Ozi ịdọ aka ná ntị dị n’akwụkwọ Ezikiel bụ “ihe ịrịba ama nke nnọchibido.” Mgbe nnọchibido ahụ malitere, nwunye Ezikiel nwụrụ, e nyekwara Ezikiel iwu ka ọ ghara iru uju n’ihi ọnwụ ya. Ọnwụ ya, ya na enweghị iru uju Ezikiel n’ihi ọnwụ ya soro, nọchiri anya nnọchibido ahụ na mbibi Jerusalem nke na-abịa nso. Omume ya na ọnwụ ya bụ ihe ịrịba ama nke ịdọ aka ná ntị, na-anọchite ụdị ihe ịrịba ama ịdọ aka ná ntị ga-adị n’ọdịnihu nke Jizọs kwupụtara, dịka “ihe arụ nke mbibi.”

Ya mere, mgbe unu ga-ahụ ihe arụ nke mbibi ahụ, nke Daniel onye-amụma kwuru okwu ya, ka o guzo n’ebe nsọ, (onye ọ bula na-agụ ya, ya ghọta). Matiu 24:15.

Mgbe a dọbara akara agha ndị Rom n’ime ogige ụlọnsọ ahụ, ndị Kraịst nọ na Jerusalem ga-agbapụ n’obodo ahụ. Ndị àmà abụọ nke ihe ịrịba ama nke mbibi Jerusalem na-eme ka ịdị njọ nke ịmata “ihe ịrịba ama” ahụ tupu nnọchibido ahụ pụta ìhè, ma mmụọ nsọ nke mkpughe na-akọwakwa ọzọ na ndị àmà abụọ ahụ nwere “ọrụ ha kpọmkwem karị” n’ụbọchị ikpeazụ. N’ịkọ banyere ịdọ aka ná ntị Kraịst banyere mbibi Jerusalem n’ihe metụtara Ezekiel na Jọn ịbụ n’ọhụụ nke ụlọnsọ, Nwanneanyị White dere:

“N’agbanyeghị na amụma ndị a nwetara mmezu n’ụzọ akụkụ n’oge mbibi nke Jerusalem, ha nwere ngwa dịkwuo kpọmkwem n’ụbọchị ikpeazụ.

“Anyi na-eguzo n’ọnụ ụzọ nke nnukwu na ihe omume ndị dị nsọ. Amụma na-emezu ngwa ngwa. Onyenweanyị nọ n’ọnụ ụzọ. N’oge na-adịghị anya, a ga-emepe n’ihu anyị oge nke mmasị dị ukwuu nke ga-emetụta ndị niile dị ndụ. A ga-akpọliteghachi esemokwu ndị gara aga; esemokwu ọhụrụ ga-ebili. Ihe ngosi ndị a ga-eme n’ụwa anyị abụghịdị ihe e chepụtala nrọ banyere ha ugbu a.” Testimonies, volume 5, 753.

N’isi nke anọ, e nyere Ezikiel ntụziaka ka o mee ihe atụ amụma nke na-emesi ‘ihe ịrịba ama nke nnọchibido’ ike. Ezikiel mere ihe atụ amụma ugboro ise n’akwụkwọ ya nke ụmụnne ya jụrụ ịhụ. Ezikiel gwara ụmụnne ya okwu ugboro ise, ma ha jụrụ ịnụ. Ihe atụ amụma ndị o mere na ozi ya na-egosi otu ìgwè ụmụ agbọghọ ise ndị nzuzu, ndị jụrụ ịnata mmụba nke ‘ọmụma’ nke jikọtara ya na ihe atụ amụma ya na okwu ya. Okwu ndị ahụ na ihe atụ amụma ndị ahụ jikọrọ kpọmkwem na mbibi nke Jerusalem, nke nwere “ngwa kpọmkwem karị n’ụbọchị ikpeazụ.”

Gị onwe gị kwa, nwa nke mmadụ, were otu taịl, dobe ya n’ihu gị, ma see obodo ahụ n’elu ya, ya bụ Jerusalem: ma gbaa ya gburugburu n’agha, wukwaa ebe ewusiri ike imegide ya, ma kwakọba ájá mgbidi imegide ya; tinye kwa ogige ndị agha imegide ya, ma dobekwa ebule-agha gburugburu ya. Ọzọkwa, wereere onwe gị ite ígwè, ma debe ya ka ọ bụrụ mgbidi ígwè n’etiti gị na obodo ahụ: ma chere ya ihu, a ga-anọchibido ya, gị onwe gị ga-anọchibido ya. Nke a ga-abụ ihe ịrịba ama nye ụlọ Izrel.

Dina kwaa onwe-gi n’akuku aka-ekpe-gi, were kwa ajọ omume nke ulo Israel bokwasie ya: dika ọnụọgụgụ ụbọchị nile i ga-edina n’elu ya, otu a ka i ga-ebu ajọ omume ha. N’ihi na etinyewo m n’aru gi arọ nke ajọ omume ha, dika ọnụọgụgụ ụbọchị si dị, narị ụbọchị atọ na iri itoolu: otu a ka i ga-ebu ajọ omume nke ulo Israel. Ma mgbe i mezuru ha, dina ọzọ n’akuku aka-nri-gi, i ga-ebukwa ajọ omume nke ulo Juda ụbọchị iri anọ: ekenyewo m gi ụbọchị ọ bula ka ọ bụrụ otu arọ. Ya mere i ga-eche iru gi ihu n’ebe nnọchibido Jerusalem di, ogwe-aka-gi agaghekwa ekpuchi, i gābu amụma megide ya. Ma, le, M gātukwasi gi agbụ, i gaghi-esi kwa n’otu akuku tụgharịa gaa n’akuku ọzọ, rue mgbe i mechara ụbọchị nile nke nnọchibido-gi. Ezekiel 4:1–8.

Ihe Ịrịba Ama

Okwu ahụ bụ “ihe ịrịba ama” dị ugboro itoolu n’akwụkwọ Ezikiel. N’isi nke anọ, nnọchibido Jerusalem bụ “ihe ịrịba ama” nye ụlọ Izrel. N’isi nke iri na abụọ, Ezikiel ọzọ bụ “ihe ịrịba ama” nke na-egosi nnọchibido na mbibi Jerusalem.

Nwa nke mmadụ, i bi n’etiti ụlọ nnupu-isi, nke nwere anya ịhụ, ma ha anaghị ahụ; ha nwere ntị ịnụ, ma ha anaghị anụ: n’ihi na ha bụ ụlọ nnupu-isi. Ya mere, gị onwe gị, nwa nke mmadụ, dozierenu onwe gị ihe njem mbupụ, wee pụọ n’ehihie n’ihu ha; ị ga-esi n’ebe gị kwaga ebe ọzọ n’ihu ha: o nwere ike ịbụ na ha ga-atụle ya, n’agbanyeghị na ha bụ ụlọ nnupu-isi. Mgbe ahụ, ị ga-ebupụta ihe gị n’ehihie n’ihu ha, dịka ihe njem mbupụ: ma ị ga-apụ n’anyasị n’ihu ha, dịka ndị na-apụ n’ime ndọrọ-n’agha. Gwuo mgbidi ahụ n’ihu ha, werekwa ya pụta site n’ebe ahụ. N’ihu ha ka ị ga-ebu ya n’ubu gị, werekwa ya pụta n’oge chi jiri; ị ga-ekpuchi ihu gị, ka ị ghara ịhụ ala: n’ihi na emewo m gị ihe ịrịba ama nye ụlọ Izrel. Ezekiel 12:2–6.

Mgbe ụlọ nnupụisi ahụ hụrụ ilu ahụ e mere n’omume, ha amataghị ihe ọ pụtara, ya mere, ha rịọrọ Ezikiel ka ọ kọwaa ya.

Nwa nke mmadụ, ụlọ Izrel, ụlọ nnupụisi ahụ, ọ̀ sịghị gị, Gịnị ka ị na-eme? Gwa ha, Otu a ka Onye-nweanyị Jehova kwuru; ibu a metụtara onye-isi nọ na Jerusalem, na ụlọ Izrel niile ndị nọ n’etiti ha. Kwuo, Abụ m ihe-iriba-ama unu: dịka m mere, otu a ka a ga-eme ha: ha ga-ebupu onwe ha, laa n’agha-mkpọrọ. Ezikiel 12:9–11.

