Akwụkwọ Joel na Ụka Seventh-day Adventist nke Laodisia — Nke Iri na Anọ

Akụkọ banyere “ọrụ ebube nke Chineke” ka a na-anọchikwa anya ya site n’ajụjụ amụma ahụ nke “ruo ole mgbe.” Akụkọ ihe mere eme nke e ji ihe nnọchianya abụọ ahụ, na ọtụtụ ihe nnọchianya ndị ọzọ, kọwaa, na-anọchite anya oge nke ịkà akara nke puku mmadụ otu narị na iri anọ na anọ. N’oge ahụ, e nwere esemokwu banyere ozi eziokwu nke mmiri ozuzo ikpeazụ na ọtụtụ ozi ụgha ndị ọzọ gbasara ya. E nwere naanị otu ozi nke mmiri ozuzo ikpeazụ nke bụ eziokwu n’ezi ya. A na-etinye usoro akụkọ ihe mere eme dị nsọ ahụ ebe Chineke na-arụ ọrụ ebube Ya n’ime gburugburu akwụkwọ Joel ebe a na-egbutu “mmanya ọhụrụ” n’aka otu òtù ebe a na-awụsa ya n’elu òtù nke ọzọ.

E nwere ọdịiche ole na ole n’akwụkwọ Joel nke kwesiri ka a rịba ama. Mgbọrọgwụ nke okwu ahụ bụ “ilu” pụtara “itinye n’akụkụ,” ma n’ime ọdịdị ya ọ na-agụnye ọdịiche dị n’etiti ụdị abụọ. Anyị emetụla ụfọdụ n’ime “odịiche” ndị ahụ dị n’akwụkwọ Joel na mbụ, na-egosi na a na-eme ka okpueze mpako nke ndị mmanya na-egbu egbu na-achị Jerusalem yi nwee ọdịiche megide ndị na-eyi okpueze ebube. Anyị akabeghị ekekọrịta otú ihe nnọchianya nke ọṅụ si bụrụ ihe megidere, ma bụrụkwa ihe kwekọrọ na ihere; ma ọ dị otu a, anyị nwekwara ebumnuche igosi ya. Isiokwu nke alfa na omega dịkwa n’akwụkwọ Joel, e jikwara okwuchukwu abụọ Pita n’akwụkwọ Ọrụ Ndịozi kwado ụkpụrụ ahụ nke ihe mbụ na-akọwa ihe ikpeazụ.

Isi nke abụọ nke Ọrụ Ndịozi mere n’ụbọchị Pentikọst n’elekere itoolu nke ụtụtụ (oge nke atọ), ma isi nke atọ bụ oge nke itoolu (elekere atọ nke ehihie), oge a na-achụ àjà mgbede. N’Ọrụ Ndịozi 2 ozi Pita na-ekwusa dị n’ụlọ elu nke ebe obibi nkeonwe, ma n’isi nke atọ a na-enye okwuchukwu ya n’ụlọ nsọ. A na-ejikọta ha ọnụ site n’oku a na-akpọ ka mmadụ chegharịa n’ọgbakọ abụọ ahụ. Otu ozi ahụ, ebe abụọ nke ala, na-anọchi anya akara nke ịba ụba n’ime ozi Pentikọst nke ekewara n’etiti ogige na ụlọ nsọ. N’Mkpughe 11 a gwara Jọn ka ọ tụọ ụlọ nsọ, ma hapụ ogige ahụ, n’ihi na e nyere ya ndị mba ọzọ.

