Dịka akara mbụ nke puku otu narị na iri anọ na anọ ahụ, Pita na-eguzo na Panium n’afọ 2026 na-arụ ọrụ iji dozie amụma ụgha nke Julaị 18, 2020. Ọrụ ya n’akụkụ ahụ kwekọrọ n’ọrụ mmezi nke Josiah Litch banyere Ọgọst 11, 1840 na njirimara nke Samuel Snow banyere Ọktoba 22, 1844. Mmezi Litch nyere ozi mmụọ ozi mbụ ike, nke Snow nyekwara ozi mmụọ ozi nke abụọ ike. Inye ozi mmụọ ozi mbụ na nke abụọ ike na-anọchi anya inye ozi mmụọ ozi nke atọ ike. Njirimara nke nke mbụ na nke abụọ ka a na-anọchite anya n’ime nke atọ dịka ngwakọta nke ozi ahụhụ mpụga na ozi ime nke mkpu etiti abalị nke ilu ụmụ agbọghọ iri ahụ.

N’ihe gbasara mmejuputa amụma ugboro atọ, nke mbụ na nke atọ, ndị bụkwa mmalite na ọgwụgwụ, ga-enwe àgwà ndị yiri ibe ha. N’oge na-adịbeghị anya, otu nwanna ekpughere ọtụtụ eziokwu metụtara ahụhụ mbụ nke Mkpughe isi nke itoolu, nke, mgbe etinyere ya n’okpuru ụkpụrụ nke Alfa na Omega, na-akọwapụta nkwenye ọzọ miri emi banyere “ala ọma jijiji” nke Mkpughe iri na otu. Iwu Ụka n’ụbọchị Sọnde na United States bụ “ala ọma jijiji” ahụ nke e mezuru na mbụ n’oge Mgbanwe Ọchịchị France, mgbe a kwaturu France, nke bụ otu akụkụ n’ime mba iri ahụ mere ka e nwee nhazi amụma nke Rome na-ekpere arụsị n’akwụkwọ Daniel. N’ihi ya, isi nke iri na otu na-ekwu na otu ụzọ n’ime ụzọ iri nke obodo ahụ dara.

N’otu awa ahụ kwa ka e nwere nnukwu ala ọma jijiji, otu ụzọ n’iri nke obodo ahụ wee daa, e wee gbuo puku mmadụ asaa n’ala ọma jijiji ahụ: ndị fọdụrụ wee tụọ egwu, nye Chineke nke eluigwe otuto. Mkpughe 11:13.

Ozugbo amaokwu a gasịrị, Alakụba nke ahuhu nke atọ na-abịa.

Ahụhụ nke abụọ agafewo; ma, lezienụ anya, ahụhụ nke atọ na-abịa ọsọ ọsọ. Mkpughe 11:14.

Ndị ọsụ ụzọ ahụ tụrụ anya na “ahụhụ nke atọ” ga-eso ozugbo n’azụ ahụhụ nke abụọ, ma okwu a sụgharịrị dị ka “ngwa ngwa” pụtara na mberede na n’enweghị atụmanya, nke bụ njirimara nke mwakpo mberede nke Alakụba. Ahụghị ka ahụhụ nke atọ ga-abịa n’ụbọchị Ọktoba 22, 1844 dịka ndị ọsụ ụzọ ahụ chere, kama mgbe ọ bịara, ọ ga-eme “na mberede na n’enweghị atụmanya,” dịka o mere na 9/11, si otú a na-akara mmalite nke ịka akara nke narị puku na iri anọ na anọ, nke na-agwụ obere oge tupu ala ọma jijiji nke iwu Ụka.

“Iji ọma jijiji nke ala” nke iwu Sọnde bụ ịma jijiji nke anụ ọhịa “ụwa” ahụ, ma mgbe 9/11 bịara, Nwanneanyị White kọwara na Onyenwe anyị biliri “ịma jijiji ala nke ukwuu.” N’mbido nke ịkpọ akara na na njedebe ya, a na-eme ka anụ ọhịa ụwa maa jijiji, ya mere, “nnukwu ọma jijiji nke ala.”

“Nke a ekwughị m ma ọlị. Ihe m kwuru bụ, ka m na-ele nnukwu ụlọ ndị ahụ ka a na-ewuli elu n’ebe ahụ, ụlọ elu n’elu ụlọ elu, sị, ‘Lee ihe omume dị egwu ga-eme mgbe Onyenwe anyị ga-ebili ime ka ụwa maa jijiji nke ukwuu! Mgbe ahụ ka okwu ndị dị na Mkpughe 18:1–3 ga-emezu.’” Review and Herald, July 5, 1906.

Onyenwe anyị “na-ebili” mgbe e nwere mgbanwe n’ọrụ nkesa-oge Ya, dịka ọ dị mgbe e tụrụ Stivin nkume, nakwa n’October 22, 1844, mgbe ikpe ndị nwụrụ anwụ malitere. Mgbe ikpe ndị dị ndụ malitere na 9/11, Onyenwe anyị bilikwara ọzọ, mgbe ahụ Ọ maa jijiji anụ ọhịa nke ụwa, dịka Ọ ga-emekwa na njedebe nke ịkàrà akara nke otu narị puku iri anọ na anọ ahụ, mgbe Ọ ga-agbanwe ọrụ nkesa-oge Ya site n’ebe nzukọ Ya nọ gaa n’ebe ìgwè atụrụ Ya nke ọzọ nọ, bụ ndị ka nọ na Babilọn.

Ihe nwanne Daniel achọpụtala bụ njirimara nke ahụhụ mbụ ahụ, nke kwekọrọ na àmà nke “oke ala ọma jijiji” nke isi nke iri na otu, n’ime nkwekọrịta na akụkọ ihe mere eme na nghọta nke ndị ọsụ ụzọ banyere akụkọ ihe mere eme nke mezuru ahụhụ mbụ ahụ.

Mmụọ-ozi nke ise wee kpọọ opì-ya, m wee hụ kpakpando ka o si n’eluigwe daa n’ụwa: e wee nye ya mkpịsị-ugodi nke olulu ahụ na-enweghị nsọtụ. O wee meghee olulu ahụ na-enweghị nsọtụ; anwụrụ wee si n’olulu ahụ rigota, dị ka anwụrụ nke nnukwu ọkụ-ite; e wee mee ka anyanwụ na ikuku gbaa ọchịchịrị n’ihi anwụrụ nke olulu ahụ. N’etiti anwụrụ ahụ ka igurube si pụta n’elu ụwa: e wee nye ha ike, dịka akpị nke ụwa nwere ike. E wee nye ha iwu ka ha ghara imerụ ahịhịa nke ụwa, ma ọ bụ ihe ọbụla na-eto akwụkwọ ndụ ndụ, ma ọ bụ osisi ọbụla; kama naanị ndị mmadụ ahụ ndị na-enweghị akara nke Chineke n’egedege ihu ha. Mkpughe 9:1–4.

