke mere na ha gwụrụ onwe ha ike ịchọta ụzọ ahụ.
Nnwale Na-aga n’Ihu na Oge Ichere ogologo
Nwanyị White na-ekwu maka usoro nnwale na-aga n’ihu n’oge Kraịst na n’oge ndị Millerait, na-egosi usoro nnwale na-aga n’ihu maka anyị. N’akwụkwọ Early Writings, peeji nke 259, ọ na-asị:
“Ndị jụrụ ịnara ozi Jọn Baptist enweghị ike irite uru n’ozizi Jizọs, otukwa ahụ ha enweghị ike irite uru n’ozi Kraịst n’Ụlọ Nsọ nke dị n’elu.” O wee kwuo, “Ndị na-anataghị Ozi Mmụọ-Ozi Mbụ enweghị ike irite uru n’Ozi Mmụọ-Ozi nke Abụọ, otukwa ahụ ha enweghị ike irite uru na Mkpu Etiti Abalị.”
N’ebe ahụ dị n’akwụkwọ *Early Writings*, 259, mgbe a mechiri ụzọ n’oge Kraịst, ndị Juu nọ n’ọchịchịrị zuru ezu, n’ìsì ime mmụọ.
Akụkọ ihe mere eme nke Ndị Millerite banyere Mmụọ-ozi nke Abụọ bụ akụkọ Lot. Ndị mmụọ-ozi abụọ ahụ bịara n’obodo (Juun 1842), ozi nke Mmụọ-ozi nke Abụọ bịarutere, Lot wee mee ka ha nọrọ abalị ahụ (Oge Ichere). E nwere ikpe, ma mgbe ahụ ọnụ ụzọ mechiri (Ọktoba 22, 1844).
Anyị ga-eleba anya n’akụkọ Akwụkwọ Nsọ ọzọ ebe oge nchere kwekọrọ n’Akụkọ ndị Millerite tupu anyị achịkọta nke a ọnụ.
Mosis, Ụlọ Nsọ, na Oge Ichere ogologo oge
Akụkọ na-esonụ bụ banyere Mosis na-anata ntụziaka gbasara iwulite ebe nsọ na Iwu ahụ.
“N’ụbọchị nke asaa, nke bụ ụbọchị Izu-ike, a kpọrọ Mosis ka ọ rịgoro n’ime igwe ojii ahụ. Igwe ojii ahụ gbara ọchịchịrị meghere n’ihu Izrel niile, ebube Onyenwe anyị wee pụta ìhè dị ka ọkụ na-erechapụ. ‘Mosis wee banye n’etiti igwe ojii ahụ, rịgoro n’ugwu ahụ; Mosis nọkwa n’ugwu ahụ ụbọchị iri anọ na abalị iri anọ.’ Patriarchs and Prophets, 313, 314.”
Ụbọchị iri anọ ahụ e ji nọduo n’ugwu ahụ agụnyeghị ụbọchị isii nke nkwadebe.
N’ime akụkọ ihe mere eme a, Mosis nọrọ ụbọchị iri anọ na isii na-anata ntụziaka banyere iwu ụlọ nsọ ahụ, nke na-adaba n’afọ iri anọ na isii site na 1798 ruo 1844 mgbe Onyenwe anyị welitere ụlọ nsọ Millerite, na afọ iri anọ na isii nke nrụgharị Herọd mere n’ụlọ nsọ ahụ dịka e kwuru na Jọn 2:20, nakwa kromosom iri anọ na isii nke ụlọ nsọ mmadụ. N’ime ụbọchị isii ahụ, Joshua nọnyere Mosis, ma ọnụ ha riri mana ma ṅụọkwa mmiri si n’iyi ahụ nke si n’ugwu ahụ na-asọpụta. Joshua esoghị Mosis banye n’urukpuru ahụ kama ọ nọgidere n’èzí, na-eri ma na-aṅụ kwa ụbọchị ka ọ na-eche nloghachi Mosis, ebe Mosis buru ọnụ n’ime ụbọchị iri anọ ahụ.
N’oge ọ nọrọ n’ugwu ahụ, Mozis natara ntụziaka maka iwulite ebe nsọ nke a ga-eme ka ọnụnọ nke Chineke pụta ìhè n’ụzọ pụrụ iche. “Ka ha meere M ebe nsọ; ka M wee biri n’etiti ha” (Ọpụpụ 25:8), bụ iwu nke Chineke.
Nke a bụ ebe anyị hụrụ ọnụọgụgụ 46 ka e jikọtara ya na iwulite ebe nsọ ahụ.
Anyi ga-agụ site n’Akwụkwọ Ọpụpụ ma hụ oge ichere n’akụkọ a, dịka ọ na-ebu ụzọ gosipụta oge ichere n’oge Kraịst, nke ndị Millerait, na na ngwụcha ụwa. Oge ichere ahụ na-emepụta ọnọdụ nke na-eme ka e nwee ike ikwusa Mkpu Etiti Abalị ma mee ka e nwee klaasị abụọ nke ndị na-efe ofufe. Enweghị oge ichere ahụ, mmegharị nke akụkọ ihe mere eme ahụ agaghị adị n’ọnọdụ kwesịrị ekwesị maka ihe Onyenwe anyị chọrọ imezu n’oge Mkpu Etiti Abalị. Anyị aghaghị ịhụ ihe oge ichere ahụ na-anọchi anya ya.
O wee gwa Mozis, Rigo n’iru Onyenwe anyị, gị onwe gị, na Erọn, Nedab, na Abihu, na iri mmadụ asaa n’ime ndị okenye Izrel; kpọọkwa isiala n’ebe dị anya. . . . Mozis weere ọkara nke ọbara ahụ, tinye ya n’efere; ọkara nke ọzọ nke ọbara ahụ ka ọ fesaara n’elu ebe ịchụàjà. O wee were akwụkwọ nke ọgbụgba ndụ ahụ, gụrụ ya n’ọnụ ndị mmadụ; ha wee sị, Ihe niile Onyenwe anyị kwuru ka anyị ga-eme, anyị ga-erubekwa isi. Mozis wee were ọbara ahụ, fesa ya n’elu ndị mmadụ, sị, Lee ọbara nke ọgbụgba ndụ ahụ, nke Onyenwe anyị na unu meworo banyere okwu ndị a niile. Ọpụpụ 24:1, 6-8.
Oge a nke ụbọchị iri anọ na isii, oge a nke ichere n’ihu Onyenwe anyị, bụ mgbe Onyenwe anyị na-abanye n’ọgbụgba-ndụ na otu ndị mmadụ.
Ònye-nwe-anyị batara n’ọgbụgba ndụ na ndị Millerite n’akụkọ a? Ee.
Ọ̀ batara ọgbụgba-ndụ na ụka Ndị Kraịst n’oge Pentikọst n’oge Kraịst? Ee.
Ya mere, oge nchere a bụ otu n’ime akara-ụzọ nke Onyenwe anyị ji abanye n’ọgbụgba ndụ ya na ndị mmadụ.
