Dịka mkpali sitere n’aka Chineke siri dị, ma a bịa n’ihe gbasara mkpali sitere n’aka Chineke, “eziokwu ọ bụla nwere mkpa ya,” ma “ụkpụrụ ọ bụla nwekwara mkpa ya.”

“Akwụkwọ Nsọ nwere ụkpụrụ niile mmadụ chọrọ ịghọta ka e wee dozie ya nke ọma ma maka ndụ a ma ọ bụ maka ndụ nke ga-abịa. A pụkwara ka mmadụ niile ghọta ụkpụrụ ndị a. Ọ dịghị onye nwere mmụọ ekele maka ozizi ya ga-agụ ọbụna otu akụkụ sitere n’Akwụkwọ Nsọ n’enwetaghị n’ime ya echiche bara uru ga-enyere ya aka. Ma ozizi kachasị baa uru nke Akwụkwọ Nsọ abụghị ihe a na-enweta site n’ịmụ ya n’oge ụfọdụ ụfọdụ ma ọ bụ n’ụzọ na-enweghị njikọ. A naghị egosi nnukwu usoro eziokwu ya n’ụzọ onye na-agụ ọsọ ọsọ ma ọ bụ onye na-enweghị nlezianya pụrụ isi mata ya. Ọtụtụ n’ime akụ ya dị omimi n’okpuru elu ya, a pụkwara inweta ha naanị site n’ịchọsi ike n’ịchọ ha na site n’ịgba mbọ na-adịghị akwụsị akwụsị. A ghaghị ịchọpụtachaa ma chịkọtakwaa eziokwu ndị mejupụtara nnukwu izugbe ahụ, ‘obere ebe a, obere ebe ahụ.’ Aịsaịa 28:10.”

“Mgbe a nyochachara ha otu a ma chịkọtakọta ha ọnụ, a ga-achọpụta na ha dabara onwe ha n’ụzọ zuru oke. Oziọma ọ bụla bụ ihe na-emeju ndị ọzọ, amụma ọ bụla bụ nkọwa nke nke ọzọ, eziokwu ọ bụla bụ mmepe nke eziokwu ọzọ. A na-eme ka ụdịdị nile nke usoro ndị Juu doo anya site n’Oziọma. Ụkpụrụ ọ bụla dị n’okwu Chineke nwere ọnọdụ ya, eziokwu ọ bụla nwekwara ihe ọ na-egosi. Ma owuwu ahụ zuru oke, n’echiche ya na n’imezu ya, na-agba àmà banyere Onye dere ya. Owuwu dị otu a abụghị ihe uche ọbụla, ma e wezụga nke Onye Enweghi Ọgwụgwụ, pụrụ ịtụpụta ma ọ bụ ịkpụzi.” Education, 123.

N’eziokwu, a hụrụ okwu Hibru ahụ bụ “ereb boqer” ugboro asatọ n’ime Baịbụl. A na-atụgharị ya mgbe niile dịka “mgbede na ụtụtụ,” ma e wezụga na Daniel 8:14 ebe a sụgharịrị ya dịka “ụbọchị.” Dị ka mkpughe sitere n’ike mmụọ nsọ si dị, amaokwu nke iri na anọ bụ “ntọala na ogidi etiti nke okwukwe Advent.”

“Akwụkwọ Nsọ nke, karịa akụkụ ndị ọzọ niile, bụrụworo ma ntọala ma ogidi etiti nke okwukwe Ọbịbịa ahụ bụ nkwupụta a, ‘Ruo ụbọchị puku abụọ na narị atọ; mgbe ahụ ka a ga-eme ka ebe nsọ dị ọcha.’ [Daniel 8:14.]” The Great Controversy, 409.

Ya mere, eziokwu ahụ bụ na “ụbọchị” ndị dị n’amaokwu ahụ bụ oge nke asatọ e ji okwu Hibru ahụ nke ugboro asaa mee ihe. Ma ihe omume Akwụkwọ Nsọ nke nduzi amụma Chineke n’ịdu ndị ntụgharị nsụgharị King James mere ka e jikọta, n’ụzọ e bu n’obi, ihe omimi Akwụkwọ Nsọ nke onye nke asatọ ịbụ nke asaa n’amaokwu ahụ nke na-anọchi anya otu n’ime ọhụụ abụọ dị n’isi nke asatọ. Otu okwu a sụgharịrị dịka “ọhụụ” n’isi nke asatọ bụ okwu Hibru “chazon,” nke ọzọkwa bụ “mareh.” “Mareh” pụtara ọdịdị, ma ọhụụ “mareh” ahụ bụ ọhụụ nke ọdịdị Kraịst n’Okwu amụma Chineke. Ọhụụ “mareh” nke Daniel 8:14 na-akọwapụta na Kraịst ga-apụta ma bịakwa n’ụlọ nsọ Ya na mberede n’ụbọchị Ọktoba 22, 1844. Eziokwu ndị a niile bụ eziokwu n’eziokwu, ma ha nwere ihe ha na-emetụta n’amaokwu ahụ nke bụ ogidi etiti; ma ogidi etiti ahụ abụghị ozizi ma ọ bụ amụma e mezuru n’ụbọchị Ọktoba 22, 1844; eziokwu ahụ bụ na amaokwu ahụ bụ Kraịst, ogidi etiti ahụ.

“N’oge m nọ n’ọnọdụ a nke nkụda mmụọ, enwere m nrọ nke metụtara uche m n’ụzọ miri emi. Arọrọ m nrọ na m hụrụ ụlọ nsọ, ebe ọtụtụ mmadụ nọ na-asọbata. Naanị ndị gbabara n’ụlọ nsọ ahụ ka a ga-azọpụta mgbe oge ga-emechi; ndị niile fọdụrụ n’èzí ga-ala n’iyi ruo mgbe ebighị ebi. Ìgwè mmadụ ndị nọ n’èzí, ndị na-aga n’ihu n’ụzọ ha dị iche iche, nọ na-akwa emo ma na-akparị ndị na-abanye n’ụlọ nsọ ahụ, ma na-agwa ha na atụmatụ a nke nchekwa bụ aghụghọ amamihe, na n’ezie ọ dịghị ihe ize ndụ ọbụla a ga-ezere. Ha jidere ọbụna ụfọdụ n’ime ha iji gbochie ha ịbata ngwa ngwa n’ime mgbidi ahụ.

