E nwere ntụaka iri na atọ banyere ụbọchị n’akwụkwọ Ezikiel; isii metụtara Jerusalem, isii metụtara Ijipt, otu kwa metụtara Taịa. A tọrọ ntụaka ndị a niile n’ime ọnọdụ nnupụisi, nke ọnụọgụ “iri na atọ” na-anọchi anya ya. N’afọ sochirinụ mgbe nwunye Ezikiel nwụsịrị n’ihi ọrịa mberede, nke kpọrọ mmalite nke nnọchibido nke atọ, e nyere Ezikiel iwu ka o kwuo megide Ijipt, na-akọwapụta na ọ ga-abụ ala tọgbọrọ n’efu ruo afọ iri anọ.

M ga-eme kwa ka ala Ijipt tọgbọrọ n’efu n’etiti mba ndị tọgbọrọ n’efu, obodo-ya dịkwa n’etiti obodo ndị e bibiri ebibi ga-atọgbọrọ n’efu afọ iri anọ: m ga-achụsasịkwa ndị Ijipt n’etiti mba nile, meekwa ka ha gbasasịa n’ime mba dị iche iche. Ma otu a ka Onyenweanyị Jehova kwuru; N’ọgwụgwụ afọ iri anọ ka m ga-achịkọta ndị Ijipt n’ime ndị mmadụ ebe a chụsasịrị ha: M ga-emekwa ka ndọta n’agha nke Ijipt laghachi, meekwa ka ha lọghachi n’ala Pathros, n’ala ebe obibi ha; ha ga-adịkwa n’ebe ahụ dịka alaeze dị ala. Ezikiel 29:12–14.

Nnọchibido ahụ malitere n’afọ 587 tupu Kraịst, mgbe e nyere Ezikiel iwu ka o kwuo okwu. N’amaokwu ‘iri na asaa’, afọ 571 tupu Kraịst na-egosi na a ga-enye Babilọn Ijipt dị ka ụgwọ maka ọrụ a rụrụ. Ndị ọkà mmụta usoro oge Baịbụl na-atụ aro na oge site n’afọ 567 tupu Kraịst ruo n’afọ 527 tupu Kraịst bụ oge afọ iri anọ ahụ a kọwara n’amaokwu ndị ahụ; sitekwa n’ozi ikpe mbụ ahụ e kwusara n’afọ 587 tupu Kraịst ruo ná nkwupụta dị n’amaokwu nke iri na asaa n’afọ 571 tupu Kraịst, nke kwuru na Onyenwe anyị enyefela Ijipt n’aka Nebukadneza, anyị na-ahụ oge ‘afọ iri na asaa’.

Ndị agha Nebukadneza lụrụ ọgụ ogologo oge na nke siri ike megide Taịa (nnọchibido ahụ were ihe dị ka afọ iri na atọ, ihe dị ka 586–573 T.K.). Ndị agha ahụ rụsiri ọrụ ike nke ukwuu (isi ọ bụla ghọrọ isi nkwọcha, ewerekwa ibu ruo n’ókè nke na ubu ọ bụla rụkọrọ nkụ), ma ha anataghị ụgwọ ọrụ ma ọ bụ ihe nkwata bara uru sitere na Taịa n’onwe ya. N’ihi ọrụ a na-amịtaghị uru, Chineke kpebiri inye Ijipt n’aka Nebukadneza dị ka nkwụghachi (“ụgwọ ọrụ”) maka ọrụ ndị agha ya rụrụ megide Taịa.

Nọọnụkwa n’otu ụlọ ahụ, na-erikwa ma na-aṅụkwa ihe ndị ha na-enye: n’ihi na onye ọrụ kwesịrị ụgwọ ọrụ ya. Unu esila n’ụlọ ruo n’ụlọ. Luk 10:7.

N’ihi ya, Nebukadneza buru ụzọ weghara Taịa, e nyekwara ya Ijipt mgbe nnọchibido ahụ nke were afọ iri na atọ gasịrị. Tupu o weghara Taịa, o weghaara Jerusalem n’afọ 586 tupu ọmụmụ Kraịst; mgbe ahụ, ọ nọchibidoro Taịa ruo afọ iri na atọ, mesịakwa nọchibido Ijipt. E weghaara Jerusalem n’afọ 586 tupu ọmụmụ Kraịst, nnọchibido Taịa malitekwara n’afọ 586 tupu ọmụmụ Kraịst wee ruo n’afọ 573 tupu ọmụmụ Kraịst. A na-ejikọta ọnụọgụ iri na atọ na Njikọ Steeti Amerịka.

Nwanneanyị White na-eme ka anyị mara na Jerusalem n’akwụkwọ Ezikiel nọchiri anya ụka Seventh-day Adventist nke Laodisia, ma Nebukadneza, eze nke ugwu, nọchiri anya ike nke ndị Pope n’ụbọchị ikpeazụ. N’ihe atụ akụkọ ihe mere eme nke isi nke iri abụọ na itoolu, ndị ohi nke ndị gị n’ụbọchị ikpeazụ, ndị nọchiri anya Rom nke ndị Pope, na-emeri ihe atọ dị n’isi ahụ. Nke mbụ ọ na-ewere Jerusalem, emesịa Taịa, ma n’ikpeazụ Ijipt.

Ikpe na-amalite n’ụlọ Chineke, ọ bụkwa mpi nke okpukpe Protestant dị na United States ka a na-ebu ụzọ emeri tupu iwu Sọnde abịa. Mpi nke okpukpe Protestant dapụrụ n’ezi okwukwe dị na United States gụnyere chọọchị Ndị Adventist Ụbọchị Nke Asaa nke Laodisia, nke na-anọchi anya ndị “bụbu” ndị ọgbụgba ndụ, ndị a na-agafe hapụ dị ka e si gafere hapụ Izrel oge ochie n’afọ 34 nakwa ndị Protestant n’afọ 1844. Ihe nnọchianya nke ịgafe hapụ ndị ahụ bụbu ndị ọgbụgba ndụ Chineke n’afọ 34 na 1844 dị n’akụkọ ihe mere eme e buru ụzọ kwuo n’amụma afọ puku abụọ na narị atọ dị na Daniel 8:14. Ikpe na-amalite n’ụlọ Chineke, a na-ekpekwa mpi nke okpukpe Protestant ikpe tupu e kpee mpi nke usoro ọchịchị rịpọblịk ikpe.