Nnọchibido Jerusalem bụ ihe ịrịba ama nye ndị Chineke n’ụbọchị ikpeazụ.

“Onye ọ bụla n’ime ndị amụma ochie ahụ kwuru okwu nke pere mpe maka oge nke ha karịa maka oge anyị, nke mere na amụma ha ka dị irè n’ebe anyị nọ. ‘Ugbu a ihe ndị a niile mere ha ka ha bụrụ ihe atụ: e dekwara ha maka ịdọ aka ná ntị anyị, ndị ọgwụgwụ nke ụwa bịakwutere.’ 1 Ndị Kọrịnt 10:11. ‘Ọ bụghị nye onwe ha, kama ọ bụ nye anyị ka ha na-eje ozi n’ihe ndị ahụ, bụ́ ndị e kwusara unu ugbu a site n’aka ndị kwusara unu ozi ọma site na Mmụọ Nsọ nke e zitere si n’eluigwe; ihe ndị mmụọ ozi na-achọsi ike ilebanye anya n’ime ha.’ 1 Pita 1:12....”

“Baịbụl achịkọtala ma kee akụnụba ya ọnụ maka ọgbọ ikpeazụ a. Ihe omume ukwu niile na mmemme dị nsọ nke akụkọ ihe mere eme nke Agba Ochie abụwo, ma na-aga n’ihu ịbụ, ihe ndị na-eme ọzọ n’ime nzukọ n’ụbọchị ikpeazụ ndị a.” Selected Messages, book 3, 338, 339.

N’Ụbọchị A Nnọọ Otu A

Ezikiel, n’ilu nke e mere eme nke “nnọchibido na mbibi nke Jerusalem,” bụ ihe ịrịba ama nye ndị nke Chineke n’ụbọchị ikpeazụ.

Ọzọkwa, n’afọ nke itoolu, n’ọnwa nke iri, n’ụbọchị nke iri nke ọnwa, okwu nke Onyenwe anyị bịakwutere m, sị, Nwa nke mmadụ, deere onwe gị aha ụbọchị a, ọbụna nke otu ụbọchị a; eze Babilọn ebiliwo imegide Jerusalem n’otu ụbọchị a.

Kwuo ilu gwa ụlọ nnupụisi ahụ, sị ha, Otú a ka Onye-nwe Chineke kwuru: Dọba ite ahụ n’ọkụ, dobekwa ya, wụnyekwa mmiri n’ime ya: Chịkọtanụ ibe ya n’ime ya, ee, ibe ọma ọ bụla, apata na ubu; jupụtanụ ya n’ọkpụkpụ ndị kachasị mma. Were nke kasị mma n’ìgwè anụ ụlọ, kpọọkwa ọkpụkpụ ndị ahụ n’okpuru ya ọkụ, mee ka o sie nke ọma, ka ha siekwa ọkpụkpụ ya n’ime ya. Ya mere, otú a ka Onye-nwe Chineke kwuru; Ahụhụ ga-adịrị obodo ọbara ahụ, ite ahụ nke ure ya dị n’ime ya, nke ure ya esikwaghị n’ime ya pụọ! Wepụtanụ ya ibe site n’ibe; ka a ghara ịtụ nza n’elu ya. N’ihi na ọbara ya dị n’etiti ya; ọ dọbaara ya n’elu nkume dị larịị; ọ wụsịghị ya n’ala, ka ájá kpuchie ya; Ka o wee mee ka iwe bilie were bịa imegwara; etinyewo m ọbara ya n’elu nkume dị larịị, ka e wee ghara ikpuchi ya.

Ya mere, otu a ka Onye-nwe-anyị Jehova kwuru: Ahuhu diri obodo ọbara! M ga-eme ka ikpo nkụ a ga-eji gbaa ọkụ buru ibu. Kpokwasị nkụ, mụnye ọkụ, sie anụ ahụ nke ọma, tinyekwa ya ose nke ọma, ka a kpọọkwa ọkpụkpụ ahụ ọkụ. Mgbe ahụ dobe ya n’efu n’elu icheku ya, ka ọla kọpa ya wee kpoo ọkụ ma gbaa, ka e wee mee ka adịghị ọcha ya gbazee n’ime ya, ka e wee kpochapụ ụfụfụ ya. O jiri ụgha mee onwe ya ike ọgwụgwụ, ma nnukwu ụfụfụ ya esiteghị n’ime ya pụta: ụfụfụ ya ga-adị n’ime ọkụ. N’adịghị ọcha gị ka ajọ omume rụrụ arụ dị: n’ihi na asachapurula m gị, ma i meghị ka ị dị ọcha, a gaghị emekwa ka ị dị ọcha ọzọ n’adịghị ọcha gị, ruo mgbe m ga-eme ka ọnụma m zuru ike n’ahụ gị. Mụ onwe m, Jehova, ekwuola ya: ọ ga-emezu, m ga-emekwa ya; agaghị m alaghachi azụ, agaghị m ebere, agaghịkwa m echegharị; dị ka ụzọ gị si dị, na dị ka omume gị si dị, ka ha ga-esi kpee gị ikpe, ka Onye-nwe-anyị Jehova kwuru.

Okwu nke Onyenwe anyị bịakwutekwara m, sị, Nwa nke mmadụ, lee, ana m eji otiti napụ gị ihe anya gị na-achọsi ike: ma ị gaghị akwa ụta, ị gaghịkwa ebe ákwá, anya mmiri gị agaghịkwa asọda. Zere iti mkpu, emela iru uju n’ihi ndị nwụrụ anwụ; kee ihe ịchọ mma nke isi gị n’isi gị, yikwasịkwa akpụkpọ ụkwụ gị n’ụkwụ gị, ekpuchikwala egbugbere ọnụ gị, erikwala achịcha ndị mmadụ. Ya mere, agwara m ndị mmadụ okwu n’ututu; ma na mgbede nwunye m nwụrụ; emekwara m n’ututu dịka e nyere m iwu. Ndị mmadụ wee sị m, Ị̀ gaghị agwa anyị ihe ihe ndị a bụ n’ebe anyị nọ, ebe ị na-eme otu a?

Mgbe ahụ, azara m ha, si, Okwu nke Onyenwe anyị bịakwutere m, na-asị, Gwa ụlọ Izrel okwu, si, Otú a ka Onye-nwe-ayi Jehova kwuru: Lee, aga m emerụ ebe nsọ m, ịdị ebube nke ike unu, ọchịchọ nke anya unu, na ihe mkpụrụ obi unu ji ọmịiko ele; ụmụ unu ndị ikom na ụmụ unu ndị inyom unu hapụrụ ga-adakwa n’ mma-agha. Unu ga-emekwa dị ka m mere: unu agaghị ekpuchi egbugbere ọnụ unu, unu agaghị erikwa achịcha nke ndị mmadụ. Okpu unu ga-adịkwa n’isi unu, akpụkpọ ụkwụ unu adịkwa n’ụkwụ unu: unu agaghị akwa ákwá ma ọ bụ bee ákwá; kama unu ga-ala n’iyi n’ihi ajọ omume unu, na-eru uju, onye na ibe ya. N’otú a, Ezikiel bụ ihe ịrịba ama nye unu: dịka ihe niile o mere si dị, otu ahụ ka unu ga-eme: ma mgbe nke a bịara, unu ga-ama na Abụ m Onye-nwe-ayi Jehova. Ezikiel 24:1–24.

Ezikiel bụ ihe ịrịba ama nke na-egosi mmalite nnọchibido ahụ na mbibi ikpeazụ nke Jerusalem, ma emesia; ndọta n’agha nke ndị otu ụka Seventh-day Adventist nke Laodisia.

“Mgbe Kraịst lere anya site n’elu ugwu Olivet, Ọ hụrụ ọnọdụ ihe ndị a dị otu a n’ime nzukọ ụka nile. Ịdọ aka ná ntị ndị a na-erute ndị niile na-eso n’ụzọ ndị mmadụ nke Jerusalem, ndị natara nnukwu ìhè dị otu ahụ. E debere ndị a n’ihu anyị dịka ịdọ aka ná ntị. Site n’ịjụ ịdọ aka ná ntị nke Chineke n’ụbọchị anyị a, mmadụ na-emegharị mmehie Jerusalem. Onyenweanyị na-ahụ ihe onye ọrụ mmadụ na-adịghị ahụ ma na-agaghị ahụ—nsonaazụ nke aghụghọ na atụmatụ mmadụ nile dị na Battle Creek. O meela ihe niile Chineke pụrụ ime. O mere ka ìhè gbaa n’ihu anya ndị mmadụ, ka mmehie ha ghara iru ókè ebe a pụghịzi inwe nchegharị. Ma site n’oge dị ogologo nke ịpụ n’ụkpụrụ ziri ezi na ezi omume, mmadụ etinyela onwe ha n’ọnọdụ ebe a naghị aghọta ìhè na eziokwu, ikpe ziri ezi na ebere. Ụzọ omume a aghọwo akụkụ nke ọdịdị ha n’onwe ya.” Testimonies, volume 8, 68.

