Dịka mkpali sitere n’aka Chineke siri dị, ma a bịa n’ihe gbasara mkpali sitere n’aka Chineke, “eziokwu ọ bụla nwere mkpa ya,” ma “ụkpụrụ ọ bụla nwekwara mkpa ya.”

“Akwụkwọ Nsọ nwere ụkpụrụ niile mmadụ chọrọ ịghọta ka e wee dozie ya nke ọma ma maka ndụ a ma ọ bụ maka ndụ nke ga-abịa. A pụkwara ka mmadụ niile ghọta ụkpụrụ ndị a. Ọ dịghị onye nwere mmụọ ekele maka ozizi ya ga-agụ ọbụna otu akụkụ sitere n’Akwụkwọ Nsọ n’enwetaghị n’ime ya echiche bara uru ga-enyere ya aka. Ma ozizi kachasị baa uru nke Akwụkwọ Nsọ abụghị ihe a na-enweta site n’ịmụ ya n’oge ụfọdụ ụfọdụ ma ọ bụ n’ụzọ na-enweghị njikọ. A naghị egosi nnukwu usoro eziokwu ya n’ụzọ onye na-agụ ọsọ ọsọ ma ọ bụ onye na-enweghị nlezianya pụrụ isi mata ya. Ọtụtụ n’ime akụ ya dị omimi n’okpuru elu ya, a pụkwara inweta ha naanị site n’ịchọsi ike n’ịchọ ha na site n’ịgba mbọ na-adịghị akwụsị akwụsị. A ghaghị ịchọpụtachaa ma chịkọtakwaa eziokwu ndị mejupụtara nnukwu izugbe ahụ, ‘obere ebe a, obere ebe ahụ.’ Aịsaịa 28:10.”

“Mgbe a nyochachara ha otu a ma chịkọtakọta ha ọnụ, a ga-achọpụta na ha dabara onwe ha n’ụzọ zuru oke. Oziọma ọ bụla bụ ihe na-emeju ndị ọzọ, amụma ọ bụla bụ nkọwa nke nke ọzọ, eziokwu ọ bụla bụ mmepe nke eziokwu ọzọ. A na-eme ka ụdịdị nile nke usoro ndị Juu doo anya site n’Oziọma. Ụkpụrụ ọ bụla dị n’okwu Chineke nwere ọnọdụ ya, eziokwu ọ bụla nwekwara ihe ọ na-egosi. Ma owuwu ahụ zuru oke, n’echiche ya na n’imezu ya, na-agba àmà banyere Onye dere ya. Owuwu dị otu a abụghị ihe uche ọbụla, ma e wezụga nke Onye Enweghi Ọgwụgwụ, pụrụ ịtụpụta ma ọ bụ ịkpụzi.” Education, 123.

N’eziokwu, a hụrụ okwu Hibru ahụ bụ “ereb boqer” ugboro asatọ n’ime Baịbụl. A na-atụgharị ya mgbe niile dịka “mgbede na ụtụtụ,” ma e wezụga na Daniel 8:14 ebe a sụgharịrị ya dịka “ụbọchị.” Dị ka mkpughe sitere n’ike mmụọ nsọ si dị, amaokwu nke iri na anọ bụ “ntọala na ogidi etiti nke okwukwe Advent.”

“Akwụkwọ Nsọ nke, karịa akụkụ ndị ọzọ niile, bụrụworo ma ntọala ma ogidi etiti nke okwukwe Ọbịbịa ahụ bụ nkwupụta a, ‘Ruo ụbọchị puku abụọ na narị atọ; mgbe ahụ ka a ga-eme ka ebe nsọ dị ọcha.’ [Daniel 8:14.]” The Great Controversy, 409.

Ya mere, eziokwu ahụ bụ na “ụbọchị” ndị dị n’amaokwu ahụ bụ oge nke asatọ e ji okwu Hibru ahụ nke ugboro asaa mee ihe. Ma ihe omume Akwụkwọ Nsọ nke nduzi amụma Chineke n’ịdu ndị ntụgharị nsụgharị King James mere ka e jikọta, n’ụzọ e bu n’obi, ihe omimi Akwụkwọ Nsọ nke onye nke asatọ ịbụ nke asaa n’amaokwu ahụ nke na-anọchi anya otu n’ime ọhụụ abụọ dị n’isi nke asatọ. Otu okwu a sụgharịrị dịka “ọhụụ” n’isi nke asatọ bụ okwu Hibru “chazon,” nke ọzọkwa bụ “mareh.” “Mareh” pụtara ọdịdị, ma ọhụụ “mareh” ahụ bụ ọhụụ nke ọdịdị Kraịst n’Okwu amụma Chineke. Ọhụụ “mareh” nke Daniel 8:14 na-akọwapụta na Kraịst ga-apụta ma bịakwa n’ụlọ nsọ Ya na mberede n’ụbọchị Ọktoba 22, 1844. Eziokwu ndị a niile bụ eziokwu n’eziokwu, ma ha nwere ihe ha na-emetụta n’amaokwu ahụ nke bụ ogidi etiti; ma ogidi etiti ahụ abụghị ozizi ma ọ bụ amụma e mezuru n’ụbọchị Ọktoba 22, 1844; eziokwu ahụ bụ na amaokwu ahụ bụ Kraịst, ogidi etiti ahụ.

“N’oge m nọ n’ọnọdụ a nke nkụda mmụọ, enwere m nrọ nke metụtara uche m n’ụzọ miri emi. Arọrọ m nrọ na m hụrụ ụlọ nsọ, ebe ọtụtụ mmadụ nọ na-asọbata. Naanị ndị gbabara n’ụlọ nsọ ahụ ka a ga-azọpụta mgbe oge ga-emechi; ndị niile fọdụrụ n’èzí ga-ala n’iyi ruo mgbe ebighị ebi. Ìgwè mmadụ ndị nọ n’èzí, ndị na-aga n’ihu n’ụzọ ha dị iche iche, nọ na-akwa emo ma na-akparị ndị na-abanye n’ụlọ nsọ ahụ, ma na-agwa ha na atụmatụ a nke nchekwa bụ aghụghọ amamihe, na n’ezie ọ dịghị ihe ize ndụ ọbụla a ga-ezere. Ha jidere ọbụna ụfọdụ n’ime ha iji gbochie ha ịbata ngwa ngwa n’ime mgbidi ahụ.