Ya mere, ime ka e kwughachi ozizi abụọ ahụ ugboro abụọ na nkewa nke ebe ozizi abụọ ahụ dị, na-akọwapụta ndị na-ege ntị abụọ maka mmiri izugbeazụ n’akwụkwọ Joel. Otu ndị na-ege ntị bụ ndị mba ọzọ nọ n’èzí ụlọ nsọ, nke ọzọ bụ ndị Juu nọ n’ime ụlọ nsọ. N’ikpe nke ndị dị ndụ, a na-ekpe ụlọ Chineke ikpe mbụ, ma site na 9/11 ruo n’iwu Sọnde, a na-ekpe ụlọ nsọ ikpe, ma site n’iwu Sọnde ruo n’imechi oge nnwale nke mmadụ, a na-ekpe ndị mba ọzọ ikpe. Ikpe ahụ na-eme n’oge mmiri izugbeazụ nke Pita kọwara dịka ihe e gosipụtara n’akwụkwọ Joel. Ihe ogige ụlọ nsọ ahụ (ndị mba ọzọ) na ụlọ nsọ ahụ n’onwe ya (ụka Chineke) nọchiri anya n’ime nkewa ahụ e gosipụtara n’Ọrụ Ndịozi isi nke abụọ na nke atọ, bụkwa otu ọdịiche ahụ dị n’akwụkwọ Joel banyere mmiri mbụ na mmiri izugbeazụ. Mmiri mbụ bịarutere na 9/11, a na-awụkwasịkwa ya mgbe a na-ekpe ụlọ nsọ Chineke ikpe. Mgbe usoro ahụ gwụchara, a na-awụkwasị mmiri izugbeazụ ahụ n’ahụ ndị mba ọzọ nọ n’ogige ụlọ nsọ ahụ.

Ọ bụghị ebumnobi m ugbu a ịkọwapụta ọdịiche amụma dị n’etiti ọṅụ na ịbụ onye ihere na-eme, ma amaokwu a na-eme ka ndị nke Chineke mara ka ha “ṅụrịa ọṅụ” n’ihi ozi nke mmiri ozuzo ikpeazụ. Ozi nke mmiri ozuzo ikpeazụ na-amịpụta ọṅụ amụma n’etiti ndị nke Chineke. N’ihi ya, isiokwu nke mmiri ozuzo mbụ maọbụ nke mbido, nke mmiri ozuzo ikpeazụ na-esote, bụ ihe atụ nke nkume ịsụ ngọngọ ahụ nke e wepụrụ n’akụkụ ma juo ya anya. Ihe nnọchianya nke nkume nkuku ahụ, nke n’ikpeazụ ghọrọ nkume isi, bụ ihe ịtụnanya n’anya ma Chineke ma ndị nke Ya.

Nkume ahụ dị ịtụnanya na-anọchi anya Alfa na Omega nke amụma. A na-amata ụkpụrụ nke Alfa na Omega n’ihe banyere itinye amụma n’ọrụ site n’aha Alfa na Omega ugboro ugboro n’Okwu Ya, ma Ọ bụ Okwu ahụ. N’ihi nke a, ihe e kpugheere banyere ụkpụrụ a ka e kpugheere anyị na ụmụ anyị ruo mgbe ebighị ebi. Afọ 1863 bụ nkume isi nke amụma Bible, ọ bụkwa nkume isi nke oge nke mmụọ-ozi nke atọ site n’afọ 1844 ruo n’afọ 1863. Afọ 1844 bụ nkume ntọala, 1863 bụ nkume isi nke oge amụma ahụ. Afọ 1844 ruo 1863 bụ oge amụma e guzosiri ike, dịka e si guzobe nke afọ 538 ruo 1798. Eziokwu ahụ na mmadụ amaghị ihe Chineke guzobere adịghị eme ka ihe ahụ ghara ịbụ nke e guzobere!

Anyi kwụsịrị edemede gara aga na amaokwu a na-esonụ.

N’afọ 1863, James White nọchiri anya “n’ụfọdụ akụkụ” “Moses nye Israel.”

A kọrọ oge sitere n’afọ 1844 ruo 1863 n’ụdị nke oge site na mgbapụta n’Osimiri Uhie ruo Kadesh mbụ. Kadesh mbụ bụ alfa, Kadesh nke abụọ bụ omega—na-enye oge afọ iri anọ abụọ nke na-eduga na Kadesh, ma ha abụọ kwụsịrị n’inupụ isi.