Ndị Àmà Abụọ nke Alfa na Omega

Ezikiel e mere ka ọ bụrụ onye ogbi n’ụzọ karịrị nke mmadụ, a kpọkwara ya òkù na mgbe Jerusalem dara, ọ ga-enwekwa ike ikwu okwu ọzọ, nakwa na n’oge ahụ ọ ga-abụ “ihe ịrịba ama.” Ezigbo na Ezikiel erughị uju n’ihi ọnwụ nwunye ya gosipụtara ihe ịrịba ama alfa n’mmalite nke nnọchibido ahụ, ma imeghe ọnụ Ezikiel mgbe Jerusalem dara bụ ihe ịrịba ama omega. A na-eji ihe ịrịba ama n’mmalite na na njedebe akara nnọchibido ahụ ruo na mbibi. N’ime otu ihe atụ ahụ, a na-egosikwa akaebe nke abụọ banyere ihe ịrịba ama alfa na omega, ebe ọnwụ nke “ihe ọchịchọ nke anya Ezikiel” bụ alfa, ma ọnwụ nke “ihe ọchịchọ nke anya” nke ndị mmadụ bụ ihe ịrịba ama omega nke oge ahụ. Oge nke otu afọ na ọkara nwere ndị akaebe abụọ banyere alfa na omega. Ọnwụ nwunye Ezikiel nọchiri anya ndọta n’agha na nzọụkwụ-aka-ala nke usuu ndị agha, ma ọnwụ omega nke Jerusalem nọchiri anya nzọụkwụ-aka-ala nke ebe nsọ.

Ya mere, Izikiel bụụrụ unu ihe ịrịba ama: dịka ihe nile o meworo, otú ahụ ka unu ga-eme: ma mgbe nke a bịara, unu ga-ama na Abụ m Onyenwe anyị Chineke. Ọzọkwa, gị onwe gị, nwa nke mmadụ, ọ̀ gaghị abụ n’ụbọchị ahụ mgbe M wepụrụ n’aka ha ike ha, ọṅụ nke ebube ha, ọchịchọ nke anya ha, na ihe ahụ nke ha tukwasịrị uche ha, ụmụ ha ndị ikom na ụmụ ha ndị inyom, Na onye ahụ nke gbapụrụ n’ụbọchị ahụ ga-abịakwute gị, ime ka i jiri ntị gị nụ ya? N’ụbọchị ahụ ka a ga-eme ka ọnụ gị meghee nye onye ahụ nke gbapụrụ, ị ga-ekwukwa okwu, ị gaghịkwa abụzi ogbi ọzọ: ị ga-abụkwara ha ihe ịrịba ama; ha ga-amakwa na Abụ m Onyenwe anyị. Izikiel 24:24–27.

Ọnwụ Isii

Ọnwụ nwunye Ịzikiel na-akara mmalite nke nnọchibido na ọnwụ Jerusalem, onye n’amụma bụ nwunye Kraịst, ma na-egosikwa iwu Ụka banyere Sọnde nke na-abịa n’oge na-adịghị anya, nke oge e ji nnọchibido ahụ nọchite anya ya na-ebute ụzọ ya. Oge nnọchibido ahụ na mbibi ahụ bụ akara-ụzọ abụọ dị iche iche, ọ bụ ezie na ha jikọrọ onwe ha ozugbo. Nnọchibido ahụ bụ oge, mbibi ahụ bụkwa otu ebe n’oge. Mbibi ahụ bụ iwu Sọnde nke oge nhazi oyiyi anụ ọhịa na-ebute ụzọ ya. Oge oyiyi anụ ọhịa ahụ na-ejedebe n’akara anụ ọhịa ahụ. Mgbe Jizọs kọwara ihe ịrịba ama nke mbibi Jerusalem na Matiu isi nke iri abụọ na anọ, O kpọtụrụkwa ụbọchị Noa aka.

Ma dịka ụbọchị ndị Noa dị, otu a ka ọbịbịa Nwa nke mmadụ ga-adịkwa. N’ihi na dịka n’ụbọchị ndị ahụ tupu iju mmiri bịara, ha nọ na-eri ma na-aṅụ ihe ọṅụṅụ, na-alụ di ma na-enye n’alụmdi na nwunye, ruo ụbọchị Noa batara n’ụgbọ ahụ, Ha amaghịkwa ruo mgbe iju mmiri ahụ bịara, buru ha niile pụọ; otu a ka ọbịbịa Nwa nke mmadụ ga-adịkwa. Matiu 24:37–39.

N’ụbọchị Noa, emechiri ụzọ nke oge amara, si otú a na-anọchi anya iwu Sọnde nke na-abịa ngwa ngwa, nke a na-anọchikwa anya ya site n’imechi ụzọ ahụ n’ụbọchị Ọktoba 22, 1844. Oge ahụ sitere na nzukọ ọmụma ogige Exeter nke August 12–17 n’afọ 1844, na-anọchi anya oge amụma nke na-eduga n’ụzọ e mechiri emechi.

N’ụbọchị Noa, Noa nọchiri anya mmụọ-ozi nke atọ, ma mmụọ-ozi nke atọ rutere n’ọnụ ụzọ e mechiri emechi nke Ọktoba 22, 1844. N’ụbọchị Noa, nke dịka Jizọs siri kwuo ga-adị ka “ọbịbịa nke Nwa nke mmadụ,” mmụọ-ozi atọ nke Mkpughe iri na anọ dugara n’ọnụ ụzọ e mechiri emechi. William Miller nọchiri anya ozi nke mmụọ-ozi mbụ, e wee jiri Inọk n’ụbọchị Noa tụọ ya atụ. Jud na-akọwapụta ozi Inọk dịka ihe yiri ozi Miller.

Enọk kwa, onye nke asaa sitere n’aka Adam, buru amụma banyere ndị a, sị, Lee, Onyenwe anyị na-abịa ya na puku iri nke ndị nsọ Ya, Ikpe ikpe n’elu mmadụ niile, na ikwe ka ndị nile na-adịghị asọpụrụ Chineke dị n’etiti ha mata ọrụ nile ha nke enweghị nsọpụrụ Chineke nke ha rụrụ n’enweghị nsọpụrụ Chineke, na okwu ike nile ndị mmehie na-adịghị asọpụrụ Chineke kwuru megide Ya. Jude 1:14, 15.

Ozi mbụ nke mmụọ-ozi Miller kwusara “ikpé” ahụ dị ka e sere onyinyo ya n’ozi Inọk. A kọwara mmalite Inọk dịka ịbụ “onye nke asaa site n’aka Adam.” Ozi Miller bidoro ma kwụsị na mbata nke “oge asaa” megide alaeze ugwu, ma afọ iri anọ na isii ka e mesịrị mmụọ-ozi nke atọ bịarutere n’October 22, 1844 mgbe “oge asaa” ahụ megide alaeze ndịda mezuru. Ma Inọk ma Miller, ndị bụ ndị-ozi nke awa ikpe, malitere site n’ịkọwapụta ọnụọgụ asaa. Oge ahụ nke malitere na Inọk, onye nke asaa, kwụsịrị na ụbọchị asaa nke ụmụ anụmanụ banyere n’ụgbọ ahụ ruo mgbe e mechiri ụzọ ahụ n’ụzọ karịrị nke mmadụ. Jizọs na-egosi njedebe mgbe niile site na mmalite.