N’ihi na oge eruola ka ikpé malite n’ụlọ Chineke: ma ọ bụrụ na o buru ụzọ malite n’ebe anyị nọ, gịnị ka njedebe nke ndị na-erubeghị oziọma Chineke isi bụrụ? 1 Pita 4:17.

Ihe mbụ e kwuru banyere ikpe a ga-ekpe Ijipt dị na amaokwu mbụ nke isi nke iri abụọ na itoolu, ụbọchị ikpeazụ Ezikiel kpọrọ n’ihe gbasara Ijipt dịkwa n’amaokwu nke “iri na asaa” nke otu isi ahụ. Isi ahụ na-egosi na Rom nke oge a ga-ebu ụzọ merie mpi nke Protestantism, wee merie Taịa, nke na-anọchi anya mpi nke Republicanism, nke a na-emeri n’iwu Ụka banyere Ụbọchị Sọnde nke na-abịa n’oge na-adịghị anya. Mgbe Nebukadneza meriri Taịa (United States) n’iwu Ụbọchị Sọnde ahụ, a na-enyekwa Ijipt n’aka ya. N’oge ahụ ka a na-agwọ ọnya na-egbu egbu nke papacy. Ọ bụghị naanị na a na-agwọ ọnya na-egbu egbu nke papacy n’oge ahụ, kama Ezikiel na-eme ka anyị mara na nke a na-eme n’oge mmiri ikpeazụ.

N’ụbọchị ahụ ka M ga-eme ka mpi nke ụlọ Izrel pụta ome, M ga-enyekwa gị mmeghe ọnụ n’etiti ha; ha ga-amakwa na Abụ M Onyenwe anyị. Ezikiel 29:21.

Jekọb na Izrel

Aịzaya na-akọwa na Izrel na-epu ome, na-ama ifuru, ma na-ejupụta ụwa nile n’mkpụrụ. Ọ bụ mmiri ozuzo na-eweta nzọụkwụ atọ ahụ nke ipe ome, ịma ifuru, na ịmị mkpụrụ, ma dịka Aịzaya siri kwuo, mmiri ozuzo ikpeazụ ahụ na-abịa mgbe a kwụsịrị “ifufe ike.” Ọ gara n’ihu ịkọwa na n’oge ipe ome, ịma ifuru, na ịmị mkpụrụ, a ga-ewepụ mmehie Jekọb, ma okwu Hibru a sụgharịrị dịka “ewepụ” pụtara ime mkpuchi mmehie.

N’otụ̀tụ̀ ka ị ga-eso ya lụọ okwu mgbe ọ na-apụta; ọ na-egbochi ifufe ya siri ike n’ụbọchị ifufe ọwụwa anyanwụ. Ya mere, site n’ihe a ka a ga-eji kpuchapụ ajọ omume Jekọb; nke a kwa bụ mkpụrụ nile nke iwepụ mmehie ya; mgbe ọ na-eme ka nkume nile nke ebe-ichu-àjà dị ka nkume nzu a tìwàrà tìwàrà, ogidi Ashera na ihe oyiyi apụghị iguzo ọzọ. Aịsaịa 27:8, 9.

Mgbe e jigidere ifufe anọ (ifufe ya siri ike) nke esemokwu, a na-amalite ịka mmadụ otu narị puku na puku iri anọ na anọ akara, e mesịakwa kewapụ ndị maara ihe na ndị ajọ omume nọ n’okpukpe Adventist iche, a na-emezukwa ihe a niile n’ime “ụbọchị ifufe ọwụwa anyanwụ.” Oge ịka akara malitere site n’ịfesa na 9/11, ọ na-ejedebekwa site n’ịwụsa n’uju n’oge iwu Sọnde, mgbe ụwa ga-ejupụtazi na mkpụrụ. Oge ịka akara bụ oge a na-eme ka a dị ọcha ma na-ekpochapụ adịghị ọcha nke nta nke nta, n’ụzọ kwekọrọ na Malakaị isi atọ. Ma n’ime oge afọ iri na asaa nke ụbọchị mmalite na ụbọchị ngwụcha dị n’Ezikiel isi iri abụọ na itoolu na-anọchi anya ya, a na-emeri alaeze nke isii n’amụma Baịbụl, dị ka e si gosipụta ya site na Jeruselem, ihe nnọchianya nke mpi okpukpe Protestant—chọọchị—na Taịa, ihe nnọchianya nke mpi usoro ọchịchị rịpọblik—ọchịchị obodo. Ozugbo nnọchibido Taịa nke were afọ iri na atọ gwụsịrị, a na-emeri alaeze nke asaa nke ndị eze iri, nke Ijipt na-anọchi anya ya. Mmeri atọ a, bụ́ imeri Jeruselem, Taịa na Ijipt, na-eme mgbe “mpi ụlọ Izrel” na-epupụta ma a na-emeghekwara ya ọnụ.

Ma onye nchụàjà Ezikiel ma onye nchụàjà Zekaraya na-akwụsị ịbụ ogbi n’oge iwu Sọnde, mgbe ma United States ma ịnyịnya ibu Belam na-ekwu okwu. Onyenwe anyị na-enye ụlọ Izrel “mmeghe ọnụ” n’oge iwu Sọnde. N’oge ahụ, e sachapụla mmehie Jekọb, a na-agbanwekwa aha ya ka ọ bụrụ ụlọ Izrel. Ozi ha na-ekwusa ka onye akaebe nke atọ banyere ịdị ogbi n’amụma na-anọchite anya; Daniel na-anọchite anya onye akaebe a, a na-enyekwa ya mgbe ahụ ozi dị na Daniel isi iri na otu, nke bụkwa ọhụụ Habakuk nke ‘na-ekwu okwu, ọ naghịkwa agha ụgha’ mgbe ahụ. Ezikiel, Zekaraya na Daniel na-adakọ na nkwusa oké mkpu nke mmụọ ozi nke atọ, dịkwa ka Jeremaya si adakọ na ya n’isi iri na ise, ebe e kwere ya nkwa na ọ ga-abụ ọnụ Chineke ma ọ bụrụ na o si ná ndakpọ olileanya nke mbụ bilie ọzọ.