“N’ịtụ egwu ka e jiri m mee ihe ọchị, echere m na ọ ga-aka mma ichere ruo mgbe igwe mmadụ ahụ ga-agbasasị, ma ọ bụ ruo mgbe m ga-enwe ike ịbanye ha ahụghị m. Ma kama ibelata, ọnụ ọgụgụ ha na-abawanye; ma n’ịtụ egwu ka oge ghara ịgafe m, m ji ọsọ hapụ ụlọ m wee si n’etiti igwe mmadụ ahụ pịasịa ụzọ. N’ụjọ na nchekasị m ime ruo n’ụlọ nsọ ahụ, ahụghị m ma ọ bụ lekọta ìgwè mmadụ ahụ gbara m gburugburu.

“Mgbe m batara n’ụlọ ahụ, ahụrụ m na e ji otu nnukwu ogidi dị ukwuu kwado nnukwu ụlọ nsọ ahụ, e wee kee nwatakịrị atụrụ e merụrụ emerụ nke ukwuu ma na-agba ọbara n’ogidi ahụ. Anyị ndị nọ ebe ahụ yiri ka anyị maara na a dọkapụrụ ma kụkpọọ nwatakịrị atụrụ a n’ihi anyị. Ndị niile na-abanye n’ụlọ nsọ ahụ aghaghị ịbịa n’ihu ya ma kwupụta mmehie ha. N’ihu nwatakịrị atụrụ ahụ ka e debere oche ndị e buliri elu, nke otu ìgwè mmadụ nọkwasịrị, na-ele anya dị nnọọ ụtọ. Ìhè nke eluigwe yiri ka ọ na-enwu n’ihu ha, ha wee na-eto Chineke ma na-abụ abụ nke ekele ọṅụ nke yiri egwu ndị mmụọ ozi. Ndị a bụ ndị ahụ bịaala n’ihu nwatakịrị atụrụ ahụ, kwupụta mmehie ha, nata mgbaghara, ma ugbu a na-eche n’olileanya ọṅụ banyere otu ihe omume ọṅụ ga-eme.”

“Ọbụna mgbe m batara n’ụlọ ahụ, egwu bịakwasịrị m, na mmetụta ihere nke na aghaghị m iweda onwe m ala n’ihu ndị a; ma o yiri ka a manyere m ịga n’ihu, ma nwayọọ nwayọọ ka m na-agagharị gburugburu ogidi ahụ ka m wee chee nwa atụrụ ahụ ihu, mgbe ahụ opì dara ụda, ụlọ nsọ ahụ maa jijiji, mkpu mmeri si n’ọnụ ndị nsọ ahụ zukọrọ ọnụ bilie, ìhè dị egwu mịrị amị kpuchie ụlọ ahụ, emesịa ihe niile ghọọ ọchịchịrị siri ike. Ndị ahụ nwere obi ụtọ apụla niile n’ìhè ahụ, a hapụrụkwa m naanị m n’ịjọ jụụ nke abalị.”

“Etetara m n’oke ihe mgbu nke uche, ọ fọkwara obere ka m kwe ka onwe m kwenye na m nọ na nrọ. O yiri m ka ọ bụ na e kpebiela mbibi m; na Mmụọ nke Onyenwe anyị ahapụla m, ka ọ ghara ịlọghachi ọzọ.” Experience and Teachings, 24, 25.

A na-anwale anyị ugbu a iji hụ ma anyị ga-abanye n’ụlọ nsọ ma emesịa kwupụta mmehie anyị ma nweta ngọzi nke ịgụta anyị n’ọnọdụ ezi omume Ya. Oku ikpeazụ a nke ịbanye n’ụlọ nsọ ka e ji ihe mgbochi gbaa gburugburu iji gbochie nbata onye ọbụla n’otu n’otu, ma ọ bụrụ na anyị ala azụ ugbu a, a ga-“ahapụ anyị naanị anyị n’ime ụjọ jụrụ oyi nke abalị gbachiri nkịtị.” Ma nke a abụghị naanị isi okwu m.

E tinyere nkwusi-ike nwere ebumnuche n’elu amaokwu a dị oke mkpa site n’itinye nkewa nke okwu ahụ bụ “ụbọchị,” nke na-eburu n’ime ya ilu amụma ahụ na nke asatọ sitere n’ime asaa, nke bụ otu n’ime wiil ndị ahụ n’oge akara nke puku mmadụ narị otu na iri anọ na anọ. N’oge akara ahụ, mpi Protestant na mpi Republican nke alaeze nke isii nke amụma Bible ga-emezu ha abụọ ilu ahụ na nke asatọ sitere n’ime asaa. N’ime ndị isi ala asatọ kemgbe oge ọgwụgwụ malitere na 1989, Trump ghọrọ eze nke isii nke alaeze nke isii, ma mgbe o merichara oge ọchịchị ya nke abụọ, ọ ghọrọ nke asatọ ahụ nke sitere n’ime asaa. N’omume nke United Sates n’ịmegharị Iwu Milan nke 313, mmegharị Laodisia nke puku mmadụ narị otu na iri anọ na anọ ga-abụ mmegharị Filadelfia nke puku mmadụ narị otu na iri anọ na anọ. Oge akara ahụ na-agwụ na iwu Sọnde ebe a na-agwọ ọnya ọnwụ nke papacy, ma n’ụzọ dị otu a ọ na-emezu ilu ahụ nke Mkpughe iri na asaa dịka nke asatọ ahụ nke sitere n’ime asaa. Otu eziokwu, nke e gosipụtara n’otu nkebi okwu Hibru, dịka otu okwu Bekee; na-eweta amaokwu ahụ nke na-akọwapụta mmeghe nke ikpe n’ime amaokwu ahụ nke na-akọwapụta mmechi nke ikpe n’oge akara nke puku mmadụ narị otu na iri anọ na anọ.