Inok mụrụ Metusela, onye n'aka nke ya mụrụ Lemek. Lemek na Metusela nọchiri anya ozi nke mmụọ-ozi nke abụọ, nakwa ozi nke mkpu etiti abalị. Mkpu etiti abalị gara n’ihu ruo n’ọnụ ụzọ e mechiri emechi, ya mere a nọchiri ya anya site na Metusela, onye nwụrụ n’afọ idei mmiri ahụ. Lemek nọchiri anya ozi nke mmụọ-ozi nke abụọ, Lemek wee nwụọ afọ ise tupu idei mmiri ahụ. Afọ ise ndị ahụ site n’ọnwụ Lemek ruo n’ọnwụ Metusela mgbe ọnụ ụzọ ahụ mechiri emechi, bụ onyinyo nke ọnwụ nke nwanyị Ezikiel lụrụ, nke kpọrọ akara mmalite nke oge ahụ nke dugara n’ọnwụ nke nwanyị Kraịst lụrụ, nke Metusela nọchiri anya ya.

Inọk nọchiri anya mmụọ-ozi mbụ nke bịara n’afọ 1798, Lamek nọchiri anya mmụọ-ozi nke abụọ nke bịara n’ụbọchị Eprel 19, 1844, Metusela kwa nọchiri anya mkpu etiti abalị site na Exeter ruo n’ọnụ ụzọ e mechiri emechi nke Ọktoba 22, 1844, nke Noa nọchiri anya ya. Afọ ise ahụ site n’ọnwụ Lamek ruo n’ọnwụ Metusela nọchiri anya otu afọ na ọkara site na 587 BC ruo 586 BC. Afọ ise ahụ site na Lamek ruo Metusela nọchiri anya afọ ise site na 1448 ruo 1453.

N’ụbọchị Ọktoba 31, 1448, Jọn Palaiologos nwụrụ, nwanne ya nwoke, Constantine nke iri na otu, (Constantine ikpeazụ ahụ), wee chọọ ka ike Alakụba ndị Tọki nye ya ikike ịrịgoro n’ocheeze nke Rom ọwụwa anyanwụ. Ndo onwe ya n’okpuru ha n’ụbọchị Julaị 27, 1299, mezuru afọ narị otu na iri ise nke abụọ nke Mkpughe isi nke itoolu, dịka e depụtara ya n’amaokwu nke iri. Afọ ise mgbe Jọn Palaiologos nwụsịrị, nwanne ya nwoke Constantine nke iri na otu nwụrụ n’elu mgbidi Constantinople ka Mehmed nke Abụọ meriri alaeze Byzantium nke Rom ọwụwa anyanwụ. Mehmed bụ mgbagharị aha Mohammed n’asụsụ Tọki, ya mere ọnwụ Mohammed mbụ n’afọ 632, nke malitere amụma mbụ nke afọ narị otu na iri ise nke Mkpughe isi nke itoolu, (nke dị n’amaokwu nke ise), ma nke kwụsịrị site n’ọnwụ Constantine ikpeazụ ahụ n’aka “Mohammed nke Abụọ” afọ narị asatọ na iri abụọ na otu ka e mesịrị. Afọ ise tupu ọnwụ ya, Mohammed buru amụma mbibi nke Rom, e mezukwara ya site n’aka onye Tọki aha ya bụ Mohammed nke Abụọ.

Konstantin nke ikpeazụ, onye nke iri na otu, nwụrụ n’agha Constantinople, si otú a gosi afọ ise site n’ọnwụ nwanne ya nwoke Jọn ruo n’ọnwụ ya. Afọ ise ndị ahụ ka e ji afọ ise ahụ site n’ọnwụ Lamek, nwa ahụ, ruo n’ọnwụ Metusela, nna ya, afọ ise ka e mesịrị mgbe e mechiri ụzọ nke ụgbọ ahụ, mee ihe atụ. N’ihi ya, ọnwụ nwunye Izikiel ka e ji ọnwụ Lamek mee ihe atụ, ma ọnụ ha abụọ na-enye akaebe banyere ọnwụ Jọn Palaiologos na 1448. Ọnwụ Metusela sochirinụ kwekọrọ n’ọnwụ nwunye Kraịst na mbibi Jerusalem na 586 BC, ma ọnụ ha abụọ kwekọrọ n’ọnwụ Konstantin nke iri na otu.

Ndịàmà atọ nke oge amụma nke na-amalite ma na-akwụsị n’ọnwụ, na-egosi oge e si emepụta oyiyi nke anụ ọhịa ahụ nke na-ejedebe n’akara nke anụ ọhịa ahụ, ọ na-adabakwa n’ikwusa mkpu etiti abalị n’akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerait na imepụta oyiyi nke anụ ọhịa ahụ nke na-ejedebe n’akara nke anụ ọhịa ahụ n’akụkọ ihe mere eme anyị ugbu a. Mgbe akara nke anụ ọhịa ahụ mezuru n’iwu Sọnde nke na-abịa n’oge na-adịghị anya, “ikwu okwu” amụma ahụ na-abịa n’ịkwekọ na Ezikiel inwe ike “ikwu okwu” site n’uche nke ya mgbe e bibiri Jerusalem.

Ikwu okwu

N’iwu Sọnde, nke mbibi Jerusalem na-anọchi anya ya, a na-akara ikwu amụma nke United States akara dị ka onye amụma ụgha si ekwu okwu dịka dragọn.

M wee hụ anụ-ọhịa ọzọ ka o si n’ala na-arịpụta; o nwekwara mpi abụọ dị ka nwa atụrụ, ọ na-ekwu kwa dịka dragọn. Mkpughe 13:11.

N’iwu Sọnde, Belem tiri ịnyịnya-ibu ya ihe nke ugboro nke atọ, mgbe ahụkwa ịnyịnya-ibu ahụ kwuru okwu.

Onyenwe anyị meghere ọnụ ịnyịnya ibu ahụ, o wee sị Belam, Gịnị ka m mere gị, nke mere i ji tie m ugboro atọ ndị a? Belam wee sị ịnyịnya ibu ahụ, N’ihi na i mere m ihe ọchị: a sị na mma agha dị n’aka m, n’ezie ugbu a agaara m egbu gị. Ịnyịnya ibu ahụ wee sị Belam, Ò bụghị m bụ ịnyịnya ibu gị, nke ị na-agba kemgbe m ghọrọ nke gị ruo taa? ò nweela mgbe m ji eme gị otu a? O wee sị, Mba. Ọnụ Ọgụgụ 22:28–30.

Onye-amụma ụgha na-ekwu okwu n’iwu Ụka nke Ụbọchị Sọnde, ma Alakụba kwa na-ekwu okwu n’iwu Ụka nke Ụbọchị Sọnde. Ha abụọ bụ, n’amụma, ndị amụma ụgha. N’iwu Ụka nke Ụbọchị Sọnde ka “ọhụụ” Habakuk ahụ nke gbuuru oge, na-ekwu okwu.

N’ihi na ọhụụ ahụ ka bụ maka oge a kara aka, ma n’ọgwụgwụ ya ọ ga-ekwu okwu, ọ gaghị aghakwa ụgha: ọ bụrụgodị na o gbuo oge, chere ya; n’ihi na ọ ga-abịa n’ezie, ọ gaghị egbu oge. Habakkuk 2:3.

Habakkuk bụ ezi onye-amụma nke na-ekwu okwu n’iche megide ndị amụma ụgha. “Ọhụ” Habakkuk na-ekwu okwu site n’ọnụ Ezekiel, onye bụbu onye ogbi, onye e mesịrị meghere ọnụ ya. E nyere Jeremaịa nkwa nke ịbụ ọnụ Chineke.

Gịnị mere ihe mgbu m ji bụrụ nke na-adịgide adịgide, ọnya m kwa bụrụ nke a na-apụghị ịgwọ, nke jụrụ ka a gwọọ ya? Ì ga-abụrịrị m kpamkpam dịka onye ụgha, na dịka mmiri nke na-agwụ? Ya mere, otu a ka Onyenwe anyị kwuru, Ọ bụrụ na i laghachite, mgbe ahụ ka M ga-eme ka i lọghachi ọzọ, ị ga-eguzokwa n’ihu M: ma ọ bụrụ na i si n’ihe rụrụ arụ wepụta ihe dị oké ọnụ ahịa, ị ga-adị ka ọnụ M: ka ha lọghachikwute gị; ma gị onwe gị alaghachikwutela ha. Jeremaya 15:18, 19.

N’iwu Sọnde, ọnwa itoolu ahụ nke nkịtị Zacharias kwụsịrị mgbe o kwuru okwu ma kwado na aha nwa ya ga-abụ Jọn. Zacharias nọchiri anya ndị ndu na-ekweghị okwu nke mmụọ ozi nke atọ, Jọn wee nọchiri anya ngagharị Ịlaịja, ụka nke ga-ebute Mbịbịa nke Abụọ nke Kraịst.