Mmụọ Amụma na-eme ka ịgafe Oké Osimiri Uhie kwekọọ na nnukwu ndakpọ olileanya nke afọ 1844. Akwụkwọ Nsọ na-eme ka ịgafe Oké Osimiri Uhie kwekọọ na obe, ma Nwanyị White na-akwado na ndakpọ olileanya nke ndị na-eso ụzọ ahụ n’oge obe ahụ nọ na-anọchi anya nnukwu ndakpọ olileanya nke afọ 1844. Ọ bụ uche Onyenwe anyị ịga kpọmkwem n’Ala Nkwa ahụ, ma akara ala nke ọnụ ụzọ mbata n’Ala Nkwa ahụ bụ Jeriko, nke bụ ebe n’izu nke abụọ a nke Disemba, 2025, ka ndị ọkà mmụta ihe ochie kpọpụtara Jeriko oge ochie n’ala—naanị ka ha wee chọpụta, n’oke nkụda mmụọ ha, na mgbidi dara ada ndị ha hụrụ n’ebe ahụ niile dara n’èzí, ọ bụghị n’ime dịka ha na-adakarị mgbe niile n’oge nnọchibido. N’oge nnọchibido oge ochie, a na-akụda mgbidi ma na-akwatu ha ka ha daa banye n’ime. Ma ọ bụghị otu a ka o siri bụrụ na Jeriko.

Ndị ọkà mmụta ihe ochie chọpụtakwara ite ndị nwere nri, nke na-egosi na mgbe mgbidi ndị ahụ dara, ọ bụghị nnọchibido ogologo oge na-agbatị agbatị ka e mere. Nke a zara kwa ajụjụ dị n’etiti òtù ndị ọkà mmụta ihe ochie banyere ihe kpatara akụkọ Akwụkwọ Nsọ banyere ọdịda Jeriko ji kọwaa na ha gara “elu” banye na Jeriko site n’ugwu nta ma ọ bụ ụzọ mgbago, nke ha matara ugbu a na e kere mgbe mgbidi ndị ahụ dara n’èzí.

Ihe mgbochi mbụ nke kpọsara mbata n’Ala Nkwa ahụ bụ Jeriko, obodo nwere mmetụta na akụnụba. Jeriko bụ 1863, ma Jeriko bụ isiokwu nke amụma Akwụkwọ Nsọ, ọ bụghị naanị dịka ihe atụ nke oge iwu Sọnde, kama kwa n’ihe metụtara ọdịda ya na ibili ya. Jeriko nwekwara ọbụbụ ọnụ amụma pụrụ iche nke e kwupụtara megide ya. Joshua kwupụtara ọbụbụ ọnụ megide nwoke ahụ nke ga-ewughachi Jeriko, ma site n’ime nke a kọwaa na nwoke ahụ nke ga-ewughachi Jeriko ga-atụfu nwa ya nke ọdụdụ na nwa ya nke okenye n’ọrụ iwughachi obodo ahụ a bụrụ ọnụ. A ga-atụfu otu nwa n’oge a na-atọ ntọala, a ga-atụfu nke ọzọkwa n’oge a na-ewulite ọnụ ụzọ ámá ya. Amụma ahụ mezuru, ma akụkọ banyere mmezu ya ka edere n’Akwụkwọ Nsọ, na-eme ka Jeriko bụrụ akara Akwụkwọ Nsọ e guzobere.

N’ime mbibi ya n’akụkọ ihe mere eme, na n’ọbụbụ-amụma e buru ya, nke mmezu ya n’akụkọ ihe mere eme sochiri, anyị na-ahụ ndị àmà atọ na-ekwu banyere Jeriko n’afọ 1863. A ga-etinye àmà atọ ndị ahụ niile n’ọrụ n’afọ 1863. Ndị àmà atọ ahụ na-eguzo ọnụ, dịka Mosis atọ si guzo n’amụma na njedebe nke oge afọ iri anọ nke ọ bụla n’ime ha. Otu n’ime oge afọ iri anọ ndị ahụ doro anya na ọ dabara n’akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite, na-eguzobe na nnọchiteanya atọ niile nke Mosis n’ọgwụgwụ nke oge afọ iri anọ nke ọ bụla na-adaba n’akụkọ ihe mere eme nke 1863—akụkọ ihe mere eme nke mmụọ ozi nke atọ.