Eziokwu ọ bụla nwere ọnọdụ ya, ma e nwere naanị otu nkwupụta ebe e ji nhazi ọnụọgụgụ nke ‘ọnụọgụ’ ugboro ‘ọnụọgụ’ mee ihe n’Agba Ọhụrụ, ma naanị abụọ n’Agba Ochie. Alfa nke ‘nhazi ọnụọgụgụ’ ahụ dị na Jenesis.

Ọ bụrụ na a ga-abọ ọbọ Kẹn ugboro asaa, n’ezie Lamek ugboro iri asaa na asaa. Jenesis 4:24.

Nrụpụta ọnụọgụgụ nke omega dị n’Akwụkwọ Matiu.

Pita wee bịakwutere Ya, sị, Onyenwe anyị, ugboro ole ka nwanne m ga-emehie megide m, m wee gbaghara ya? Ruo ugboro asaa? Jisọs sịrị ya, Asịghị m gị, Ruo ugboro asaa; kama, Ruo ugboro iri asaa na ugboro asaa. Matiu 18:21, 22.

Amaokwu ndị a na-anọchi anya oge mbụ na nke ikpeazụ n’ime Akwụkwọ Nsọ ebe e gosiri na a ga-amụba otu ọnụọgụgụ na ọnụọgụgụ ọzọ. E nwere ọtụtụ ọnụọgụgụ, ma alfa nke Jenesis na omega nke Matiu nwere otu nhazi ọnụọgụgụ ahụ kpọmkwem, ha na-ejikwa otu ọnụọgụgụ abụọ ahụ, bụ “asaa” na “iri asaa.”

N’etiti Alfa na Omega; etiti ya, na naanị ebe ọzọ e nwere ụdị nhazi ọnụọgụgụ a bụ n’akwụkwọ Levitikọs iri abụọ na ise. N’ebe ahụ, ọnụọgụ abụọ ahụ abụghị “asaa” na “iri asaa,” kama ọ bụ “asaa ugboro asaa afọ.”

Ị ga-agụkwara onwe gị sabbat asaa nke afọ, ugboro asaa nke afọ asaa; oge nke sabbat asaa nke afọ ahụ ga-abụrịrị gị afọ iri anọ na itoolu. Levitikọs 25:8.

Owuwu ọnụọgụ nke etiti na-ejikwa ọnụ ọgụgụ ‘asaa’ ọzọ, ma ọ bụghị ọnụ ọgụgụ ‘iri asaa.’ Akụkụ Akwụkwọ Nsọ ebe ọ dị nwere ngọzi maka nrubeisi, ma nwekwa ọnụ ọnụ maka nnupụisi. Ngọzi nke ntọhapụ ndị ohu na mweghachi ala ka a na-eme ka o doo anya n’ịdị iche ya na ọnụ nke ugboro asaa, nke a kpọrọ aha ugboro anọ n’isi nke iri abụọ na isii nke Levitikọs. Ngọzi ahụ gụnyere nlekọta Onyenwe anyị n’afọ ndị ala ahụ zuru ike, na ngọzi okpukpu abụọ n’afọ Jubili, ebe ịkọcha nke isi nke iri abụọ na isii bụ ihe kwekọrọ na ya n’ịdọ aka ná ntị ọgbụgba ndụ nke isiakwụkwọ abụọ ahụ.

Ọdịdị ọnụọgụ dị n’etiti pụtara na Levitikọs 25:8 (“ugboro asaa nke afọ asaa”). A na-ejikọta ya ozugbo na ikpe “ugboro asaa” nke ugboro anọ nke Levitikọs 26. Ya mere, ọdịdị ọnụọgụ dị n’etiti na-anọchi anya ma ngọzi ma ọnụ, na-akpụ akaebe a mụbara okpukpu abụọ n’akwụkwọ Levitikọs. A na-etinye ọdịdị ọnụọgụ nke ma ngọzi ma ọ bụ ọnụ nke Jubili n’etiti ikpe Lamek, na njirimara Jisọs banyere njedebe nke oge ule amara. Ha atọ ọnụ na-akọwa njedebe oge ule amara, nke, mgbe ọ gwụchara, ga-eme ka otu òtù pụta ìhè dị ka ndị a gọziri agọzi, na otu òtù ọzọ dị ka ndị a bụrụ ọnụ. Alfa na Omega, ndị na-anọchi anya ozi mmụọ ozi mbụ na nke atọ, na-akọwa narị anọ na iri itoolu dịka akara nke oge ule amara. Mgbe a jikọtara nke a na ọnụ ma ọ bụ ngọzi nke Jubili, eziokwu ndị a na-adị mkpa ka anyị na-abịarukwu ọmụmụ nke Izikiel isi nke mbụ amaokwu nke mbụ, nke na-etinye Izikiel n’afọ nke iri atọ nke okirikiri Jubili nke iri na asaa.

Okirikiri Jubili ahụ kwụsịrị n’ụbọchị Ọktoba 22, 573 BC, ọ nọchikwara anya ọ bụghị naanị Ọktoba 22, 1844, kama kwa iwu Sọnde nke na-abịa n’oge na-adịghị anya. Anyị nọ ugbu a n’afọ 2026, nke bụ afọ nke iri anọ na asaa nke okirikiri Jubili nke iri asaa. E jirila okirikiri Jubili a nọchite anya ya site n’okirikiri Jubili nke “iri na asaa,” ebe Ezikiel guzoro n’afọ nke iri atọ. Ọ nọ na guzo n’ụlọ nsọ, na-anọchi anya puku mmadụ otu narị na iri anọ na anọ ndị, site n’okwukwe, abanyelarị n’Ebe Kachasị Nsọ ná njedebe nke ikpe ahụ, dịka ndị kwesịrị ntụkwasị obi mere mgbe Ọktoba 22, 1844 gachara. Ịghara ịhụ “eziokwu” nke ebe Ezikiel nọ n’akụkọ ihe mere eme amụma n’isi nke mbụ na amaokwu nke mbụ, bụ ifunahụ “nduzi” gị.

Mgbe o lechara ebube nke Onyenwe anyị e nyere n’akụkụ osimiri Keba, e wedara Ezikiel n’ala n’uzuzu, dị ka e wedara Daniel, Aịzaịa na Jọn. Mgbe ahụ, ihe atụ anọ ahụ nile na-enye akụkụ dị iche iche nke mmanụ nsọ nke ndị ga-ekwusa ozi ahụ nye nzukọ nke agaghị ahụ ma ọ bụ nụ.