Zekaraya wee sị mmụọ-ozi ahụ, Olee ihe m ga-eji mara nke a? n’ihi na abụ m agadi nwoke, nwunye m kwa emeela agadi nke ukwuu. Mmụọ-ozi ahụ wee zaa sị ya, Abụ m Gebriel, onye na-eguzo n’ihu Chineke; e zigakwara m ka m gwa gị okwu, ma gosi gị ozi ọma ndị a. Ma, lee, ị ga-abụ ogbi, ghara inwe ike ikwu okwu, ruo ụbọchị a ga-emezu ihe ndị a, n’ihi na i kweghị okwu m, ndị a ga-emezu n’oge ha.

Ndị mmadụ nọkwa na-eche Zekaraya, ha wee juo anya na o jidere ogologo oge n’ụlọ nsọ ahụ. Ma mgbe ọ pụtara, o nweghị ike ikwu okwu nye ha; ha wee ghọta na ọ hụwo ọhụụ n’ụlọ nsọ ahụ; n’ihi na ọ na-emere ha ihe ịrịba ama, ma ọ nọgide bụrụ onye ogbi. Luk 1:18–22.

Zakaraias bụ nke ọgbakọ ndị nchụàjà nke asatọ.

N’ụbọchị Herọd, eze Judia, e nwere otu onye nchụàjà aha ya bụ Zekaraya, onye nke òtù Abaya: nwunye ya sokwa n’ụmụ nwanyị Erọn, aha ya bụ Elizabet. Ha abụọ kwa bụ ndị ezi omume n’ihu Chineke, na-eje ije n’iwu niile na ụkpụrụ nile nke Onyenwe anyị n’enweghị ụta. Ha enwebeghị nwa, n’ihi na Elizabet bụ nwanyị aga, ha abụọ kwa eruola agadi nke ukwuu. O wee ruo, mgbe ọ na-arụ ọrụ nchụàjà n’ihu Chineke dịka usoro òtù ya si dị, dị ka omenala ọrụ nchụàjà si dị, nza dakwasịrị ya isure ihe na-esi ísì ụtọ mgbe ọ banyere n’ụlọ nsọ nke Onyenwe anyị. Ma ìgwè mmadụ niile nọ n’èzí na-ekpe ekpere n’oge isure ihe na-esi ísì ụtọ. Luk 1:5–10.

Ndị amụma niile na-anọchi anya ụbọchị ikpeazụ, ma Zekaraya batara n’ụlọ nsọ, dị ka Ezikiel mere. Ọ bụ onye nke usoro nke asatọ n’etiti ndị nchụàjà, nke na-akara ihe nnọchianya nke mkpụrụ obi asatọ nọ n’ụgbọ Noa ndị si n’ụwa ochie gafee banye n’ụwa ọhụrụ. Ma ya na nwunye ya abụọ bụ ndị na-enweghị ntụpọ, ma Zekaraya ga-enwe obi abụọ n’okwu Gebriel. Mmegharị Millerite malitere dịka ndị Filadelfia (ndị na-enweghị ntụpọ) ma gbanwee bụrụ ndị Laodisia n’afọ 1856. N’ụbọchị ikpeazụ, ozi nke mmụọ ozi ahụ bụ ozi nke mmụọ ozi nke atọ, ma ozi Gebriel nye Zekaraya na-anọchi anya ozi nke mmụọ ozi nke atọ, ma bụrụkwa ozi Elaịja, dịka a na-anọchi anya ya n’aka Jọn Baptist.

Mmụọ-ozi nke Onyenwe anyị wee pụta ìhè n’ihu ya, ka o guzo n’aka nri ebe-ichu-àjà nke ihe-esi ísì ọma. Ma mgbe Zekaraịa hụrụ ya, obi tọrọ ya ụjọ, egwu wee dakwasị ya. Ma mmụọ-ozi ahụ sịrị ya, Atụla egwu, Zekaraịa; n’ihi na a nụwo ekpere gị; nwunye gị Elizabet ga-amụrị gị nwa nwoke, ị ga-akpọkwa aha ya Jọn. Ị ga-enwekwa ọṅụ na obi-ụtọ; ọtụtụ mmadụ ga-aṅụrịkwa ọṅụ n’ihi ọmụmụ ya. N’ihi na ọ ga-abụ nnukwu onye n’anya Onyenwe anyị; ọ gaghị aṅụ mmanya ma ọ bụ ihe ọṅụṅụ siri ike; a ga-emekwa ka o jupụta na Mmụọ Nsọ ọbụna site n’afọ nne ya. Ọtụtụ n’ime ụmụ Izrel ka ọ ga-eme ka ha laghachikwute Onyenwe anyị bụ Chineke ha. Ọ ga-ebukwa ụzọ n’ihu Ya n’ime mmụọ na ike Elaịja, ime ka obi nna dịghachi n’ebe ụmụ nọ, na ime ka ndị nnupu-isi laghachi n’amamihe nke ndị ezi omume; iji dozie ndị mmadụ e kwadebere maka Onyenwe anyị. Zekaraịa wee sị mmụọ-ozi ahụ, Olee otu m ga-esi mara nke a? N’ihi na abụ m agadi nwoke, nwunye m emeela agadi nke ukwuu. Mmụọ-ozi ahụ wee zaa sị ya, Abụ m Gebriel, onye na-eguzo n’ihu Chineke; e zitekwara m ikwuru gị okwu, na igosi gị ozi ọma ndị a. Luk 1:11–19.

Zekaraya nwere obi abụọ na ozi nke Ịlaịja ahụ ga-abịa ga-emezu.

Lee, aga m ezitere unu Ịlaịja onye-amụma tupu ọbịbịa nke ụbọchị ukwu ahụ na nke dị egwu nke Onyenwe anyị: Ọ ga-eme ka obi ndị nna laghachikwute ụmụ ha, na obi ụmụ ahụ laghachikwute ndị nna ha, ka m wee ghara ịbịa tie ụwa ahụ ihe ọbụbụ ọnụ. Malakaị 4:5, 6.

Nwannaanyị White, n’ihe metụtara idechi nke Ezikiel n’isi nke itoolu, kọwara ihe kpatara e jiri mee ka ekweghị ekwe Zekaraya bụrụ ihe nnọchianya nke ndị ndu ụka Seventh-day Adventist nke Laodisia.

“Ndị òtù ahụ ndị na-adịghị ahụ onwe ha ka ọ na-ewute ha n’ihi ndọda ime mmụọ nke ha, ma ọ bụkwa ndị na-adịghị akwa ákwá n’ihi mmehie nke ndị ọzọ, a ga-ahapụ ha n’enweghị akara nke Chineke. Onyenwe anyị na-enye ndị ozi Ya, ndị ikom ahụ ndị ji ngwá agha igbu mmadụ n’aka ha, iwu, sị: ‘Soronụ ya gafee n’obodo ahụ, tigbukwaa: ka anya unu ghara ịzọpụta, unu enwekwala ebere: gbupụnụ kpamkpam ndị agadi na ndị na-eto eto, ma ụmụ agbọghọ na ụmụntakịrị, na ụmụanyị: ma unu abịarula nso nwoke ọbụla onye akara ahụ dị n’ahụ ya; malitekwa n’ebe nsọ M. Mgbe ahụ ha malitere n’ebe ndị ikom agadi ahụ nọ, ndị nọ n’ihu ụlọ ahụ.’”