Abụọ n’ime ihe àmà atọ ahụ nke afọ iri anọ Moses kwụsịrị na Kedesh; njedebe nke atọ nke afọ iri anọ ahụ bụ Osimiri Jọdan, ma njedebe nke nke abụọ bụ Oké Osimiri Uhie. Njedebe nke afọ iri anọ mbụ bụ ịgbapụ Moses n’Ijipt. Ha atọ niile na-akọwa mgbapụ site n’Ijipt n’ime mmezu amụma Abraham nke afọ narị anọ na iri atọ nke ịbụ n’ọgbọ n’Ijipt.

Oge iri anọ atọ nke Moses, nke njedebe ha (okpu-nkume) na-anọchi anya ụdị nzọpụta site n’Ijipt, bụ mmezu nke amụma Abraham banyere ndọrọ n’agha n’Ijipt na mgbapụta pụta n’ohu ndị Ijipt. Dị ka onye mgbapụta e buru amụma ya nke nkwa ọgbụgba ndụ Abraham, Moses n’onwe ya malitere site n’ịzọpụta n’ime mmiri, dịka aha ya pụtara. Mgbe nke ahụ gasịrị, Moses duru ndị Chineke site n’ime mmiri nke Osimiri Uhie, ma sitekwa n’ebe ahụ ruo n’akụkụ mgbapụta ahụ, nke Osimiri Jọdan na-anọchi anya ya. Alfa nke ndụ Moses bụ nzọpụta site n’ime mmiri Naịl, omega ya bụkwa nzọpụta nke mmiri Osimiri Jọdan nọchiri anya ya. Alfa nke ndụ Moses, nke ahụmahụ nke aha ya na nke nne na nna ya kọwara, bụ na nne na nna ya, ebe ha bụ ndị nne na nna na-asọpụrụ Chineke, maara na a mara nwa ahụ ikpe ọnwụ, dịka a gaara eme ya afọ iri anọ ka e mesịrị mgbe o gburu onye Ijipt ahụ. Dị ka ndị nne na nna na-asọpụrụ Chineke bụ ndị maara na nwa ha nwoke kwesịrị ịzọpụta n’aka ikpe ọnwụ, ha kwadebere maka ya otu ụgbọ, nke sitere n’ụwa ndị Hibru gafee ruo n’ụwa ndị Ijipt, dịka Moses hapụrụ n’ọgwụgwụ afọ iri anọ ụwa ndị Ijipt gaa n’ụwa ndị Hibru.

Mozis kwughachiri akụkọ Noa n’ịzọpụta ya site na mmiri. Okwu mbụ e kwuru banyere Mozis dịka “onye mgbapụta” nke amụma ọgbụgba-ndụ Afraham nke narị afọ anọ na iri atọ bụ ikwughachi akụkọ ahụ ebe Chineke batara n’ọgbụgba-ndụ ya na mmadụ, si otú a jikọta amụma ọgbụgba-ndụ Afraham banyere otu ndị a họpụtara na nkwa ọgbụgba-ndụ ahụ nye mmadụ nile. Nke a na-egosi baptizim n’inyefe nwa ọhụrụ Mozis n’aka ada Fero, n’ihi na e kwetara ọnwụ ahụ site n’omume ndị mụrụ ya, ili ya ka e sere onyinyo ya n’igbe ahụ n’elu mmiri, mbilite n’ọnwụ ya kwa bụ ada Fero.

Ndụ Mosis na-amalite site n’ịkọwapụta n’oyiyi baptizim nke ụgbọ Noa. Nke a pụtara, ya mere, na site ná mmalite a na-ejikọta ọnụọgụ “8” na Mosis, n’ihi na mgbọrọgwụ mmekọrịta ọgbụgba ndụ ya malitere site n’ọnụọgụ “8” nke sitere n’ọgbụgba ndụ Noa, ọrụ ya kwa bụ iguzobe emume ibi úgwù n’ụbọchị nke “asatọ.” A nwara ya mgbe ahụ, ọ dara n’ihe metụtara otu emume ahụ n’onwe ya. Ndụ Mosis na-amalite site n’otu baptizim, ma afọ iri anọ ka e mesịrị e nwere ọnwụ (nke onye Ijipt) nke na-akara ebe Mosis onye Ijipt nwụrụ ma bụrụ naanị nwa Ebreham. Mmalite na njedebe nke afọ iri anọ mbụ nke Mosis bụ baptizim ka a na-anọchi anya ya. Nke mbụ gosiri mgbanwe site n’ịbụ onye Hibru gaa n’ịbụ onye Ijipt, nke ikpeazụ kwa gosiri mgbanwe site n’ịbụ onye Ijipt gaa n’ịbụ onye Hibru. Afọ iri anọ ọzọ ka e mesịrị, Mosis duru ndị nke Chineke gafee baptizim nke Oké Osimiri Uhie, n’ụzọ ya na-aga baptizim ahụ dị na Jọdan, nke ọ na-eruteghị.