Jehova we si Mosis, Rigota n’ugwu biakutem, nọkwa n’ebe ahụ: m ga-enyekwa gị mbadamba nkume, na iwu, na ihe ndị m nyere n’iwu nke m dere; ka i wee kuziere ha. Mosis wee bilie, ya na Jọshua, onye na-ejere ya ozi: Mosis wee rigoo n’ugwu Chineke. O wee sị ndị okenye ahụ, Cherenụ anyị ebe a, ruo mgbe anyị ga-alọghachikwute unu ọzọ: ma, lee, Eron na Hoa nọnyere unu: ọ bụrụ na nwoke ọbụla nwere okwu ọ bụla ọ ga-eme, ka ọ bịakwute ha. Mosis wee rigoo n’ugwu ahụ, igwe ojii wee kpuchie ugwu ahụ. Ebube Jehova wee biri n’elu ugwu Saịnai, igwe ojii wee kpuchie ya ụbọchị isii: n’ụbọchị nke asaa o wee kpọọ Mosis n’etiti igwe ojii ahụ. Ma ọdịdị ebube Jehova dị ka ọkụ na-erechapụ ihe n’elu ugwu ahụ n’anya ụmụ Izrel. Mosis wee banye n’etiti igwe ojii ahụ, rigookwa n’ugwu ahụ: Mosis nọkwara n’ugwu ahụ ụbọchị iri anọ na abalị iri anọ. Ọpụpụ 24:12-18.
N’akụkọ banyere Moses, anyị na-ahụ oge ichere. N’oge a, mbadamba nkume abụọ ahụ na-anọchi anya ọgbụgba ndụ, Onye-nwe-anyị na-abanyekwa n’ọgbụgba ndụ ma na-enye Moses ntụziaka banyere iwu ụlọ nsọ ahụ.
Site n’afọ 1798 ruo 1844, n’ime afọ iri anọ na isii ahụ, Onyenwe anyị nọ na-ewuli ụlọ nsọ Millerite ka O wee banye n’ọgbụgba-ndụ na Izrel nke oge a.
A na-akpọ oge ahụ anyị ka gụrụ banyere ya, ya na Mosis na oge ichere nke ndị okenye iri asaa ahụ, Pentikọst n’akụkọ ihe mere eme nke Akwụkwọ Nsọ—ụbọchị iri ise mgbe Ememe Ngabiga gasịrị. Onyenwe anyị nyere Izrel iwu ka ha na-eme ncheta Pentikọst ruo mgbe ebighị ebi. N’Agba Ọhụrụ, Pentikọst bụ isi ihe a na-elekwasị anya na ya n’ụlọ nzukọ Ndị Kraịst mbụ, dịka ncheta kpọmkwem nke akụkọ a. Anyị na-ahụkwa otu ihe ndị ahụ mejupụtara Pentikọst n’oge Kraịst, n’akụkọ ihe mere eme nke ndị Millaịt, ma a ga-emegharịkwa ihe ndị a mejupụtara ya na njedebe nke ụwa.
Pentikost na Oge Ichere N’Agba Ọhụrụ
Ka anyị leba anya na Pentikọst site na Luk 24:44-52, n’oge akụkọ ụzọ gaa Emọs.
Na mbụ n’Akwụkwọ Luk, ndịozi abụọ ahụ na Jisọs na-eje ije na-arịọ Ya ka Ọ nọrọnyere ha. Akwụkwọ Nsọ ji okwu ahụ, “nọrọ.” E nwere oge ịnọ e depụtara n’ebe ahụ, ma anyị chọrọ ịkọwapụta oge ịnọ ọzọ dị iche n’ime otu akụkọ a.
O wee sị ha, Ndị a bụ okwu ndị m gwara unu mgbe m ka nọnyere unu, na a ghaghị imezu ihe nile e dere n’iwu Mozis, na n’aka ndị-amụma, na n’abụ ọma, banyere m. Mgbe ahụ o meghere nghọta ha, ka ha wee ghọta Akwụkwọ Nsọ. O wee sị ha, Otú a ka e dere ya, na otu a ka o kwesịrịrị Kraịst ịta ahụhụ, ma bilie n’ọnwụ n’ụbọchị nke atọ: na kwa na a ga-ekwusa nchegharị na mgbaghara mmehie n’aha ya n’etiti mba nile, bido na Jerusalem. Unu onwe unu bụkwa ndị àmà nke ihe ndị a. Ma, lee, m na-ezite nkwa nke Nna m n’elu unu: ma nọdunu n’obodo Jerusalem, ruo mgbe e ji ike si n’elu yikwasị unu.
A na-akara oge ichere ahụ site n’iwu ka ha nọrọ na Jerusalem ichere ike. N’ebe a ka inye ozi ahụ ike maka ndị Millerite na-eme.
Ịnọrịrị pụtara ichere. “Ngọzi nādiri onye nāchere.” Gịnị ka ọ nāchere? Ike ahụ.
Ị gaghị enwe ike ịghọta nke ọma inye ike nke Mkpu Etiti Abalị ma ọ bụrụ na ị naghị aghọta oge ichere ahụ, ebe e nyere ha iwu ichere maka ike ahụ. Ọ bụ akụkụ nke akụkọ ahụ. Ka ìhè e guzobere n’azụ gị wee nọgide na-enwu, ị ga-aghọta akụkọ ihe mere eme ahụ dum.
O nwere ike ịbụ na ị ka na-ahụbeghị ebe nke a na-eduga, ma echi ọ ga-apụta ìhè.
Amụma Atọ na Oge Ịchere Ahụ
Amụma atọ dugara ndị Millerite n’ime nghọtahie nke butere oge nchere na nkụda mmụọ mbụ ahụ. Amụma ndị a bụ otu amụma atọ ahụ William Miller kwuru na e nyere ya mmalite ha: ụbọchị 1335, 2520, na ụbọchị 2300.
Ọ bụrụ na ị ghọta na oge ichere bụ otu akụkụ pụrụ iche nke Mkpu Etiti Abalị, ị ga-ajụ ihe kpatara oge ichere ahụ. Ọ bụ amụma oge atọ ndị a mere ka ọ pụta: 1335, 2520, na 2300.
Ọ bụrụ na ị jụ amụma nke 2520 na nke 1335, ị na-agọnarị Mkpu Etiti Abalị ma dapụ n’ụzọ ahụ gaa n’ụwa ajọ omume dị n’okpuru.
Ọ bụ ebe ahụ ka anyị na ihe ndị a niile na-aga.
Ha ji nọrọ ka ha chere ike sitere n’elu; ma n’akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite, ike ahụ bụ Mkpu Etiti Abalị.
Ma unu nọrọ n’obodo Jerusalem, rue mgbe a ga-eyikwasị unu ike sitere n’elu. O wee duru ha pụta ruo Bethany; o weliri aka-Ya elu, gọzie ha. O wee ruo na, mgbe Ọ nọ na-agọzi ha, e kewapụrụ Ya n’etiti ha, e welikwara Ya elu n’ime eluigwe. Ha wee kpọọ isiala nye Ya, laghachikwa na Jerusalem n’oké ọṅụ. Luke 24:44-52.
Betani bụ mpaghara dịpụrụ adịpụ nke Jerusalem, ihe dị ka otu maịl na ọkara n’èzí obodo ahụ. N’oge Jizọs, nke a bụ anya dị mkpa nke ukwuu, ebe ndị mmadụ na-aga ije n’ebe niile.
