Akụkọ Zoro Ezo nke Amaokwu Iri Anọ — Nọmba Iri na Itoolu

Akwụkwọ Daniel na Mkpughe na-emekọrịta ibe ha, nke pụtara na mgbe ha nọkọtara ọnụ, a na-emezu ha n’izozu oke.

Alaeze ndị eze nke amụma Akwụkwọ Nsọ ga-abụ ihe onye na-amụ amụma ga-elekwasị anya na ya, n’ihi na ọ bụ n’ime ha ka e ji kpọmkwem gosipụta akụkọ ihe mere eme nke mpụga nke ụbọchị ikpeazụ.

Akụkọ ihe mere eme dị nsọ, ma ọ bụ “mmegharị ukwu nke imezigharị ihe,” ma ọ bụ “ibili na ọdịda nke alaeze ndị dị iche iche;” akụkọ ihe mere eme dị nsọ bụ okwu nke ndụ ma ọ bụ ọnwụ n’Okwu Chineke. Pọl dere na 2 Ndị Tesalonaịka isi nke abụọ na ndị na-adịghị ahụ eziokwu n’anya, ma n’ihi nke a nata aghụghọ siri ike; na-eme ya n’ihi na ha họọrọ ịjụ ozi ahụ Pọl kọwara n’amaokwu ahụ. Amaokwu ahụ na-egosi mmekọrịta dị n’etiti Rom nke ndị ọgọ mmụọ na Rom nke ndị popu, nke bụkwa mmekọrịta dị n’etiti Pegamọs na Taya taịra, bụrụkwa mmekọrịta dị n’etiti ígwè na ụrọ, nakwa, mmekọrịta dị n’etiti dragọn na anụ ọhịa. Ibili nke Rom nke ndị popu nke Taya taịra nọchiri anya ya, na ọdịda nke Rom nke ndị ọgọ mmụọ nke Pegamọs nọchiri anya ya, bụ eziokwu nke ndị na-anata aghụghọ siri ike kpọrọ asị.

N’akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite, esemokwu dị n’etiti ndị Millerite na ndị Protestant nke rutere n’akụkụ chaatị ndị ọsụ ụzọ nke afọ 1843 gbasara ike akụkọ ihe mere eme nke e gosipụtara dịka “ndị na-apụnara ndị gị ihe” n’amaokwu nke iri na anọ nke Daniel isi nke iri na otu. Ọ̀ bụ ndị na-apụnara mmadụ ihe ahụ bụ ịrị elu nke Rom ndị ọgọ mmụọ dịka ndị Millerite siri kwusie ike, ka ọ bụ ọdịda nke ndị Seleucid dịka ndị Protestant siri kwuo?

Akụkọ ihe mere eme nke Akwụkwọ Nsọ bụ ọhụụ ahụ Sọlọmọn kwuru na onye na-enweghị ya ga-ala n’iyi. Ndị Millerite ghọtara ma kwusa otu narị afọ na afọ iri ise ahụ e gosiri dịka “ọnwa ise” n’Isi nke itoolu nke Mkpughe, amaokwu nke ise na nke iri, ma ha akpụpụtaghị omimi nke ọma n’akụkọ ihe mere eme a nọchiri anya ya n’isi nke itoolu nke Mkpughe. Ha kọwara nke ọma ọnwa ise nke amaokwu nke iri, ma o doro anya na ha chere na n’ihi na amaokwu nke ise na nke iri abụọ nwere okwu a bụ “ọnwa ise,” na ọ pụtara nanị itinye nkwusioru ike n’amụma nke mmegbu ahụ e nọchiri anya ya n’ime amaokwu abụọ ahụ. Ugbu a a pụrụ igosi ya n’ụzọ dị mfe na mgbe amaokwu nke ise nọchiri anya “ọnwa ise,” ọ nọchiri anya otu narị afọ na afọ iri ise nke malitere n’ọnwụ Mohammed n’afọ 632, ma kwụsị n’afọ 782 site n’ime ihere Ezeanyị Nwanyị Irene nke Alaeze Byzantium, ma ọ bụ alaeze Rom nke ọwụwa anyanwụ.