Ndị nke Chineke n’okpuru nduzi Joshua banyere n’Ala Nkwa ahụ n’enweghị Moses, n’ihi na ọ nwụrụ kpọmkwem tupu e ruo na baptizim nke Osimiri Jordan. Moses kwuru, Pita kwa kwughachiri ya, na Onyenwe anyị Chineke gị ga-ebuli onye-amụma dịka Moses. Onye-amụma ahụ nke Moses bụ ihe nnọchianya ya bụ Kraịst, ma O bidoro ọrụ Ya kpọmkwem ebe Moses kwụsịrị. O bidoro ọrụ Ya n’oge baptizim Ya, baptizim ahụkwa bụ kpọmkwem ebe Joshua mere ka Izrel oge ochie bata n’ime mmiri mgbe ha na-agafe Jordan banye n’Ala Nkwa ahụ. Oziọma ndị ahụ na-agwa anyị na Jọn nọ na-eme baptizim na Bethabara, nke bụ ebe a na-agafe, ma pụtara ebe ụgbọ mmiri na-ebufe ndị mmadụ gafee.

Oké Osimiri bụ akara nke nnupụisi Ijipt, na-eme ka àmà amụma Mozis dị n’ahịrị a pụta dịka eziokwu. Site n’Osimiri Naịl ruo n’Oké Osimiri Uhie (nke a na-akpọkwa mgbe ụfọdụ osimiri), ma site n’ebe ahụ ruo Jọdan. Mozis, nke pụtara “a zọpụtara ya n’ime mmiri,” na-amalite ma na-emecha àmà ya n’mmiri nke nzọpụta, ma nke ọ bụla n’ime mmiri ndị ahụ na-egosipụta klaasị abụọ nke ndị na-efe ofufe.

Afọ iri anọ mbụ nke Mosis nọchiri ozi mmụọ ozi mbụ, afọ iri anọ nke abụọ bụ nke mmụọ ozi nke abụọ, nke atọkwa bụrụ nke mmụọ ozi nke atọ. Ndị mmụọ ozi atọ ahụ nwere njirimara amụma pụrụ iche nke ha, dịka na ozi atọ ahụ niile ka e ji nọchite anya n’ime ozi mbụ ahụ. Anyị egosila ihe omume a n’ihu ọha ruo ọtụtụ afọ n’ihe metụtara isiakwụkwọ atọ mbụ nke akwụkwọ Daniel.

Daniel tụrụ egwu Chineke n’isi nke mbụ ma jụ iri nri ndị Babilọn, Chineke wee mee ka a kpọọ ya otuto n’ule nke abụọ nke nri na nke anya sochirinụ, nke dugara n’ikpe na ule nke atọ nke Nebukadneza n’onwe ya mere. Daniel isi nke mbụ bụ mmụọ-ozi mbụ nke Mkpughe iri na anọ nke na-ekwupụta, “Tụọnụ egwu Chineke,” “nyenụ ya otuto,” dịka Daniel mere n’ule nke abụọ nke nri na nke anya, n’ihi na “awa ikpe” Nebukadneza abịawo.

Afọ iri anọ mbụ nke ndụ Mosis bidoro n’ihi na ndị mụrụ ya tụrụ egwu Chineke. Mgbe ada Fero hụrụ igbe ahụ n’ime mmiri, Mosis agafewo ule nke abụọ, nke bụ ule anya. Mgbe ahụ ada Fero kpebiri na a gaghị egbu ya. Ikpe bịakwara n’ọgwụgwụ afọ iri anọ mbụ ahụ; mgbe o gburu onye Ijipt ma nwee ịgbapụ n’Ijipt.