Gịnị mere ihe mgbu m ji bụrụ nke na-adịgide adịgide, ọnya m kwa bụrụ nke a na-apụghị ịgwọ agwọ, nke jụrụ ịdịgwọ? Ì ga-abụrịrị m kpamkpam dịka onye ụgha, na dịka mmiri ndị na-adapụ? Ya mere otú a ka Onyenwe anyị kwuru, Ọ bụrụ na i laghachiri, mgbe ahụ ka M ga-eweghachikwa gị, ị ga-eguzokwa n’ihu m: ma ọ bụrụ na i wepụta ihe dị oké ọnụ ahịa n’ihe rụrụ arụ, ị ga-adị ka ọnụ m: ka ha laghachikwute gị; ma gị onwe gị alaghachikwutela ha. Jeremiah 15:18, 19.

Jizọs ji mmalite kọwaa ọgwụgwụ; ma na 9/11, ifesa ahụ weputara ome, osisi nke Jekọb wee malite ito. N’ikpeazụkwa, mgbe a sachapụrụ ajọ omume nke Jekọb, ụlọ Izrel ga-ekwu okwu. Iwepụta ome ahụ na 9/11, nke mmiri ozuzo mezuru, na-anọchi anya iwepụta ome n’ọgwụgwụ oge nke ịkpọchi akara, mgbe “mpi” nke ụlọ Izrel na-apụta ome, kpọmkwem n’ebe a meriri mpi ndị Protestantizim ndapụ n’ezi ofufe na Republicanism site n’aka Nebukadneza.

N’oge ahụ, a na-egosi ọdịiche dị n’etiti mpi ụgha nke okpukpe Protestant na ezi mpi nke okpukpe Protestant, nke mkpanaka Erọn nke pupụtara ome nọchiri anya ya, n’adịghị ka mkpanaka ndị ọzọ nke ebo Izrel. Ụbọchị abụọ e depụtara n’isi nke iri abụọ na itoolu nke akwụkwọ Ezikiel na-egosi akụkọ ihe mere eme nke ibuli ọkọlọtọ nke otu narị puku na puku iri anọ na anọ ahụ n’oge iwu ụbọchị Sọnde nke ga-abịa n’oge na-adịghị anya.

Usoro ipu ome, ịma ifuru na iji mkpụrụ ju ụwa malitere mgbe e fesara mmiri ozuzo ikpeazụ na 9/11, dị nnọọ ka oge Pentikọst siri malite mgbe Kraịst ji ume Ya fesara ndị na-eso ụzọ Ya ụmụ irighiri mmiri ole na ole, nke dugara na Pentikọst mgbe mwụsa zuru ezu ahụ mere. Ipu ome nke 9/11 ná mmalite ime ka Jekọb (onye na-eji aghụghọ anọchi ibe ya) dị ọcha, nke bụ oge ịka akara, bụ ihe atụ nke ipu ome nke ụlọ Izrel (onye na-emeri) n’oge iwu Sọnde. Ipu ome n’ọgwụgwụ na-egosi ọdịiche dị n’etiti ndị bụbu ndị ọgbụgba ndụ na otu narị puku na puku iri anọ na anọ, dị nnọọ ka mwụsa ọkụ n’Ugwu Kamel siri mee ka ọdịiche dị n’etiti Ịlaịja onye amụma na ndị amụma Baal pụta ìhè. A na-egosi ọdịiche ahụ site n’otu ìgwè ndị ihere na-eme, dị ka amụma si gosi, n’ihi ozi adịgboroja banyere udo na ịnọ ná nchebe, ebe ìgwè nke ọzọ na-aṅụrị ọṅụ, dị ka amụma si gosi, ihere agaghịkwa eme ha ma ọlị.

Ụbọchị Isii nke Ijipt

Ezikiel depụtara ụbọchị anọ ọzọ metụtara Ijipt, abụọ n’ime ụbọchị ndị ahụ dabara n’afọ nke iri na otu, ebe abụọ ndị ọzọ dabara n’afọ nke iri na abụọ nke oge ndọrọ n’agha ahụ.

Nnọchibido nke Afọ nke Iri na Otu

O wee ruo n’afọ nke iri na otu, n’ọnwa mbụ, n’ụbọchị nke asaa nke ọnwa ahụ, na okwu nke Onyenwe anyị bịakwutere m, sị, Nwa nke mmadụ, agbajiwo m ogwe aka Fero, eze Ijipt; ma, lee, a gaghị ekechie ya ka ọ gwọọ, site n’itinye bandeeji iji kee ya, ime ka ọ sie ike ijide mma agha. Ezekiel 30:20, 21.

O wee ruo n’afọ nke iri na otu, n’ọnwa nke atọ, n’ụbọchị mbụ nke ọnwa ahụ, na okwu Jehova bịakwutere m, sị, Nwa nke mmadụ, gwa Fero eze Ijipt, na ìgwè mmadụ ya; ònye ka i yiri n’ịdị ukwuu gị? Ezikiel 31:1, 2.

N’afọ nke iri na otu nke ndọrọ n’agha, n’isi nke iri atọ, a gbajiri ogwe aka Ijipt na nke Fero, e mekwara ka ogwe aka Babilọn sie ike. N’afọ nke iri na otu, n’isi nke iri atọ na otu, e mere ka a mata ọdịda Ijipt na mmetụta ọdịda ahụ nwere n’ụwa.

Afọ nke Iri na Abụọ na Ọdịda Jerusalem

Ụbọchị abụọ ahụ dị n’afọ nke iri na abụọ ka a hụrụ na Ezikiel iri atọ na abụọ.

O rue, n’afọ nke iri na abụọ, n’ọnwa nke iri na abụọ, n’ụbọchị mbụ nke ọnwa ahụ, na okwu nke Onyenwe anyị bịakwutere m, sị, Nwa nke mmadụ, bulie akwa arịrị maka Fero eze Ijipt, gwa ya, Ị dị ka nwa ọdụm n’etiti mba nile, ị dịkwa ka nnukwu anụ mmiri n’ime oke osimiri: i wee pụta na osimiri gị nile, meekwa ka mmiri bụrụ ọgbaaghara site n’ụkwụ gị, wee merụọ osimiri ha. Otú a ka Onye-nwe-anyị Jehova kwuru; Ya mere, aga m atụkwasị gị ụgbụ m n’elu, site n’ìgwè nke ọtụtụ mmadụ; ha ga-ebulikwa gị n’ime ụgbụ m. Ezekiel 32:1–3.

O wee ruo na n’afọ nke iri na abụọ, n’ụbọchị nke iri na ise nke ọnwa ahụ, okwu Jehova bịakwutere m, sị, Nwa nke mmadụ, kwaa ákwá n’ihi igwe mmadụ Ijipt, tụkwasịkwa ha n’ala, ya onwe ya na ụmụnwaanyị nke mba ndị a ma ama, ruo n’akụkụ ndị dị n’okpuru ụwa, ọnụ na ndị na-arịdata n’olulu. Ezikiel 32:17, 18.