Ndị ọsụ ụzọ ahụ ziri ezi n’itinye amaokwu nke iri n’ọrụ dịka agha Nicomedia n’ụbọchị Julaị 27, 1299, dịka mmalite nke otu narị afọ na iri ise, nke mechiri site n’ịweda Constantine ikpeazụ nke chịrị na Constantinople n’ụbọchị Julaị 27, 1449. Ahịrị n’elu ahịrị, oge nke otu narị afọ na iri ise na-akọwapụta Islam zuru ụwa ọnụ, dịka e siri nọchite ya anya site n’ahụhụ mbụ nke Islam nke Arabia na ahụhụ nke abụọ nke Islam nke Turkey. Islam ahụ nke wedara ma eze ukwu ma eze nwaanyị n’otu oge na-egosi Islam zuru ụwa ọnụ na-emeri alaeze nke mejupụtara nwanyị, nke Irene nọchiri anya ya, na nwoke, nke Constantine ikpeazụ nọchiri anya ya.

N’ime otu narị afọ na iri ise ahụ nke na-ejedebe n’ime mmechuihu Irene, Islam nke Arabia na-achịkwa mpaghara ma ọ bụ ókèala nke Byzantium, na-ahapụ Irene n’ọnọdụ mmechuihu dị ukwuu nke mere na a manyere ya ịkwụ ụtụ ruo afọ atọ, tinyere mmegbu ndị ọzọ. Mgbe mmechuihu Constantine nke ikpeazụ mere, ọ kpọrọ akara mmalite nke oge afọ anọ nke na-ejedebe n’ọkpụkpụ mgbede na nkwatu isi obodo Rom nke ọwụwa anyanwụ. N’ọnọdụ abụọ ahụ, ọ bụ Islam—Islam Arabian maka Irene na Islam Turkish maka Constantine nke ikpeazụ. N’ụbọchị ikpeazụ ndị a, Islam zuru ụwa ọnụ, dịka ndị àmà abụọ nke Islam Arabian na Islam Turkish, e gosipụtara n’ihe ọjọọ nke mbụ na nke abụọ; ga-ebu ụzọ were ókèala ahụ, emesịa isi obodo ahụ. Njikọ ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke ụbọchị ikpeazụ ahụ, nke Constantine nke Rom nke ọwụwa anyanwụ na-anọchi anya ya, lụrụ n’ụzọ ihe nnọchianya na njikọ okpukpe nke ụbọchị ikpeazụ ahụ, nke Irene nke Rom nke ọwụwa anyanwụ na-anọchi anya ya. Ana m eji okwu njikọ ndọrọ ndọrọ ọchịchị na nke okpukpe gosi na ihe nnọchianya nke onyinyo anụ ọhịa ahụ na-apụta mbụ na United States ma emesịa n’ụwa. Onyinyo anụ ọhịa ahụ bụ alụmdi na nwunye ihe nnọchianya nke Constantine na Irene, ndị a na-emechuihu ha abụọ site n’ịla ókèala ha na isi obodo ha n’aka Islam.

A na-achọpụta alụmdi na nwunye ha site n’ịhazi akụkọ ihe mere eme abụọ ahụ n’otu, ma e gosipụtara ya n’ụdị site n’alụmdi na nwunye dị n’etiti Constantia na Licinius n’afọ 313 mgbe e tinyere Iwu Milan n’ọrụ, ma ụka ihe nnọchianya nke Smyrna kwụsịrị, ụka ihe nnọchianya nke Pergamos amalitekwa. Ndị Pọl na-akọwa dị ka ndị na-anata aghụghọ siri ike jụrụ ịhụ ozi ịdọ aka ná ntị nke Pọl, nke gụnyere ọdịda n’okwukwe, tupu e kpughee nwoke nke mmehie. Ọdịda n’okwukwe ahụ na-eme n’akụkọ ihe mere eme nke Pergamos, e kpughekwara nwoke nke mmehie n’afọ 538, mgbe ụka nke Thyatira malitere.