Ndị ọsụ ụzọ jiri amaokwu ndị a n'ụzọ ziri ezi tinye n’akụkọ ihe mere eme nke kpọpụtara Mohammed, onye a mụrụ n’afọ 570, jikọtara agbụrụ dị iche iche n’afọ 606, natara mkpughe mbụ ya n’afọ 610, kwagara Medina n’afọ 622, malite agha ya n’afọ 624, ma nwụọ n’afọ 632. “Olulu miri emi na-enweghị nsọtụ” n’amụma na-anọchi anya ngosipụta ọhụrụ nke Setan, ma Mohammed bidoro na Arabia, nke a makwaara dịka olulu miri emi na-enweghị nsọtụ n’ihi ọzara sara mbara dị n’ebe ahụ.

Mohammed ghọrọ eze amụma, ma ọ bụ dịka e kpọrọ ya, “onye a pụrụ ịtụkwasị obi” na 606, mgbe o doziri esemokwu dị n’etiti agbụrụ dị iche iche ndị nọ n’ọnọdụ mgbagwoju anya banyere onye a ga-ekwe ka o weghachite nkume isi-ụlọ “ojii” nke Kaaba. Kaaba bụ ụlọ e wuru n’ụdị kùbù (n’ihi ya ka e si nweta aha “Kaaba,” nke pụtara “kùbù” n’asụsụ Arabik) nke dị n’etiti Nnukwu Ụlọ Alakụba nke Mecca dị na Saudi Arabia. O ruru ihe dị ka ụkwụ iri anọ na atọ n’ịdị elu, ụkwụ iri na otu n’obosara, na ụkwụ iri n’ogologo, e jiri granite na marble wuo ya, ma e ji akwa ojii e ji silk na owu mee kpuchie ya. Kaaba dịrị adị ogologo oge tupu Muhammad, ma dịka omenala Islam si kwuo, Abraham na nwa ya Ishmael wuru ya na mbụ dịka ụlọ ofufe nye Otu Chineke (Allah). N’ime ọtụtụ narị afọ, o juputara n’arụsị, a na-ejikwa ya dịka ebe nsọ ndị na-ekpere arụsị n’etiti agbụrụ Arab.

Kaaba bụ etiti ime mmụọ nke ụwa Islam—ụlọ dị mfe, nke ochie, nke na-anọchi anya okwukwe na otu Chineke, ịdị n’otu, na njikọ dị n’etiti okwukwe Abraham na Islam. Ndị Alakụba adịghị ewere ya dịka “ụlọ Chineke” n’echiche nkịtị, kama dịka ebe etiti ofufe nke Chineke họpụtara n’ike mmụọ nsọ. Omume Mohammed n’oge e bibiri Kaaba ma mesịa wughachi ya bụ ebe idu ndú ya malitere.

Ide mmiri mberede mebiri Kaaba, ebo Quraysh wee wughachi ya. Mgbe oge ruru itinye Nkume Ojii (Hajar al-Aswad) azụ n’akụkụ ya, agbụrụ dị iche iche sere okwu banyere onye kwesịrị inweta nsọpụrụ ahụ. Ha kwetara na onye na-esote ga-abanye n’ebe ahụ ga-ekpebi ya. Muhammad batara, o wee jiri amamihe dozie esemokwu ahụ: o debere Nkume Ojii ahụ n’elu akwa, mee ka onye nnọchiteanya sitere n’agbụrụ ọ bụla bulie ya ọnụ, buru ya ọnụ, emesịa o jiri aka ya tinye ya n’ọnọdụ ya. Ihe omume a wetara ya nnukwu nsọpụrụ na aha Al-Amin (“Onye A Pụrụ Ịtụkwasị Obi”) n’etiti ndị Mecca. Ọ bụ otu n’ime ihe omume ndị bụ isi tupu amụma ya nke a na-egosipụta n’ọtụtụ usoro oge. “Nkume Ojii” ahụ bụ nkume isi nkuku nke Mohammed debere, onye bụ eze amụma n’elu Islam. Nkume isi nkuku ojii ahụ bụ ihe adịgboroja doro anya nke Kraịst (ezi nkume isi nkuku), a dozikwara nrụrụ nke ụlọ Kaaba mgbe ọtụtụ afọ nke itinye arụsị n’ime ya site n’aka Mohammed.

Mgbe ndị Quraysh mebiri Nkwekọrịta Hudaybiyyah, Muhammad jiri ndị agha ndị Alakụba ruru ihe dị ka puku iri gawa Mecca. Obodo ahụ nyefere onwe ya n’enweghị ọgụ dị ukwuu. Muhammad wee banye n’ime Kaaba, bibie arụsị narị atọ na iri isii ndị dị n’ime ya, ma doo ụlọ nsọ ahụ ọzọ nsọ nye ofufe nke otu Chineke (Allah). N’ụzọ dị otu a, Mohammed, eze nke Islam, tọrọ nkume isi, ma sachapụ ụlọ nsọ ahụ pụọ n’ikwere arụsị.

E nwere ike atọ ndị na-apụta n’olulu enweghị nsọtụ n’akwụkwọ Mkpughe, ma nke ọ bụla n’ime atọ ahụ na-anọchi anya Kraịst adịgboroja. Setan, bụ dragọn ahụ, na-achọ ịbụ dịka Onye Kachasị Elu, ka o nọdụ n’ocheeze Ya ma were Chọọchị Ya.

Lee ka i si si n’eluigwe daa, O Luzifa, nwa nke ụtụtụ! Lee ka e si gbutuo gị ruo n’ala, gị onye mere ka mba dị iche iche daa mba! N’ihi na i kwuru n’ime obi gị, Aga m arịgo n’eluigwe, aga m ebuli ocheeze m karịa kpakpando niile nke Chineke: aga m anọdụkwa n’elu ugwu nzukọ, n’akụkụ ugwu nke dị n’ugwu: aga m arịgo karịa ịdị elu nke igwe ojii; aga m adị ka Onye Kachasị Elu. Ma a ga-ebutu gị ala n’ala mmụọ, ruo n’akụkụ olulu. Aịzaya 14:12–15.

Agụ nke ekweghị na Chineke si n’olulu enweghị nsọtụ pụta n’Mkpughe iri na otu, ma anụ ọhịa nke Katọlik na-arịgo si n’olulu enweghị nsọtụ pụta mgbe a gwọrọ ọnya ọnwụnwa ya.