Betani pụtara “Ụlọ Ndị Ogbenye.”
Ebe Jizọs kasị hụrụ ịnọ bụ Betani, ebe Lazarọs, Meri, na Mata bi.
Ọ bara uru ịrịba ama na Mbata nke Mmeri bụ akụkọ ihe mere eme Nwanyị White ji akọwa Mkpu Etiti Abalị.
Tupu Jisọs abanye na Jerusalem maka Nbata Mmeri ahụ, Ọ nọrọ obere oge na Betani, Ụlọ ndị Ogbenye. E nwere oge ichere nke na-ebute ụzọ tupu Nbata Mmeri ahụ, dịka e nwekwara oge ichere nke na-ebute ụzọ tupu Mkpu Etiti Abalị. Ha bụ akụkọ ihe mere eme ndị yiri ibe ha, ma anyị ka na-atụle Luk 24:44-52 na ichere na ịnọgide na Jerusalem.
N’akwụkwọ Early Writings, peeji nke 247, mgbe ọ na-ekwu banyere Akụkọ Ndị Millerite, Sista White na-ekwu:
Ndị ahụ nwere nkụda mmụọ hụrụ site n’Akwụkwọ Nsọ na ha nọ n’oge nchere ahụ, nakwa na ha ga-eji ndidi chere mmezu nke ọhụụ ahụ. Otu ihe akaebe ahụ nke dugara ha ile anya Onyenwe ha n’afọ 1843, dugara ha ịtụ anya Ya n’afọ 1844.
N’oge Mkpu nke Etiti Abalị, e meghere nghọta nke Akwụkwọ Nsọ nye ndị Millerite.
“Ndị ahụ nwere nkụda mmụọ” site na nkụda mmụọ mbụ hụrụ site n’Akwụkwọ Nsọ na ha nọ n’oge ichere ahụ, otu ihe àmà ahụ kwa nke dugara ha ibu amụma afọ 1843 dị ka nloghachi nke Onyenwe anyị, gosikwara ugbu a afọ 1844.
Gịnị ka Onyenwe anyị meere ha? O mepere nghọta ha. Nke a bụ akụkọ ihe mere eme nke yiri nke ndị na-eso ụzọ ya.
Oge Ichere Jekọb na Ọgbụgba-ndụ ahụ
E nwere oge ịnọgide n’echere n’akụkọ Jekọb. Oge a nke ịnọgide n’echere na-eme ka ọtụtụ eziokwu amụma pụta ìhè, ọ bụ ezie na anyị ga-emetụ naanị ụfọdụ n’ime ha aka.
Jenesis 28, malite n’amaokwu nke 10, na-egosi na akụkọ Jekọb na-ebu amụma tupu oge eruo banyere ọgwụgwụ ụwa. Ụmụ Jekọb na-anọchi anya ndị 144,000 n’ọgwụgwụ ụwa.
Jekọb nwere ụmụ site n’aka ụmụnwaanyị anọ—nwunye abụọ, Rechel na Lia, na iko nwanyị abụọ. Ọ ghaghị ịrụ ọrụ iji nweta nwunye ya: ụbọchị 2520 n’ihi Lia na ụbọchị 2520 n’ihi Rechel. N’akụkọ Jekọb, anyị na-ahụ ma 2520 abụọ ahụ, ndị na-anọchi anya Alaeze Ugwu na Alaeze Ndịda.
Jekọb bụ ihe nnọchianya nke Akụkọ Ihe Mere Eme nke ndị Millerite na nke 144,000. Akụkọ ndụ ya kwesịrị inye anyị ìhè n’ọgwụgwụ ụwa.
Jekọb siri Bia-ṣeba pụọ, gaa n’ihu Hẹran. O rue otu ebe, nọrọ ebe ahụ abalị ahụ, n’ihi na anyanwụ adala; o wee were ụfọdụ nkume nke ebe ahụ, dozie ha n’okpuru isi ya, dinara n’ebe ahụ hie ụra. O rọrọ nrọ, ma lee, otu ubube guzoro n’elu ụwa, isi ya ruru n’eluigwe; ma lee, ndị mmụọ-ozi nke Chineke na-arịgo ma na-arịda n’elu ya. Ma lee, Onyenwe anyị guzo n’elu ya, sị, Abụ m Onyenwe anyị, Chineke nke Ebreham nna gị, na Chineke nke Aịzik; ala nke ị dina n’elu ya, aga m enye gị ya, na mkpụrụ gị: Mkpụrụ gị ga-adịkwa ka ájá nke ụwa, ị ga-agbasakwa n’ebe ọdịda anyanwụ, na n’ebe ọwụwa anyanwụ, na n’ebe ugwu, na n’ebe ndịda: n’ime gị na n’ime mkpụrụ gị ka a ga-agọzi ezi-na-ụlọ niile nke ụwa. Ma lee, anọ mnyere gị, echebekwa m gị n’ebe niile ị na-aga, meekwa ka ị laghachi ọzọ n’ala a; n’ihi na agaghị m ahapụ gị, ruo mgbe m mezuru ihe ahụ nke m gwara gị. Jenesis 28:10-15.
Onyenwe anyị na Jekọb na-abanye n’ọgbụgba-ndụ. Mgbe Onyenwe anyị na Mosis na Izrel na-abanye n’ọgbụgba-ndụ, e nwere oge ichere; mgbe Ọ na Jekọb na-abanye n’ọgbụgba-ndụ, e nwere oge ichere; mgbe Ọ na Izrel nke oge a n’akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite na-abanye n’ọgbụgba-ndụ, e nwere oge ichere; ma mgbe Ọ na nzukọ Kraịst n’oge Pentikọst na-abanye n’ọgbụgba-ndụ, e nwere oge ichere.
N’akụkọ a, n’oge ichere ahụ, Onyenwe anyị na-emepe nghọta nke ndị Ya n’Okwu Ya, nke e ji ubube ahụ nke ndị mmụọ ozi na-arịgo ma na-arịda nọchite anya ya—ihe nnọchianya nke nkwurịta okwu n’etiti Chineke na mmadụ.
Jekọb wee teta n’ụra ya, sị, N’ezie, Onyenwe anyị nọ n’ebe a; ma amaghị m ya. Egwu wee jide ya, ọ sị, Lee ka ebe a si dị egwu! Nke a abụghị ihe ọzọ ma ọ bụghị ụlọ nke Chineke, nke a bụkwa ọnụ-ụzọ eluigwe. Jenesis 28:16-17.
N’oge Mkpu Etiti Abalị, ụmụ agbọghọ na-amaghị nwoke nke òtù Millerite na-eteta ma na-aghọ Ụlọ Chineke. Ọ na-abanye n’ọgbụgba ndụ ya na ha, na-eme ka ha bụrụ Izrel nke oge a.
Jekob wee bilie n’ụtụtụ, were nkume ahụ o doro n’okpuru isi ya, guzobe ya ka ọ bụrụ ogidi, wụkwasịkwa mmanụ n’elu ya. Ọ kpọkwara aha ebe ahụ Betel; ma aha obodo ahụ na mbụ bụ Luz. Jenesis 28:18-19.