Akụkọ ihe mere eme nke Rom nke ọwụwa anyanwụ na-enye ndị àmà abụọ banyere eziokwu amụma ahụ nke a na-anọchikwakwa anya ya n’ime mmekọrịta ihe nnọchianya dị n’etiti Rom nke ọwụwa anyanwụ na Rom nke ọdịda anyanwụ. N’ime mmekọrịta ahụ, Rom nke ọdịda anyanwụ bụ chọọchị, Rom nke ọwụwa anyanwụkwa bụ steeti. Rom bụ ngwakọta nke chọọchị na steeti, dịka e si nọchite ya anya dị ka ígwè na ụrọ n’akwụkwọ Daniel isi nke abụọ.

Ihe kpatara e ji nwee ike ịhụ n’ezie na n’ụbọchị ikpeazụ Islam zuru ụwa ọnụ na-abịa imegide ike a na-anọchi anya ya dịka njikọ nke ụka na ọchịchị, na-ewere ókèala ya na isi obodo ya, na-akwado ya site n’akaebe abụọ ọzọ sitere n’akụkọ nsọ nke Mkpughe isi itoolu. Osman meriri ókèala Nicomedia na July 27, 1299, ma o wee merikwa ókèala Nicaea afọ abụọ ka e mesịrị n’afọ 1301. Nwa ya nwoke meriri isi obodo Nicaea n’afọ 1331, otu nwa ahụkwa meriri isi obodo Nicomedia n’ime nnọchibido afọ anọ nke kwụsịrị n’afọ 1337. Ndị ọsụ ụzọ depụtara July 27, 1299 na Osman, ma ha eleghị agha sochirinụ anya, ya bụ agha Nicaea, dịka nzọụkwụ nke abụọ n’akụkọ ihe mere eme n’ịtọlite Alaeze Ottoman. July 27, 1299 bụ nzọụkwụ mbụ n’ime ọtụtụ nzọụkwụ iji ruo n’iwu Sunday. Nzọụkwụ abụọ mbụ nke Islam ndị Turkey kpọpụtara mmalite nke amụma nke kwụsịrị n’afọ 1449, mesịa ọzọ n’afọ 1840, mesịa ọzọ na 9/11, ma mesịa ọzọ na December 31, 2023.

Nke mbụ n’ime nzọụkwụ abụọ ahụ gosiri ọ bụghị naanị mmalite nke otu narị afọ na iri afọ ise, kama o gosikwara mmalite nke afọ iri atọ na asatọ. Ọ malitere mgbe Osman jidere ókèala Nicomedia, ma ọ kwụsịrị afọ iri atọ na asatọ ka e mesịrị mgbe nwa Osman jidere obodo isi Nicomedia na njedebe nke nnọchibido afọ anọ n’afọ 1337. Ọnụọgụ iri atọ na asatọ na-anọchi anya “ibilite,” ma nzọụkwụ mbụ ahụ nke Osman jidere ókèala ahụ gosiri ibilite nke Alakụba ndị Turkey. N’ime nzọụkwụ mbụ ahụ nke afọ iri atọ na asatọ, nnọchibido “afọ anọ” na-akara njedebe ya. N’oge nzọụkwụ ikpeazụ nke otu narị afọ na iri afọ ise ahụ, a na-eweta mmechuihu ahụ, ma afọ anọ ka e mesịrị, n’afọ 1453, a na-ejide obodo isi nke Rom ọwụwa anyanwụ.