Anụ-ọhịa ahụ ị hụrụ dịbu, ma ọ dịkwaghị; ọ ga-esikwa n’olulu enweghị ngwụcha rigota, wee laa n’iyi: ndị bi n’ụwa ga-eju anya, bụ ndị e dereghị aha ha n’akwụkwọ nke ndụ site na tọrọ ntọala ụwa, mgbe ha ga-ahụ anụ-ọhịa ahụ nke dịbu, ma ọ dịkwaghị, ma ọ ka dị. Mkpughe 17:8.

Anụ ọhịa nke Okpukpe Katọlik na-arịgo n’ocheeze nke ụwa n’oge iwu ụbọchị Ụka mgbe e guzobere njikọ okpukpu atọ ahụ. Dị ka dragọn ahụ, Okpukpe Katọlik na-ekwu na ọ bụ Chineke, dịka Pọl kọwara nke ọma.

Ka mmadụ ọbụla ghara iduhie unu n’ụzọ ọbụla: n’ihi na ụbọchị ahụ agaghị abịa, ma ọ bụrụ na nnupu-isi ahụ ebuteghị ụzọ, ma ekpughe nwoke ahụ nke mmehie, nwa nke ịla n’iyi; Onye na-emegide ma na-ebuli onwe ya elu karịa ihe ọbụla a na-akpọ Chineke, ma ọ bụ nke a na-efe ofufe; nke mere na ya, dịka Chineke, na-anọdụ n’ụlọ nsọ nke Chineke, na-egosi onwe ya na ọ bụ Chineke. 2 Ndị Tesalonaịka 2:3, 4.

Dị ka dragọn ahụ, anụ ọhịa nke Katọlik bụ onye na-emegide Kraịst; ha abụọ na-ekwupụta na ha bụ Chineke, ma njedebe mbibi ikpeazụ ha abụọ jikọtara ya na àmà Akwụkwọ Nsọ ha, n’ihi na a na-ebutu dragọn ahụ ala n’ọkụ mmụọ, anụ ọhịa ahụkwa bụ nwa nke laa n’iyi. Laa n’iyi pụtara mbibi ikpeazụ.

“Mkpebi siri ike nke onye ahụ na-emegide Kraịst imezu nnupụisi ahụ ọ malitere n’eluigwe ga-anọgide na-arụ ọrụ n’ime ụmụ nke nnupụisi.” Testimonies, volume 9, 230.

“Site n’aka poopu Rom ka a na-aga n’ihu n’otu ọrụ ahụ n’ebe a n’ụwa dịka e mere ya n’ụlọikpé nke eluigwe tupu a chụpụ onye-isi ọchịchịrị. Setan chọrọ imezigharị iwu Chineke n’eluigwe, ma tinye ndozigharị nke ya. O buliri ikpe nke ya elu karịa nke Onye Okike ya, ma debe ọchịchọ nke ya n’elu ọchịchọ Jehova, ma n’ụzọ dị otu a o n’eziokwu kwupụtara na Chineke nwere ike imehie. Poopu kwa na-agbaso otu ụzọ ahụ, ma, n’ịzọrọ na onwe ya anaghị emehie, ọ na-achọ imegharị iwu Chineke ka o kwekọọ n’echiche nke ya, na-eche na ya nwere ike imezi njehie ndị o chere na ọ na-ahụ n’ime ụkpụrụ na iwu nile nke Onyenwe anyị nke eluigwe na ụwa. N’eziokwu, ọ na-agwa ụwa, Aga m enye unu iwu ka mma karịa nke Jehova. Lee nnukwu mkparị nke a bụ nye Chineke nke eluigwe!” Signs of the Times, November 19, 1894.

Alakụba, nke Muhammad nọchiri anya ya n’akụkọ ihe mere eme nke narị afọ nke asaa, sikwa n’olulu enweghị ngwụcha pụta mgbe a tụgharịrị igodo ahụ e nyere Muhammad. Mgbe e meghere olulu ahụ, “anwụrụ ọkụ” si n’ime ya pụta nke mere ka anyanwụ na ikuku gbaa ọchịchịrị. Ndị mbido ahụ kpọpụtara nke ọma na “igodo” nke meghere olulu ahụ bụ agha Nineveh.

Mgbe anyị na-abịaru amaokwu atọ mbụ nke Mkpughe isi nke itoolu nso site na nghọta ndị ọsụ ụzọ n’ọdịnaya nke itinye amụma n’ọrụ ugboro atọ, anyị na-ahụ na njirimara amụma nke amaokwu ndị ahụ, nke na-anọchi anya ahụhụ mbụ ahụ, na-anọchitekwa anya n’ụdị ihe atụ njirimara amụma nke ahụhụ nke atọ nke na-abịa “ngwa ngwa” n’oge nnukwu ala ọma jijiji ahụ. A na-anọchi iwu Ụka site n’agha Nineveh.

Pita nwere ibu ọrụ imezi amụma ụgha banyere bọl ọkụ nke Nashville, ọ makwaara na iji n'ụzọ ziri ezi dọọ aka ná ntị Ellen White banyere bọl ọkụ ndị ga-adakwasị Nashville bụ ihe na-akara mmalite nke “mbibi nke ọtụtụ puku obodo ndị e nyefeworị onwe ha fọrọ nke nta ka ọ bụrụ kpamkpam nye ikpere arụsị.”

Bọọlụ ọkụ nke Nashville na-akara mmalite nke oge mbibi ga-adakwasị obodo dị iche iche, ma ọ na-akwa akara mmalite nke ikwusa ozi mkpu etiti abalị dị mkpirikpi. Ozi ahụ na-amalite site n’ọgụ a na-atụghị anya ya sitere n’aka Alakụba, oge ahụ agwụkwa site n’ọgụ a na-atụghị anya ya sitere n’aka Alakụba n’oge nnukwu ala ọma jijiji ahụ. Oge ikwusa mkpu etiti abalị ahụ na-akara njedebe nke oge ịkaa akara nke puku mmadụ narị otu na iri anọ na anọ, bụ nke malitere site n’ọgụ a na-atụghị anya ya nke Alakụba wakporo na 9/11.

Mgbochi-aka nke otu narị puku na iri anọ na anọ ahụ malitere mgbe ahụ n’usoro kwekọrọ n’akara Balaam na ịnyịnya ibu ya, ebe e nwere ntiwapụ atọ nke na-eru njedebe n’iwu ụbọchị Sọnde, ma ebe mwakpo nke abụọ a na-atụghị anya ya gụnyere Ọktoba 7, 2023 megide ala ochie ahụ dị ebube, ma mesịa n’oge bọl ọkụ nke Nashville. Akara niile kwekọrọ, Pita kwa na-aghọta na ikpughe eziokwu ndị a, ndị a na-anọchi anya ha dịka nwoke na-eji ahịhịa uzuzu achịkọta ọla ndị gbasasịrị agbasa ma tụba ha n’ime igbe ọla, bụ ọrụ nke Odum nke ebo Juda.