A gbanwere “Luz.” Ndị Miller abụghị ndị nke Chineke n’afọ 1798. Akụkọ ihe mere eme nke ndị Miller bụ akụkọ ihe mere eme nke otú Ọ na-esi banye n’ọgbụgba ndụ na ha ma mee ka ha bụrụ ndị nke Ya, na-agbanwe ha site na “Luz” bụrụ “Betel.”
Jekọb wee kwe nkwa, sị, Ọ bụrụ na Chineke anọnyere m, ma chekwaa m n’ụzọ a m na-aga, ma nye m nri m ga-eri, na uwe m ga-eyikwasị, ka m wee lọghachi n’udo n’ụlọ nna m; mgbe ahụ, Onyenwe anyị ga-abụ Chineke m: nkume a kwa, nke m guzosiri dịka ogidi, ga-abụ ụlọ Chineke: ma n’ihe niile ị ga-enye m, n’ezie, aga m enye gị otu ụzọ n’ụzọ iri. Jenesis 28:20-22.
Nkwekọ Jacob bụ ịbanye n’ọgbụgba-ndụ. Ọ na-arịọ Chineke ka O debe ya n’ụzọ ahụ—Ụzọ Ochie ndị ahụ—ma nye ya achịcha ka o rie. Ndị Millerite kwesịkwara iri achịcha nke ha, ghara ịlaghachikwa n’ime nzuzu nke ndị Protestant.
Ọ bụrụ na anyị na-aga n’ihu iri achịcha Chineke na-enye anyị, Ọ ga-eme ka ọgbụgba ndụ Ya na anyị guzosie ike. Achịcha na uwe dị n’ọṅụṅụ Jacob na-anọchi anya eziokwu ndị dị na Chaatị 1843, nke Ellen White kpọrọ Nkume nke Ọgbọ nile—Ụzọ Ochie na achịcha.
“Ụgbọ̀elu nke Jekọb hụrụ n’ọhụ abalị, isi ya guzo n’elu ụwa, ebe ogo ya kacha elu ruru n’eluigwe kachasị elu; Chineke n’onwe ya nọ n’elu ụgbọ̀elu ahụ, ebube Ya na-enwukwa n’elu ogo ọ bụla; ndị mmụọ-ozi na-arịgo ma na-arịdata n’elu ụgbọ̀elu a nke ìhè na-enwu enwu, bụ ihe nnọchianya nke nkwurịta okwu na-adịgide adịgide a na-edobe n’etiti ụwa a na ebe ndị dị n’eluigwe. Chineke na-emezu uche Ya site n’ọrụ ndị mmụọ-ozi nke eluigwe n’ime mkparịta ụka na-aga n’ihu na mmadụ. Ụgbọ̀elu a na-ekpughe ụzọ nkwurịta okwu kpọmkwem ma dị mkpa ya na ndị bi n’ụwa a. Ụgbọ̀elu ahụ nọchiri anya Onye Mgbapụta nke ụwa nye Jekọb, Onye na-ejikọta ụwa na eluigwe ọnụ. Onye ọ bụla nke ahụla ihe akaebe na ìhè nke eziokwu ma nabata eziokwu ahụ, na-ekwupụta okwukwe ya n’ime Jisọs Kraịst, bụ onye ozi n’ọkwa kachasị elu nke okwu ahụ pụtara. Ọ bụ onye natara akụ nke eluigwe, ọ bụkwa ọrụ ya ịkekọrịta ha, ịgbasa ihe ahụ ọ natara.” Fundamentals of Christian Education, 270.
Mgbe Ọ na-emepe nghọta ha n’oge ichere ahụ, Ọ na-eme ya site n’iziga ndị mmụọ ozi ka ha na-arịgo ma na-arịda n’akịrịka ahụ.
Ọ bụrụ na ị natara eziokwu ahụ, ị nwere ọrụ ịkekọrịta ya. Ọ bụrụ na i mezuo ọrụ gị, ị ghọọ ubube ahụ—ụzọ nzikọrịta ozi ahụ. A kpọrọ anyị ka anyị bụrụ ụzọ ahụ.
“Ubube ahụ nọchiri anya Kraịst; ọ bụ ụzọ nkwurịta okwu dị n’etiti eluigwe na ụwa, ndị mmụọ ozi na-agakwa na-abịakwa n’ime mmekọrịta na-adịghị akwụsị akwụsị ha na agbụrụ dara ada. Okwu Kraịst gwara Natanayel kwekọrọ n’ihe oyiyi nke ubube ahụ, mgbe ọ sịrị, ‘N’ezie, n’ezie, asị m unu, Site ugbu a gaa n’ihu unu ga-ahụ eluigwe ka e meghere, na ndị mmụọ ozi nke Chineke ka ha na-arịgoro na-ada kwa n’elu Nwa nke mmadụ.’ N’ebe a, Onye mgbapụta ahụ kọwara onwe ya dịka ubube omimi ahụ, nke na-eme ka nkwurịta okwu dị n’etiti eluigwe na ụwa kwe omume.” Review and Herald, November 11, 1890.
Jekọb nwere oge ichere; ọ na-echere ma rọọ nrọ banyere ubube ahụ, nke na-anọchi anya Onyenwe anyị imeghe nghọta nke Okwu Ya nye ndị Ya n’oge ichere ahụ. N’akụkọ ihe mere eme a, Onyenwe anyị na ndị Ya na-abanye n’ọgbụgba-ndụ, na-ewepụ ha na Luz ma mee ha Betel—Ụlọ nke Chineke.
Ụzọ nkwurịta okwu nke ndị mmụọ ozi na-arịgo ma na-arịda n’elu ubube ahụ, onye bụ Kraịst, nọchiri anya, ka e nwekwara ihe nnọchianya ya n’akwụkwọ Zekaraya. Nwanyị White kwuru okwu banyere nke a na Review and Herald, July 20, 1897, ọ bụ ezie na o ji akara nnọchianya dị iche.
“Ndị e tere mmanụ guzo n’akụkụ Onyenwe ụwa nile, nwere ọnọdụ ahụ e nyere Setan n’oge gara aga dị ka cherub na-ekpuchi ihe. Site n’aka ndị dị nsọ gbara ocheeze ya gburugburu.”
Gịnị bụ “ndị nsọ” ahụ? Ndị mmụọ ozi. “Site n’aka ndị nsọ gbara ocheeze Ya gburugburu, Onyenwe anyị na-edebe nkwurịta okwu na-adịgide adịgide n’etiti Ya na ndị bi n’ụwa.” Nke ahụ bụ ubube ahụ. Naanị, n’ebe a, Sister White agaghị eji ubube ahụ dịka ihe nnọchianya.
“Mmanụ ọlaedo ahụ na-anọchi anya amara nke Chineke ji edozi ka a na-enye oriọna ndị kwere ekwe mmanụ mgbe niile, ka ha ghara ịma jijiji ma gbanyụọ. Ọ bụrụ na a naghị awụsa mmanụ nsọ a site n’eluigwe n’ozi nke Mmụọ Chineke, ndị ọrụ nke ajọ ihe ga-enwe ọchịchị zuru ezu n’ebe ụmụ mmadụ nọ.”