Ma ọ̀ bụ ndị Ottoman Turks na 1453, ma ọ̀ bụ nwa Osman nke weghaara Nicomedia na 1337 na Nicaea na 1331, n’ihe omume atọ ahụ nile, obodo-isi ọ bụla arụwo ọrụ n’oge ụfọdụ n’akụkọ ihe mere eme dịka isi obodo Rom nke ọwụwa anyanwụ. Ahịrị atọ ahụ nile na-akọwapụta mmeri e meriri Rom nke ọwụwa anyanwụ. Nke ọ bụla n’ime ahịrị atọ ahụ na-egosi Islam ka ọ na-ebu ụzọ merie ókèala ahụ, e mesịa isi obodo Rom nke ọwụwa anyanwụ. Aha isi obodo atọ ahụ nile bụ otu aha ahụ e ji mara ókèala ahụ. Nke ọ bụla n’ime ahịrị atọ ahụ nwere ndị nnọchiteanya akụkọ ihe mere eme pụrụ iche nke alfa na omega. Mgbe a na-akọwapụta mmekọrịta dị n’etiti ụka na steeti site n’ime Islam iweda ma eze ukwu ma eze nwanyị ala, mmechuihu amụma ahụ na-ejikọta ahịrị ha na Rom nke ọdịda anyanwụ, nke Constantine the Great mekwara ka e wedaa ya ala mgbe o họọrọ Constantinople karịa obodo Rome na 330. Mmechuihu ikpeazụ nke Rom nke ọdịda anyanwụ bịara na 476 site n’aka eze ukwu ikpeazụ ya, ma site n’oge ahụ gaa n’ihu ọ gara n’ihu ịdaba ngwa ngwa.

Rom nke ọdịda anyanwụ, n’ihe metụtara Rom nke ọwụwa anyanwụ, bụ ụka; ọwụwa anyanwụ bụ steeti. Nlelị n’mmalite na 330, emesịa nlelị na 476, ma mesịa na 782, ma ọzọkwa na 1449. Ahịrị nlelị malitere site n’ịkewa otu alaeze, nke n’afọ 476 soro ya bụrụ nlelị nke ida eze-ukwu ahụ, ya mere kwa alaeze-ukwu ahụ, ka e wee soro ya site n’aka Alakụba wetara nlelị mbụ n’ókèala nke ọwụwa anyanwụ na 782, ma emesịa n’isi obodo nke ọwụwa anyanwụ na 1453.

Alakụba nke amụma Baịbụl na-eme ka e pụta ìhè ahịrị nke Rom nke ọwụwa anyanwụ na nke ọdịda anyanwụ, ma ìhè Alakụba na-amịpụta taa kwekọrọ na ya, ma ọ dịkwa anya nke ukwuu karịa ihe ìhè ntọala nke Alakụba bụụrụ ndị ọsụ ụzọ Millerite. Oge nnwale ahụ nke malitere n’afọ 2024 site n’ajụjụ onye bụ “ndị na-apụnara mmadụ ihe nke ndị gị nke ga-eme ka ọhụụ ahụ guzosie ike” bụ alfa nke oge nnwale ahụ, ma ugbu a, n’ọgwụgwụ oge nnwale ahụ, ìhè sitere n’isiokwu Alakụba nke Mkpughe isi nke itoolu na-agbakwụnye ndị àmà nke Rom nke ọdịda anyanwụ na nke ọwụwa anyanwụ ndị a na-enyochabeghị ma ọlị ruo ụbọchị ikpeazụ ndị a ugbu a.

Ahịrị amụma nke Alakụba, dịka e gosiri ha n’isi nke itoolu ruo nke iri na otu, na-achịkọta ahịrị akụkọ ihe mere eme ndị dị n’amaokwu nke iri ruo nke iri na isii nke Daniel iri na otu, site n’inye àmà ndị na-ejikọta na ahịrị ndị a na-atụlerị n’isiokwu ndị a. Ma n’ime ihe atụ amụma nke ịrị elu Alakụba ka ịrị elu nke ma mmegharị ndị Millerite ma mmegharị nke puku narị na iri anọ na anọ dịkwa. Oge abụọ nke afọ anọ, ndị e debere nke ọma n’ime ma bụrụkwa akụkụ nke amụma oge dị n’Mkpughe itoolu, na-agba àmà banyere afọ anọ ahụ site n’afọ 1840 ruo n’afọ 1844. N’afọ 1844, oge amụma adịkwaghị, ya mere a na-akọwa oge ihe nnọchianya ahụ nke afọ anọ site n’àgwà amụma ya, ọ bụghị site n’oge. Oge afọ anọ mbụ ahụ na-akọwa Alakụba na-emeri Nicomedia, bụbu isi obodo nke alaeze Rom nke ọwụwa anyanwụ, n’afọ 1337, afọ iri atọ na asatọ mgbe nna ya merichara mpaghara ahụ. Afọ anọ nke abụọ ahụ na-akọwa mmechuihu nke ndị ọchịchị ndọrọ ndọrọ ọchịchị na nke okpukpe nke Rome nke ọwụwa anyanwụ n’afọ 1449, nke Alakụba kpatara; afọ anọ nke atọkwa na-akọwa ngosipụta dị ebube nke ike Chineke mgbe mmụọ ozi ahụ nke ji ebube ya mee ka ụwa na-enwu gbaa rịdatara n’ụbọchị Ọgọst 11, 1840.

Akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite banyere mmụọ ozi nke mbụ na nke abụọ kwekọrọ na akụkọ ihe mere eme nke mmụọ ozi nke atọ n’oge a na-akàrà otu narị puku na puku iri anọ na anọ ahụ. Ọrụ ikpeazụ ahụ nke ịkàrà bụ ihichapụ mmehie, ọ bụ njikọta nke Ịdị-nsọ na mmadụ, ọ na-eme kwa n’oge agha nke Alakụba na-eweta.

Mmezu zuru okè nke amụma ọ bụla dị n’ụbọchị ikpeazụ, ya mere akụkụ Akwụkwọ Nsọ a na-akọwapụta ịkabido akara nke puku mmadụ narị otu na iri anọ na anọ ahụ. Amụma banyere Islam dị na Mkpughe isi nke itoolu na-enye mkpịsị ugodi akụkọ ihe mere eme nke na-eweta ihe atụ zuru ezu karịa niile banyere ike ahụ nke na-ejikọta nguzobe ọhụụ ahụ ọnụ n’ime akụkọ ihe mere eme nke kwụsịrị na Ọgọst 11, 1840, mgbe e jidere Islam ka ọ ghara ịga n’ihu. Site n’ebe ahụ, àmà nke Mkpughe isi nke itoolu gbasara ruo n’isi nke iri na akụkọ ihe mere eme nke mmụọ ozi mbụ na nke abụọ. Mgbe ahụ, n’isi nke iri na otu, ahuhu nke atọ ahụ na-abịa na mberede n’iwu ụbọchị Sọnde, nke bụ mgbe mkpu ukwu nke mmụọ ozi nke atọ malitere. Isi nke itoolu bụ mkpịsị ugodi Islam n’ịhazi ịrị elu na ọdịda nke alaeze dịka e si depụta ha n’ime Daniel na Mkpughe. Isi nke iri na nke iri na otu na-akọwapụta ahụmịhe nke puku mmadụ narị otu na iri anọ na anọ ahụ, bụ ụmụ agbọghọ amamihe. Isi nke itoolu na-akọwapụta akara ahụ nke na-eguzobe ọhụụ mpụga, isi nke iri na nke iri na otu kwa na-akọwapụta ọhụụ ime nke metụtara iso Nwa Atụrụ ahụ banye n’Ebe Kachasị Nsọ.

Mkpughe nke iri nke Mkpughe na-amalite na Kraịst dịka mmụọ ozi dị ike nke na-arịdata ya na obere akwụkwọ e meghere emepe. E mezuru ihe omume ahụ n’August 11, 1840, na njedebe nke amụma nke Mkpughe itoolu nke na-akọwa narị afọ atọ na iri itoolu na otu na afọ, na ụbọchị iri na ise. Mkpughe iri na-akọwa akụkọ ihe mere eme site n’ebe ahụ gaa n’ihu ruo mgbe ozi ahụ ghọrọ ilu n’afọ́ John n’October 22, 1844. Afọ anọ ahụ site na 1840 ruo 1844 na-amalite na mbata nke mmụọ ozi mbụ ma kwụsị na mbata nke mmụọ ozi nke atọ. Afọ anọ ndị ahụ nke sochiri mezuru nke August 11, 1840 ka e jiri afọ anọ site na July 27, 1449 ruo 1453 nọchite anya ha na mmalite nke narị afọ atọ na iri itoolu na otu na afọ, na ụbọchị iri na ise. Oge afọ anọ abụọ ahụ kwekọrọkwa na afọ anọ nke nnọchibido Nicomedia site na 1333 ruo 1337. N’ihe nnọchianya, e meriri Rom nke ọwụwa anyanwụ ugboro atọ site n’aka Islam. Nke mbụ bụ na nnọchibido Nicaea na 1331, mgbe ahụ nnọchibido Nicomedia nke afọ anọ na 1337, ma mesịa nnọchibido Constantinople na 1453.