E nwere ụbọchị isii n’akwụkwọ Ezikiel nke metụtara Jerusalem. Anyị ekwuola na mbụ banyere ụbọchị mbụ na nke ikpeazụ a hụrụ n’isi nke mbụ, amaokwu nke mbụ na nke abụọ, ma e mesịa n’isi nke iri anọ, amaokwu nke mbụ. Ekwuola m banyere ụbọchị nke abụọ a hụrụ n’isi nke asatọ na amaokwu nke mbụ, ma naanị n’ịdị nnọchianya ihe atụ ya, ọ bụghịkwa n’ịtọ ya n’ọnọdụ ya n’ihe gbasara nnọchibido na mbibi Jerusalem, ma akwụkwọ ahụ dum na-agagharị gburugburu nkwojiaka ahụ. E bibiri Jerusalem na njedebe nke 586/585 BC. Ma n’Ezikiel 33:21, onye gbara ọsọ ndụ na-abịa na-akọ akụkọ ọdịda Jerusalem.

O wee ruo n’afọ nke iri na abụọ nke ndọrọ n’agha anyị, n’ọnwa nke iri, n’ụbọchị nke ise nke ọnwa ahụ, na onye gbapụrụ n’ime Jerusalem bịakwutere m, sị, E tigburu obodo ahụ. Ugbu a, aka Onyenwe anyị dịkwasịrị m n’anyasị, tupu onye ahụ gbapụrụ abịa; ọ mepere ọnụ m ruo mgbe ọ bịakwutere m n’ụtụtụ; e meghere ọnụ m, aghọkwaghị m onye ogbi. Ezikiel 33:21, 22.

N’afọ nke iri na abụọ, e tiri obodo ahụ ihe, ma Ezikiel wee bụrụ onye nweere onwe ya ikwu okwu site n’uche ya. Ọhụ nke Ezikiel isi nke asatọ bụ nke dị n’afọ nke isii; ya mere, ọ fọrọ nke nta ka ọ bụrụ afọ isii tupu e tie obodo ahụ ihe.

O wee ruo n’afọ nke isii, n’ọnwa nke isii, n’ụbọchị nke ise nke ọnwa ahụ, ka m nọ ọdụ n’ụlọ m, ndị okenye Juda nọkwa ọdụ n’ihu m, ka aka Onyenwe anyị Chineke dakwasịrị m n’ebe ahụ. Ezikiel 8:1.

N’afọ sochirinụ, nke bụ afọ nke asaa, ndị okenye bịakwutere Ezikiel iji jụọ ase n’aka Onyenwe anyị.

O wee ruo n’afọ nke asaa, n’ọnwa nke ise, n’ụbọchị nke iri nke ọnwa ahụ, na ụfọdụ n’ime ndị okenye Izrel bịara ịjụ ase n’aka Onyenweanyị, wee nọdụ ala n’ihu m. Ezikiel 20:1.

Mgbe ahụ, n’afọ nke itoolu, nnọchibido ahụ nke ga-adị otu afọ na ọkara malitere.

Ọzọkwa, n’afọ nke itoolu, n’ọnwa nke iri, n’ụbọchị nke iri nke ọnwa ahụ, okwu nke Onyenwe anyị bịakwutere m, na-asị, Nwa nke mmadụ, deere onwe gị aha ụbọchị ahụ, ọbụna nke ụbọchị a kpọmkwem: eze Babilọn ebiliela imegide Jerusalem n’ụbọchị a kpọmkwem. Ezikiel 24:1, 2.

Ụbọchị ndị a nke ọ bụla na-anọchi anya akara-ụzọ pụrụ iche nke ụbọchị ikpeazụ, n’ihi na Pọl na-ekwu na Izrel oge ochie bụ ihe atụ nye ndị bi n’ọgwụgwụ ụwa.

Ugbu a ihe ndị a niile mere ha dịka ihe atụ: e dekwara ha n’akwụkwọ maka ịdọ aka ná ntị anyị, bụ ndị ọgwụgwụ nke ụwa a bịakwasịrị. Ya mere, ka onye na-eche na o guzosiri ike kpachara anya ka ọ ghara ịda. 1 Ndị Kọrint 10:11, 12.

Ụbọchị isii ahụ niile metụtara Jerusalem dị n’etiti ụbọchị mbụ dị na isi nke mbụ, amaokwu nke mbụ, na ụbọchị ikpeazụ a hụrụ n’isi nke iri anọ, amaokwu nke mbụ. Ụbọchị abụọ ahụ na-akara afọ nke ise nke isi nke mbụ, nke bụ 592 BC, na afọ nke iri abụọ na ise nke isi nke iri anọ, nke bụ 573 BC. N’ogo nke line upon line, Ezekiel nwere ahịrị maka Egypt, nke gụnyere ntụaka nke Tyre, na ahịrị maka Jerusalem. Ahịrị Egypt nwere waymark kpọmkwem asaa, (mgbe e tinyere Tyre) ma Jerusalem nwere isii. Tinyere ahịrị abụọ a ka e nwere ahịrị Josiah na okirikiri Jubilee nke iri na asaa. Ma ahịrị a kọwara n’enweghị ụbọchị kpọmkwem ka a hụrụ n’isi nke anọ, ahịrị nke isi nke anọ nwekwara ọtụtụ n’ime wheel ndị Ezekiel hụrụ mgbe o lere n’ime Ebe Kachasị Nsọ. O jupụtakwara n’eziokwu ihe nnọchianya dị iche iche.

430

Ọnụọgụ narị anọ na iri atọ na-anọchi anya ọgbụgba ndụ ebighị ebi, ma n’isi nke anọ, Onyenwe anyị ji Ezikiel mee ilu dị ndụ, ilu nke gụnyere ọnụọgụ narị anọ na iri atọ.