A na-emebi nsọpụrụ Chineke mgbe anyị na-anabataghị ozi ndị Ọ na-ezitere anyị. N’ụzọ dị otú a, anyị na-ajụ mmanụ ọlaedo ahụ Ọ chọrọ ịwụba n’ime mkpụrụobi anyị ka e wee zipụ ya nye ndị nọ n’ọchịchịrị. Mgbe oku ahụ bịara, “Lee, onye na-alụ nwanyị ọhụrụ na-abịa; pụtanụ izute ya,” ndị na-anataghị mmanụ nsọ ahụ, ndị na-edebebeghị amara Kraịst n’ime obi ha, ga-achọpụta, dịka ụmụ agbọghọ ndị ahụ nzuzu, na ha adịghị njikere izute Onyenwe ha. Ha enweghị, n’ime onwe ha, ike inweta mmanụ ahụ, ndụ ha agbakwasịkwaala n’iyi. Ma ọ bụrụ na a rịọ maka Mmụọ Nsọ nke Chineke, ma anyị arịọsi ike, dịka Mosis mere, “Gosi m ebube gị,” a ga-awụsa ịhụnanya Chineke n’obi anyị. Site n’ọkpọkọ ọlaedo ndị ahụ, a ga-ebufe mmanụ ọlaedo ahụ nye anyị. “Ọ bụghị site n’ike, ọ bụghịkwa site n’ọchịchị, kama site na Mmụọ m, ka Jehova nke Ndị Agha kwuru.” Site n’inweta ìhè na-egbuke egbuke nke Anyanwụ nke Ezi Omume, ụmụ Chineke na-enwu dị ka ìhè n’ụwa. Review and Herald, July 20, 1897.
N’akụkọ banyere Jekọb, anyị nwere akụkọ nke Akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite. E nwere oge nchere, ma ọ na-ahụ ubube ahụ nke na-anọchi anya nkwurịta okwu n’etiti Eluigwe na Ụwa.
Zekaraya na-agwa anyị banyere ọkpọkọ ọlaedo abụọ. Ugo nwere ogwe isi abụọ, ma Zekaraya na-akpọ ha ọkpọkọ ọlaedo abụọ.
Anyị ga-anata ozi ndị na-esite n’ụzọ ubube nke Eluigwe na-abịa ma nyefee ha ndị ọzọ. Ọ bụrụ na anyị emee nke ahụ, anyị aghọọ akụkụ nke ubube ahụ, akụkụ nke usoro nkwurịta okwu ahụ.
Nwannaanyị White jikọtara nke a na ilu nke Agbọghọ Iri ahụ.
N’akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite, ha na-emezu ilu nke ụmụ agbọghọ iri ahụ. Oge ịtụ uche nke Jekọb bụ oge ịtụ uche nke Matiu 25 na Habakuk 2: “Ọ bụrụgodị na ọhụụ ahụ egbu oge, chere ya.”
Akụkọ Jekọb na Zekaraya bụ otu oge ichere ogologo ahụ.
Oge ichere ahụ na-egosi, n’etiti ihe ndị ọzọ, na Onyenwe anyị dị njikere ịbawanye nghọta nke ndị na-eso Ya banyere Okwu Chineke. Ọ bụrụ na ịnataghị Mmanụ Nsọ ahụ, ị bụ nwaagbọghọ-amaghị-uche.
Mgbe ị rutere n’akụkọ ihe mere eme a, mgbe ọnụ ụzọ mechiri ma ị bụrụ amaghị ama na-amaghị ihe, Sista White na-ekwu, “Okwu ndị kasị nwute e nụtụrụla, ‘Amaghị m unu.’”
Ị pụghị ikewapụ oge ichere ahụ n’Iti Mkpu Etiti Abalị. Oge ichere ahụ na-emepụta mwụsa nke Mmụọ Nsọ, nke na-emepe nghọta nke ndị Chineke nwere n’Okwu ahụ n’oge Iti Mkpu Etiti Abalị, ma na-enye mmanụ ahụ nke na-ekewa ụmụagbọghọ-amaghị nwoke ndị maara ihe n’aka ndị nzuzu.
Oge Ichere na Ọrụ Ebube Kasị Elu nke Ikpube Kraịst Okpueze
E nwere oge ichere mgbe Kraịst rụrụ ọrụ Ya kacha ebube—ịkpọlite Lazarọs.
Jisọs nụrụ ozi ahụ, sị: “Lazarọs na-arịa ọrịa. Bịa lekọta ya.” Ma Jisọs agaghị ozugbo.
Nwannaanyị White na-ekwu na nke a mere ka ndị na-eso ụzọ ya sụọ ngọngọ. Ha jụrụ onwe ha ihe mere O ji agaghị enyere enyi Ya aka, ma ọ bụ gosi ike Ya dịka Mesaịa. Ma O nọgidere n’ịtụ uche.
“N’ịkwụsị ịbịa n’ebe Lazarọs nọ, Kraịst nwere nzube nke ebere n’ebe ndị ahụ nọ ndị na-anabatabeghị Ya. Ọ nọrọ oge, ka site n’ịkpọlite Lazarọs n’ọnwụ, O wee nye ndị Ya ndị isiike na ndị na-ekweghị ekwe ihe àmà ọzọ na Ọ bụ n’ezie ‘mbilite n’ọnwụ, na ndụ.’ Ọ chọghị ịhapụ olileanya niile banyere ndị ahụ, ndị atụrụ ogbenye, ndị na-awagharị awagharị nke ụlọ Izrel. Obi Ya na-agbaji n’ihi ekweghị nchegharị ha. N’ebere Ya, O kpebiri inye ha otu ihe àmà ọzọ na Ọ bụ Onye Nweghachite, Onye ahụ bụ nanị Ya nwere ike ime ka ndụ na anwụghị anwụ pụta ìhè. Nke a ga-abụ ihe àmà nke ndị nchụàjà na-agaghị enwe ike ịkọwa n’ụzọ na-ezighị ezi. Nke a bụ ihe kpatara igbu oge Ya n’ịga Betani.” The Desire of Ages, 529.
Ọ dọrọ aka ná ntị ka O nye ha otu ihe àmà ọzọ na O nwere ike ime ka ndị nwụrụ anwụ dịrị ndụ.
Ọrụ ebube a nke kachasi elu, mbilite n’ọnwụ Lazarọs, tụkwasịrị akara nke Chineke n’ọrụ Ya na n’ihe Ọ kpọrọ ịbụ Chukwu.
N’oge Mkpu N’etiti Abalị, Onyenwe anyị na-ebuli ndị amamihe n’ime ụmụ agbọghọ na-amaghị nwoke. Nke a bụ ihe atụ nke usoro ịkaa akara. A na-akaa ndị Millerite akara, na-enye ihe atụ nke ịkaa akara nke 144,000 ahụ.
Ihe mmụta sitere n’aka Lazarọs bụ na Kraịst pụrụ iwere onye nwụrụ anwụ n’ihe njehie na mmehie wee mee ka ọ dị ndụ.
N’akụkụ akụkọ Lazarọs, Kraịst kọwara ọnwụ dịka ụra.
Ha niile nọ n’ụra. Ọ na-egbu oge. Ọ ga-akpọlite Lazarọs n’ọnwụ, mee ka ha dịrị ndụ, ma tinye akara Ya n’elu ha. Nke a bụ ọrụ ebube Ya kasị dị ukwuu.