“N’ebe a ka anyị na-ahụ na nzukọ ahụ—ebe nsọ nke Onyenwe anyị—bụ ndị mbụ nwetara ihe otiti nke iwe Chineke. Ndị okenye ahụ, ndị Chineke nyere nnukwu ìhè ma bụrụkwa ndị guzoro dịka ndị nche nke ọdịmma ime mmụọ nke ndị mmadụ, rara ntụkwasị obi e tinyere n’aka ha nye. Ha ewerela ọnọdụ na ọ dịghị mkpa ka anyị na-atụ anya ọrụ ebube na ngosipụta pụrụ iche nke ike Chineke dịka n’ụbọchị ndị gara aga. Oge agbanweela. Okwu ndị a na-eme ka ekweghị ekwe ha sie ike, ha wee sị: Onyenwe anyị agaghị eme ezi ihe, ọ gaghịkwa eme ihe ọjọọ. O juputara n’ebere nke ukwuu ime ka o leta ndị ya na ikpe. N’ụzọ dị otu a, ‘Udo na nchekwa’ bụ mkpu nke ndị ikom ndị na-agaghịkwa ebuli olu ha ọzọ dịka opi iji gosi ndị Chineke mmehie ha na ụlọ Jekọb mmehie ha. Nkịta ndị a dara ogbi nke na-achọghị ikwo ákwá bụ ndị ahụ na-anata nkwụghachi omume ziri ezi nke Chineke e kpasuru iwe. Ndị ikom, ụmụ agbọghọ, na ụmụntakịrị na-ala n’iyi ọnụ.” Testimonies, volume 5, 211.

Zakaraịa nwere obi abụọ banyere ozi nke mmụọ-ozi nke atọ, nke bụ ozi Ịlaịja nke na-emegharị akụkọ ihe mere eme nke Jọn Onye Na-eme Baptizim nakwa akụkọ ihe mere eme nke William Miller.

Ọnwa Ise

Elisabeth zoro ime ya ruo ọnwa ise.

Mgbe ụbọchị ndị ahụ gasịrị, nwunye ya bụ Elisabeth tụrụ ime, wee zoo onwe ya ọnwa ise, na-asị, Otu a ka Onyenwe anyị si mee m n’ụbọchị ndị ahụ mgbe O leliri m anya, iji wepụ ihere m n’etiti mmadụ. Ma n’ọnwa nke isii, e zigara mmụọ ozi ahụ, bụ Gabriel, site n’ebe Chineke nọ gaa n’obodo dị na Galili, nke a na-akpọ Nazaret. Luk 1:24–26.

Zakaịas bụ onye nke òtù nke asatọ nke ndị nchụàjà, nke kwekọrọ na ibi úgwù nke nwa ya Jọn n’ụbọchị nke asatọ, mgbe Zakaịas ga-ekwukwa ọzọ. Ya na nwa ya Jọn nọchiri anya mkpụrụobi asatọ ahụ ndị nọ n’ụgbọ Noa, ndị e zoro pụọ n’ọnwụ nke mmiri iju mmiri wetara ruo ọnwa ise, ma ọ bụ ụbọchị iri na narị ise. Ụbọchị iri na narị ise ahụ nke ime nwa na nke mmiri iju mmiri kwekọrọ na oge abụọ nke ọnwa ise dị na Mkpughe 9.

Zakaraịa na nwa ya nwoke Jọn na-anọchikwa anya oge ụka nke asaa nke Laodisia na-agafe banye n’ụka nke asatọ nke Filadelfia. Site n’ozi Zakaraịa n’oge nke òtù nke asatọ ruo n’ibi úgwù nwa ya nwoke Jọn n’ụbọchị nke asatọ, a na-anọchi anya oge amụma, ebe ọnụ ọgụgụ asatọ na-akọwapụta mmalite na ọgwụgwụ. N’ime oge amụma ahụ, e nwere oge ọnwa ise nke na-anọchi anya oge izochi onwe.

“Ikwu okwu” nke amụma na-akọwapụta iwu Ụka Sọnde nke na-abịa n’oge na-adịghị anya; ya mere, Zekaraya na-ekwu okwu n’oge iwu Ụka Sọnde, mgbe a kara akara n’ahụ́ nwa ya nwoke, dị ka e gosiri ya site n’omume ibi úgwù. N’akụkọ ihe mere eme ahụ, tupu iwu Ụka Sọnde, mgbe Zekaraya na-ekwu okwu, na njedebe nke ọnwa ise, n’ọnwa nke isii Meri gara ileta Elizabet, Mụọ Nsọ wee tee Elizabet mmanụ; onye ahụ, dịka nwanyị, na-anọchi anya ite mmanụ nke nzukọ Chineke ọnwa anọ tupu iwu Ụka Sọnde nke na-abịa n’oge na-adịghị anya.

Meri biliri n’ụbọchị ndị ahụ, jiri ọsọ gaa n’ógbè ugwu, banye n’otu obodo nke Juda; ọ banyere n’ụlọ Zekaraya, kelee Elizabet. O wee ruo, mgbe Elizabet nụrụ ekele Meri, nwa ahụ wụliri elu n’afọ ya; e wee jupụta Elizabet na Mụọ Nsọ. O wee tie mkpu n’oké olu, sị, Ngọzi nādiri gị n’etiti ụmụnwaanyị, ngọzi nādikwa mkpụrụ nke afọ gị. Gịnị mere nke a ji dakwasị m, na nne nke Onyenwe m ga-abịakwute m? N’ihi na, lee, ozugbo olu ekele gị dara na ntị m, nwa ahụ wụliri elu n’afọ m n’ọṅụ. Ngọzi nādikwara nwanyị ahụ nke kwere: n’ihi na a ga-emezu ihe ndị ahụ e kwuru ya site n’aka Onyenwe anyị. Luk 1:39–45.

Ná ngwụcha ọnwa ise gasịrị, Elisabet gwara Meri okwu “n’olu ukwu,” na-eto okwukwe Meri n’ozi Gebriel, nke n’ụbọchị ikpeazụ bụ ozi mmụọ-ozi nke atọ. Di Elisabet, bụ Zekaraya, ekweghị, ma Meri ekweghị ekwe. Meri nụrụ ozi Gebriel ọnwa ise mgbe Zekaraya nụrụ ya, ya mere a na-akara okwukwe ya n’ozi mmụọ-ozi nke atọ dị ka nke bịara mgbe e kpughere ozi zoro ezo nke ọnwa ise. Ozi zoro ezo nke ọnwa ise n’ụbọchị ikpeazụ bụ ọnwa ise mbụ nke Mkpughe isi nke itoolu amaokwu nke ise. Meri na-anọchi anya nzukọ nke ụbọchị ikpeazụ nke na-anabata ozi mmụọ-ozi nke atọ, nke gụnyere mkpughe pụrụ iche nke ọnwa ise obere oge tupu ikwusara iwu Sọnde nke na-abịa n’oge na-adịghị anya, nke na-eru ihe dị ka ọnwa anọ ka e mesịrị.

N’ebe akara-ụzọ nile nke nleta Meri, ije nke mmụọ-ozi mbụ na nke abụọ, nke Zekaraya na Elisabet nọchiri anya ya, na-ejikọta na ije nke mmụọ-ozi nke atọ nke Meri na Josef nọchiri anya ya. Zekaraya nọchiri anya onye ọchịchị sitere n’ụlọ-nsọpụrụ nke ekweghị ozi mmụọ-ozi nke atọ, ma Josef, onye ọkwá nkà, nọchiri anya ije nke ọrụ na-akwado onwe ya nọchiri anya ya. Adventism na-agwụ dịka ọ malitere, ma ọ malitere dị ka ije, ọ bụghị dị ka usoro ụka a haziri ahazi. Ije nke puku mmadụ iri anọ na anọ na puku anọ, nke Josef, Meri, na Kraịst nọchiri anya ya, bụ ndị ikwu kpọmkwem nke ije ndị Millerite nke Zekaraya, Elisabet, na Jọn nọchiri anya ya, ma ekweghị-ekwe nke 1863 ka Zekaraya nọchiri anya ya. 1863 nọchiri anya ekweghị-ekwe n’ozi mmụọ-ozi mbụ na nke abụọ, ma ije nke mmụọ-ozi nke atọ nọchiri anya okwukwe nke Meri.

“E zitere ndị mmụọ ozi ka ha nyere mmụọ ozi ahụ dị ike nke si n’eluigwe bịa aka, m wee nụ olu ndị yiri ka ha na-ada ebe nile, ‘Sitenụ n’ime ya pụta, ndị m, ka unu ghara ịbụ ndị na-eketa nmehie ya, ka unu ghara anata kwa ihe n’ime ihe otiti ya. N’ihi na mmehie ya eruola ruo n’eluigwe, Chineke echetakwala ajọ omume ya.’ Ozi a yiri ka ọ bụ mgbakwunye nye ozi nke atọ ahụ, na-esonyekwa ya dịka mkpu etiti abalị siri sonyere ozi mmụọ ozi nke abụọ n’afọ 1844. Ebube Chineke dakwasịrị ndị nsọ ahụ nwere ntachi obi, ndị nọkwa na-echere echere, ha wee jiri enweghị ụjọ nye ịdọ aka ná ntị ikpeazụ ahụ dị nsọ, na-ekwusa ọdịda Babilọn ma na-akpọku ndị Chineke ka ha si n’ime ya pụta ka ha wee gbanahụ ikpe ya ahụ dị egwu.” Early Writings, 277.