“N’ịtụ egwu ka e jiri m mee ihe ọchị, echere m na ọ ga-aka mma ichere ruo mgbe igwe mmadụ ahụ ga-agbasasị, ma ọ bụ ruo mgbe m ga-enwe ike ịbanye ha ahụghị m. Ma kama ibelata, ọnụ ọgụgụ ha na-abawanye; ma n’ịtụ egwu ka oge ghara ịgafe m, m ji ọsọ hapụ ụlọ m wee si n’etiti igwe mmadụ ahụ pịasịa ụzọ. N’ụjọ na nchekasị m ime ruo n’ụlọ nsọ ahụ, ahụghị m ma ọ bụ lekọta ìgwè mmadụ ahụ gbara m gburugburu.

“Mgbe m batara n’ụlọ ahụ, ahụrụ m na e ji otu nnukwu ogidi dị ukwuu kwado nnukwu ụlọ nsọ ahụ, e wee kee nwatakịrị atụrụ e merụrụ emerụ nke ukwuu ma na-agba ọbara n’ogidi ahụ. Anyị ndị nọ ebe ahụ yiri ka anyị maara na a dọkapụrụ ma kụkpọọ nwatakịrị atụrụ a n’ihi anyị. Ndị niile na-abanye n’ụlọ nsọ ahụ aghaghị ịbịa n’ihu ya ma kwupụta mmehie ha. N’ihu nwatakịrị atụrụ ahụ ka e debere oche ndị e buliri elu, nke otu ìgwè mmadụ nọkwasịrị, na-ele anya dị nnọọ ụtọ. Ìhè nke eluigwe yiri ka ọ na-enwu n’ihu ha, ha wee na-eto Chineke ma na-abụ abụ nke ekele ọṅụ nke yiri egwu ndị mmụọ ozi. Ndị a bụ ndị ahụ bịaala n’ihu nwatakịrị atụrụ ahụ, kwupụta mmehie ha, nata mgbaghara, ma ugbu a na-eche n’olileanya ọṅụ banyere otu ihe omume ọṅụ ga-eme.”

“Ọbụna mgbe m batara n’ụlọ ahụ, egwu bịakwasịrị m, na mmetụta ihere nke na aghaghị m iweda onwe m ala n’ihu ndị a; ma o yiri ka a manyere m ịga n’ihu, ma nwayọọ nwayọọ ka m na-agagharị gburugburu ogidi ahụ ka m wee chee nwa atụrụ ahụ ihu, mgbe ahụ opì dara ụda, ụlọ nsọ ahụ maa jijiji, mkpu mmeri si n’ọnụ ndị nsọ ahụ zukọrọ ọnụ bilie, ìhè dị egwu mịrị amị kpuchie ụlọ ahụ, emesịa ihe niile ghọọ ọchịchịrị siri ike. Ndị ahụ nwere obi ụtọ apụla niile n’ìhè ahụ, a hapụrụkwa m naanị m n’ịjọ jụụ nke abalị.”

“Etetara m n’oke ihe mgbu nke uche, ọ fọkwara obere ka m kwe ka onwe m kwenye na m nọ na nrọ. O yiri m ka ọ bụ na e kpebiela mbibi m; na Mmụọ nke Onyenwe anyị ahapụla m, ka ọ ghara ịlọghachi ọzọ.” Experience and Teachings, 24, 25.

A na-anwale anyị ugbu a iji hụ ma anyị ga-abanye n’ụlọ nsọ ma emesịa kwupụta mmehie anyị ma nweta ngọzi nke ịgụta anyị n’ọnọdụ ezi omume Ya. Oku ikpeazụ a nke ịbanye n’ụlọ nsọ ka e ji ihe mgbochi gbaa gburugburu iji gbochie nbata onye ọbụla n’otu n’otu, ma ọ bụrụ na anyị ala azụ ugbu a, a ga-“ahapụ anyị naanị anyị n’ime ụjọ jụrụ oyi nke abalị gbachiri nkịtị.” Ma nke a abụghị naanị isi okwu m.

E kpachaara anya mesie amaokwu a kacha mkpa ike site n’ịgụnye ihe pụrụ iche e ji okwu ahụ bụ́ “ụbọchị” mara, nke bu ihe omimi amụma ahụ bụ́ na asatọ bụ otu n’ime asaa ahụ, nke bụ otu n’ime wiil ndị dị n’oge ịkà ndị otu narị puku na puku iri anọ na puku anọ ahụ akara. N’oge ịkà akara ahụ, ma mpi Protestant ma mpi Republican nke alaeze nke isii n’amụma Baịbụl ga-emezu ihe omimi ahụ bụ́ na nke asatọ bụ otu n’ime asaa ahụ. N’ime ndị isi ala asatọ ahụ kemgbe oge ọgwụgwụ n’afọ 1989, Trump ghọrọ eze nke isii nke alaeze nke isii, mgbe o meriri wee nweta oge ọchịchị ya nke abụọ, ọ ghọrọ onye nke asatọ ahụ nke bụ otu n’ime asaa ahụ. Mgbe United States ga-emegharị Iwu Milan nke afọ 313, òtù Laodisia nke ndị otu narị puku na puku iri anọ na puku anọ ahụ ga-aghọ òtù Filadelfia nke ndị otu narị puku na puku iri anọ na puku anọ ahụ. Oge ịkà akara na-agwụ n’oge iwu Sọnde, mgbe a na-agwọ ọnya ọnwụ nke ọchịchị popu, ọ na-esikwa otú ahụ emezu ihe omimi nke Mkpughe iri na asaa dị ka nke asatọ ahụ nke bụ otu n’ime asaa ahụ. Otu eziokwu, nke e ji otu nkebi ahịrịokwu Hibru nọchite anya ya dị ka otu okwu Bekee, na-ewebata amaokwu nke na-egosi mmalite ikpe ahụ n’ime amaokwu nke na-egosi ngwụcha ikpe n’oge ịkà ndị otu narị puku na puku iri anọ na puku anọ ahụ akara.