N’akụkọ ihe mere eme anyị, mgbe Ọ na-akara ndị 144,000 akara, Ọ na-ebuli ha elu dịka ọkọlọtọ.
Zekaraya na-ekwu na ọkọlọtọ ahụ dị ka nkume ọnụ ahịa dị n’okpueze. Nke a bụ omume Ya nke ikpu okpueze.
Site n’ịwụsa ma meghee eziokwu n’akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite, oge nchere ahụ na-egosi mgbe Onyenwe anyị meghere eziokwu ahụ. Ọkwá ahụ, nke ndị mmụọ ozi na-arịgo ma na-arịda n’elu ya, bụ ebe usoro nke ịka akara na-eme.
Mbata Mmeri na Mkpu Etiti Abalị
Ugbu a, anyị na-eleba anya n’Ọbịbịa Mmeri ahụ. Lezienụ anya n’ihe Nwanyị White jiri tụnyere Ọbịbịa Mmeri ahụ n’akwụkwọ Spirit of Prophecy, olu nke 4, ibe 250.
“A kpọsaghị mkpu etiti abalị ahụ nke ukwuu site n’ọrụ ụka, ọ bụ ezie na ihe àmà nke Akwụkwọ Nsọ doro anya ma bụrụ nke na-emechi okwu. E nwere ike na-amanye mmadụ nke soro ya, nke kpaliri mkpụrụobi. Enweghị obi abụọ, enweghị ajụjụ. N’oge mbata mmeri nke Kraịst banye na Jerusalem, ndị mmadụ ndị si n’akụkụ niile nke ala zukọtara idobe ememme ahụ, gbakọrọ n’Ugwu Olive, ma ka ha sonyere igwe mmadụ ahụ nke na-eso Jisọs, ha jidere mmụọ nsọ nke oge ahụ, wee nyere aka ime ka mkpu ahụ bawanye, ‘Ngọzi nādiri onye ahụ nke na-abịa n’aha Onyenwe anyị!’ [Matthew 21:9.] N’otu aka ahụ ka ndị na-ekweghị ekwe ndị gbakọrọ ná nzukọ ndị Adventist—ụfọdụ n’ihi ọchịchọ ịmata, ụfọdụkwa naanị iji kwaa emo—nụrụ ike nkwenye ahụ nke na-eso ozi ahụ, ‘Lee, Nwunye Ọhụrụ na-abịa!’”
Nbata Nmeri ahụ n’Otuto na-anọchite anya Mkpu Etiti Abalị.
Ka anyị gụọ ihe Nwanyị White kwuru banyere Nbata nke Mmeri ahụ n’akwụkwọ The Youth’s Instructor, Febrụwarị 21, 1901.
“Oge Kraịst banyere n’ime Jerusalem bụ oge kachasị maa mma n’afọ. E ji akwụkwọ ndụ akwụkwọ ndụ kpuchie Ugwu Oliv, ọhịa nta ya dịkwa mma site n’akwụkwọ osisi dị iche iche. Site n’ógbè ndị gbara Jerusalem gburugburu, ọtụtụ mmadụ abịawo n’ememme ahụ n’ọchịchọ siri ike ịhụ Jisọs.”
Gịnị kpatara ya? N’ihi na ha nụrụ banyere Lazarọs.
“Ọrụ ebube kachasị elu nke Onye Nzọpụta, n’ịkpọlite Lazarọs n’ọnwụ, emetụwo ndị mmadụ n’ụzọ dị ịtụnanya, ma nnukwu ìgwè mmadụ jupụtara n’ọṅụ na ịnụ ọkụ n’obi bịakwutere ebe Jizọs nọ na-anọ.”
Ya mere, Ọ na-anọ ọdụ na Betani tupu Nbata Mmeri ahụ.
Nke a na-ekwu maka Oge Ichere.
Mgbe ehihie agafela ọkara, Jisọs zitere ndị na-eso ụzọ Ya n’obodo Betfage, na-asị: “Gaanụ n’obodo dị n’ihu unu, ozugbo kwa unu ga-ahụ nne ịnyịnya ibu e kegidere, na nwa ya nọnyere ya: tọpụnụ ha, kpọtaranụ m ha. Ma ọ bụrụ na onye ọ bụla asị unu okwu ọbụla, unu ga-asị, Onyenweanyị chọrọ ha; ozugbo kwa ọ ga-ezite ha.”
“Nke a bụ oge mbụ n’oge ozi Ya ka Kraịst kwetara ịnya ịnyịnya, ndị na-eso ụzọ Ya wee kọwaa nke a dịka ihe ịrịba ama na Ọ na-achọ ịkpọpụta ike na ọchịchị eze Ya, ma were ọnọdụ Ya n’ocheeze Devid. Ha ji ọṅụ mezuo ozi ahụ e nyere ha. Ha hụrụ nwa ịnyịnya ibu ahụ, tọhapụrụ ya, wee kpọta ya n’ihu Jisọs, Onye nọdụrụ n’elu ya. Ka Jisọs nọdụrụ n’elu anụmanụ ahụ, ikuku jupụtara n’ịkpọku otuto na mmeri. O nweghị ihe ịrịba ama nke eze n’èzí, Ọ yikwaghị uwe ọchịchị, ọ dịghịkwa ndị agha soro Ya. Ma ìgwè mmadụ gbara Ya gburugburu, ndị jupụtara n’atụmanya. Ọ ka kpọlitere ndị nwụrụ anwụ. Ndị mmadụ chere na Ọ na-abịa ịbụ Onye Nzọpụta nke Izrel. Ònye bụ ndị a?”
Ọtụtụ na-arafu onwe ha n’echiche na oge nnwereonwe nke Izrel eruola nso. N’echiche ha, ha na-ahụ ndị agha Rom ka achụsasịrị ha, ma chụpụ ha n’Jerusalem, ka mba ndị Juu wee bụrụ ọzọ ndị nweere onwe ha pụọ n’okpuru yoke nke onye mmegbu. Site n’ọnụ ruo n’ọnụ ka ajụjụ ahụ na-agafe, “Ọ ga-eweghachikwa n’oge a alaeze ahụ nye Izrel?” Ọtụtụ n’ime ìgwè mmadụ ahụ na-echeta okwu onye amụma ahụ: “Ṅụrịa ọṅụ nke ukwuu, ada Zayọn; tie mkpu, ada Jerusalem: lee, eze gị na-abịakwute gị: ọ bụ onye ezi omume, ma nwee nzọpụta; onye dị umeala n’obi, na-agba ịnyịnya ibu.” Onye ọ bụla na-agbalị ịkarị ibe ya n’ịzaghachi ihe gara aga nke amụma ahụ. Mkpu ahụ na-ada ụda site n’ugwu na ndagwurugwu, “Hosanna nye Nwa Devid:” — Mkpu Etiti Abalị — “Ngọzi nādiri onye ahụ nke na-abịa n’aha Onyenwe anyị; hosanna n’ebe kachasị elu.”
Ọ dịghị iru uju ma ọ bụ iti mkpu a nụrụ n’ime ngagharị ahụ. Ndị bụbu ndị ìsì, ma Onye Ọkpara Chineke gwọrọ anya ha, bụ ndị duru ụzọ.