Odum nke Juda na-akọwa ozi Peter e megharịrị nke Nashville dị ka ihe na-eme n’oge ikpeazụ nke ịka akara nke puku narị anọ na iri anọ na anọ, nke a na-anọchi anya ya n’akụkọ ihe mere eme zoro ezo nke amaokwu nke iri anọ nke Daniel iri na otu, ma kpọmkwem karịa n’akụkụ nke akụkọ ihe mere eme ahụ zoro ezo nke a na-anọchi anya ya n’amaokwu nke iri na otu ruo na nke iri na ise nke otu isi ahụ. N’amaokwu ndị ahụ, agha Raphia na agha Panium na-eduga n’iwu Sọnde nke amaokwu nke iri na isii, nke agha Actium na-anọchi anya ya. Mgbe agha Panium jikọtara agha Actium n’iwu Sọnde, a na-emegharịkwa agha Nineveh.

“Mkpọghe” e nyere Mohammed, eze nke Islam, onye aha ya abụghị naanị àgwà nke Islam, kama ọ bụkwa ebe mbibi ahụ e ji agha Nineveh kaa akara. Aha eze ahụ “n’asụsụ Hibru bụ Abaddon,” ma “n’asụsụ Grik ka o nwere aha ya bụ Apollyon.” Grik na Hibru na-emesi Agba Ochie na Agba Ọhụrụ ike ma na-akụziri anyị na Abaddon pụtara “ebe mbibi” na Apollyon pụtara “onye na-ebibi.” N’amaokwu nke iri na otu nke Mkpughe itoolu, eze nke Islam bụ Mohammed, ma ọ bụkwa “mmụọ ozi nke olulu ahụ na-enweghị ngwụcha,” nke bụ Setan. Dị nnọọ ka popu bụ onye na-emegide Kraịst dịka nwoke aka nri Setan n’ụwa, Mohammed kwa na-adị n’okpuru njikwa kpọmkwem nke Setan, mmụọ ozi nke olulu ahụ na-enweghị ngwụcha.

N’iwu ụbọchị Sọnde, a na-amanye njikọ atọ ahụ n’elu ụwa, ma a gwọọkwa ọnya ahụ na-egbu egbu nke e nyere ọchịchị papal na 1798, nke si otú a kpọọ njedebe nke Oge Ọchịchịrị. Mgbe a gwọrọ ọnya ahụ na-egbu egbu, oge nke abụọ nke Oge Ọchịchịrị na-abịa, ma n’oge nnukwu ala ọma jijiji ahụ nke bụ iwu ụbọchị Sọnde, Alakụba na-atụgharị igodo ahụ, anwụrụ ọkụkwa, dị ka nke si n’ọkụ uku pụta, na-ekpuchi anyanwụ na kpakpando ka ọchịchịrị na-alọghachi. Agha Nineveh ka a na-eme ọzọ n’iwu ụbọchị Sọnde, n’ihi na ọ bụ igodo nke na-eweta oge ọchịchịrị nke abụọ. N’ebe ahụ, ndapụ n’ezi ofufe nke mba na-esote mbibi nke mba. N’ebe ahụ, “ịchị aka ike na-arụ ọrụ” na-achị n’uju, n’ihi na anwụrụ Alakụba ahụ nke na-eme ka anyanwụ na kpakpando gbaa ọchịchịrị n’agha Nineveh dị ka ọkụ uku na-ere ere. “Ọkụ uku na-ere ere” bụ otu akụkụ nke ọgbụgba ndụ Chineke na Abraham.

O wee ruo, na mgbe anyanwụ dara, ma ọchịchịrị abịa, lee, oké ọkụ na-ese anwụrụ, na oriọna na-enwu ọkụ nke gafere n’etiti iberibe ndị ahụ. Jenesis 15:17.

Igwe ọkụ na-ese anwụrụ nke gafere n’etiti àjà ọgbụgba ndụ Ebram mere ka amata ịbụ ohu n’Ijipt nke e sere onyinyo ya n’akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ n’amaokwu nke iri na atọ.

O wee sị Ebram, Mara n’eziokwu na mkpụrụ gị ga-abụ ọbịa n’ala na-abụghị nke ha, ha ga-efekwa ha ozi; ha ga-emekwara ha ahụhụ afọ narị anọ. Jenesis 15:13.

“Ọkụ n’ime ite ọkụ,” dị ka ite ọkụ Nebukadneza nke a kọwara n’isi nke atọ nke Daniel, na-anọchi anya ịgba n’agbụ na ịbụ ohu, dịka ọ bụkwa ọnọdụ Shedrak, Mishak na Abednego.

“Ma dị ka kpakpando dị n’ụzọ sara mbara nke ụzọ a họpụtara ha si ejegharị, nzube Chineke amaghị ọsọ ọsọ ma ọ bụ oge igbu oge. Site n’akara nke nnukwu ọchịchịrị na ọkụ a na-esi anwụrụ pụta, Chineke ekpughewo Abraham ịdọkpụ n’agbụ nke Izrel n’Ijipt, ma kwupụta na oge ibi ọbịa ha ga-abụ afọ narị anọ. “Mgbe e mesịrị,” ka Ọ sịrị, “ha ga-apụta na nnukwu akụnụba.” Jenesis 15:14.” The Desire of Ages, 33.

Ma Onye-nwe anyị ewerewo unu, me kwa ka unu si n’ọkụ-ite ígwè pụta, ọbụna site n’Ijipt, ka unu bụrụụrụ ya ndị nke ihe-nketa, dịka unu dị taa. Deuteronomy 4:20.

Anwụrụ ọkụ nke na-eme ka anyanwụ na ọnwa gbaa ọchịchịrị mgbe a tụgharịrị igodo agha Nineveh na-akọwapụta mkpagbu ahụ nke na-amalite n’ezi ike n’iwu Sọnde. Ya mere, a na-emeghachi mkpagbu nke Oge Ọchịchịrị ahụ. Ndị ọsụ ụzọ ahụ kọwara nke ọma na agha Nineveh bụ “igodo” nke wetara Alakụba n’ime akụkọ amụma dịka ahụhụ mbụ na 627. Agha ahụ dị n’etiti Rom na Peshịa, ọ nọchitekwara anya mmeri nke Rom, ma ọ bụ ihe a na-akpọ mmeri Pyrrhic. Mmeri nke n’eziokwu ya na-emerụ onye mmeri ahụ. Okwu a sitere na mmeri eze Pyrrhus nke Epirus. Mgbe agha abụọ o lụsoro ndị Rom gasịrị (Heraclea na 280 BC na Asculum na 279 BC), o meriri ndị agha Rom ma tufuo akụkụ buru ibu nke ndị agha nke ya. Dị ka akụkọ si kwuo, o wee sị, “Otu mmeri ọzọ dị otu a, anyị alaa n’iyi.”