Fero na Ìgwè Ya Ukwu

N’ịkpọpụta amụma nke isi nke iri atọ na otu megide Ijipt, amaokwu ndị ikpeazụ na-ekwu:

Emere m ka mba nile maa jijiji n’ụda nke ọdịda ya, mgbe m tụbara ya n’ala mmụọ ndị nwụrụ anwụ, ya na ndị ahụ na-arịdata n’olulu; osisi niile nke Iden, ndị a họọrọ, na ndị kacha mma nke Lebanọn, ha niile na-aṅụ mmiri, ga-akasi obi n’akụkụ ndị dị omimi nke ụwa. Ha sokwa ya rịdata n’ala mmụọ ndị nwụrụ anwụ, gakwuuru ndị e ji mma-agha gbuo; nakwa ndị bụ ogwe-aka ya, ndị bi n’okpuru ndò ya n’etiti mba ndị ọzọ. Ònye ka i ji otú a yie n’ebube na n’ịdị ukwuu n’etiti osisi nke Iden? Ma a ga-ebudata gị, gị na osisi nke Iden, ruo n’akụkụ ndị dị omimi nke ụwa: ị ga-edina n’etiti ndị a na-ebighị úgwù, gị na ndị e ji mma-agha gbuo. Nke a bụ Fero na ìgwè mmadụ ya niile, ka Onye-nwe Chineke kwuru. Ezikiel 31:16–18.

Na nkwupụta e mere megide Ijipt n’isi nke iri atọ na abụọ, amaokwu ndị ikpeazụ na-ekwughachi ihe e kwuru n’isi nke iri atọ na otu ma na-agbasawanye ya, ma na-agụnyekwa okwu mmechi yiri nke dị n’isi ahụ.

N’ihi na etinyewo m ụjọ m n’ala ndị dị ndụ: a ga-edobe ya n’etiti ndị a na-ebighi úgwù, ya na ndị e ji mma agha gbuo, ọbụna Fero na ìgwè mmadụ ya nile, ka Onye-nwe anyị Jehova kwuru. Ezikiel 32:32.

Afọ Iri na Asaa nke Isi nke Iri Abụọ na Itoolu

Ụbọchị ndị dị n’ime oge afọ iri na asaa ahụ e gosiri n’isi nke iri abụọ na itoolu na-akọwapụta Nebukadneza na-emeri Ijipt, nakwa oge afọ iri anọ nke mbibi nke Ijipt. Afọ iri anọ na-anọchi anya ọzara, na-egosi puku afọ ahụ nke ụwa tọgbọrọ n’efu.

Elere m ụwa, ma, le, ọ bụ enweghị ọdịdị, bụrụkwa ihe efu; lekwara m eluigwe, ma ha enweghị ìhè. Elere m ugwu ndị ahụ, ma, le, ha māra jijiji, ugwu nta niile kwa kpalikwara akpali. Elere m, ma, le, ọ dịghị mmadụ ọbụla, nnụnụ niile nke eluigwe agbakapụwokwa ọsọ. Elere m, ma, le, ebe ahụ na-amị mkpụrụ aghọwo ọzara, obodo ya niile adakwasịwokwa n’iyi n’ihu Onyenwe anyị, sitekwa n’iwe ya dị ọkụ. N’ihi na otú a ka Onyenwe anyị kwuru, Ala ahụ dum ga-abụ ihe tọgbọrọ n’efu; ma agaghị m eme ka ọ bụrụ njedebe zuru ezu. Jeremiah 4:23–27.

N'ọgwụgwụ afọ iri anọ nke ịtọgbọrọ Ijipt n'efu a kọwara n'Ezikiel isi iri abụọ na itoolu, a na-egosi mbilite n'ọnwụ ikpeazụ nke ndị ajọ omume na mbibi ikpeazụ ha.

Egwu, na olulu, na ọnyà, dịkwasị gị, gị onye bi n’ụwa. Ọ ga-erukwa na onye na-agbapụ n’olu egwu ga-adaba n’olulu; onye sikwa n’etiti olulu rịpụta, a ga-ejide ya n’ọnyà: n’ihi na e meghere windo ndị si n’eluigwe, ntọala nke ụwa wee maa jijiji. E mebiela ụwa kpamkpam, a kpasasịwo ụwa kpamkpam, a kwagharịwo ụwa nke ukwuu. Ụwa ga-ama jijiji gaa azụ na n’ihu dịka onye aṅụrụma, a ga-ebupụkwa ya dịka obere ụlọ; mmehie ya ga-adịrị ya arọ; ọ ga-adakwa, ọ gaghị ebilikwa ọzọ. Ọ ga-erukwa n’ụbọchị ahụ, na Onyenwe anyị ga-ata ụsụụ ndị dị elu nọ n’elu ahụhụ, na ndị eze nke ụwa nọ n’ụwa. A ga-achịkọtakwa ha ọnụ, dịka a na-achịkọta ndị mkpọrọ n’olulu, a ga-akpọchikwa ha n’ụlọ mkpọrọ, mgbe ọtụtụ ụbọchị gasịrị a ga-elekọtakwa ha. Aịsaịa 24:17–22.

Ozi Ezikiel nke e jikọtara ọnụ site n’ụbọchị isii ndị metụtara Ijipt na-egosi mbibi ikpeazụ nke ike dragọn nke ụwa, bụ́ mbibi nke na-amalite n’iwu Sọnde nke ga-abịa n’oge na-adịghị anya ma na-aga n’ihu ruo ná mbibi ikpeazụ nke ndị Ijipt ọjọọ ná ngwụsị otu puku afọ ahụ.

N’ihe-àmà amụma ahụ, anụ-ọhịa ahụ na onye-amụma ụgha ahụ ruru ọgwụgwụ ha n’ọdọ ọkụ, nke na-anọchi anya Ọbịbịa nke Abụọ nke Kraịst, ma mbibi n’ọdọ ọkụ nke ike dragọn ahụ dị na njedebe nke puku afọ ahụ.