N’afọ iri anọ nke abụọ, mmụọ ozi nke abụọ nke Mkpughe iri na anọ, nke na-ekwupụta ọdịda Babilọn, ka e ji ọdịda Ijipt mee ihe nnọchianya ya. N’ime ọdịda ahụ, na njedebe nke afọ iri anọ ahụ, e nwere ngosipụta dị ukwuu nke ike Chineke, dịka e nwekwara na njedebe nke ozi mmụọ ozi nke abụọ n’oge Mkpu Etiti Abalị nke 1844.

Afọ iri anọ nke atọ malitere site n’ikwupụta ikpe ọnwụ n’isi ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ọgbakọ ahụ dum, ọ kwụsịkwa na ikpe ọnwụ n’ahụ onye ndu ọgbakọ ahụ.

Nwanneanyị White na-akọwa na ọrụ anyị bụ ijikọta ozi ndị mmụọ ozi atọ ahụ.

Afọ iri anọ mbụ nke Mosis nọchiri anya mmụọ ozi mbụ nke Mkpughe iri na anọ; oge nke abụọ ya nke afọ iri anọ bụ mmụọ ozi nke abụọ; oge nke atọ nke afọ iri anọ bụkwa mmụọ ozi nke atọ. “Ozi ukwu” anyị bụ ijikọkọta “ozi ndị mmụọ ozi mbụ, nke abụọ, na nke atọ,” nke na-etinye akara atọ nile nke Mosis n’afọ 1863, ya mere Mosis atọ dịkwa n’oge iwu Sunday.

1844 ruo 1863 gụnyere ndị àmà abụọ nke oge afọ iri anọ abụọ ahụ nke dugara na Kadesh. Mmụọ nsọ na-akọwapụta na nke atọ apụghị ịdị ma ọ bụrụ na nke mbụ na nke abụọ adịghị; ya mere, afọ iri anọ mbụ nke ndụ Mosis aghaghịkwa ịnọchi anya 1844 ruo 1863. Mosis na-egbu onye Ijipt ahụ n’afọ 1863, tinyere mgbe Mosis ji mkpara ikike ya tụọ Nkume ahụ, nakwa kwa mgbe Mosis rịọrọ ịhụ ebube Chineke n’akụkọ nnupụisi nwa ehi ọlaedo ahụ. E nwere Mosis atọ n’afọ 1863 na iwu ụbọchị Sọnde, ha niile dịkwa afọ iri anọ.

Oge atọ nke Mosis nke ọ bụla n’ime ha nwere ntọhapụ site n’ime mmiri; Mosis n’ime nkata kwekọrọ na Mosis n’ofe Oké Osimiri Uhie, nke kwekọrọkwa na Mosis ugboro abụọ n’Osimiri Jọdan: Naịl, Oké Osimiri Uhie, na ugboro abụọ n’Jọdan. A na-anọchi anya mmiri nke ntọhapụ n’ime nke ọ bụla n’ime oge atọ ahụ, n’ihi na ha niile kwekọrọ na oge a na-awụsa mmiri nke ntọhapụ n’oge mmiri ozuzo ikpeazụ.

Ná ngwụcha nke oge nke atọ nke afọ iri anọ, Mozis jiri mkpanaka ya kụọ Nkume ahụ. Ná ngwụcha nke afọ iri anọ nke abụọ, mkpanaka ya kewara Oké Osimiri Uhie. Ná ngwụcha nke afọ iri anọ mbụ, ọ jụrụ mkpanaka nke ọchịchị Ijipt, họrọ iso ndị ya taa ahụhụ.

Ná ngwụsị nke oge mbụ, otu onye Ijipt nwụrụ, ma ná ngwụsị nke oge nke abụọ, ndị agha, ụmụamụma mbụ na ndị ndu Ijipt nwụrụ. Ná ngwụsị nke oge nke atọ, mba Izrel, Eron na Mozis niile anwụọla. Ndị a bụ akụkọ ihe mere eme atọ yiri ibe ha nke “ahịrị n’elu ahịrị” nke ọ bụla na-anọchi anya 1844 ruo 1863—akụkọ ihe mere eme nke mmụọ ozi nke atọ, nke n’aka nke ya na-anọchi anya 9/11 ruo iwu ụbọchị Sọnde, na oge Pentikọst mgbe a na-awụsa mmiri nke nnapụta.