Eziokwu ọ bụla nwere ọnọdụ ya, ọ bụkwa nanị n’otu nkwupụta ka e ji nhazi ọnụọgụ nke otu ‘ọnụọgụ’ ugboro ‘ọnụọgụ’ ọzọ mee ihe n’Agba Ọhụrụ, nakwa nanị na nkwupụta abụọ n’Agba Ochie. Alfa nke ‘nhazi ọnụọgụ’ ahụ dị na Jenesis.

Ọ bụrụ na a ga-abọ ọbọ Kẹn ugboro asaa, n’ezie Lamek ugboro iri asaa na asaa. Jenesis 4:24.

Nrụpụta ọnụọgụgụ nke omega dị n’Akwụkwọ Matiu.

Pita wee bịakwutere Ya, sị, Onyenwe anyị, ugboro ole ka nwanne m ga-emehie megide m, m wee gbaghara ya? Ruo ugboro asaa? Jisọs sịrị ya, Asịghị m gị, Ruo ugboro asaa; kama, Ruo ugboro iri asaa na ugboro asaa. Matiu 18:21, 22.

Amaokwu ndị a na-anọchi anya oge mbụ na nke ikpeazụ n’ime Akwụkwọ Nsọ ebe e gosiri na a ga-amụba otu ọnụọgụgụ na ọnụọgụgụ ọzọ. E nwere ọtụtụ ọnụọgụgụ, ma alfa nke Jenesis na omega nke Matiu nwere otu nhazi ọnụọgụgụ ahụ kpọmkwem, ha na-ejikwa otu ọnụọgụgụ abụọ ahụ, bụ “asaa” na “iri asaa.”

N’agbata alfa na omega, ebe dị n’etiti ha, nke bụkwa naanị ebe ọzọ e nwere nhazi ọnụọgụ a, dị na Levitikọs isi iri abụọ na ise. N’ebe ahụ, ọnụọgụ abụọ ahụ abụghị ‘asaa’ na ‘iri asaa,’ kama ha bụ ‘afọ asaa ugboro asaa.’

Ị ga-agụkwara onwe gị sabbat asaa nke afọ, ugboro asaa nke afọ asaa; oge nke sabbat asaa nke afọ ahụ ga-abụrịrị gị afọ iri anọ na itoolu. Levitikọs 25:8.

Nhazi ọnụọgụgụ nke dị n’etiti na-eji ọnụọgụgụ ‘asaa’ eme ihe ọzọ, ma ọ bụghị ọnụọgụgụ ‘iri asaa.’ Akụkụ ederede ebe nhazi a dị nwere ngọzi maka nrubeisi, nweekwa ọbụbụ ọnụ maka nnupụisi. A na-egosi ọdịiche dị n’etiti ngọzi nke ịtọhapụ ndị ohu na iweghachi ala na ọbụbụ ọnụ nke okpukpu asaa ahụ a kpọtụrụ aha ugboro anọ n’isi nke iri abụọ na isii nke Levitikọs. Ngọzi ahụ gụnyere ihe e ji ebi ndụ nke Onyenwe anyị nyere ha n’afọ ndị ala ahụ zuru ike, na ngọzi okpukpu abụọ n’afọ Jubili, ebe ọbụbụ ọnụ nke isi nke iri abụọ na isii bụ ihe kwekọrọ na ngọzi ahụ n’ịdọ aka ná ntị banyere ọgbụgba ndụ dị n’isi abụọ ahụ.

Nhazi ọnụọgụgụ nke dị n’etiti pụtara na Levitikọs 25:8 (‘afọ asaa ugboro asaa’). A na-ejikọta ya ozugbo na ikpe ‘ugboro asaa’ e kwupụtara ugboro anọ na Levitikọs 26. N’ihi ya, nhazi ọnụọgụgụ nke dị n’etiti na-anọchi anya ma ngọzi ma ọbụbụ ọnụ, na-eme ka e nwee àmà okpukpu abụọ n’akwụkwọ Levitikọs. E debere nhazi ọnụọgụgụ nke ngọzi Jubili ma ọ bụ nke ọbụbụ ọnụ ya n’etiti ikpe Lemek na nkọwapụta Jizọs mere banyere ókè oge nnwale. Ha atọ jikọtara ọnụ na-egosi ókè oge nnwale; mgbe oge ahụ gwụchara, ọ ga-eme ka otu ìgwè ndị a gọziri agọzi na otu ìgwè ndị a bụrụ ọnụ pụta ìhè. Alfa na omega, nke na-anọchi anya ozi mmụọ ozi mbụ na ozi mmụọ ozi nke atọ, na-egosi narị anọ na iri itoolu dị ka ihe nnọchianya nke oge nnwale. Mgbe e jikọtara nke a na ọbụbụ ọnụ ma ọ bụ ngọzi Jubili, eziokwu ndị a na-aghọ ihe dị mkpa ka anyị na-abịaru nso n’ọmụmụ Ezikiel isi nke mbụ amaokwu nke mbụ, nke na-egosi na Ezikiel nọ n’afọ nke iri atọ nke okirikiri Jubili nke iri na asaa.

Okirikiri Jubili ahụ gwụchara n’abalị 22 nke Ọktoba, afọ 573 tupu Kraịst, bụrụkwa ihe atụ nke ọ bụghị nanị abalị 22 nke Ọktoba, 1844, kamakwa nke iwu Sọnde nke ga-abịa n’oge na-adịghị anya. Ezikiel guzo n’ụlọ nsọ ahụ, na-anọchi anya mmadụ puku otu narị na iri anọ na anọ ahụ, ndị ji okwukwe banyeworo n’Ebe Kachasị Nsọ ná ngwụcha ikpe ahụ, dị ka ndị kwesịrị ntụkwasị obi mere mgbe abalị 22 nke Ọktoba, 1844 gasịrị. Ịghara ịghọta “eziokwu” banyere ebe Ezikiel nọ n’akụkọ ihe mere eme nke amụma n’isi nke mbụ na amaokwu nke mbụ bụ ịghara ịmatazi “ebe ị nọ.”

Mgbe Ezikiel hụchara ebube Onyenwe anyị nke e gosiri ya n’akụkụ osimiri Keba, a na-eweda ya ala ruo n’ájá, dị ka e wedara Daniel, Aịzaya na Jọn. Mgbe ahụ, ihe atụ anọ ahụ niile na-egosi ihe ndị mejupụtara otite mmanụ a na-ete ndị ga-ezi ozi ahụ nye otu ụka nke na-agaghị ahụ ụzọ ma ọ bụ nụ ihe.