Agha Nineve bụ mmeri agha e chepụtara nke ọma nye Rom, ma mgbe o kwụsịrị, Rom ma ọ bụ Peshia adịkwaghị enwe ike emesịa iguzogide nke ọma mwakpo nke Alakụba. Peshia bụ United States, Rom bụkwa ndị ọpapacy n’ime mmezu nke oge a nke agha Nineve. Midia-Peshia dị ka ike nwere mpi abụọ na-anọchite anya ike ahụ nwere mpi abụọ nke United States. N’oge iwu Sọnde, United States bụ nanị otu mpi, n’ihi na n’oge na-eduga n’iwu Sọnde, e hiwewo onyinyo nke anụ ọhịa ahụ, ma nhazi ahụ mejupụtara ijikọta mpi abụọ ahụ ka ha bụrụ otu. N’ime Daniel asatọ, e nwere mpi abụọ na-anọchite anya Alaeze Midia-Peshia, mpi Peshia wee pụta n’ikpeazụ.

Mgbe ahụ, eweliri m anya m elu, m wee hụ; ma lee, n’ihu osimiri ahụ ka otu ebule guzoro, nke nwere mpi abụọ; mpi abụọ ahụ dịkwa elu; ma otu karịrị ibe ya elu, nke ka elu apụtakwa n’ikpeazụ. Daniel 8:3.

Mpi abụọ nke United States—Republicanism na Protestantism—na-ejikọta bụrụ otu mgbe ụka na ọchịchị bịakọtara ọnụ iji kpụọ onyinyo nke anụ ọhịa ahụ. A na-emezu nguzobe ahụ n’uju mgbe a na-amanye akara nke anụ ọhịa ahụ n’iwu ụbọchị Sọnde. Nke a na-akọwapụta United States dị nnọọ ka Peasia n’iwu ụbọchị Sọnde. Rome meriri Peasia n’agha Nineveh. Otu Rome si merie Peasia dị mkpa n’akụkọ ihe mere eme, n’ihi atụmatụ agha Heraclius, Eze Ukwu Rome.

N’ikwu ya n’ụzọ dị mfe, Heraclius mezuru mwakpo mberede, n’adịghị ka mwakpo ịga n’ihu ozugbo. Edekọrọ mbọ ọ gbara iji mezuo mberede ahụ n’akụkọ ihe mere eme. Mberede ahụ gụnyere mkpebi ya ịwakpo n’oge oyi, nke na-abụghị ihe a na-emekarị n’oge akụkọ ihe mere eme ahụ, ma ọ kwụsịghị ebe ahụ. Heraclius malitere mbuso agha ya n’etiti ọnwa Septemba afọ 627 site n’ugwu (ugwu elu Armenia). Kama ịga n’ụzọ a tụrụ anya ya, ya bụ, ịga na ndịda kpọmkwem n’ebe isi obodo Peshia, Ctesiphon, dị, ọ tụgharịrị ụzọ buru ibu, na-aga n’ebe ndịda ọwụwa anyanwụ n’akụkụ mpaghara ókèala (ihe dịka ókèala Turkey na Iran nke oge a). O mechara tụgharịa gaa ndịda na ọdịda anyanwụ, gafee Osimiri Great Zab n’ụbọchị 1 nke Disemba, afọ 627. Nke a mere ka ndị agha ya guzo n’elu Ugwu-ala Nineveh (akụkụ ọwụwa anyanwụ nke Osimiri Taịgris), nso nmkpọmkpọ ebe Nineveh oge ochie. Mmegharị a sitere na ndịda gaa n’ugwu n’ihe metụtara ndị agha Peshia—ihe kpọmkwem megidere ihe ndị Peshia tụrụ anya ya. Ha tụrụ anya na ọ ga-anọgide na-agbasi mbọ ike ịga ndịda n’ebe Ctesiphon dị. O jidere onyeisi agha Peshia, Rhahzadh, n’amaghị ama ma mee ka ọ chụso Heraclius banye n’ala na-adịghị ya mma. O nyere ndị Rom ohere ịhọrọ ebe a ga-alụ agha n’ala dị larịị nso Nineveh. Nhazi agha a gbochiri ndị Rom ka a ghara ijide ha n’etiti ndị agha Peshia ma nyekwa ha ụzọ mgbapụ ma ọ bụrụ na ọ dị mkpa. Mgbe e jikọtara nke a na alụlụ dị n’ụbọchị agha ahụ na aghụghọ ịla azụ nke e mere ka o yie eziokwu n’oge ọgụ ahụ n’onwe ya, e nwere ọtụtụ ọkwa mberede. A na-ewere mbuso agha a siri ike e mere n’oge oyi na ụzọ mgbagharị a si n’akụkụ banye miri emi n’ime ala Peshia dịka otu n’ime ihe ndị Heraclius rụzuru kasị ukwuu n’ihe gbasara agha. O nyere aka imebi obi ike Peshia ma nye nnukwu aka n’ime mmeri ikpeazụ ndị Rom n’agha ogologo ahụ.

“N’agha Nineveh, nke e ji oké iwe lụso malite n’ụtụtụ ruo n’elekere nke iri na otu, e wepụrụ n’aka ndị Peasia ọkọlọtọ iri abụọ na asatọ, ma e wezụga ndị nke e nwere ike ịgbaji ma ọ bụ ịdọwa; e gburu akụkụ kasị ukwuu nke ndị agha ha n’ibe, ndị mmeri ahụkwa (ndị Rom), na-ezo ọnwụ ha onwe ha, nọrọ n’abalị ahụ n’ubi agha ahụ. E meghere obodo na obí eze nke Asiria nye ndị Rom maka oge mbụ.

“A chọghị ime ka eze ukwu Rom sie ike site n’ọgụ mmeri ndị o meriri; ma n’otu oge ahụ, sitekwa n’otu ụzọ ahụ, e kwadebere ụzọ nye ìgwè mmadụ ndị Saracen sitere n’Arabia, dịka ụkpara sitere n’otu mpaghara ahụ, ndị, ka ha na-agbasa n’ụzọ ha okwukwe ọchịchịrị na aghụghọ nke Mohammedan, n’oge na-adịghị anya kpuchiri alaeze Peshia na nke Rom abụọ ahụ.”