Gị onwe gị kwa, nwa nke mmadụ, were otu taịl, dobe ya n’ihu gị, see kwa n’elu ya obodo ahụ, ya bụ, Jerusalem: meekwa ka e nwee nnọchibido imegide ya, wukwaa ebe ewusiri ike imegide ya, kụkọkwaa mkpọda ala imegide ya; dobekwa ogige agha imegide ya, tinyekwa ebule ịkpọwa mgbidi imegide ya gburugburu. Ọzọkwa, were otu efere ígwè, debe ya ka ọ bụrụ mgbidi ígwè n’etiti gị na obodo ahụ: chekwaa ihu gị imegide ya, a ga-anọchibido ya, gị onwe gị ga-anọchibidokwa ya. Nke a ga-abụ ihe ịrịba ama nye ụlọ Izrel. Dina kwa n’akụkụ aka ekpe gị, bukwasịkwa n’elu ya ajọ omume nke ụlọ Izrel: dịka ọnụ ọgụgụ ụbọchị ndị ị ga-edina n’elu ya si dị, otu a ka ị ga-ebu ajọ omume ha. N’ihi na etinyewo m n’ahụ gị afọ nke ajọ omume ha, dịka ọnụ ọgụgụ ụbọchị si dị, ụbọchị narị atọ na iri itoolu: otu a ka ị ga-ebu ajọ omume nke ụlọ Izrel. Ma mgbe i mezuru ụbọchị ndị ahụ, dina ọzọ n’akụkụ aka nri gị, ị ga-ebukwa ajọ omume nke ụlọ Juda ụbọchị iri anọ: ekenyewo m gị ụbọchị ọ bụla ka ọ bụrụ otu afọ. Ya mere ị ga-eche ihu gị n’ebe nnọchibido Jerusalem dị, a ga-ekpughekwa ogwe aka gị, ị ga-ebukwa amụma imegide ya. Ma, lee, m ga-etinye gị agbụ, ị gaghị atụgharị onwe gị site n’otu akụkụ gaa n’akụkụ ọzọ, ruo mgbe i mechara ụbọchị nnọchibido gị. Ezekiel 4:1–8.

Nnọchibido Jerusalem, dị ka Ezikiel sere ya n’onyinyo, bụ “ihe ịrịba ama,” dịka nnọchibido e wetara megide Jerusalem site n’aka Cestius n’afọ 66. N’ịkọwa otú Jizọs si kpọpụta mbibi Jerusalem, Sister White na-eme ka anyị mara na mmezu “kpọmkwem” nke mbibi Jerusalem dị n’ụbọchị ikpeazụ. Ihe ịrịba ama nke mbibi ahụ n’elu ndị àmà abụọ ahụ, ndị Nebukadneza na Cestius nọchiri anya ha, na-egosi na ihe ịrịba ama nke nnọchibido ahụ bụ ihe ịrịba ama nke Iwu Ụka pụtara ịbịaru nso.

Ụbọchị Otu Maka Afọ Otu

N’ime akụkụ Akwụkwọ Nsọ anyị na-atụle, anyị na-ahụkwa omega nke ntụaka Akwụkwọ Nsọ nye iwu mbụ kachasị elu nke nkọwa amụma nke William Miller n’ime mmegharị ntọala nke ozi mmụọ ozi mbụ na nke abụọ. Alpha nke ụkpụrụ ụbọchị maka otu afọ bụkwa akara omega, n’ihi na e debere alpha nke ụkpụrụ ụbọchị maka otu afọ n’akwụkwọ Ọnụ Ọgụgụ dịka ule nke iri na nke ikpeazụ, nke Izrel dara, ya mere ha wetara ọnwụ n’elu onwe ha n’ọzara n’ime afọ iri anọ nke ịwagharị ha n’ọzara.

Ụmụ unu ga-awagharị n’ọzara afọ iri anọ, ha ga-ebukwa ibu akwụna unu, ruo mgbe ozu unu ga-ala n’iyi n’ọzara. Dị ka ọnụọgụgụ ụbọchị ndị unu jiri nyochaa ala ahụ si dị, ọbụna ụbọchị iri anọ, ụbọchị ọ bụla bụrụ otu afọ, unu ga-eburu ajọ omume unu, ọbụna afọ iri anọ, unu ga-amakwa mmebi nkwa m. Mụ onwe m, Onyenwe anyị, ekwuola ya; n’ezie, aga m eme nke a n’ebe nzukọ ọjọọ a niile nọ, ndị zukọrọ ọnụ imegide m: n’ọzara a ka a ga-ekpochapụ ha, n’ebe ahụ ka ha ga-anwụ. Ọnụ Ọgụgụ 14:33–35.

A ghaghị ịghọta ma tinye n’ime amaokwu anyị na-atụle ihe ndị amụma na-egosi na a kọwapụtara ụkpụrụ ụbọchị maka otu afọ n’ime nnupụisi ikpeazụ nke usoro ule iri-nzọụkwụ nke malitere n’ịgafe Oké Osimiri Uhie, nakwa na a kpọsakwara otu ụkpụrụ ahụ ọzọ mgbe a ga-agbachibido Jerusalem ma bibie ya; otu a kwa ka a ga-aghọta mkpa ọ dị na “mgbachibido” ahụ ịbụ “ihe ịrịba ama.”

A ghaghị ịmata ahịrị akụkọ ihe mere eme a na-achịkọkọta ọnụ mgbe a na-eji “nnọchibido” nke Jerusalem dịka ihe ịrịba ama, n’ihi na ọ na-aghọ, dị ka a pụrụ isi kwuo ya, “ọkpụkpụ axle,” ma n’ụzọ ihe atụ, ihe ịrịba ama nke nnọchibido ahụ nwere ọtụtụ ụzarị e jikọtara na ya. Ihe ịrịba ama nke nnọchibido ahụ bụ ikekwe akụkụ Akwụkwọ Nsọ kacha mkpa n’akwụkwọ Ezekiel, ma ihe ịrịba ama ahụ na-eme ka Ọdụm nke ebo Juda weta izu-okè site n’ihe nke mbụ pụtara n’ihu Ezekiel dịka ọgba aghara. A ghaghị ilebara “ihe ịrịba ama” nke nnọchibido ahụ, ụkpụrụ nke otu afọ n’ọnọdụ otu ụbọchị, na ahịrị amụma ndị nnọchibido ahụ chịkọtara ọnụ anya n’okwu nke na narị afọ anọ na iri atọ na-anọchi anya ọgbụgba ndụ ebighị ebi.