Diocletian kewara Rom n’iwu n’ọdịda anyanwụ n’iwu na 293, Constantine kewakwara Rom n’iwu n’ọwụwa anyanwụ na ọdịda anyanwụ n’amụma na 330. Na 395, n’oge ọnwụ eze ukwu Theodosius I, e kewara alaeze ukwu ahụ n’ụzọ zuru ezu na nke na-adịgide adịgide, dịka o siri nyefee ọwụwa anyanwụ na ọdịda anyanwụ n’aka ụmụ ya ndị nwoke abụọ. Chọọchị Katọlik kewara n’ọwụwa anyanwụ na ọdịda anyanwụ na 1054 n’oge “oke nkewa” ahụ. Nkewa ahụ mere nwayọ nwayọ, dị ka mbibi nke sochiri ya merekwa. Nkewa ahụ ka dịgide ruo taa. N’ime afọ iri ise site n’oge ahụ, chọọchị ọdịda anyanwụ dị na Rom malitere ihe dị ka narị afọ abụọ nke agha ntụte megide Alakụba. Rom ọdịda anyanwụ dara mgbe o tufuru eze ukwu ikpeazụ ya na 476. Rom ọwụwa anyanwụ dara na 1453. Rom papal dara na 1798. Rom ndị na-ekpere arụsị kewara gaa n’ọwụwa anyanwụ na ọdịda anyanwụ na 293, 330 na 395. Rom papal kewara gaa n’ọwụwa anyanwụ na ọdịda anyanwụ na 1054. Sister White na-akọwapụta ịrị elu na ọdịda nke alaeze dị iche iche dị ka isi ihe ntọaka mbụ n’ịmụ Okwu Chineke.

Alaeze ndị a na-ewepụta n’ìhè nke akụkọ ihe mere eme site n’isi nke itoolu nke Mkpughe na-eme ka nkwubi okwu ahụ sie ike na ọ bụ Rom ka ọhụ ahụ na-eguzobe. Njikọ amụma dị n’etiti Alakụba na puku narị anọ na iri anọ na anọ bụ ihe àmà nke ozi mkpu etiti abalị ahụ, nke e sere onyinyo ya site n’ịnyịnya Kraịst batara n’ime Jerusalem n’elu nwa ịnyịnya ibu, ka e ji amụma oge nọchite anya ya, nke malitere n’oge ahụhụ mbụ, gara n’ihu n’akụkụ nke abụọ nke amụma ahụ n’ime ahụhụ nke abụọ, ma ruo n’imezu ya n’akụkọ ihe mere eme nke afọ anọ ebe mmegharị Millerite nke mmụọ ozi mbụ na nke abụọ bidoro site n’imezu nke otu amụma ahụ kpọmkwem. Amụma ahụ malitere na akara “afọ iri atọ na asatọ na afọ abụọ” (1299 na 1301) nke gosiri ịrị elu nke Alakụba, ma o kwụsịrị na akara “afọ iri atọ na asatọ na afọ abụọ” (1838 na 1840) nke gosiri ịrị elu nke ndị Millerite.

N’afọ 1844, na njedebe nke afọ anọ nke ndị Millerites, nke e ji nnọchibido nke 1333 ruo 1337, na 1449 ruo nnọchibido nke 1453 gosi ihe atụ ya, oge amụma ekwesịghịkwa itinye n’ọrụ ọzọ. Ibulite ọkọlọtọ nke puku mmadụ narị otu na iri anọ na anọ ahụ jikọtara kpọmkwem na amụma ahụ ebe e buliri Islam elu.