“A pụghị ịchọ ihe atụ nke eziokwu a nke zuru oke karịa nke e nyere n’okwu mmechi nke isiakwụkwọ sitere n’aka Gibbon, nke e si n’ime ya were mpekere okwu ndị bu ụzọ. ‘Ọ bụ ezie na e guzobeworị agha mmeri n’okpuru ọkọlọtọ Heraclius, mgbalị ahụ na-ekwekọghị n’okike yiri ka o gwụchara ike ha kama ime ka ọ rụọ ọrụ. Mgbe eze ukwu ahụ nọ na-emeri na Constantinople ma ọ bụ Jerusalem, ndị Saracen kwakọrọ otu obodo nta a na-amaghị ama n’ókèala Siria, ha wee gbujisie ụfọdụ ndị agha ndị gara inye ya enyemaka,—ihe na-emekarị, nke na-enweghị nnukwu ihe ọ pụtara, a sị na ọ bụghị na ọ bụ mmalite nke nnukwu mgbanwe. Ndị ohi ndị a bụ ndịozi Mohammed; obi ike agha ha nke ara siri n’ọzara pụta; ma n’ime afọ asatọ ikpeazụ nke ọchịchị ya, Heraclius tufuru n’aka ndị Arab mpaghara ndị ahụ ọ napụtara n’aka ndị Persia.”

“‘Mmụọ nke aghụghọ na ịnụ ọkụ n’obi, nke ebe obibi ya na-adịghị n’eluigwe,’ ka a tọhapụrụ n’ụwa. Olulu enweghị ngwụcha ahụ chọrọ naanị mkpịsị igodo iji meghee ya, mkpịsị igodo ahụ bụkwa ọdịda Chosroes. O jiri nlelị dọwaa akwụkwọ ozi nke otu nwa amaala na-amaghị ama si Mecca. Ma mgbe o siri n’‘ọkụ ebube’ ya da n’ime ‘ụlọ elu nke ọchịchịrị’ nke anya ọbụla na-apụghị ịbanye n’ime ya, aha Chosroes ga-apụ n’echiche na mberede n’ihu aha Mohammed; ọnwa mpekere ahụ yikwara ka ọ na-eche naanị ibili ya ruo mgbe kpakpando ahụ dara. Chosroes, mgbe e mebisịrị ya kpamkpam ma wepụrụ ya alaeze ya, e gburu ya n’afọ 628; a kpọkwara afọ 629 akara site na ‘mmeri a meriri Arabia,’ na ‘agha mbụ nke ndị Mohammedan busoro alaeze Rom.’ ‘Mmụọ ozi nke ise wee kpọọ opi, m wee hụ kpakpando ka o si n’eluigwe daa n’ụwa; e wee nye ya mkpịsị igodo nke olulu enweghị ngwụcha. O wee meghee olulu enweghị ngwụcha ahụ.’ Ọ dara n’ụwa. Mgbe ike nke alaeze Rom agwụsịla, ma nnukwu eze nke Ọwụwa Anyanwụ dina nwụrụ anwụ n’ụlọ elu ọchịchịrị ya, ịkwakọrọ otu obodo nta a na-amaghị ama n’ókè Syria bụ ‘mbido nke nnukwu mgbanwe.’ ‘Ndị ohi ahụ bụ ndịozi Mohammed, obi ike ara ha wee si n’ọzara pụta ìhè.’” Uriah Smith, Daniel and the Revelation, 495–497.

Agha Nineve nọchiri anya mmeri Rom nke oge a na-emeri United States n’iwu ụbọchị Sọnde, ma ọ bụ mmeri pyrrhic, n’ihi na ikpe na-aga n’ihu megide Rom na-amalite n’iwu ụbọchị Sọnde.

Khosroes bụ isi nke alaeze Peasia; ya mere, Peasia nke na-anọchi anya ọdịda nke United States n’oge iwu Sunday bụ mkpịsị-igodo nke na-emeghe olulu ahụ nke enweghị nsọtụ n’oge ọdịda nke alaeze nke isii n’amụma Akwụkwọ Nsọ. Ọ na-anọchi anya iwu Sunday nke amaokwu iri na isii, iri atọ na otu, na iri anọ na otu nke Daniel isi nke iri na otu, yana kwa, Nkpughe isi nke iri na atọ amaokwu nke iri na otu.

Lezienụ anya n’ihe onye ọsụ ụzọ Stephen Haskell kwuru banyere amaokwu ndị ahụ na otu akụkọ ihe mere eme ahụ:

“Ndị Arab, ma ọ bụ ndị Saracen, enwebeghị mgbe ha jiri ike ọ bụla metụta ụwa. N’akụkọ ihe mere eme nke mba nile, ndị nnwere onwe a nke ọzara gafere ihe fọrọ nke nta ka a ghara iburu ha n’uche. Okpukpe Mohammed jikọtara agbụrụ ndị ahụ gbasasịrị agbasa, wee zipụ ha pụta dịka ndị mmeri nke mba dị iche iche. Ọganihu ngwa ngwa nke soro ngwá agha ndị Saracen bụ, n’ókè dị ukwuu, n’ihi esemokwu dị n’etiti ndị Rom na Chosroes, isi nke alaeze Peshia nke oge ahụ. Esemokwu a butere ọdịda nke nke ikpeazụ. Peshia nke oge ahụ eguzowo dịka mgbidi mgbochi, na-egbochi ike Mohammed; ma mgbe ike ahụ dara, mgbochi ahụ apụla, ‘olulu miri emi na-enweghị nsọtụ’ meghere, ndị Saracen wee sọchie ụwa dịka idei mmiri. Mgbe ‘olulu miri emi na-enweghị nsọtụ meghere, anwụrụ ọkụ biliri nke zoro ihu anyanwụ.’ Onyonyo a siri ike, na-anọchi anya mmetụta ọchịchịrị nke okpukpe Mohammed, dịka ọ gbasara n’elu ụwa dum.” Stephen Haskell, The Story of the Seer of Patmos, 164, 165.

Mgbidi ahụ nke mgbochi n’akụkọ ihe mere eme nke Rom bụ mgbidi nkewa dị n’etiti ụka na ọchịchị, nke a na-ewepụ n’oge iwu Sọnde. E nwekwara ọkwa ọzọ n’ime mmeri Pyrrhic nke Rom meriri Peshịa n’agha Nineveh, n’ihi na e nwere agha Nineveh gara aga, nke na-anọchi anya Alfa, ma agha nke afọ 627 na-anọchi anya Omega. Agha ahụ mere n’afọ 612 T.K., ihe dị ka narị afọ iri na abụọ n’etiti ha. N’agha ahụ, njikọ aka okpukpu atọ meriri Asiria, ma nke a kpọrọ njedebe Alaeze Asiria.