Ọgbụgba ndụ

Ọ sịrị Ebram, Mara n’ezie na mkpụrụ gị ga-abụ ndị ọbịa n’ala na-abụghị nke ha, ha ga-ejekwa ha ozi; ha ga-emekwara ha ahụhụ afọ narị anọ. Jenesis 15:13.

Onyenwe anyị soro Abraham banye n’ọgbụgba-ndụ n’usoro nzọụkwụ atọ, ma nke mbụ n’ime nzọụkwụ atọ ahụ gụnyere amụma ahụ na ụmụdescendants Abraham ga-abụ ndị a dọọrọ n’agha n’Ijipt afọ narị anọ. Nzọụkwụ nke abụọ, e nyere Abraham emume ibi ugwu; nke atọ kwa bụ ịchụ aja Aịzik n’Ugwu Moria. A kọwara afọ narị anọ ahụ na alpha nke nzọụkwụ atọ Onyenwe anyị ji welite ma soro ndị a họpụtara banye n’ọgbụgba-ndụ. Ndị ahụ a họpụtara n’ọgbụgba-ndụ ka a gbara alụkwaghịm n’ebe Chineke nọ n’oge e tiri Stivin nkume n’afọ 34, ma emesịa Pọl, onyeozi a họpụtara nye ndị mba ọzọ, kọwara afọ narị anọ ahụ dịka—afọ narị anọ na iri atọ.

Ma nke a ka m na-ekwu, na ọgbụgba ndụ ahụ, nke Chineke kwadoro na mbụ n’ime Kraịst, iwu ahụ, nke bịara mgbe narị afọ anọ na iri atọ gasịrị, apụghị ime ka ọ bụrụ ihe efu, ka o wee mee ka nkwa ahụ ghara ịdị irè. Jenesis 3:17.

Ọnụọgụ nke na-anọchi anya ọgbụgba ndụ ahụ bụ narị anọ na iri atọ, ma ndị àmà abụọ ahụ, bụ́ Ebram na Sọl, ndị e mechara gbanwee aha ha ka ọ bụrụ Abraham na Pọl n’otu n’otu, na-egosi oge abụọ dị iche iche nke mejupụtara ọnụọgụ zuru ezu ahụ nke narị anọ na iri atọ. Mgbe Chineke gbanwere aha mkpụrụobi, ọ bụ akara nke mmekọrịta ọgbụgba ndụ dị n’etiti mkpụrụobi ahụ na Chineke. Ya mere, afọ narị anọ na iri atọ bụ ngụkọta e si n’ịgbakọta ọnụọgụ abụọ dị iche iche nweta, dịka ọ dị n’ihe banyere narị anọ nke Abraham na mgbakwunye iri atọ nke Pọl. Iziikiel dinara n’akụkụ aka ekpe ya ụbọchị narị atọ na iri itoolu, emesịa n’akụkụ aka nri ya ụbọchị iri anọ; nke a na-egosi ọnụọgụ abụọ nke ngụkọta ha bụ narị anọ na iri atọ.

N’isi nke iri na otu nke Jenesis, ọgbụgba-ndụ nke ọnwụ nke e wetara ozugbo mgbe iju mmiri gasịrị site n’inupụ isi Nimrọd na-akọwapụta ọdịiche dị n’etiti ọgbụgba-ndụ abụọ. Ihe ndị mejupụtara ụlọ elu Bebel na-agba àmà banyere ndị nke ọgbụgba-ndụ Setan nke “zọpụta onwe unu,” bụ ndị a ga-ekpe ikpe ma chụsasịa. N’otu isi ahụ kwa, a na-ebute usoro ọmụmụ nke ndị Hibru site n’amụma ọmụmụ Eba, nke na-akara mmalite nke ndị a họpụtara ka ha nọchite anya ọgbụgba-ndụ nke ndụ, n’iche megide ọgbụgba-ndụ ọnwụ nke Nimrọd.

Eba biri afọ iri atọ na anọ, mụọ Peleg: Eba biri mgbe ọ mụsịrị Peleg afọ narị anọ na iri atọ, mụọkwa ụmụ ndị ikom na ụmụ ndị inyom. Peleg biri afọ iri atọ, mụọ Reu. Jenesis 11:16–18.

N’isi nke iri nke Jenesis, a kpọrọ Eba na Peleg aha ha na nke mbụ.

Amụrụkwa Eba ụmụ nwoke abụọ; aha otu bụ Peleg; n’ihi na n’ụbọchị ya ka e kewara ụwa; aha nwanne ya bụ Joktan. Jenesis 10:25.

Peleg pụtara nkewa ma ọ bụ ikewa ụzọ abụọ, ma n’ụbọchị Peleg ka e ji akụkọ ụlọ elu Bebel na nnupụisi Nimrọd kpọpụta akara nkewa nke ìgwè mmadụ nkwekọrịta abụọ. Eba biri ruo afọ narị anọ na iri isii na anọ, ma mgbe a mụsịrị Peleg (nkewa) ọ biri afọ narị anọ na iri atọ. Eziokwu ọ bụla nwere ihe ọ na-egosi, narị anọ na iri atọkwa bụ ọnụọgụgụ Pọl kenyere amụma nkwekọrịta Abraham. Ọ bụ ezie na a jikọtara ọnụọgụgụ narị anọ na iri atọ na ndụ Eba mgbe a mụsịrị Peleg, e gosipụtara afọ iri atọ na anọ mbụ nke ndụ ya dịka “afọ anọ na iri atọ,” nke n’ezie bụ afọ iri atọ na anọ; ma n’otu esi ekwu afọ iri atọ na anọ ahụ n’ụzọ dị mfe, a na-agụ ya “anọ” na “iri atọ” (430). Mgbe ahụ ka narị anọ na iri atọ bịara, mgbe ahụkwa ngosipụta mbụ nke ndụ Peleg bụ “iri atọ.”