E nwere ụbọchị isii e depụtara n’akwụkwọ Ezikiel ndị metụtara Jerusalem. Anyị atụleelarị ụbọchị mbụ na nke ikpeazụ, ndị dị n’isi nke mbụ, amaokwu nke mbụ na nke abụọ, nakwa n’isi nke iri anọ, amaokwu nke mbụ. Atụleela m ụbọchị nke abụọ dị n’isi nke asatọ, amaokwu nke mbụ, ma ọ bụ nanị ihe ọ na-anọchi anya n’ụzọ ihe atụ ka m tụlere, n’enweghịkwa m ịkọwa ebe ọ dabara n’ihe metụtara nnọchibido na mbibi Jerusalem; ọ bụkwa ogwe ahụ ka akwụkwọ ahụ dum na-agbagharị gburugburu. E bibiri Jerusalem na ngwụcha afọ 586/585 tupu ọmụmụ Kraịst. Na Ezikiel 33:21 kwa, otu onye gbapụrụ agbapụ ji ozi na Jerusalem adaala bịarute.

O wee ruo n’afọ nke iri na abụọ nke ndọrọ n’agha anyị, n’ọnwa nke iri, n’ụbọchị nke ise nke ọnwa ahụ, na onye gbapụrụ n’ime Jerusalem bịakwutere m, sị, E tigburu obodo ahụ. Ugbu a, aka Onyenwe anyị dịkwasịrị m n’anyasị, tupu onye ahụ gbapụrụ abịa; ọ mepere ọnụ m ruo mgbe ọ bịakwutere m n’ụtụtụ; e meghere ọnụ m, aghọkwaghị m onye ogbi. Ezikiel 33:21, 22.

N’afọ nke iri na abụọ, e tiri obodo ahụ ihe, ma Ezikiel wee bụrụ onye nweere onwe ya ikwu okwu site n’uche ya. Ọhụ nke Ezikiel isi nke asatọ bụ nke dị n’afọ nke isii; ya mere, ọ fọrọ nke nta ka ọ bụrụ afọ isii tupu e tie obodo ahụ ihe.

O wee ruo n’afọ nke isii, n’ọnwa nke isii, n’ụbọchị nke ise nke ọnwa ahụ, ka m nọ ọdụ n’ụlọ m, ndị okenye Juda nọkwa ọdụ n’ihu m, ka aka Onyenwe anyị Chineke dakwasịrị m n’ebe ahụ. Ezikiel 8:1.

N’afọ sochirinụ, nke bụ afọ nke asaa, ndị okenye gara ịchọ Ezikiel ka ha jụọ Onyenwe anyị ase.

O wee ruo n’afọ nke asaa, n’ọnwa nke ise, n’ụbọchị nke iri nke ọnwa ahụ, na ụfọdụ n’ime ndị okenye Izrel bịara ịjụ ase n’aka Onyenweanyị, wee nọdụ ala n’ihu m. Ezikiel 20:1.

Mgbe ahụ, n’afọ nke itoolu, nnọchibido ahụ nke were otu afọ na ọkara malitere.

Ọzọkwa, n’afọ nke itoolu, n’ọnwa nke iri, n’ụbọchị nke iri nke ọnwa ahụ, okwu nke Onyenwe anyị bịakwutere m, na-asị, Nwa nke mmadụ, deere onwe gị aha ụbọchị ahụ, ọbụna nke ụbọchị a kpọmkwem: eze Babilọn ebiliela imegide Jerusalem n’ụbọchị a kpọmkwem. Ezikiel 24:1, 2.

Nke ọ bụla n’ime ụbọchị ndị a na-anọchi anya akara ụzọ ndị a kapịrị ọnụ nke oge ikpeazụ, n’ihi na Pọl na-ekwu na Izrel oge ochie bụ ihe atụ nye ndị na-ebi ndụ n’oge ọgwụgwụ ụwa.

Ugbu a ihe ndị a niile mere ha dịka ihe atụ: e dekwara ha n’akwụkwọ maka ịdọ aka ná ntị anyị, bụ ndị ọgwụgwụ nke ụwa a bịakwasịrị. Ya mere, ka onye na-eche na o guzosiri ike kpachara anya ka ọ ghara ịda. 1 Ndị Kọrint 10:11, 12.

Ụbọchị isii ahụ niile metụtara Jerusalem dị n’etiti ụbọchị mbụ dị na isi nke mbụ, amaokwu nke mbụ, na ụbọchị ikpeazụ a hụrụ n’isi nke iri anọ, amaokwu nke mbụ. Ụbọchị abụọ ahụ na-akara afọ nke ise nke isi nke mbụ, nke bụ 592 BC, na afọ nke iri abụọ na ise nke isi nke iri anọ, nke bụ 573 BC. N’ogo nke line upon line, Ezekiel nwere ahịrị maka Egypt, nke gụnyere ntụaka nke Tyre, na ahịrị maka Jerusalem. Ahịrị Egypt nwere waymark kpọmkwem asaa, (mgbe e tinyere Tyre) ma Jerusalem nwere isii. Tinyere ahịrị abụọ a ka e nwere ahịrị Josiah na okirikiri Jubilee nke iri na asaa. Ma ahịrị a kọwara n’enweghị ụbọchị kpọmkwem ka a hụrụ n’isi nke anọ, ahịrị nke isi nke anọ nwekwara ọtụtụ n’ime wheel ndị Ezekiel hụrụ mgbe o lere n’ime Ebe Kachasị Nsọ. O jupụtakwara n’eziokwu ihe nnọchianya dị iche iche.

430

Ọnụọgụ narị anọ na iri atọ na-anọchi anya ọgbụgba ndụ ebighị ebi, ma n’isi nke anọ, Onyenwe anyị ji Ezikiel mee ilu dị ndụ, ilu nke gụnyere ọnụọgụ narị anọ na iri atọ.