E jidere anụ ọhịa ahụ, werekwa ya onye amụma ụgha ahụ, onye rụrụ ọrụ ebube n’ihu ya, nke o ji duhie ndị natara akara nke anụ ọhịa ahụ, na ndị kpọrọ isiala nye oyiyi ya. A tụbara ha abụọ ndụ n’ime ọdọ ọkụ nke sọlfọ na-enwu. E ji mma-agha nke Onye ahụ nọkwasịrị n’ịnyịnya ahụ gbuo ndị fọdụrụ, mma-agha nke si n’ọnụ ya apụta: nnụnụ niile wee rijuo afọ n’anụ ahụ ha. Mkpughe 19:20, 21.

Anụ ọhịa ahụ na onye amụma ụgha ahụ na-eru ọgwụgwụ ha n’amụma n’ọbịbịa nke abụọ nke Kraịst, ma dragọn ahụ na-ezute ọdịnihu ya otu puku afọ ka e mesịrị n’ọbịbịa nke atọ nke Kraịst.

M wee hụ̀rụ̀ mmụọ-ozi ka o si n’eluigwe rịdata, ebe o nwere mkpịsị ugodi nke olulu enweghị ngwụcha na nnukwu ígwè agbụ n’aka ya. O jidere dragọn ahụ, ya bụ agwọ ochie ahụ, nke bụ Ekwensu na Setan, ke ya agbụ otu puku afọ, tụba ya n’ime olulu enweghị ngwụcha ahụ, kpọchie ya, tinyekwa akara n’elu ya, ka ọ ghara iduhie mba ndị ọzọ ọzọ ruo mgbe otu puku afọ ahụ ga-ezu; ma mgbe nke ahụ gasịrị, a ga-atọhapụ ya obere oge. Mkpughe 20:1–3.

Afọ nke Iri na Otu na nke Iri na Abụọ

Oge afọ ‘iri na asaa’ nke ụbọchị abụọ e depụtara n’Ezikiel isi iri abụọ na itoolu gosiri malitere n’afọ nke iri nke ndọrọ n’agha ahụ ma kwụsị n’afọ nke iri abụọ na asaa. E nyere ozi ndị dị n’isi iri atọ na iri atọ na otu n’afọ nke iri na otu, e nyekwara ụbọchị abụọ e depụtara n’isi iri atọ na abụọ n’afọ nke iri na abụọ nke ndọrọ n’agha ahụ. Oge afọ iri na asaa ahụ nke malitere n’afọ nke iri, ihe dị ka n’oge a malitere nnọchibido Jeruselem, ka ozi abụọ banyere Ijipt nke afọ nke iri na otu, ndị e depụtara n’isi iri atọ na iri atọ na otu, sochiri. Ozi abụọ ahụ nke afọ nke iri na otu, mgbe a tụkọtara ha ọnụ, na-anọchi anya ozi a na-enye obere oge tupu iwu ụbọchị Sọnde. Ozi abụọ ndị ọzọ banyere Ijipt nke afọ nke iri na abụọ bịara n’oge e bibiri Jeruselem n’afọ 586 tupu Kraịst ma ọ bụ obere oge ka nke ahụ gasịrị.

A na-ekwusa ozi banyere ọbịbịa Kraịst dị ka akụkụ nke ozi Mkpu Etiti Abalị, nke na-agbanwe ghọọ ozi mkpu oké olu n'oge iwu Sọnde. A na-ekwusa ozi abụọ nke Ijipt tupu iwu Sọnde, a na-ekwusakwa ozi abụọ nke Ijipt n'oge iwu Sọnde ma ọ bụ ntakịrị oge iwu ahụ gasịrị. Ịdị okpukpu abụọ nke ozi ndị a na-enye n'otu afọ ahụ, n'oge nnọchibido nke na-ejedebe ná mbibi Jerusalem, na nke ozi abụọ ndị ọzọ n'oge iwu Sọnde, bụ ihe atụ nke ozi mmụọ ozi nke abụọ, nke ịdị okpukpu abụọ na-apụta na ya mgbe niile.

Ozi nke abụọ na-esokarị ozi nke atọ mgbe niile.

“Site n’iji mkpịsị edemede na olu anyị ga-akpọsa ozi ahụ, na-egosi usoro ha, na itinye amụma ndị ahụ n’ọrụ nke na-eduga anyị n’ozi mmụọ ozi nke atọ. O nweghị ike ịdị nke atọ ma ọ bụrụ na nke mbụ na nke abụọ adịghị. Ozi ndị a ka anyị ga-enye ụwa n’akwụkwọ mbipụta dị iche iche, na n’okwuchukwu, na-egosi n’usoro akụkọ amụma ihe ndị dịworị na ihe ndị ga-abịa.” Selected Messages, book 2, 104, 105.

N’oge ozi nke atọ, a na-emechi ọnụ ụzọ oge amara. Oge amara na-agwụ maka United States n’oge iwu Sọnde, oge amara na-agwụkwa maka ụwa mgbe Michael biliri ọtọ. Ọnụ ụzọ abụọ ahụ e mechiri na-anọchi anya ozi nke atọ, nke ozi nke abụọ na-ebute ya ụzọ mgbe niile, ozi nke abụọ ahụ na-abụkwa ozi nwere akụkụ abụọ mgbe niile.

A na-emezu inye mmụọ ozi nke abụọ ike mgbe ozi Mkpu Etiti Abalị sonyere ya. Ozi abụọ ahụ e kwupụtara megide ụmụ mmadụ, dị ka nkwupụta Ezikiel megide Ijipt n’isi nke iri atọ na nke iri atọ na otu si anọchi anya ha, na-egosi mgbe ozi Mkpu Etiti Abalị na-esonyere mmụọ ozi nke abụọ, ozi abụọ dị n’isi nke iri atọ na abụọ na-egosikwa inye mmụọ ozi nke atọ ike n’oké mkpu ahụ.

Wiil Ezikiel ndị na-egosi mmekọrịta dị mgbagwoju anya dị n’etiti ihe omume ụmụ mmadụ na-eme ka a mata ịdọ aka ná ntị ikpeazụ maka ụmụ mmadụ, nke bụ ịdọ aka ná ntị mmụọ ozi nke atọ; mmụọ ozi nke atọ bụkwa ngwakọta nke ịdọ aka ná ntị ndị mmụọ ozi nke mbụ na nke abụọ. E ji ụbọchị anọ nke Ezikiel nọchite anya Mkpu Etiti Abalị tupu iwu Sọnde na oke mkpu mgbe iwu Sọnde gasịrị; ụbọchị anọ ndị a dị n’ime afọ ‘iri na asaa’ dị n’etiti ụbọchị alfa na omega nke isi nke iri abụọ na itoolu, bụ́ ụbọchị ndị kwekọrọ n’akụkọ ihe mere eme zoro ezo nke Daniel isi nke iri na otu amaokwu nke iri anọ, dị ka e si nọchite ya anya n’amaokwu nke iri na otu ruo na nke iri na isii nke otu isi ahụ.