A. T. Jones na-ekwu okwu banyere ọgụ alfa nke Nineveh:

“Ihe n’ọchịchị Asiria si n’ihe ọjọọ gaa n’ihe ka njọ, nke mere na n’afọ 612 T.K. e nwere ọzọ nnukwu nnupụisi sitere n’aka otu mba atọ ahụ, Nabopolassar n’onwe ya na-eduzi ya oge a. Nke a gara nke ọma kpamkpam: e mere Nineveh ka ọ bụrụ ikpokọta mkpọmkpọ ebe; e kewakwara Alaeze Asiria n’ime nkewa ukwu atọ,—Media jidere mpaghara ugwu ọwụwa anyanwụ na ugwu nke kacha nso, Babilọn jidere Elam na ndagwurugwu nile na ọzara nile nke Yufretis na Taịgris, ma Ijipt jidere ala nile dị n’ọdịda anyanwụ Yufretis. Akara nkwado nke njikọ a dị n’etiti Babilọn na Media bụ alụmdi na nwunye nke ada eze Media na Nebukadneza, nwa Nabopolassar. Ọ bụ n’ime imezu akụkụ nke ya n’ọgbụgba ndụ a megide Asiria ka Fero-Neko eze Ijipt rigoro imegide eze Asiria ịlụ agha megide Kake-mis n’akụkụ Yufretis, mgbe Eze Josaịa nke Juda pụrụ ịlụso ya ọgụ, a gbukwaa ya na Megido. Mgbe ahụ, ebe mpaghara ọdịda anyanwụ a nile gbasara eze Ijipt, ọ bụ n’iji ọbụbụeze ya ziri ezi, nke o nwetara site n’emeri n’agha, ka o wepụrụ Shalum, nwa Josaịa, n’ịbụ eze Juda, họpụta Eliakim ka ọ bụrụ eze Juda n’ọnọdụ ya, gbanwee aha ya ka ọ bụrụ Jehoiakim, ma tinye ụtụ isi n’ala ahụ.” 1 Chronicles 3:15; 2 Kings 23:31–35.” A. T. Jones, Review and Herald, March 15, 1898.

N’agha alfa nke Nineveh n’afọ 612 BC, Alaeze Ukwu Asiria bịara na njedebe, dịka alaeze nke isii n’amụma Akwụkwọ Nsọ si akwụsị na iwu Sọnde. Onye meriri n’agha ahụ bụ njikọ okpukpu atọ nke Babilọn, Ijipt na Midia. N’agha nke oge ahụ, Eze Josaya nwụrụ na Megido, si otú a na-anọchi anya Amagedọn. N’agha omega nke Nineveh n’afọ 627, a tọhapụrụ Islam nke ahụhụ nke atọ, dịka a na-ewepụ mgbidi nchebe dị n’Iwu Ọchịchị, dịka e gosipụtara ya n’otú Haskell siri kọwaa Peasia dịka “mgbidi mgbochi” nke nchebe a na-ewepụ mgbe e meriri Peasia. Ọnwụ Eze Josaya na Megido na-egosi agha mbụ nke Nineveh dịka ịbụ agha nke abụọ n’ụbọchị ikpeazụ. Nke ikpeazụ n’ime agha abụọ nke Nineveh n’afọ 627, mgbe a tụgharịrị mkpịsị igodo ma mepee olulu ahụ, bụ nke mbụ n’ụbọchị ikpeazụ, n’ihi na nke mbụ ga-abụ nke ikpeazụ. Agha mbụ nke Nineveh n’etiti Asiria na njikọ okpukpu atọ ahụ na-eduga na Amagedọn. Oge nke Ọchịchịrị nke abụọ na-amalite site n’agha Nineveh ma na-ejedebe na agha Nineveh.

Eziokwu ndị metụtara opi nke ise, nke bụ ahụhụ mbụ nke Mkpughe isi nke itoolu, bụ ihe ndị ọsụ ụzọ ahụ ghọtara na ọ bụ àmà doro anya nke akụkọ ihe mere eme karịa akụkụ ọ bụla ọzọ dị n’akwụkwọ Mkpughe. Uriah Smith kọwara eziokwu ahụ dị ka ndị a:

“‘AMAKWỤKWỌ 1. Mmụọ-ozi nke ise wee kpọọ opì, m wee hụ kpakpando ka ọ si n’eluigwe daa n’ụwa: e wee nye ya mkpịsị ugodi nke olulu ahụ na-enweghị nsọtụ.’”

“N’ihi nkọwa banyere opi a, anyị ga-adọtakwa ọzọ site n’akwụkwọ nke Maazị Keith. Onye odeakwụkwọ a na-ekwu n’ezie, sị: ‘Ọ fọrọ nke nta ka ọ bụrụ na e nweghị nkwenye kwekọrọ ọnụ nke ukwuu n’etiti ndị na-akọwa Akwụkwọ Nkpughe banyere akụkụ ọ bụla ọzọ ya dịka nke metụtara itinye opi nke ise na nke isii, ma ọ bụ ahụhụ mbụ na nke abụọ, n’aka ndị Saracen na ndị Turkey. Ọ pụtara ìhè nke ukwuu nke na o siri ike ka a ghọtahie ya. Kama otu amaokwu ma ọ bụ abụọ nke ga-akọwa nke ọ bụla, a na-eji isi nke itoolu dum nke Akwụkwọ Nkpughe, n’akụkụ abụọ hà nhata, kọwaa ha abụọ.’” Uriah Smith, Daniel and the Revelation, 495.

Pita nọ na Panium n’ibu ọrụ idozi ozi banyere bọl-ọkụ nke Nashville, e wee hụ ya n’ụzọ mbụ na ihe mejupụtara ahuhu mbụ ahụ kwekọrọ nke ọma na ihe mejupụtara iwu Ụka Ụka ga-abịa n’oge na-adịghị anya. Ọdụm nke ebo Juda kpughere nghọta a site n’ịmeghe ya, n’ịkwado ya n’usoro amụma ndị ọzọ Ọ tinyerela n’ọnọdụ ha tupu ahụ. Ndị odeakụkọ ihe mere eme ga-agba akaebe banyere ịdị mkpa nke mwakpo mberede nke Rom mezuru megide ndị Peshia n’afọ 627, ma mgbe ha mere nke a, ha rịba ama aghụghọ Heraclius si gbagharịa n’akụkụ na n’azụ Peshia n’oge oyi dịka ụzọ isi zoo onwe ya ruo mgbe oge mwakpo ahụ ruru.

Nwannaanyị White na-eme ka anyị mata na Rom na-eche naanị “ebe dị elu nke uru,” ma mgbe ahụ ọ ga-akụ.