Puku narị na iri anọ na anọ ahụ na-egosipụta agwa Kraịst nke ọma n’ụzọ zuru oke, ma Kraịst bụkwa, n’etiti ihe nnọchianya ndị ọzọ, “vine a họpụtara ahọpụta.” A kọwara Ishmael dịka nwoke “ọhịa” n’Akwụkwọ Jenesis 16:12.

Okwu a sụgharịrị dị ka “anụ ọhịa” bụ ịnyịnya ibu Arabia nke ọhịa. Ndị nnọchi anya Kraịst n’ụbọchị ikpeazụ ndị a na-agba n’elu ozi nke ịnyịnya ibu Arabia nke ọhịa, ịnyịnya ibu ahụ Kraịst jiri banye na Jerusalem, ịnyịnya ibu ahụ nke mechara kwuo okwu mgbe Belam kụchara ya ugboro nke atọ. Ndị ozi ahụ kpọsara ozi nke nyere ozi mmụọ ozi mbụ ike n’afọ 1840 ahụghị amụma dị mkpa ma dịkwa mkpa nke otu narị afọ na iri ise n’ime otu akụkọ amụma ahụ ebe ozi ahụ nyere mmegharị ahụ ike dị. Ha ahụghịkwa oge abụọ nke afọ anọ n’ime otu amụma oge ahụ nke kpọpụtara n’ụdị akụkọ ihe mere eme nke 1840 ruo 1844. Ọdụm nke ebo Juda ugbu a na-emeghe ìhè sitere n’“ụzọ ochie” nke a na-ahụtụbeghị mbụ, ọ bụkwa ìhè nke kwekọrọ n’ìhè ahụ nke na-emeghe kemgbe Disemba 31, 2023. Ọ na-ewepụ obi abụọ ọ bụla banyere ma ọ bụ Islam ka na-eti Nashville. Ìhè ahụ na-eme ka akara Rome doo anya, si otú a bụrụ nkwupụta omega nye esemokwu alpha nke n’afọ 2024 banyere ndị ohi nke ndị gị, ọ bụkwa akara omega nke esemokwu banyere otu akara ahụ n’akụkọ ihe mere eme Millerite. Ọ na-akọwapụta na Islam nke amụma oge nke Mkpughe itoolu bụ ozi nke mpụga n’oge akụkọ ime nke oge ịkachasị akara nke otu narị puku iri anọ na anọ. Anyị ewerewo oge ụfọdụ na-akụzi eziokwu a, ma ugbu a a pụrụ igosi ya n’elu otu ahịrị nke na-amalite na Mkpughe itoolu ma kwụsị na Mkpughe iri na otu. Oge nke atọ nke afọ anọ jikọtara na amụma oge Islam nke mezuru site n’afọ 1840 ruo 1844 na-akọwa n’ụdị ihe atụ oge ịkachasị akara nke otu narị puku iri anọ na anọ. Site n’oke ala ọma jijiji nke Mkpughe iri na otu, a na-ebuli otu narị puku iri anọ na anọ elu dịka ọkọlọtọ.

N’Isi Ezekiel iri atọ na asaa, iwulite ndị nke Chineke dị ka agha bụ usoro nzọụkwụ abụọ nke e jirila okike Adam mee ihe nnọchianya ya. Nke mbụ, e si n’ụrọ kpụpụta Adam, emesịa Kraịst fụnye ya ume nke ndụ. N’Ezekiel, amụma mbụ na-akpụ ozu ndị ahụ, ma ha ka bụ ndị nwụrụ anwụ. Mgbe ahụ, a fụnyere ifufe anọ ahụ n’ahụ ndị ahụ, ha wee bilie dị ka agha dị ike. Ọnụọgụ iri atọ na asatọ na iri anọ na-anọchite anya nzọụkwụ abụọ ahụ.

Anyị ga-aga n’ihu n’ihe ndị a n’isiokwu na-esonụ.