N’isi nke iri nke Daniel, a mere Daniel ogbi, dị ka e mere Ezikiel. A kpatara ogbi Daniel n’etiti mmetụ atọ; mmetụ mbụ na nke atọ sitere n’aka mmụọ-ozi Gebriel, mmetụ nke dị n’etiti bụkwa mmetụ Kraịst. Daniel, dịkwa ka Pita dị n’etiti Sesaria-Filipaị na obe, nọ n’etiti. N’etiti ahụ Pita hụrụ Kraịst e mere ka e nwee ebube, dịka Daniel hụkwara Ya n’isi nke iri. Etiti ndị mmụọ-ozi atọ ahụ bụ ozi nke abụọ, nke bụ njikọta nke ozi abụọ.

Ụbọchị nke 5 nke Ọnwa nke 4 & 1844

N’Ezikiel isi nke mbụ, amaokwu nke mbụ na nke abụọ, Ezikiel nọ n’ụbọchị nke ise nke ọnwa nke anọ, nke dabara n’etiti mmegharị nke ọnwa nke asaa n’afọ 1844. Ezikiel nọ kpọmkwem n’etiti ụbọchị 19 nke Eprel na ụbọchị 22 nke Ọktoba, 1844, dị nnọọ ka Samuel Snow, onye ozi Mkpu Etiti Abalị n’afọ 1844, nọ mgbe o gosipụtara nghọta doro anya mbụ ya banyere ozi ahụ na Boston, ụbọchị 93 ka ụbọchị 19 nke Eprel gachara na ụbọchị 93 tupu e mechie ọnụ ụzọ n’ụbọchị 22 nke Ọktoba, 1844. Samuel Snow nọ na Boston n’ụbọchị 21 nke Julaị, 1844, n’etiti mmegharị nke ọnwa nke asaa, n’amaghị na ọ na-eguzo n’ụzọ amụma ya na Pita n’Ugwu Nnwogha, Ezikiel n’afọ nke iri atọ nke okirikiri Jubili nke iri na asaa, nakwa mmetụ aka nke abụọ Daniel natara n’oge ọhụụ enyo nke isi nke iri.

Taịa

Tupu anyị alaghachi n’ịtụ ụbọchị isii Ezikiel kwuru banyere Jerusalem, anyị kwesịrị ibu ụzọ mata otu ụbọchị ahụ e kwusara imegide Taịa.

O rue, n’afọ nke iri na otu, n’ụbọchị mbụ nke ọnwa, ka okwu nke Onyenwe anyị bịakwutere m, sị, Nwa nke mmadụ, n’ihi na Taịọs ekwuwo megide Jerusalem, sị, Ewoo, agbajiela ya, bụ́ onye bụ ọnụ ụzọ ámá nke ndị mba dị iche iche: a tụgharịala ya bịakwute m: a ga-emeju m, ugbu a ebe a tọgbọrọ ya n’efu: Ya mere otú a ka Onye-nwe Chineke kwuru; Le, anam emegide gị, O Taịọs, m ga-emekwa ka ọtụtụ mba bilie imegide gị, dịka oké osimiri na-eme ka ebili mmiri ya bilie. Ha ga-ebibikwa mgbidi Taịọs, kwatuo ụlọ elu ya: M ga-ekpochapụkwa uzuzu ya n’ahụ́ ya, meekwa ka ọ dị ka ọnụ nkume. Ọ ga-abụ ebe a na-adọbasa ụgbụ n’etiti osimiri: n’ihi na ekwuwo m ya, ka Onye-nwe Chineke kwuru: ọ ga-abụkwa ihe nkwata nye mba dị iche iche. A ga-egbukwa ụmụ ya ndị inyom ndị nọ n’ọhịa site n mma agha; ha ga-amatakwa na abụ m Onyenwe anyị. N’ihi na otú a ka Onye-nwe Chineke kwuru; Le, M ga-eme ka Nebukadreza, eze Babilọn, eze ndị eze, si n’ugwu bịakwute Taịọs, ya na ịnyịnya, na ụgbọ agha, na ndị na-agba ịnyịnya, na ìgwè agha, na ọtụtụ ndị mmadụ.

Ọ ga-eji mma-agha gbuo ụmụnwaanyị gị ndị nọ n’ubi; ọ ga-ewukwa ebe e wusiri ike imegide gị, tụkwasịkwa gị ugwu agha, buliekwa ọta imegide gị. Ọ ga-edokwa igwe agha ya imegide mgbidi gị, jiri anyụike ya kwatuo ụlọ elu gị. N’ihi ụbara ịnyịnya ya, ájá ha ga-ekpuchi gị; mgbidi gị ga-ama jijiji n’ụda nke ndị na-agba ịnyịnya, na nke ụkwụ-ígwè, na nke ụgbọ agha, mgbe ọ ga-abanye n’ọnụ ụzọ ámá gị, dị ka ndị mmadụ si abanye n’obodo e mebiri emebi. Site n’ụkwụ ịnyịnya ya ka ọ ga-azọda ụzọ gị niile: ọ ga-eji mma-agha gbuo ndị gị, ebe nchekwa gị ndị siri ike ga-adakwa n’ala. Ha ga-apụnara akụnụba gị, meekwa ka ahịa gị bụrụ anụ oriri; ha ga-akwatuo mgbidi gị, bibiekwa ụlọ gị ndị mara mma: ha ga-atụba nkume gị na osisi gị na ájá gị n’etiti mmiri. M ga-emekwa ka mkpọtụ abụ gị kwụsị; a gaghị anụkwa ụda ụbọ akwara gị ọzọ. M ga-emekwa ka ị dị ka elu nkume: ị ga-abụ ebe a na-adọ ụgbụ; a gaghị ewukwa gị ọzọ: n’ihi na mụ onwe m, Onyenwe anyị, ekwuola ya, ka Onye-nwe-ayi Jehova kwuru.