Gị onwe gị kwa, nwa nke mmadụ, were otu taịl, dobe ya n’ihu gị, see kwa n’elu ya obodo ahụ, ya bụ, Jerusalem: meekwa ka e nwee nnọchibido imegide ya, wukwaa ebe ewusiri ike imegide ya, kụkọkwaa mkpọda ala imegide ya; dobekwa ogige agha imegide ya, tinyekwa ebule ịkpọwa mgbidi imegide ya gburugburu. Ọzọkwa, were otu efere ígwè, debe ya ka ọ bụrụ mgbidi ígwè n’etiti gị na obodo ahụ: chekwaa ihu gị imegide ya, a ga-anọchibido ya, gị onwe gị ga-anọchibidokwa ya. Nke a ga-abụ ihe ịrịba ama nye ụlọ Izrel. Dina kwa n’akụkụ aka ekpe gị, bukwasịkwa n’elu ya ajọ omume nke ụlọ Izrel: dịka ọnụ ọgụgụ ụbọchị ndị ị ga-edina n’elu ya si dị, otu a ka ị ga-ebu ajọ omume ha. N’ihi na etinyewo m n’ahụ gị afọ nke ajọ omume ha, dịka ọnụ ọgụgụ ụbọchị si dị, ụbọchị narị atọ na iri itoolu: otu a ka ị ga-ebu ajọ omume nke ụlọ Izrel. Ma mgbe i mezuru ụbọchị ndị ahụ, dina ọzọ n’akụkụ aka nri gị, ị ga-ebukwa ajọ omume nke ụlọ Juda ụbọchị iri anọ: ekenyewo m gị ụbọchị ọ bụla ka ọ bụrụ otu afọ. Ya mere ị ga-eche ihu gị n’ebe nnọchibido Jerusalem dị, a ga-ekpughekwa ogwe aka gị, ị ga-ebukwa amụma imegide ya. Ma, lee, m ga-etinye gị agbụ, ị gaghị atụgharị onwe gị site n’otu akụkụ gaa n’akụkụ ọzọ, ruo mgbe i mechara ụbọchị nnọchibido gị. Ezekiel 4:1–8.

Nnọchibido Jerusalem, dị ka Ezikiel sere ya n’onyinyo, bụ “ihe ịrịba ama,” dịka nnọchibido e wetara megide Jerusalem site n’aka Cestius n’afọ 66. N’ịkọwa otú Jizọs si kpọpụta mbibi Jerusalem, Sister White na-eme ka anyị mara na mmezu “kpọmkwem” nke mbibi Jerusalem dị n’ụbọchị ikpeazụ. Ihe ịrịba ama nke mbibi ahụ n’elu ndị àmà abụọ ahụ, ndị Nebukadneza na Cestius nọchiri anya ha, na-egosi na ihe ịrịba ama nke nnọchibido ahụ bụ ihe ịrịba ama nke Iwu Ụka pụtara ịbịaru nso.

Ụbọchị Otu Maka Afọ Otu

N’akụkụ ihe odide anyị na-atụle, anyị na-ahụkwa ntụaka omega dị n’Akwụkwọ Nsọ banyere iwu kasị mkpa William Miller ji akọwa amụma n’òtù ntọala nke ozi ndị mmụọ ozi nke mbụ na nke abụọ. Alfa nke ụkpụrụ otu ụbọchị na-anọchi anya otu afọ bụkwa akara omega, n’ihi na e gosipụtara alfa nke ụkpụrụ otu ụbọchị na-anọchi anya otu afọ n’akwụkwọ Ọnụ Ọgụgụ dị ka ule nke iri na nke ikpeazụ, nke Izrel na-agafeghị, si otú ahụ wetara onwe ha ọnwụ n’ọzara n’ime afọ iri anọ ha ji na-awagharị n’ọzara.

Ụmụ unu ga-awagharị n’ọzara afọ iri anọ, ha ga-ebukwa ibu akwụna unu, ruo mgbe ozu unu ga-ala n’iyi n’ọzara. Dị ka ọnụọgụgụ ụbọchị ndị unu jiri nyochaa ala ahụ si dị, ọbụna ụbọchị iri anọ, ụbọchị ọ bụla bụrụ otu afọ, unu ga-eburu ajọ omume unu, ọbụna afọ iri anọ, unu ga-amakwa mmebi nkwa m. Mụ onwe m, Onyenwe anyị, ekwuola ya; n’ezie, aga m eme nke a n’ebe nzukọ ọjọọ a niile nọ, ndị zukọrọ ọnụ imegide m: n’ọzara a ka a ga-ekpochapụ ha, n’ebe ahụ ka ha ga-anwụ. Ọnụ Ọgụgụ 14:33–35.

A ghaghị ịghọta ihe ọ pụtara n’amụma na a na-amata ụkpụrụ nke iji otu ụbọchị nọchite anya otu afọ na nnupụisi ikpeazụ nke usoro ule nwere nzọụkwụ iri, bụ́ nke malitere mgbe a gafere Oké Osimiri Uhie, nakwa na a na-akpọsakwa otu ụkpụrụ ahụ ọzọ mgbe a ga-anọchibido Jerusalem ma bibie ya, ma tinye ihe ndị a n’ọrụ n’akụkụ ihe odide anyị na-atụle, dịkwa ka a ghaghị ịghọta ma tinye n’ọrụ ihe ọ pụtara na “nnọchibido” ahụ bụ “ihe ịrịba ama” ahụ.

A ghaghị ịmata ahịrị akụkọ ihe mere eme a na-achịkọkọta ọnụ mgbe a na-eji “nnọchibido” nke Jerusalem dịka ihe ịrịba ama, n’ihi na ọ na-aghọ, dị ka a pụrụ isi kwuo ya, “ọkpụkpụ axle,” ma n’ụzọ ihe atụ, ihe ịrịba ama nke nnọchibido ahụ nwere ọtụtụ ụzarị e jikọtara na ya. Ihe ịrịba ama nke nnọchibido ahụ bụ ikekwe akụkụ Akwụkwọ Nsọ kacha mkpa n’akwụkwọ Ezekiel, ma ihe ịrịba ama ahụ na-eme ka Ọdụm nke ebo Juda weta izu-okè site n’ihe nke mbụ pụtara n’ihu Ezekiel dịka ọgba aghara. A ghaghị ilebara “ihe ịrịba ama” nke nnọchibido ahụ, ụkpụrụ nke otu afọ n’ọnọdụ otu ụbọchị, na ahịrị amụma ndị nnọchibido ahụ chịkọtara ọnụ anya n’okwu nke na narị afọ anọ na iri atọ na-anọchi anya ọgbụgba ndụ ebighị ebi.