Eba bụ mgbọrọgwụ nke aha ahụ bụ Hibru, ọ bụkwa nke mbụ e kwuru ndị Hibru, ndị ga-abụ ndị a họpụtara nke ọgbụgba ndụ ahụ. Eba pụtara ịgafe, si otú a na-anọchi anya ndị nke ọgbụgba ndụ ahụ, ndị na-agafe site n’ụwa a ruo n’ụwa ọhụrụ, dịka ụmụ Abraham mere mgbe ha gafere Oké Osimiri Uhie ruo n’Ala Nkwa ahụ. Ijegharị ahụ n’ọzara nke afọ iri anọ gbochiri ịgafe ahụ, ma na njedebe nke afọ iri anọ ahụ, ha gafere Jọdan banye n’Ala Nkwa ahụ, si otú a na-anọchi anya ịgafe ikpeazụ nke ndị Chineke. Peleg na-anọchi anya akụkọ ihe mere eme ahụ mgbe nkewa nke mmadụ n’ime ndị mmadụ abụọ nke ọgbụgba ndụ malitere mbụ n’ụlọ elu Nimrọd. Ihe nnọchianya nke ọgbụgba ndụ ọnwụ nke Nimrọd bụ mgbagwoju anya, ihe nnọchianya nke ọgbụgba ndụ ndụ nke ndị Hibru bụkwa narị afọ anọ na iri atọ nke ndụ Eba tupu nkewa nke Peleg na-anọchi anya ya. Aha ahụ bụ Peleg na-egosikwa eziokwu ọnụọgụ ihe nnọchianya, n’ihi na e kewara narị afọ anọ na iri atọ nke Eba n’ime ọnụọgụ abụọ, Peleg na-anọchi anyakwa ọdịiche dị n’etiti narị anọ ahụ na ọnụọgụ iri atọ.

Narị afọ anọ na iri atọ nwere akụkụ abụọ. Narị afọ anọ nke ọgbụgba-ndụ Abraham tinyere afọ iri atọ ndị ọzọ Pọl kọwara. Mmụba nke ihe ọmụma nke na-amịpụta mweghachi ikpeazụ nke ndị Chineke nọchiri anya ya n’akwụkwọ Daniel isi nke iri na abụọ, ebe a kpọmkwem mata akara nke akụkụ abụọ nke ọgbụgba-ndụ ebighị ebi, ma e gosipụtara ya n’amaokwu 9/11.

O we si, Gaa n’uzo gi, Daniel: n’ihi na e mechiri okwu ndị a emechi ma kpuchie ha akara ruo n’oge ọgwụgwụ. Ọtụtụ ka a ga-eme ka ha dị ọcha, mee ka ha dị ọcha dị ka ọcha, ma nwalee ha; ma ndị ajọ omume ga-eme ajọ omume: ọ dịghị onye ọbụla n’etiti ndị ajọ omume ga-aghọta; ma ndị amamihe ga-aghọta. Ma site n’oge a ga-ewepụ àjà kwa ụbọchị, ma guzozie ihe arụ ahụ nke na-eme ka ebe tọgbọrọ n’efu, a ga-enwe otu puku ụbọchị abụọ na narị ụbọchị itoolu. Daniel 12:9–11.

Mmeghe ikpeazụ nke na-emepụta usoro ule nke nzọụkwụ atọ, dịka e si nọchite ya n’amaokwu nke iri site n’okwu ndị a, “a ga-eme ka ha dị ọcha, mee ka ha dị ọcha dịka ọcha, ma nwalee ha,” jikọtara ya na afọ puku abụọ na narị itoolu. Nghọta ndị ọsụ ụzọ nwere banyere amaokwu ahụ bụ na mwepụ nke mgbochi nke ikpere arụsị na 508 malitere usoro afọ iri atọ nke dugara n’ịtọlite ọchịchị papacy dịka alaeze nke ise nke amụma Akwụkwọ Nsọ na 538; onye ahụ wee chịa dịka alaeze nke ise nke amụma Akwụkwọ Nsọ ruo mgbe afọ puku otu na narị abụọ na iri isii gwụchara na 1798. Afọ iri atọ ahụ sitere na 508 ruo 538 ka Pọl kọwakwara dịka “ndapụ n’ezi okwukwe buru ụzọ bịa,” n’akwụkwọ 2 Ndị Tesalonaịka.

N’ime 2 Ndị Tesalonaịka, isiokwu a na-atụle bụ mmekọrịta dị n’etiti Rom ndị ọgọ mmụọ na Rom papal, bụ́ alaeze nke anọ na nke ise n’amụma, n’usoro ha. Ọ bụ n’isi a nke Ndị Tesalonaịka ka William Miller chọpụtara na “ihe a na-eme kwa ụbọchị” n’akwụkwọ Daniel nọchiri anya Rom ndị ọgọ mmụọ, Miller wee chọpụtakwa na “ihe a na-eme kwa ụbọchị” n’akwụkwọ Daniel na-adị mgbe niile n’ejikọtara ya na ihe arụ ma ọ bụ njehie nke mbibi. Ihe arụ na njehie nke mbibi n’akwụkwọ Daniel nọchiri anya ihe Jọn kpọrọ n’akwụkwọ Mkpughe oyiyi nke anụ ọhịa na akara nke anụ ọhịa, n’usoro ha.

William Miller dabeere ọtụtụ, ma ọ bụrụ na ọ bụghị ha niile, n’ime itinye-amụma ya n’elu njirimara o nyere ike mbibi abụọ, nke a nọchiri anya ha dịka “nke kwa ụbọchị” (Rome ndị ọgọ mmụọ), na ike mbibi nke abụọ ahụ, nke e gosipụtara n’ụzọ abụọ, dịka mmehie nke mbibi (ngwakọta nke ụka na ọchịchị), n’Akwụkwọ Mkpughe—dịka oyiyi nke anụ ọhịa (usoro amụma nke papacy), na arụ nke mbibi (ofufe anyanwụ) nke, n’Akwụkwọ Mkpughe, bụ akara nke anụ ọhịa. Nghọta Miller nwetara site n’otú Pọl siri kọwaa ya na 2 Ndị Tesalonaịka bụ nghọta isi mmalite dị oke mkpa nke Miller, onye bụ akara nke ntọala Adventism. Pọl na-ekwusi ike na ndị ahụ na-adịghị ahụ eziokwu n’anya, dị ka e sere ya n’isi nke abụọ nke 2 Ndị Tesalonaịka, bụ ndị ahụ na-anata aghụghọ siri ike.