“Okwu Chineke enyewo ịdọ aka ná ntị banyere ihe ize ndụ na-abịanụ; ọ bụrụ na a ghara ilebara nke a anya, ụwa Protestant ga-amata ihe nzube Rom bụ n’ezie, naanị mgbe oge agafela iji gbanahụ ọnyà ahụ. Ọ na-etolite n’ike nwayọ nwayọ n’enweghị mkpọtụ. Ozizi ya na-arụ ọrụ mmetụta ha n’ụlọ omeiwu, n’ime ụka, na n’obi mmadụ. Ọ na-akwakọba ụlọ ya ndị dị elu ma sie ike, n’ime ebe nzuzo ha ka a ga-emegharị mkpagbu ya ndị gara aga. Nwayọ nwayọ na n’enweghị onye na-enyo enyo ọ na-ewusi agha ya ike iji kwalite ebumnuche nke ya mgbe oge ga-abịa ka o tie ihe. Ihe niile ọ chọrọ bụ ebe ga-enye ya uru, ma a na-enye ya nke a ugbua. N’oge na-adịghị anya anyị ga-ahụkwa ma nwee mmetụta nke ihe nzube nke akụkụ Rom bụ. Onye ọbụla ga-ekwere ma rubekwa isi n’okwu Chineke ga-esi n’ihi nke a nweta ịta ụta na mkpagbu.” The Great Controversy, 581.

Dịka o mere n’oge Eze Ukwu Heraclius, ọchịchị papa anọwo na-aga n’ihu n’ebe ebumnuche ya dị “n’uzo nzuzo na n’atụghị anya” n’ime mmezu nke Aịsaịa isi nke iri abụọ na atọ, ebe e chefuru akwụna Taịa n’akụkọ ihe mere eme nke alaeze nke isii nke amụma Akwụkwọ Nsọ. Mwakpo nzuzo na mberede nke Heraclius bụ ka ụwa chefuo ọchịchị papa site n’afọ 1798 ruo n’iwu Sọnde. Ahịrị n’elu ahịrị, nsogbu nke mbụ na-anọchi anya nsogbu nke atọ na nke ikpeazụ. N’ime nsogbu nke mbụ, e nwere nkwupụta e mere nke dakọtara kwa na akụkọ ihe mere eme nke Alakụba na oge nke ịnọchite akara nke otu narị puku na iri anọ na anọ.

E nyekwara ha iwu ka ha ghara imebi ahịhịa nke ụwa, ma ọ bụ ihe ọ bụla na-acha ndụ ndụ, ma ọ bụ osisi ọ bụla; kama naanị ndị ahụ ndị na-enweghị akara nke Chineke n’egedege ihu ha. E nyekwara ha ikike ka ha ghara igbu ha, kama ka a taa ha ahụhụ ọnwa ise: ma ahụhụ ha dị ka ahụhụ nke akpị, mgbe ọ tara mmadụ. N’ụbọchị ndị ahụ ndị mmadụ ga-achọ ọnwụ, ma ha agaghị ahụ ya; ha ga-achọkwa ịnwụ anwụ, ọnwụ ga-agbapụkwa n’ihu ha. Mkpughe 9:4–6.

Tupu a tụgharịa mkpịsị igodo ahụ n’agha Nineveh, nke bụ iwu Sọnde na-abịa n’oge na-adịghị anya, ndị otu narị puku iri anọ na anọ ahụ e mechiela akara ha ugbua. N’oge iwu Sọnde ahụ, mbibi nke obodo ndị ahụ, nke e ji bọl ọkụ Nashville bido ya, ka a na-anọchi anya ya dịka oge nke “ọnwa ise,” mgbe agha na-ewe iwe, ma a na-ebidokwa ịsa ahụ n’ọbara papal nke abụọ, n’ime mmezu nke azịza e nyere ndị martyr nke Oge Ọchịchịrị n’akara nke ise.

Ma mgbe O meghere akara nke-ise, ahụrụ m n’okpuru ebe ịchụàjà mkpụrụ-obi ndị ahụ e gburu n’ihi okwu Chineke na n’ihi àmà ahụ ha jidere; ha wee tie mkpu n’olu dị ukwuu, sị, Ruo ole mgbe, Onyenwe anyị, Onye dị nsọ na Onye eziokwu, ka Ị na-ekpeghị ikpe ma na-abọtaghị ọbara anyị ọ́bọ̀ n’aka ndị bi n’elu ụwa? E wee nye onye ọ bụla n’ime ha uwe-ukwu ọcha; e wee gwa ha ka ha zuo ike nwa oge ọzọ, ruo mgbe a ga-emezu ọnụ ọgụgụ nke ndị ozi ibe ha na ụmụnna ha, ndị a ga-egbu dị ka e gburu ha. Mkpughe 6:9–11.

Ndị nwụrụ n’ihi okwukwe n’Oge Ọchịchịrị bụ ìgwè mbụ nke na-anọchi anya ndị nwụrụ n’ihi okwukwe nke Rom nke oge a n’oge nsogbu iwu Ụka n’Ụbọchị Sọnde. Tupu nsogbu ahụ erute, a na-akàrà otu narị puku iri anọ na anọ ahụ, usoro ịkàrà ahụ malitekwara na 9/11 site n’ịbịarute nke Alakụba nke ahụhụ nke atọ, na ifesa mmiri ozuzo ikpeazụ ahụ. Mgbe ndị nwụrụ n’ihi okwukwe n’Oge Ọchịchịrị mbụ ahụ jụrụ mgbe a ga-ekpe papacy ikpe, a gwara ha na a ga-enwe ìgwè nke abụọ nke ndị nwụrụ n’ihi okwukwe mgbe a ga-emeghachi Oge Ọchịchịrị ahụ, nke bụ mgbe a ga-emezu isi-okwu nke ọgụ Nineveh n’iwu Ụbọchị Sọnde na-abịa n’oge na-adịghị anya. Tupu ezuo ìgwè nke abụọ nke ndị nwụrụ n’ihi okwukwe ahụ, a na-akàrà otu narị puku iri anọ na anọ ahụ, a na-akọwapụtakwa oge ịkàrà ahụ nke malitere na 9/11 n’akàrà nke ise; n’ihi na mkparịta ụka e depụtara n’ebe ahụ dị n’Akwụkwọ Mkpughe isi nke isii, amaokwu ITOO ruo IRI NA OTU, ya mere na-akara mmalite na njedebe nke ịkàrà ahụ site na 9/11. Njedebe ahụ na-ebute mbibi nke Alakụba dị ka e depụtara ya n’Akwụkwọ Mkpughe ITOO, IRI NA OTU, ndị ahụ e kàràkwa ga-emezu ahụmịhe Daniel nke e gosiri n’akwụkwọ Daniel ITOO, IRI NA OTU.

Anyị ga-aga n’ihu na ihe ndị a n’isiokwu na-esonụ.