Ọgbụgba ndụ

Ọ sịrị Ebram, Mara n’ezie na mkpụrụ gị ga-abụ ndị ọbịa n’ala na-abụghị nke ha, ha ga-ejekwa ha ozi; ha ga-emekwara ha ahụhụ afọ narị anọ. Jenesis 15:13.

Onyenwe anyị banyere n'ọgbụgba ndụ na Abraham site n'usoro nwere nzọụkwụ atọ, nzọụkwụ mbụ n'ime nzọụkwụ atọ ndị ahụ gụnyekwara amụma na ụmụ Abraham ga-anọ n'agbụ n'Ijipt ruo afọ narị anọ. Na nzọụkwụ nke abụọ, e nyere Abraham emume ibi úgwù, nzọụkwụ nke atọ bụkwa ịchụ Isaac n'àjà n'Ugwu Moriah. E mere ka a mata afọ narị anọ ahụ n'alfa nke nzọụkwụ atọ Onyenwe anyị mere n'ịkpọlite otu ndị a họpụtara na iso ha gbaa ndụ. A gbara alụkwaghịm n'etiti ndị ọgbụgba ndụ ahụ a họpụtara na Chineke mgbe a tụgburu Stephen na nkume n'afọ 34, mgbe nke ahụ gasịrị, Paul, onyeozi a họpụtara maka ndị Jentaịl, kọwara afọ narị anọ ahụ dị ka—afọ narị anọ na iri atọ.

Ma nke a ka m na-ekwu: iwu ahụ, nke bịara afọ narị anọ na iri atọ ka e mesịrị, apụghị ịkagbu ọgbụgba ndụ ahụ nke Chineke kwadoro na mbụ n’ime Kraịst, ka o wee mee ka nkwa ahụ ghara ịdị irè. Ndị Galeshia 3:17.

Ọnụọgụgụ na-anọchi anya ọgbụgba ndụ ahụ bụ narị anọ na iri atọ, ma ndị akaebe abụọ ahụ bụ́ Abram na Saul, ndị a gbanwere aha ha ka ha bụrụ Abraham na Paul n’otu n’otu, na-egosi oge abụọ dị iche iche nke mejupụtara ọnụọgụgụ narị anọ na iri atọ ahụ n’ozuzu ya. Mgbe Chineke gbanwere aha mkpụrụ obi, nke ahụ bụ ihe nnọchianya nke mmekọrịta ọgbụgba ndụ dị n’etiti mkpụrụ obi ahụ na Chineke. Ya mere, afọ narị anọ na iri atọ ahụ bụ ngụkọta e nwetara site n’ịgbakọta ọnụọgụgụ abụọ dị iche iche, dị ka narị anọ nke Abraham na mgbakwunye iri atọ nke Paul. Ezekiel dinara n’akụkụ aka ekpe ya ruo ụbọchị narị atọ na iri itoolu, o wee dina n’akụkụ aka nri ya ruo ụbọchị iri anọ, si otú ahụ gosi ọnụọgụgụ abụọ ndị ngụkọta ha bụ narị anọ na iri atọ.

N’isi nke iri na otu nke Jenesis, ọgbụgba-ndụ nke ọnwụ nke e wetara ozugbo mgbe iju mmiri gasịrị site n’inupụ isi Nimrọd na-akọwapụta ọdịiche dị n’etiti ọgbụgba-ndụ abụọ. Ihe ndị mejupụtara ụlọ elu Bebel na-agba àmà banyere ndị nke ọgbụgba-ndụ Setan nke “zọpụta onwe unu,” bụ ndị a ga-ekpe ikpe ma chụsasịa. N’otu isi ahụ kwa, a na-ebute usoro ọmụmụ nke ndị Hibru site n’amụma ọmụmụ Eba, nke na-akara mmalite nke ndị a họpụtara ka ha nọchite anya ọgbụgba-ndụ nke ndụ, n’iche megide ọgbụgba-ndụ ọnwụ nke Nimrọd.

Eba biri afọ iri atọ na anọ, mụọ Peleg: Eba biri mgbe ọ mụsịrị Peleg afọ narị anọ na iri atọ, mụọkwa ụmụ ndị ikom na ụmụ ndị inyom. Peleg biri afọ iri atọ, mụọ Reu. Jenesis 11:16–18.

N’isi nke iri nke Jenesis, a kpọrọ Eba na Peleg aha ha na nke mbụ.

Amụrụkwa Eba ụmụ nwoke abụọ; aha otu bụ Peleg; n’ihi na n’ụbọchị ya ka e kewara ụwa; aha nwanne ya bụ Joktan. Jenesis 10:25.

Peleg pụtara nkewa ma ọ bụ ikewa ụzọ abụọ, ma n’ụbọchị Peleg ka e ji akụkọ ụlọ elu Bebel na nnupụisi Nimrọd kpọpụta akara nkewa nke ìgwè mmadụ nkwekọrịta abụọ. Eba biri ruo afọ narị anọ na iri isii na anọ, ma mgbe a mụsịrị Peleg (nkewa) ọ biri afọ narị anọ na iri atọ. Eziokwu ọ bụla nwere ihe ọ na-egosi, narị anọ na iri atọkwa bụ ọnụọgụgụ Pọl kenyere amụma nkwekọrịta Abraham. Ọ bụ ezie na a jikọtara ọnụọgụgụ narị anọ na iri atọ na ndụ Eba mgbe a mụsịrị Peleg, e gosipụtara afọ iri atọ na anọ mbụ nke ndụ ya dịka “afọ anọ na iri atọ,” nke n’ezie bụ afọ iri atọ na anọ; ma n’otu esi ekwu afọ iri atọ na anọ ahụ n’ụzọ dị mfe, a na-agụ ya “anọ” na “iri atọ” (430). Mgbe ahụ ka narị anọ na iri atọ bịara, mgbe ahụkwa ngosipụta mbụ nke ndụ Peleg bụ “iri atọ.”