Mosis nọ na nnupụisi abụọ ahụ dị na Kedesh, nnupụisi ndị Kedesh ahụkwa bụcha nkume-mkpuchi n’oge nke ọ bụla ha dị iche iche. Ha abụọ na-anọchi anya 1863, nke bụkwa nkume-mkpuchi nke oge nke mmụọ ozi nke atọ, malite n’alpha n’afọ 1844 ruo na nkume-mkpuchi nke afọ 1863. Mgbe a na-atụle ìhè ebube ahụ nke nkume nke na-amalite dịka ntọala ma mechaa bụrụ nkume-mkpuchi, a na-amata na n’amụma nkume-mkpuchi na-adị ukwuu mgbe niile. Mmadụ ole na ole nke mmiri ozuzo na mmalite nke oge Pentikọst, nke na-eduga n’ịwụsa ya n’uju n’elu nkume-mkpuchi n’ụbọchị Pentikọst, na-egosi eziokwu a.

Na 9/11, ifesa ahụ bidoro, ọ na-agwụkwa n’ịwụsa zuru ezu n’iwu ụbọchị Sọnde. Eziokwu a na-akọwapụta mmehie Mozis na Kadesh nke abụọ na nke omega dị ka mmehie ka ukwuu karịa nnupụisi ahụ n’ime nnupụisi Kadesh mbụ nke alpha. Nnupụisi alpha ahụ butere ọnwụ nke otu mba dum, ma nnupụisi omega butere ọnwụ nke otu nwoke (Mozis), ma mmehie nke otu nwoke ahụ ka ukwuu karịa mmehie mkpokọta nke mba ahụ dum. Mmadụ nke na-emehie ga-anwụ, ma n’ogo ahụ enweghị ọdịiche dị n’etiti mmehie Mozis na nke Izrel ọ bụla ọzọ; ma n’amụma, iti Kraịst ugboro nke abụọ nke Mozis mere ka ukwuu, n’ihi na ọ bụ nkume-isi nke oge ahụ nke afọ iri anọ.

Nnupu isi nke Mosis mere na Kedesh omega nke abụọ bụ mmehie ka ukwuu karịa nnupu isi ụmụ Izrel mere n’ịjụ ozi Joshua na Caleb. N’ụzọ amụma, Mosis guzoro na 1863, ebe ọ nwụrụ n’ọzara n’ihi nnupu isi ya. Mosis guzokwa na 1863, ebe ndị bụbu ndị nkwekọrịta ahụ nwụrụ n’ọzara n’ihi nnupu isi ha, ma Mosis esonyeghị na nnupu isi ahụ. 1863 kwekọrọ na iwu Sọnde, dịka nnupu isi Eron banyere nwa ehi ọlaedo si kwekọọkwa. N’akụkọ ihe mere eme ahụ, nke kwekọrọ na Kedesh, 1863, na iwu Sọnde, Mosis na-ekpe ekpere ịhụ ebube Chineke.

Kadesh na-anọchi anya 1863, Mosis nọkwa na Kadesh abụọ ahụ; ya mere, n’elu ndị àmà Akwụkwọ Nsọ abụọ, bụ́ ndị ha abụọ bụ nkume isi, anyị na-eguzobe na oge nke atọ nke afọ iri anọ ahụ, nke na-adịghị agwụ na Kadesh, na-anọchikwa anya 1863. N’ebe ahụ, “Mosis a na-edoghị nsọ” na-akpọgide Kraịst n’obe ọzọ, dịka ọ na-ajụ Nkume ahụ. N’afọ 1863, na n’inye Iwu ahụ na Saịnai, “Mosis e doro nsọ” na-achọ agwa Chineke. N’afọ 1863, Mosis na-anọchi anya amaghị nwa agbọghọ nwere amamihe, nakwa nwa agbọghọ nzuzu.