Ònye na-edu ụzọ? Ndị bụbu ndị Laodisia.
Ha bịaruru Jisọs nso, ebe otu onye Ọ kpọlitere n’ọnwụ na-edu anụmanụ ahụ Ọ nọkwasịrị. Ndị bụbu ndị nti chiri ma bụrụkwa ndị ogbi, ndị a gwọrọ ugbu a, nyere aka ime ka hosanna ọṅụ ahụ too. Ndị ngwụrọ, ndị na-ejegharị ugbu a, gbajiri alaka nkwụ ma tọsa ha n’ụzọ Ya.
“Onye ekpenta ahụ, onye e kewapụrụbu n’ọha mmadụ, nọ ebe ahụ, e meekwa ka ọ dị ọcha site n’ike nke Onye Nzọpụta. Ọ tọgbọrọ uwe ya n’ụzọ Onye Nzọpụta, na-ekwupụta, ‘Ekele dịrị Jehova; n’ihi na Ọ dị mma: n’ihi na ebere Ya na-adịgide ruo ebighị ebi.’”
Onye ahụ mmụọ ọjọọ ji, nke e mechara gwọọ, nọ n’ebe ahụ, ugbu a n’uche ziri ezi ya, na-agbakwunye àmà ya: “Onyenwe anyị emeerela m nnukwu ihe, nke a na-enye m ọṅụ.”
“Ndị ahụ e weghachiri n’ọnwụ nọ ebe ahụ, na-eto Ya. Nwanyị di ya nwụrụ na nwa mgbei ahụ kọọrọ banyere ọrụ ebube Ya. Ụmụntakịrị, ndị a gwọrọ ọrịa, na ndị e si n’ili kpọghachi, gbasara alaka nkwụ na okooko osisi n’ụzọ nke Onye Mgbapụta.”
Ya mere, Jisọs na-anọte n’Ụlọ Ndị Ogbenye, nke na-ezo aka n’Oge Ịnọte.
Gịnị mere? N’ihi na Ọ dị njikere ịwụsa Mmụọ Nsọ Ya ma meghee nghọta ha, nke na-ezo aka n’Iti Mkpu Etiti Abalị.
N’akụkọ a, Ọ na-abịa dịka Eze, nke na-ezo aka na Ọktoba 22, 1844. Jizọs ọ̀ na-abịa ịnata alaeze n’Ọktoba 22, 1844? Ee.
Nke a bụ Nbata nke Mmeri, ma e nwere ndị ga-ebuli Mkpu Etiti Abalị.
Ònye ka ndị a bụ? Ha bụ ndị e gbanwere site n’ike nke Kraịst.
Ozi nke ezi omume Kraịst, ike Ya ịgbanwe anyị site n’ịbụ ndị ìsì ka ha bụrụ ndị na-ahụ ụzọ, site n’ịbụ ndị nwụrụ anwụ ka ha bụrụ ndị dị ndụ, site n’ịbụ ndị ekpenta ka ha bụrụ ndị dị ọcha, dị n’akụkọ banyere Mbata Mmeri ahụ, nke na-egosi n’ihu Mkpu Etiti Abalị. Gịnị na-ebu ozi ahụ?
Gịnị ka Kraịst nọ n’elu ya na-agba? Ịnyịnya ibu. Ọ bụ Ozi nke Islam ka ozi nke ezi omume Kraịst ji aga.
N’afọ 1840, e jikọtara inye ike nke Ozi Mmụọ-Ozi Mbụ na igbochi Islam. Ozi Mbụ ahụ na-eduga n’Ozi nke Abụọ; a pụghị ikewa ha.
Ozi Mbụ ahụ na-eburu Ozi nke Abụọ.
E kwadoro Ozi Mbụ ahụ mgbe e gbochiri Islam, nke mezuru amụma. Nkwado a nyere Ozi Mmụọ-Ozi Mbụ ahụ ike ma duru ndị Protestant ka ha mechie ọnụ ụzọ ha megide ya.
Mmechi nke ọnụ ụzọ ndị ahụ site n’aka ụka ndị Protestant bụ ịjụ Ozi nke Alakụba.
Akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite na-egosi tupu oge eruo akụkọ ihe mere eme anyị.
Ozi nke ezi omume Kraịst n’oge a na-akara akara nke puku narị iri anọ na puku anọ (144,000), mgbe Onyenwe anyị na-awụsa Mmụọ Nsọ Ya ma meghee Akwụkwọ Nsọ nye ndị Laodisia na ndị ekpenta nke Adventizim, ka a na-ebukwa ọzọ site n’ibu-asu—Ozi nke Alakụba.
“N’oge ọkọchị na mgbụsịakwụkwọ nke afọ 1844, e nyere nkwusa a, ‘Lee, Nwoke-alụanyị na-abịa.’ N’oge ahụ ka e kpughere klaasị abụọ ahụ nke ndị amamihe na ndị nzuzu na-amaghị nwoke nọchiri anya ha—otu klaasị nke ji ọṅụ na-ele anya n’ọbịbịa nke Onyenweanyị, ma nke ji ịdị uchu na-akwadebe izute Ya; klaasị ọzọ nke, ebe ụjọ na-emetụta ha ma na-eme ihe site n’mmali obi, juputara afọ n’ozizi banyere eziokwu, ma bụrụ ndị amara Chineke na-adịghị n’ime ha. N’ilu ahụ, mgbe nwoke-alụanyị bịara, ‘ndị dị njikere sooro ya banye n’oriri alụmdi na nwunye.’ Ọbịbịa nke nwoke-alụanyị, dịka e si gosi ya ebe a, na-eme tupu alụmdi na nwunye ahụ. Alụmdi na nwunye ahụ na-anọchi anya nnabata Kraịst nabatara alaeze Ya. . . .” The Great Controversy, 427
Mbata Mmeri ahụ bụ ọbịbịa nke Eze. N’ụbọchị Ọktoba 22, 1844, Ọ na-anata Alaeze ahụ. Nke a bụ Mbata Mmeri ahụ.
Ọ bụ n’oge a ka a na-emechi akara akara ndị otu abụọ ahụ n’aka ọdịnihu ha.
“Nkwusa ahụ, ‘Lee, Onye Nwunye na-abịa,’ n’oge okpomọkụ nke afọ 1844, mere ka ọtụtụ puku mmadụ tụọ anya ọbịbịa Onyenwe anyị ozugbo. N’oge e kenyere, Onye Nwunye ahụ bịara, ọ bụghị n’ụwa, dịka ndị mmadụ tụrụ anya ya, kama ọ bịakwutere Onye Ochie nke Ụbọchị n’eluigwe, n’emume alụmdi na nwunye ahụ, n’ịnara alaeze Ya. ‘Ndị ahụ dị njikere soro Ya banye n’emume alụmdi na nwunye ahụ: e wee’—gịnị?—‘mechie ọnụ ụzọ ahụ.’ Ha agaghị anọ n’onwe ha n’emume alụmdi na nwunye ahụ; n’ihi na ọ na-eme n’eluigwe, ebe ha nọ n’ụwa. Ndị na-eso ụzọ Kraịst ga ‘eche Onyenwe ha nche, mgbe Ọ ga-alọghachi site n’emume alụmdi na nwunye ahụ.’ Luk 12:36. Ma ha ga-aghọta ọrụ Ya, ma soro Ya site n’okwukwe ka Ọ na-abanye n’ihu Chineke. Ọ bụ n’uche a ka a na-ekwu na ha na-abanye n’emume alụmdi na nwunye ahụ.” The Great Controversy, 427.