Eba bụ mgbọrọgwụ nke aha ahụ bụ Hibru, ọ bụkwa nke mbụ e kwuru ndị Hibru, ndị ga-abụ ndị a họpụtara nke ọgbụgba ndụ ahụ. Eba pụtara ịgafe, si otú a na-anọchi anya ndị nke ọgbụgba ndụ ahụ, ndị na-agafe site n’ụwa a ruo n’ụwa ọhụrụ, dịka ụmụ Abraham mere mgbe ha gafere Oké Osimiri Uhie ruo n’Ala Nkwa ahụ. Ijegharị ahụ n’ọzara nke afọ iri anọ gbochiri ịgafe ahụ, ma na njedebe nke afọ iri anọ ahụ, ha gafere Jọdan banye n’Ala Nkwa ahụ, si otú a na-anọchi anya ịgafe ikpeazụ nke ndị Chineke. Peleg na-anọchi anya akụkọ ihe mere eme ahụ mgbe nkewa nke mmadụ n’ime ndị mmadụ abụọ nke ọgbụgba ndụ malitere mbụ n’ụlọ elu Nimrọd. Ihe nnọchianya nke ọgbụgba ndụ ọnwụ nke Nimrọd bụ mgbagwoju anya, ihe nnọchianya nke ọgbụgba ndụ ndụ nke ndị Hibru bụkwa narị afọ anọ na iri atọ nke ndụ Eba tupu nkewa nke Peleg na-anọchi anya ya. Aha ahụ bụ Peleg na-egosikwa eziokwu ọnụọgụ ihe nnọchianya, n’ihi na e kewara narị afọ anọ na iri atọ nke Eba n’ime ọnụọgụ abụọ, Peleg na-anọchi anyakwa ọdịiche dị n’etiti narị anọ ahụ na ọnụọgụ iri atọ.

Narị afọ anọ na iri atọ nwere akụkụ abụọ. Narị afọ anọ nke ọgbụgba-ndụ Abraham tinyere afọ iri atọ ndị ọzọ Pọl kọwara. Mmụba nke ihe ọmụma nke na-amịpụta mweghachi ikpeazụ nke ndị Chineke nọchiri anya ya n’akwụkwọ Daniel isi nke iri na abụọ, ebe a kpọmkwem mata akara nke akụkụ abụọ nke ọgbụgba-ndụ ebighị ebi, ma e gosipụtara ya n’amaokwu 9/11.

O we si, Gaa n’uzo gi, Daniel: n’ihi na e mechiri okwu ndị a emechi ma kpuchie ha akara ruo n’oge ọgwụgwụ. Ọtụtụ ka a ga-eme ka ha dị ọcha, mee ka ha dị ọcha dị ka ọcha, ma nwalee ha; ma ndị ajọ omume ga-eme ajọ omume: ọ dịghị onye ọbụla n’etiti ndị ajọ omume ga-aghọta; ma ndị amamihe ga-aghọta. Ma site n’oge a ga-ewepụ àjà kwa ụbọchị, ma guzozie ihe arụ ahụ nke na-eme ka ebe tọgbọrọ n’efu, a ga-enwe otu puku ụbọchị abụọ na narị ụbọchị itoolu. Daniel 12:9–11.

Ntọpụ ikpeazụ nke akara ahụ, nke na-eweta usoro nnwale nwere nkebi atọ dị ka e gosiri n’amaokwu nke iri dị ka “e mere ka ha dị ọcha, e mekwara ka ha chaa ọcha, a nwalekwara ha,” nwere njikọ na afọ otu puku na narị abụọ na iri itoolu ahụ. Nghọta ndị ọsụ ụzọ nwere banyere amaokwu a bụ na iwepụ mmegide nke okpukpe ikpere arụsị na 508 malitere usoro were afọ iri atọ, nke dugara n’iguzobe ọchịchị popu dị ka alaeze nke ise n’amụma Baịbụl na 538; ọchịchị ahụ wee chịa dị ka alaeze nke ise n’amụma Baịbụl ruo mgbe afọ otu puku na narị abụọ na iri isii ahụ gwụrụ na 1798. Pọl kọwakwara afọ iri atọ ahụ site na 508 ruo 538 dị ka “ndapụ n’okwukwe nke ga-ebu ụzọ mee,” na 2 Ndị Tesalonaịka.

N’ime 2 Ndị Tesalonaịka, isiokwu a na-atụle bụ mmekọrịta dị n’etiti Rom ndị ọgọ mmụọ na Rom papal, bụ́ alaeze nke anọ na nke ise n’amụma, n’usoro ha. Ọ bụ n’isi a nke Ndị Tesalonaịka ka William Miller chọpụtara na “ihe a na-eme kwa ụbọchị” n’akwụkwọ Daniel nọchiri anya Rom ndị ọgọ mmụọ, Miller wee chọpụtakwa na “ihe a na-eme kwa ụbọchị” n’akwụkwọ Daniel na-adị mgbe niile n’ejikọtara ya na ihe arụ ma ọ bụ njehie nke mbibi. Ihe arụ na njehie nke mbibi n’akwụkwọ Daniel nọchiri anya ihe Jọn kpọrọ n’akwụkwọ Mkpughe oyiyi nke anụ ọhịa na akara nke anụ ọhịa, n’usoro ha.

William Miller mere ka ihe ka ọtụtụ n’ụzọ dị iche iche o si tinye amụma n’ọrụ, ma ọ bụrụdị na ọ bụghị ha niile, dabere n’otú o si mata ike abụọ na-akpata ịtọgbọrọ n’efu, bụ́ ndị e gosipụtara dị ka “ihe a na-eme kwa ụbọchị” (Rom nke ndị na-ekpere arụsị), na ike nke abụọ na-akpata ịtọgbọrọ n’efu, nke e ji ụzọ abụọ gosipụta: dị ka mmebi iwu nke na-akpata ịtọgbọrọ n’efu (njikọ ụka na ọchịchị), n’akwụkwọ Mkpughe—dị ka oyiyi anụ ọhịa ahụ (usoro amụma nke popu), na ihe arụ nke na-akpata ịtọgbọrọ n’efu (ofufe anyanwụ) n’akwụkwọ Mkpughe—dị ka akara anụ ọhịa ahụ. Nghọta Miller nwetara site n’ihe Pọl kọwara na 2 Ndị Tesalonaịka bụ nghọta ntọala bụ́ isi nye Miller, onye bụ ihe nnọchianya nke ntọala Adventism. Pọl na-ekwu na ndị na-adịghị ahụ eziokwu ahụ e gosipụtara n’isi nke abụọ nke 2 Ndị Tesalonaịka n’anya bụ ndị na-anata nduhie siri ike.