Ejikọta ozi abụọ nọchiri anya ya site n’ileta Meri gara leta Elizabet, ma oge ahụ bịara mgbe a kpughere ọnwa ise ahụ e zoro ezo. Oge ahụ bụ ebe amụma abụọ jikọtara ma kwusaa ọnụ. Otu Elizabet kwusara, nke ọzọkwa Meri. Njikọ ozi abụọ ahụ na-akọwapụta mgbe mkpu etiti abalị jikọtara na ozi nke mmụọ-ozi nke abụọ, nke ahụ mekwara n’akụkọ ihe mere eme nke ndị Milerait na nzukọ ogige Exeter.

Mgbe Elisabeth, ma e mesịa Meri, kwusịrị nkwupụta ha, “Meri we nọgide n’ebe ọ nọ ihe dị ka ọnwa atọ, wee laghachi n’ụlọ nke ya.” Luk 1:56. Oge ụbọchị iri isii na isii ahụ sitere na Exeter ruo n’Ọktoba 22, 1844 ka ọnwa anọ ahụ nọchiri anya ya, ndị kwụsịrị na iwu ụbọchị Sọnde nke na-abịa ngwa ngwa, mgbe Zekaraya kwuru okwu. Ọnwa anọ ahụ nọchiri anya oge nkwusa nke ozi mkpu etiti abalị, nke na-abịa mgbe ozi nke ọnwa ise zoro ezo gachara.

Ozi abụọ ahụ n’akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite bụ ozi nke mmụọ ozi mbụ na nke abụọ, ma e nyere ozi nke mmụọ ozi mbụ ike site n’imezu amụma oge nke malitere n’oge ọnwa ise, nke e zoro akụkụ ya ruo ụbọchị iri tupu mmezu ya na Ọgọọst 11, 1840, dị ka Josiah Litch siri kọwaa ya. Inye ike nye ozi nke mmụọ ozi nke abụọ bụ mmezi nke amụma na-ezighị ezi nke 1843, nke mere na nzukọ ogige Exeter, dị ka Samuel Snow siri kọwaa ya.

A na-anọchi anya nkwusa nke ozi ahụ okpukpu abụọ nke mkpu etiti abalị dịka oge dị mkpirikpi tupu e mechie ụzọ ahụ, nke n’akụkọ Noa meghere oge ọnwa ise nke mechara na igbe ahụ nọdụrụ n’elu ugwu Ararat. Oge nkwusa nke mkpu etiti abalị ahụ na-abịa mgbe e mepechara akara nke ọnwa ise zoro ezo, nke bịara ụbọchị iri tupu Ọgọst 11, 1840, ọ bịakwara mgbe Onyenwe anyị wepụrụ aka Ya n’elu ihe oyiyi ndị Ọ kpuchiri n’elu chaatị 1843. Ụbọchị iri ahụ site n’Ọgọst 1 ruo 11 kwekọrọ na ụbọchị iri isii na isii site na Exeter ruo Ọktoba 22, 1844, ma àmà ahụ okpukpu abụọ na-egosi mmeghe akara nke ọnwa ise zoro ezo, nke na-esonyere ya mmezi nke nkwusa na-ezighị ezi nke butere nkụda mmụọ mbụ, ọ na-emekwa mgbe Meri zutere ma kele Elisabet n’ọnwa nke isii.

N’iwu ụbọchị Sọnde, United States na-ekwu okwu dị ka dragọn, ịnyịnya ibu nke Islam na-ekwu okwu, ọhụụ Habakuk na-ekwukwa site n’ọnụ Jeremaya, Zekaraya na Ezikiel. N’iwu ụbọchị Sọnde, Ezikiel bụ ihe-ịrịba-ama, ya mere na-anọchi anya ọkọlọtọ ahụ a na-ebuli elu n’iwu ụbọchị Sọnde. Abụọ n’ime ebe itoolu e ji okwu ahụ bụ “ihe-ịrịba-ama” mee ihe n’akwụkwọ Ezikiel na-akọwa “ụbọchị izu ike” dị ka ihe-ịrịba-ama nke ido-nsọ, nke na-anọchi anya njikọta nke Chi na mmadụ.

Ma arụrụ m ihe n’ihi aha m, ka e wee ghara imerụ ya emerụ n’ihu ndị mba ọzọ, n’etiti ndị ha nọ, n’anya ndị m mere ka m mara onwe m nye ha, mgbe m na-ebupụta ha n’ala Ijipt. Ya mere, emere m ka ha si n’ala Ijipt pụta, wee duru ha banye n’ọzara. Enyekwara m ha ụkpụrụ m, gosi ha kwa ikpe m dị iche iche, nke ọ bụrụ na mmadụ emee ha, ọ ga-adị ndụ n’ime ha.

Ọzọkwa kwa, enyere m ha sabbat m, ka ọ bụrụ ihe ịrịba ama n’etiti m na ha, ka ha wee mata na abụ m Onyenwe anyị nke na-edo ha nsọ. Ma ụlọ Izrel nupụụrụ m isi n’ọzara: ha ejeghị ije n’iwu m nile, ha wee leda ikpe m anya, nke ma ọ bụrụ na mmadụ emee ha, ọ ga-adị ndụ site n’ime ha; sabbat m kwa ka ha merụrụ emerụ nke ukwuu: mgbe ahụ ka m kwuru na m ga-awụkwasị ha ọnụma m n’ọzara, ikpochapụ ha. Ma arụpụtara m n’ihi aha m, ka e wee ghara imebi ya n’ihu ndị mba ọzọ, n’ihu ndị ahụ ka m kpọpụtara ha. Ma kwa, weliri m aka m nye ha n’ọzara, na agaghị m ebubata ha n’ala ahụ nke m nyere ha, nke mmiri ara ehi na mmanụ aṅụ na-asọba, nke bụ ebube nke ala niile; N’ihi na ha ledara ikpe m anya, ha ejeghịkwa ije n’iwu m nile, kama ha merụrụ sabbat m emerụ: n’ihi na obi ha sochiri arụsị ha. Otu o sina dị, anya m chebere ha ka m ghara ibibi ha, ọ dịghịkwa m kpochapụ ha kpamkpam n’ọzara. Ma asịrị m ụmụ ha n’ọzara, Unu ejela ije n’iwu nna unu ha, unu edebekwala ikpe ha, unu ejikwala arụsị ha merụọ onwe unu: Abụ m Onyenwe anyị bụ Chineke unu; jeenụ ije n’iwu m nile, debenụ ikpe m, meekwa ha; Donsokwa sabbat m; ha ga-abụkwa ihe ịrịba ama n’etiti m na unu, ka unu wee mata na abụ m Onyenwe anyị bụ Chineke unu. Ezekiel 20:9–20.

Ịzikiel na-anọchite anya ọkọlọtọ nke puku iri anọ na anọ ahụ, ma ihe ịrịba ama nke ịdị nsọ jikọtara ya na mmadụ bụ “ụbọchị izu ike” nke Onyenwe anyị. Ịzikiel bụ ihe ịrịba ama na mmalite nke nnọchibido ahụ, ọ bụkwa ihe ịrịba ama n’oge mbibi nke Jerusalem, mgbe a weliri ya elu dịka ọkọlọtọ. Na mmalite nke nnọchibido ahụ, ndị jụrụ ịhụ na ịnụ, ndị na-emetọ “ụbọchị izu ike” Ya, bụkwa ihe ịrịba ama.

Mgbe ahụ, ụfọdụ n’ime ndị okenye Izrel bịakwutere m, wee nọdụ ala n’ihu m. Okwu nke Onyenweanyị wee bịakwute m, sị, Nwa nke mmadụ, ndị ikom a eguzobewo arụsị ha n’ime obi ha, ha edobewokwa ihe ịsụ ngọngọ nke ajọ omume ha n’ihu ha: ò kwesị ka ha jụọ m ase ma ọlị? Ya mere, gwa ha okwu, sịkwa ha, Otú a ka Onye-nwe Chineke kwuru; Onye ọbụla n’ụlọ Izrel nke guzobere arụsị ya n’ime obi ya, ma debe ihe ịsụ ngọngọ nke ajọ omume ya n’ihu ya, ma bịakwute onye-amụma; Mụ onwe m, Onyenweanyị, ga-aza onye ahụ bịakwutere m dị ka ịdị ukwuu nke ọtụtụ arụsị ya si dị; Ka m wee jide ụlọ Izrel n’obi ha n’onwe ha, n’ihi na ha nile esitela n’ebe m nọ pụọ site n’arụsị ha.