Otú a ka Onye-nwe-anyị Jehova na-asị Taịa; Àgwàetiti hà agaghị ama jijiji n’ụda nke ọdịda gị, mgbe ndị e merụrụ ahụ na-eti mkpu, mgbe e mere mgbukpọ n’etiti gị? Mgbe ahụ ndị-isi nile nke oke osimiri ga-esite n’ocheeze ha rituo ala, ha ga-ewepụ uwe elu ha, ha ga-eyipụkwa uwe ha a kpara akpa: ha ga-eyikwasị onwe ha ịma jijiji; ha ga-anọdụ ala n’ala, ha ga-ama jijiji n’oge ọ bụla, ha ga-eju kwa anya n’ihi gị. Ha ga-ebulikwa abụ iru uju n’ihi gị, sị gị, Lee otú e si bibie gị, gị onye ndị na-agagharị n’osimiri biri n’ime ya, obodo a ma ama, nke siri ike n’ime oke osimiri, ya na ndị bi na ya, ndị mere ka egwu ha dakwasị ndị nile na-ebikwa n’ime ya! Ugbu a àgwàetiti ndị ahụ ga-ama jijiji n’ụbọchị ọdịda gị; ee, àgwàetiti ndị dị n’ime oke osimiri ga-enwe nkụda mmụọ n’ihi ọpụpụ gị. N’ihi na otu a ka Onye-nwe-anyị Jehova na-asị; Mgbe m ga-eme ka ị bụrụ obodo tọgbọrọ n’efu, dịka obodo ndị mmadụ na-ebighị; mgbe m ga-eme ka obimi bilie megide gị, mmiri uku ga-ekpuchikwa gị; mgbe m ga-ewedata gị ọnụ na ndị na-aridakwuru n’olulu, ya na ndị mmadụ nke oge ochie, ma tinye gị n’ebe ndị dị ala nke ụwa, n’ebe ndị tọgbọrọ n’efu kemgbe ochie, ya na ndị na-aridakwuru n’olulu, ka a ghara ibi n’ime gị; ma m ga-edobe ebube n’ala ndị dị ndụ; M ga-eme ka ị bụrụ ihe egwu, ị gaghị adịkwa ọzọ: ọ bụ ezie na a ga-achọ gị, ma a gaghị ahụkwa gị ọzọ ruo mgbe ebighị ebi, ka Onye-nwe-anyị Jehova kwuru. Ezikiel 26:1–21.

E kwusara ozi Taịa n’afọ e bibiri Jerusalem, ọ na-anọchikwa anya nkwatu alaeze nke isii n’amụma Akwụkwọ Nsọ n’iwu Sọnde nke na-abịa n’oge na-adịghị anya. N’iwu Sọnde ahụ, United States (Taịa) n’amụma na-aṅụrị ọṅụ n’ihi na o emeriwo Jerusalem, nke Sister White na-akọwa dị ka chọọchị Seventh-day Adventist nke Laodisia, nke Ezikiel kpọrọ “ọnụ ụzọ ámá nke ndị mmadụ.” Taịa na-egosi na Jerusalem “bụ” ọnụ ụzọ ámá nke ndị mmadụ, n’oge gara aga. “Ọnụ ụzọ ámá” bụ chọọchị n’amụma.

O wee tụrụ egwu, sị, Lee ka ebe a si dị egwu! nke a abụghị ihe ọzọ ma e wezụga ụlọ Chineke, nke a bụkwa ọnụ ụzọ eluigwe. Jekọb wee bilie n’isi ụtụtụ, were nkume ahụ o debere n’okpuru isi ya, guzoo ya dịka ogidi, wụsa mmanụ n’elu ya. O wee kpọọ aha ebe ahụ Betel; ma aha obodo ahụ na mbụ bụ Luz. Jenesis 28:17–19.

Okwu “Bethel” pụtara ụlọ Chineke, Tyre na-aṅụrịkwa ọṅụ na ọ manyela Ụka Ndị Adventist Ụbọchị nke Asaa nke Laodisia ka ọ nabata ịmanye ka a na-efe anyanwụ. Ma n’agbanyeghị ọṅụ nduhie ndị na-amanye ka a na-efe anyanwụ na-aṅụ, Chineke na-ekwu site n’ọnụ Ezekiel, sị, “Ana m emegide gị, Tyrus, m ga-emekwa ka ọtụtụ mba bilie megide gị, dị ka oké osimiri si eme ka ebili mmiri ya bilie. Ha ga-ebibikwa mgbidi Tyrus, kwatukwa ụlọ elu ya.”

“Mgbidi Taịrọs” na-anọchi anya nchebe Taịrọs. “Mgbidi” bụ akara nke Iwu Iri ahụ.

“Onye amụma a n’ebe a na-akọwa otu ndị mmadụ bụ ndị, n’oge e nwere izugbe ịhapụ eziokwu na ezi omume, na-achọ iweghachi ụkpụrụ ndị bụ ntọala nke alaeze Chineke. Ha bụ ndị na-arụzi oghere e mere n’Iwu Chineke—mgbidi ahụ nke O tinyeworo gburugburu ndị Ọ họrọrọ maka nchebe ha, na nrubeisi nye iwu ya nke ikpe ziri ezi, eziokwu, na ịdị ọcha ga-abụkwa nchedo ha ebighị ebi.” Prophets and Kings, 677.

Iwu Chineke bụ mgbidi nchebe, ma mgbidi n'ụdị ọtụtụ na-anọchi anya ụkpụrụ abụọ ahụ ‘chebere’ Tyrus ma wetara ya ọganihu na ihe ịga nke ọma; Tyrus bụ ihe nnọchianya nke mpi ọchịchị rịpọblịk nke United States.