N’amaokwu atọ Daniel (Daniel 12:9–11), nghọta ihe nnọchianya n’ụbọchị ikpeazụ apụghị ịgụnye itinye oge n’ọrụ, n’ihi na kemgbe Ọktoba 22, 1844; itinye oge amụma n’ọrụ adịkwaghị irè. Amaokwu 9/11 ahụ na-anọchi anya oge abụọ dị iche iche nke afọ iri atọ na afọ otu puku narị abụọ na iri isii. Nọmba iri anọ na nọmba otu puku narị abụọ na iri isii bụ ha abụọ ihe nnọchianya nke ọzara amụma, ma n’amụma a pụrụ iji ha dochie ibe ha. Ya mere, a pụrụ ịghọta otu puku narị abụọ na iri isii dị ka iri anọ, ma iri anọ bụ otu ụzọ n’ụzọ iri nke narị anọ. Amaokwu 9/11 ahụ na-anọchi anya nọmba ọgbụgba ndụ ebighị ebi, dịka e si anọchi ya anya site na narị anọ (Abraham) n’ihe metụtara iri atọ (Paul). “Ọzara” nke “otu puku narị abụọ na iri isii” na-anọchi anya kwekọrọ na “ọzara” nke “iri anọ”, ma anọ, bụ otu ụzọ n’ụzọ iri nke narị anọ. Iri atọ bụ iri atọ. A na-enweta narị anọ na iri atọ site n’itinye nọmba narị anọ na nọmba iri atọ, nke n’isi nke anọ nke Ezikiel a na-anọchi anya ya dịka narị atọ na iri itoolu tinyere nọmba iri anọ.

Amaokwu 9/11 ndị dị n’isi nke iri na abụọ na-anọchi anya etiti oge amụma atọ dị n’isi ahụ, ha bụkwa akara nke ọgbụgba ndụ ebighị ebi nke a na-ekpughe n’ụbọchị ikpeazụ. Ikpughe ihe pụtara narị anọ na iri atọ n’ụbọchị ikpeazụ ka a na-eweta n’isi nke anọ nke Ezikiel.

Ọdụm nke ebo Juda ugbu a na-emeghe akara nke ozi ịdọ aka ná ntị ikpeazụ nye ndị ahụ bụ ndị, site n’okwukwe, batara n’Ebe Kachasị Nsọ ọnụ na Ezikiel, Jọn, Daniel na Aịzaya. A na-ekpughe eziokwu ahụ n’otu njikọ ya na ibuli elu nke ndị a na-anọchi anya ha ọ bụghị naanị dịka ndị a chụpụrụ n’Izrel, kama kwa dịka ọkọlọtọ nke otu narị puku iri anọ na anọ ahụ. A na-etinye eziokwu ahụ n’ime usoro ọgbụgba ndụ nke afọ narị anọ Abraham nọchiri anya ya, n’otu njikọ ya na ọgbụgba ndụ nke afọ iri atọ Pọl nọchiri anya ya. A na-egosipụta eziokwu ahụ n’amaokwu 9/11 nke Daniel isi nke iri na abụọ, nke na-anọchi anya etiti oge atọ ihe nnọchianya ha dị, ndị Millerites ghọtara nke ọma. Eziokwu etiti 9/11 a na-emeghe akara ya na Daniel isi nke iri na abụọ ka a na-anọchi anya ya n’ime ụbọchị narị atọ na iri itoolu na ụbọchị iri anọ nke Ezikiel. A na-ekpughe ụbọchị ndị ahụ nye Ezikiel n’afọ nke iri atọ nke okirikiri Jubili nke iri na asaa, Ezikielkwa, dịka onye nchụàjà, na-anọchi anya ọkwa nchụàjà nke otu narị puku iri anọ na anọ ahụ, ndị nọ n’ule etiti, n’etiti ule atọ.

Ezikiel, ka e ji akara n’ime ule nke ụlọ nsọ ahụ n’“ụbọchị nke ise” nke “ọnwa nke anọ,” nke n’akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite gosiri kpọmkwem etiti (“n’etiti ụzọ”) nke ọnwa nke asaa ahụ nke malitere na mmechuihu mbụ na Eprel 19, 1844, ma kwụsị na Ọktoba 22 nke otu afọ ahụ.

“N’oge ọkọchị nke afọ 1844, n’etiti oge a chere na mbụ na ụbọchị 2300 ahụ ga-agwụ, na mgbụsịakwụkwọ nke otu afọ ahụ, nke e mechara chọpụta na ha ruru, a kpọsara ozi ahụ n’okwu ndị ahụ dị nnọọ ka Akwụkwọ Nsọ siri kwuo: ‘Lee, Onye-alụ Nwunye na-abịa!’” The Great Controversy, 398.

N’ụbọchị Julaị 21, 1844, a nọ n’etiti ọnwa asaa dị nsọ ahụ, ma n’ụbọchị ahụ Samuel Snow nọ na Boston Tabernacle na-ewebata ozi ya nke Mkpu Etiti Abalị. N’ebe ahụ, maka oge mbụ n’ịkọwa n’ihu ọha, ọ “kwusara ya n’otu okwu ahụ Akwụkwọ Nsọ ji sị: ‘Lee, Nwoke Na-alụ Nwanyị na-abịa!’” Ugbu a, n’ụzọ ihe nnọchianya, anyị na Ezikiel guzo na Boston Tabernacle, ntakịrị oge tupu ibuli ndị ozi nke mkpu etiti abalị elu agaa n’ihu dịka ebili mmiri ukwu. Usoro amụma nke ibuli ọkọlọtọ ahụ elu ka e sere n’akara n’ahịrị amụma nke Alakụba n’Akpughe isi nke itoolu. Ezikiel isi nke anọ na-enye onye-àmà nke abụọ na mmechi nke amụma ahụ nke narị afọ atọ na iri itoolu na otu na ụbọchị iri na ise, ọ na-emekwa nke a n’isi nke anọ.

Anyi ga-aga n’ihu n’ihe ndị a n’isiokwu na-esonụ.