Na Kadesh na n’afọ 1863, Moses na-anọchi anya “òtù ukwu abụọ ahụ nke ndị” “na-efe Chineke kewara n’ime ha”. Moses bụ ihe atụ nke narị puku na iri anọ na anọ, dịka Peter kwa dị.

N’iwu ụbọchị Sọnde, nke bụ 1863, Pita na-anọchi anya òtù mmadụ abụọ. Ndị na-anata akara nke anụ ọhịa ahụ, ma ọ bụ ndị na-anata akara-ikpe nke Chineke. Mgbe Jizọs gbanwere aha Saịmọn ka ọ bụrụ Pita, ọ nọchiri anya otu narị puku iri anọ na anọ. A na-anọchikwa nghọta ahụ anya site n’ịmụba uru aha Pita site n’iji ọnụọgụ sitere n’ọnọdụ mkpụrụedemede ya n’alfabet Bekee. Ọ bụrụ na anyị etinye otu usoro ahụ n’ọrụ n’elu 1863, anyị na-enweta 144.

Abụọ n’ime akara atọ nke Mozis nke na-adakọ na 1863 na-eguzobe na oge nke atọ aghaghịkwa idakọ. Ahịrị abụọ nke Kadesh na-akọwapụta akụkọ ụmụ agbọghọ amamihe na ụmụ agbọghọ nzuzu, ma oge nke atọ na-akọwapụta mgbalị iji ọrụ mmadụ rụzuo ọrụ nke Chineke. Ịtụkwasị ike n’ike mmadụ obi, dịka Mozis mere n’ihe metụtara onye Ijipt ahụ, na-anọchi anya ịtụkwasị obi n’ọchịchị mmadụ karịa ọchịchị e nyere iwu.

Nwannaanyị White na-ekwu na “mmekọrịta di ya nwere n’ihe banyere ndị nke Chineke yiri nke Mosis nwere n’ebe Izrel nọ, n’ụfọdụ akụkụ.” N’afọ 1863, e ji James White nọchie anya Mosis. N’afọ 1863, James White na-egbu onye Ijipt, na-eti Kraịst ugboro nke abụọ, ma na-ekpe ekpere n’ihi ndị nnupu-isi jụrụ ozi “izuike” nke Joshua na Caleb kpọpụtara. Mosis bụ ma nwa agbọghọ-amaghị-ama mgbe o tiri Nkume ahụ ugboro nke abụọ, ma bụrụkwa nwa agbọghọ-maara-ama n’ihi na o rịọrọ arịrịọ n’ihi ndị nnupu-isi nke Izrel.

Anyị ga-eji amaokwu ahụ dị na Ọnụ Ọgụgụ iri na anọ mechie edemede a, ebe Mozis nọ na 1863, mgbe e nyere ya ọhụụ nke ebube Chineke n’akụkọ ihe mere eme yiri ya nke nnupụisi nwa ehi ọlaedo na-anọchi anya ya.

N’akụkụ Akwụkwọ Nsọ a, Onye-nwe-ajụ, “ruo ole mgbe” ka Ọ ga-anọgide na-emeso ndị nnupụisi nke Izrel, nke bụkwa otu ajụjụ ahụ Aịsaịa jụrụ Onye-nwe n’isi nke isii. Rịba ama na akwụkwọ Ọnụ Ọgụgụ na-edobe akụkọ a n’oge a na-eme ka ụwa chaa ìhè site n’ebube Chineke, dịka ndị mmụọ ozi kpọkwara akara ya n’amaokwu nke atọ nke Aịsaịa isii. 9/11 bụ nkume ntọala nke akụkọ ihe mere eme sitere n’afọ 1844 ruo 1863, iwu ụbọchị Sọnde bụkwa nkume mmechi ya. Ndabere nke ihe a na Ọnụ Ọgụgụ abụghị ihe ọzọ ma e wezụga ihe atụ nke abụ ma ọ bụ ilu banyere ubi vaịn, ebe a na-agafe Izrel oge ochie, dịka Onye-nwe na-abanye n’ọgbụgba ndụ ya na Joshua.

Anyị ga-aga n’ihu n’echiche ndị a n’isiokwu na-esonụ.