Ya mere, gwa ụlọ Izrel okwu, sị, Otú a ka Onyenwe anyị Jehova kwuru: Chegharịanụ, si n’arụsị unu laghachinụ; sikwanụ n’ihe arụ nile unu chigharia ihu unu. N’ihi na onye ọ bụla nke ụlọ Izrel, maọbụ onye ọbịa nke bi na Izrel, nke kewapụrụ onwe ya n’ebe m nọ, ma guzobe arụsị ya n’obi ya, ma dobe ihe ịsụ ngọngọ nke ajọ omume ya n’ihu ya, ma bịakwute onye amụma ịjụ ya ase banyere m; mụ onwe m, Jehova, ga-aza ya. Aga m echekwa ihu m imegide nwoke ahụ, mee ya ihe ịrịba ama na ilu, m ga-ebipụkwa ya n’etiti ndị m; unu ga-amakwa na abụ m Jehova. Ma ọ bụrụ na aghọgbuwo onye amụma mgbe o kwuru okwu, mụ onwe m, Jehova, aghọgbuola onye amụma ahụ; aga m esetịkwasịkwa aka m n’ahụ ya, bibie ya site n’etiti ndị m Izrel. Ha ga-ebukwa ntaramahụhụ nke ajọ omume ha: ntaramahụhụ nke onye amụma ga-adịkwa ka ntaramahụhụ nke onye na-achọ ya; ka ụlọ Izrel ghara isi n’ebe m nọ kpafuo ọzọ, ma ghara kwa iji njehie ha nile merụọ onwe ha ọzọ; kama ka ha bụrụ ndị m, m wee bụrụ Chineke ha, ka Onyenwe anyị Jehova kwuru. Ezikiel 14:1–11.

Na Nashville, ndị nọ n’ime ụka Laodisia nke Seventh-day Adventist ndị na-ekweghị ekwe dị ka Zekaraya; ndị “were ọnọdụ ahụ na anyị ekwesịghị ile anya maka ọrụ ebube na ngosipụta pụtara ìhè nke ike Chineke dịka n’ụbọchị ndị gara aga,” dịka e si anọchi anya ya site n’afọ 1840 ruo 1844, ndị nọ n’èzí Adventizim ga-ajụ ha ihe mere ha ji ada inye ịdọ aka ná ntị. Ha aghọwo “ihe ịrịba ama” nke ozi ụgha nke udo na nchekwa, nke na-akara nkewa nke ndị amamihe na ndị nzuzu dị ka e si anọchi anya ya n’ụlọikwuu abụọ ahụ na-emegide onwe ha n’ọgbakọ maa ụlọikwuu Exeter. Ha na-ebu “ihe ịrịba ama” nke ikpere arụsị na nnupụisi, ebe Ezikiel na-ebu ezi ozi amụma nke ịdọ aka ná ntị. N’ọgwụgwụ nke nnọchibido ahụ, mgbe a bibiri Jerusalem, nke na-anọchi anya iwu ụbọchị Sọnde, ihe ịrịba ama nke nnupụisi bụ akara nke anụ ọhịa ahụ, ma ihe ịrịba ama nke nrube isi bụ akara nke Chineke.

A mechiela oge nnwalezu emechiela kpamkpam n’ebe Adventism nọ n’Iwu Ụbọchị Ụka, ma e nwere akara nke ndị ezi omume na nke ndị ajọ omume a na-akara n’ebe ahụ. Mmechi nke oge nnwalezu n’Iwu Ụbọchị Ụka nke na-abịa n’oge na-adịghị anya na-anọchi anya mmechi nke oge nnwalezu mgbe Maịkel biliri, ma n’ebe ahụ a na-anọchi anya akara nke ọnwụ nke ìgwè mmadụ dị ukwuu site na Gog na Magog.

Ndị njem na-agafe n’ala ahụ, mgbe onye ọ bụla hụrụ ọkpụkpụ mmadụ, mgbe ahụ ọ ga-eguzobe ihe ịrịba ama n’akụkụ ya, ruo mgbe ndị na-eli ozu eliela ya n’ndagwurugwu Hamongog. Ọzọkwa, aha obodo ahụ ga-abụ Hamonah. N’ụzọ dị otu a ka ha ga-esi mee ka ala ahụ dị ọcha. Ezikiel 39:15, 16.

A na-akọwa ihe ịrịba ama nke ọgbụgba ndụ n’isi nke iri atọ na asaa nke Ezikiel, ebe a na-eme ka ndagwurugwu ọkpụkpụ ndị nwụrụ anwụ dịrị ndụ, a na-ejikọkwa mkpara abụọ ahụ. A na-eme ka ọkpụkpụ ndị ahụ dịrị ndụ site n’ozi nke Islam, nke ikuku anọ ahụ na-anọchi anya ya, si otú a na-egosi Ọgọst 11, 1840. A na-ejikọ mkpara abụọ ahụ ka ha bụrụ otu, si otú a na-anọchi anya ijikọta ozi nke mmụọ ozi nke abụọ na ozi nke mkpu etiti abalị. Ọkpụkpụ ndị ahụ bụ inye ike nke mmụọ ozi mbụ, mkpara abụọ ahụkwa bụ inye ike nke mmụọ ozi nke abụọ. Mgbe nke ahụ gasịrị, ndị Chineke ghọrọ ndị Ya a họpụtara n’ụbọchị ikpeazụ dịka ndị ọgbụgba ndụ Ya, nke Jọn na-anọchi anya ya, dịka otu narị na puku iri anọ na anọ.

Ọzọkwa, aga m eme ha ọgbụgba ndụ nke udo; ọ ga-abụ ọgbụgba ndụ ebighị ebi nye ha: aga m edobe ha, mekwaa ka ha baa ụba, ma dobe ebe nsọ m n’etiti ha ruo mgbe ebighị ebi. Ụlọikwuu m ga-anọnyekwa n’etiti ha: ee, m ga-abụ Chineke ha, ha onwe ha ga-abụkwa ndị m. Mba ndị ọzọ ga-amakwa na mụ onwe m, Jehova, na-edo Israel nsọ, mgbe ebe nsọ m ga-anọ n’etiti ha ruo mgbe ebighị ebi. Ezekiel 37:26–28.

A na-anọchi anya njikọta nke Ịbụ-Chineke na ịdị mmadụ n’ụzọ dị iche iche n’ime Okwu Chineke, otu n’ime ihe atụ ya bụ mgbe a na-ejikọta “ebe ewusiri ike nke mkpụrụ obi” nke dị n’ime ọdịdị dị elu nke mmadụ na ebe ewusiri ike nke ebe nsọ Chineke. Mgbe a jikọtara ụlọeze nke eluigwe nke na-anọchi anya ebe ewusiri ike Chineke na ebe ewusiri ike nke ọdịdị dị elu nke mmadụ, a na- “edo ndị Chineke nsọ,” Ọ na-ebikwa “n’etiti ha ruo mgbe ebighị ebi.”

Mgbe isi nke iri atọ na asaa gachara, Ezikiel we putara isi nke iri atọ na asatọ na iri atọ na itoolu, ebe o ji Gog na Magog mee ihe nnọchianya nke njikọ nke ụmụ mmadụ ndị nọ n’èzí ndị Chineke họpụtara n’ọgbụgba-ndụ Ya. N’isi nke iri anọ, a na-anọchi anya ndị nke ọgbụgba-ndụ ahụ nke isi nke iri atọ na asaa dịka ụlọ nsọ nke juputara ụwa nile. Isi nke iri atọ na asatọ ruo iri anọ na-anọchi anya ibili elu nke ndị nke ọgbụgba-ndụ Chineke n’ụbọchị ikpeazụ, dịka ọnụọgụgụ 38 na 40 si anọchi anya ya.

Anyị ga-aga n’ihu n’ihe ndị a n’isiokwu na-esonụ.