“‘O nwekwara mpi abụọ dịka nwa atụrụ.’ Mpi ndị ahụ yiri nke nwa atụrụ na-egosi ntorobịa, enweghị mmehie, na ịdị nwayọọ, ma na-anọchi anya nke ọma agwa United States mgbe e gosiri ya onye amụma ahụ dịka nke ‘na-apụta elu’ n’afọ 1798. N’etiti ndị Kraịst a chụpụrụ n’ala ha bụ ndị mbụ gbapụrụ ọsọ gaa America ma chọọ ebe mgbaba pụọ n’ime mmegbu ndị eze na ekweghị ndidi nke ndị ụkọchukwu, e nwere ọtụtụ ndị kpebiri iwulite ọchịchị n’elu ntọala sara mbara nke nnwere onwe obodo na nke okpukpe. Echiche ha nwetara ọnọdụ n’ime Nkwupụta nke Nnwere Onwe, nke na-ekwupụta nnukwu eziokwu ahụ na ‘e kere mmadụ niile ka ha hà nhata’ ma nye ha ikike ndị a na-apụghị ịnara n’aka ha nke ‘ndụ, nnwere onwe, na ịchụso obi ụtọ.’ Ma Iwu Ọchịchị ahụ na-ekwe nkwa nye ndị mmadụ ikike ịchị onwe ha, site n’ịtọ na ndị nnọchiteanya ndị ndị mmadụ họpụtara site n’ntuli aka ga-eme ma na-elekọta iwu. E nyekwara nnwere onwe nke okwukwe okpukpe, ebe e kwere ka onye ọbụla fee Chineke ofufe dịka ihe akọnuche ya na-akọwa. Republicanism na Protestantism ghọrọ ụkpụrụ ndị bụ isi nke mba ahụ. Ụkpụrụ ndị a bụ ihe nzuzo nke ike ya na ọganihu ya. Ndị a na-emegbu emegbu na ndị a zọpịara n’okpuru n’ime ụwa nile nke Ndị Kraịst elekwasịwo anya n’ala a n’obi mmasị na olileanya. Ọtụtụ nde mmadụ achọwo iru n’akụkụ osimiri ya, ma United States ebiliwo ruo n’ọnọdụ n’etiti mba ndị kacha nwee ike n’ụwa. …”

“Mpịhịa abụọ ndị yiri nke nwa atụrụ na olu dragọn nke akara ahụ na-egosi mmegide pụtara ìhè dị n’etiti nkwupụta na omume nke mba a na-anọchi anya ya n’ụzọ dị otu a. ‘Ikwu okwu’ nke mba ahụ bụ omume nke ndị isi ọchịchị omebe iwu na ndị ọchịchị ikpe ya. Site n’omume dị otu a, ọ ga-eme ka a hụ na ụkpụrụ ndị ahụ nke nnwere onwe na udo, ndị o weputara dị ka ntọala iwu-nchepụta ya, bụ ụgha. Amụma ahụ na ọ ga-ekwu okwu ‘dị ka dragọn’ ma jiri ‘ike nile nke anụ ọhịa mbụ ahụ’ na-arụ ọrụ na-ekwupụta nke ọma mmepe nke mmụọ enweghị ndidi na mkpagbu nke e gosipụtara site n’aka mba ndị dragọn ahụ na anụ ọhịa ahụ yiri agụ owuru nọchiri anya ha. Ma nkwupụta ahụ na anụ ọhịa ahụ nwere mpịhịa abụọ ‘na-eme ka ụwa na ndị bi n’ime ya fee anụ ọhịa mbụ ahụ ofufe’ na-egosi na a ga-eji ikike nke mba a mee ka e nwee nrubeisi ụfọdụ nke ga-abụ omume nsọpụrụ nye ọchịchị ndị popu.”

“Omume dị otu a ga-abụ nke na-emegide ozugbo ụkpụrụ nke ọchịchị a, mmụọ nke ụlọọrụ nnwere onwe ya, nkwupụta kpọmkwem na nke dị nsọ nke Nkwupụta Nnwere Onwe, na Iwu Ukwu. Ndị guzobere mba a jiri amamihe chọọ ichebe megide iji ike ọchịchị nke ụwa eme ihe n’aka ụka, ya na nsonaazụ ya a na-apụghị izere ezere—ekweghị ndidi na mkpagbu. Iwu Ukwu ahụ na-enye na ‘Congress agaghị eme iwu ọbụla gbasara ịtọlite okpukpe, ma ọ bụ igbochi ime ya n’efu,’ nakwa na ‘a gaghị achọ ule okpukpe ọbụla dịka ntozu maka ọfịs ọbụla ma ọ bụ ntụkwasị obi ọhaneze n’okpuru United States.’ Naanị n’ime mmebi pụtara ìhè nke ihe nchebe ndị a nye nnwere onwe mba ahụ ka a pụrụ isi n’aka ọchịchị obodo manye emume okpukpe ọbụla. Ma enweghị nkwekọ nke omume dị otu a adịghị ukwuu karịa ka e si gosi ya n’ime ihe nnọchianya ahụ. Ọ bụ anụ ọhịa ahụ nwere mpi dịka nke nwa atụrụ—n’ọrụ nkwupụta ya dị ọcha, dị nro, na nke na-adịghị emerụ emerụ—nke na-ekwu okwu dịka dragọn.” The Great Controversy, 441, 442.

A na-anọchi anya ntọala United States site na Nkwupụta nke Nnwere Onwe na Iwu Nsọ, nke na-anọchi anya Protestantism na Republicanism n’otu n’otu. “Mgbidi” nke nchebe na ọganihu bụ Republicanism na Protestantism, ma n’oge iwu ụbọchị Sọnde, a na-akwatu ụkpụrụ nke ma Nkwupụta nke Nnwere Onwe ma Iwu Nsọ, n’ihi na Nebukadneza “ga-edobe igwe agha megide mgbidi gị, sitekwa n’anyụike ya ọ ga-akwatu ụlọ elu gị.”

N’oge iwu Sọnde, a na-akwatu “ụlọ elu” niile, ụlọ elu bụkwa ihe nnọchianya nke ụka nke mbọ mmadụ na-agba ịzọpụta onwe ya na-anọchi anya nkà ihe ọmụma dị na ntọala ya. Banyere Nimrod, onye nnupụisi ukwu ahụ, na ụlọ elu ya, a gwara anyị n’akwụkwọ Ndị Amụma na Ndị Eze, “Mgbe a rụchara akụkụ ụfọdụ nke ụlọ elu ahụ, ndị na-ewu ya ji otu akụkụ ya mee ebe obibi; a raara ọnụ ụlọ ndị ọzọ, ndị e ji ọmarịcha arịa ụlọ kwadebe ma chọọ mma, nye arụsị ha. Ndị mmadụ ahụ ṅụrịrị ọṅụ maka ihe ịga nke ọma ha, too chi ọlaọcha na ọlaedo, ma guzogide Onye Ọchịchị eluigwe na ụwa.” N’oge iwu Sọnde, Tyrus na-aṅụrị ọṅụ na a kwatula Jerusalem, ma mbibi mba na-esochi ndapụ mba n’ezi okwukwe, eze ugwu ga-akwatuzi mgbidi na ụlọ elu United States.

N’isiokwu na-esonụ, anyị ga-amalite ileba anya n’ụbọchị isii nke Jerusalem n’akwụkwọ Ezikiel.