N’amaokwu atọ nke Daniel (Daniel 12:9–11), nghọta nke ihe nnọchianya n’ụbọchị ikpeazụ apụghị ịgụnye itinye oge n’ọrụ, n’ihi na malite n’abalị 22 nke Ọktoba, 1844, itinye oge amụma n’ọrụ adịkwaghị ire. Amaokwu 9/11 ndị ahụ na-anọchi anya oge abụọ dị iche iche nke afọ iri atọ na afọ otu puku na narị abụọ na iri isii. Ọnụọgụ iri anọ na ọnụọgụ otu puku na narị abụọ na iri isii bụcha ihe nnọchianya nke ọzara amụma, a pụkwara iji nke ọ bụla dochie ibe ya n’amụma. Ya mere, a pụrụ ịghọta otu puku na narị abụọ na iri isii dị ka iri anọ, iri anọ bụkwa otu ụzọ n’ụzọ iri nke narị anọ. Amaokwu 9/11 ndị ahụ na-anọchi anya ọnụọgụ ọgbụgba ndụ ebighị ebi, dị ka e ji narị anọ (Abraham) na njikọ ya na iri atọ (Paul) nọchite anya ya. ‘Ọzara’ nke e ji ‘otu puku na narị abụọ na iri isii’ nọchite anya ya kwekọrọ na ‘ọzara nke iri anọ’, iri anọ bụkwa otu ụzọ n’ụzọ iri nke narị anọ. Iri atọ bụ iri atọ. A na-enweta narị anọ na iri atọ site n’ịgbakwunye ọnụọgụ narị anọ na ọnụọgụ iri atọ, nke e gosipụtara n’isi nke anọ nke Ezekiel dị ka narị atọ na iri itoolu a gbakwụnyere n’ọnụọgụ iri anọ.

Amaokwu 9/11 ndị dị n’isi nke iri na abụọ na-anọchi anya etiti oge amụma atọ dị n’isi ahụ, ha bụkwa akara nke ọgbụgba ndụ ebighị ebi nke a na-ekpughe n’ụbọchị ikpeazụ. Ikpughe ihe pụtara narị anọ na iri atọ n’ụbọchị ikpeazụ ka a na-eweta n’isi nke anọ nke Ezikiel.

Ọdụm nke ebo Juda na-atọghe akara e ji mechie ozi ịdọ aka ná ntị ikpeazụ ugbu a nye ndị ji okwukwe soro Ezikiel, Jọn, Daniel na Aịzaya banye n’Ebe Kasị Nsọ. A na-ekpughe eziokwu ahụ n’ihe jikọrọ ya na mbuli elu nke ndị e gosipụtara ọ bụghị nanị dị ka ndị Izrel a chụpụrụ achụpụ, kamakwa dị ka ọkọlọtọ nke otu narị puku na puku iri anọ na anọ. E debere eziokwu ahụ n’usoro nke ọgbụgba ndụ nke afọ narị anọ nke Abraham na-anọchite anya ya, tinyere ọgbụgba ndụ nke afọ iri atọ nke Pọl na-anọchite anya ya. E gosipụtara eziokwu ahụ n’amaokwu 9/11 nke Daniel isi iri na abụọ, ndị na-anọchite anya oge dị n’etiti oge ihe nnọchianya atọ, nke ndị òtù Miller ghọtara n’ụzọ ziri ezi. Eziokwu 9/11 ahụ dị n’etiti, nke a na-atọghe akara e ji mechie ya na Daniel isi iri na abụọ, bụ ihe ụbọchị narị atọ na iri itoolu na ụbọchị iri anọ nke Ezikiel na-anọchite anya ya. A na-ekpughere Ezikiel ụbọchị ndị ahụ n’afọ nke iri atọ nke okirikiri Jubili nke iri na asaa, Ezikiel, dị ka onye nchụàjà, na-anọchitekwa anya òtù ndị nchụàjà nke otu narị puku na puku iri anọ na anọ, bụ́ ndị nọ n’ule dị n’etiti ule atọ.

A kara Ezekiel akara n’ime ule ụlọ nsọ n’“ụbọchị nke ise” nke “ọnwa nke anọ,” bụ́ nke, n’akụkọ ihe mere eme nke ndị Miller, gosiri etiti kpọmkwem (“n’etiti”) ọnwa asaa ahụ malitere na ndakpọ olileanya mbụ n’ụbọchị 19 nke Eprel, 1844, wee gwụ n’ụbọchị 22 nke Ọktoba n’otu afọ ahụ.

“N’oge ọkọchị nke afọ 1844, n’etiti oge a chere na mbụ na ụbọchị 2300 ahụ ga-agwụ, na mgbụsịakwụkwọ nke otu afọ ahụ, nke e mechara chọpụta na ha ruru, a kpọsara ozi ahụ n’okwu ndị ahụ dị nnọọ ka Akwụkwọ Nsọ siri kwuo: ‘Lee, Onye-alụ Nwunye na-abịa!’” The Great Controversy, 398.

N’ụbọchị Julaị 21, 1844, a nọ n’etiti ọnwa asaa dị nsọ ahụ, ma n’ụbọchị ahụ Samuel Snow nọ na Boston Tabernacle na-ewebata ozi ya nke Mkpu Etiti Abalị. N’ebe ahụ, maka oge mbụ n’ịkọwa n’ihu ọha, ọ “kwusara ya n’otu okwu ahụ Akwụkwọ Nsọ ji sị: ‘Lee, Nwoke Na-alụ Nwanyị na-abịa!’” Ugbu a, n’ụzọ ihe nnọchianya, anyị na Ezikiel guzo na Boston Tabernacle, ntakịrị oge tupu ibuli ndị ozi nke mkpu etiti abalị elu agaa n’ihu dịka ebili mmiri ukwu. Usoro amụma nke ibuli ọkọlọtọ ahụ elu ka e sere n’akara n’ahịrị amụma nke Alakụba n’Akpughe isi nke itoolu. Ezikiel isi nke anọ na-enye onye-àmà nke abụọ na mmechi nke amụma ahụ nke narị afọ atọ na iri itoolu na otu na ụbọchị iri na ise, ọ na-emekwa nke a n’isi nke anọ.

Anyi ga-aga n’ihu n’ihe ndị a n’isiokwu na-esonụ.