Ntụaka Akwụkwọ Nsọ Banyere Oge Ichere ahụ
Akwụkwọ Nsọ ole na ole na-eme ka oge ichere ahụ pụta ìhè. Anyị ga-agabiga ha ngwa ngwa ma mechie site n’okwu Nwanneanyị White.
Mgbe nwoke-na-alụ nwanyị ahụ nọ n’ịla oge, ha niile dara n’ụra ma hie ụra. Matthew 25:5.
Nke a kpọmkwem ebe a, Maachị 22, 1844, na-ezo aka n’Oge Ichere.
Ụbọchị 22 Maachị, 1844, abụghị amụma e buru n’Akwụkwọ Nsọ. Ọ bụ ụbọchị ndị Millerite ghọtahịrị n’ụzọ na-ezighị ezi, ma o butere ndakpọ olileanya mbụ ma kpọọkwa oge nchere ahụ.
Akwụkwọ Nsọ ekwughị na Chineke na-eme ka oge ichere ahụ dị. Ọ bụ nghọtahie nke ndị mmadụ na-ebute ya: “Ọ bụ ezie na ọhụụ ahụ yie ka ọ na-egbu oge, chere ya; n’ihi na ọ gaghị egbu oge, ọ dịghị agha ụgha.”
Ngọzi nādiri onye ahụ nke na-eche, ma rute n’ime ụbọchị otu puku na narị atọ na iri atọ na ise ahụ. Ma gị onwe gị, gaa n’ụzọ gị ruo mgbe ọgwụgwụ ga-abịa: n’ihi na ị ga-ezu ike, ma guzoro n’oke gị n’ọgwụgwụ ụbọchị ndị ahụ. Daniel 12:12-13.
Ị pụrụ ịgụ nke a n’ụzọ abụọ. N’agbanyeghị ụzọ ọ bụla:
Ngọzi nādiri onye ahụ nke na-eche, ngọzi nādikwara onye ahụ nke ruru puku otu narị atọ na iri atọ na ise. Ma jee n’ụzọ gị ruo ọgwụgwụ: n’ihi na ị ga-ezu ike, ma guzo n’oke gị na njedebe nke ụbọchị ndị ahụ.
Ngọzi nke ịbịarute na 1335 abụghị naanị iru ọgwụgwụ nke amụma oge ahụ. 1335 ahụ na-agwụ n’afọ 1843 n’elu Chaatị ahụ. Ngọzi ahụ abụghị naanị ọgwụgwụ nke amụma ahụ, kama ọ bụ ahụmịhe nke oge ịla azụ. Ngọzi ahụ na-eme n’etiti Oge Ịla Azụ na Ọktoba 22, 1844. Nke a bụ ebe ị ga-eche. “Ngọziri agọzi ka onye ahụ bụ nke na-eche.”
Ya mere, Onyenwe anyị ga-eche, ka O wee meere unu amara; ya mere kwa, a ga-ebuli Ya elu, ka O wee nwee obi ebere n’ebe unu nọ: n’ihi na Onyenwe anyị bụ Chineke nke ikpe ziri ezi: ndị a gọziri agọzi bụ ndị niile na-eche Ya. Aịzaya 30:18.
Ichere ahụ bụ site n’Oge Ịnọchere ruo Ọktoba 22, 1844. Ọ bụrụ na ị na-eche Ya, a ga-agọzi gị.
N’ihi na ọhụ ahụ ka dị maka oge a kara aka, ma n’ọgwụgwụ ya ọ ga-ekwu okwu, ọ gaghị aghakwa ụgha: ọ bụ ezie na ọ na-egbu oge, chere ya; n’ihi na n’ezi-okwu ọ ga-abịa, ọ gaghị egbu oge. Habakkuk 2:3.
Ọ bụ nghọtahie nke ndị Millerite kpatara oge ichere ahụ. Ọhụ ahụ dịrị oge a kara aka—October 22, 1844. Ọ gaghị aghọ ụgha, ma unu ga-eche na ọ na-egbu oge n’ihi nghọtahie.
Ọ̀ bụ Onyenwe anyị chepụtara nghọtahie ahụ? Ee. Nwanneanyị White kwuru otu a.
Onyenwe anyị wepụtara nghọtahie ahụ site n’Atụmatụ 1843. William Miller kwuru na ọ dịghị mgbe o kwuru n’ụzọ doro anya ma mechie okwu na ọ bụ 1843, ma n’afọ 1843 ụmụnna ahụ rịọrọ ya ka o wepụ “if” ahụ ma kaa 1843 dịka ihe-ama nke ụzọ. Sister White na-ekwu na nke a bụ ihe-ama amụma, mmezu nke Habakkuk 2. Ihe-ama nke ụzọ a, nke ji nkwenye na-enweghị mgbagha kaa 1843, wepụtara oge ichere ahụ.
“Ngọziri agọzi ka anya ndị ahụ bụ́ ndị hụrụ ihe ndị a hụrụ n’afọ 1843 na 1844. E nyere ozi ahụ. Ma ekwesịghị inwe oge ọ bụla a ga-egbu n’ikwughachi ozi ahụ, n’ihi na ihe ịrịba ama nke oge ndị a na-emezu; a ghaghị ịrụ ọrụ mmechi ahụ. A ga-arụ nnukwu ọrụ n’oge dị mkpirikpi. N’oge na-adịghị anya, a ga-enye ozi site n’ịtọlite Chineke nke ga-ebili bụrụ oké mkpu. Mgbe ahụ Daniel ga-eguzo n’oke ya, inye àmà ya.” Manuscript Releases, volume 21, 437.
Lezienụ Daniel 12:12-13: “Ngọzi nādiri onye nāchere, ma rute kwa n’ụbọchị otu puku narị atọ na iri atọ na ise.”—“Ngọzi nādiri onye ahụ nke na-abịa ruo na 1335. Ngọzi nādiri onye ahụ nke na-abịa ruo na 1843,” nke ahụ bụ amaokwu nke 12.
Amaokwu nke 13:
Ma gaa n’ụzọ gị ruo ọgwụgwụ ga-adị: n’ihi na ị ga-ezu ike, ma guzoro n’òkè gị na njedebe nke ụbọchị ndị ahụ. Daniel 12:12-13.
Nwanneanyị White jikọtara amaokwu nke 12 na nke 13 ọnụ, na-ekwu na ngọzi nke 1335 mezuru n’afọ 1843 na 1844. Ọ bụghị banyere otu kpọmkwem oge, kama ọ bụ banyere ndị na-eche maka Nbata Mmeri nke Kraịst n’ime Jerusalem, na-amata ndị mmụọ ozi ka ha na-arịgo ma na-arịda n’elu ubube ahụ, ma na-abanye n’ọgbụgba ndụ na Onyenwe anyị dịka Ọ na-enye ha mbadamba nkume abụọ nke ọgbụgba ndụ ahụ.