Akwụkwọ Joel na Chọọchị Seventh-day Adventist nke Laodisia — Nọmba Iri na Asatọ

Anyị na-atụle ọgbụgba-ndụ Abram, ma anyị akabeghị aka n’ịkọwa akụkụ ahụ nke amụma Abram nke nwere njikọ kpọmkwem na amaokwu mmalite nke akwụkwọ Joel. Amụma Abram banyere afọ 400 nke ịgba ohu, tinyere afọ 430 nke Pọl, na-emepụta usoro amụma nke na-adakọ n’ahịrị na afọ 1290 nke Daniel 12:11. Amụma afọ 1290 nke amaokwu nke iri na otu bụ oge amụma omega nke ahịrị afọ 430 nke Abram na Pọl. Eziokwu a bụ otu akụkụ nke ihe a na-emeghe akara ya n’ụbọchị ikpeazụ, nke na-ekewa ndị maara ihe na ndị ajọ omume.

Ejikọtara ya na amụma omega nke afọ 430 bụ akara nke “ọgbọ anọ,” nke na-akọwa oge nnwale e nyere mba ahụ nke jidere ndị Chineke họpụtara n’ọlụ n’agbụ. Nye Mosis, ọ bụ Ijipt; nye puku narị otu na iri anọ na anọ ahụ, ndị na-abụ abụ Mosis, ọ bụ akụkọ ihe mere eme nke United States site n’afọ 1798 ruo n’iwu ụbọchị Sọnde. United States, nke a na-anọchi anya ya dịka “anụ ọhịa nke ụwa” n’ime Mkpughe isi nke iri na atọ, na-amalite dịka nwa atụrụ ma na-ejedebe n’ikwu okwu dịka dragọn. Josef, akara nke Nwa Atụrụ ahụ, na-anọchi anya oge udo dịtụ n’Ijipt, ruo mgbe e nwere Fero ọhụrụ ma ịgba ndị mmadụ n’agbụ amalite. Ya mere, mba a na-ekpe ikpe n’ọgbọ nke anọ, nke bụ Ijipt nye Mosis, bụ United States. A na-ekpe ndị fọdụrụ ekpe ikpe n’iwu ụbọchị Sọnde dịka e gosiri ya n’ụdị ya site n’ihe otiti ndị ahụ nke mezuru oke ha nye ndị Hibru site n’ọbara n’ogidi ụzọ ụlọ ha, ma mgbe nke ahụ gasịrị, nye mba Ijipt n’Osimiri Uhie. Josef na Mosis na-anọchi anya Fero ọma na Fero ọjọọ, nke n’ihe gbasara United States bụ, nke mbụ, nwa atụrụ, ma emesia, dragọn.

Amụma Abram banyere ikpe n’ọgbọ nke anọ gụnyere eziokwu ahụ na mmechi nke oge ebere na-aga n’ihu n’ụzọ nwayọọ nwayọọ, n’ihi na n’ime mmezu amụma Abram site n’aka Mosis, ọ bụghị nanị na oge ebere mechiri maka Ijipt, kama oge ka fọdụrụkwara ndị Amoraịt ka ha mejupụta iko nke oge ebere ha—mgbe Ijipt emejupụtala nke ha. Oké Osimiri Uhie nye Ijipt bụ iwu ụbọchị Sọnde nye United States, mgbe ahụ “mba ọ bụla ọzọ n’elu ụwa” ga-“eso ihe atụ” nke United States, dịka ndị Amoraịt nọchiri anya ya mgbe mmechi nke oge ebere nke Ijipt gasịrị.

Ndị-Amorait bụ otu n’ime ebo iri ndị na-akọwa ụwa site n’osimiri Ijipt ruo n’osimiri Babilọn, n’ọgbụgba-ndụ Abram, ya mere ndị-Amorait na-anọchite anya mba nile nke ụwa, ndị na-emechi oge nnwale nke ha n’otu n’otu dịka mba, mgbe iwu ụbọchị Sọnde gasịrị na United States. Ndị-Amorait bụ akara Akwụkwọ Nsọ nke ikpe na-emechi n’elu ụwa, ọ na-emekwa n’ọgbọ nke atọ na nke anọ. Oké Osimiri Uhie bụ akara nke mmechi oge nnwale maka United States, ndị-Amorait kwa na-anọchite anya mba ndị na-emechi oge nnwale ha n’usoro na-aga n’ihu ruo mgbe oge nnwale nke mmadụ ga-emechi. Ya mere, ndị-Amorait bụ akara nke oge nsogbu iwu ụbọchị Sọnde site n’Oké Osimiri Uhie ruo na mgbapụta nke ifufe ọwụwa anyanwụ, mgbe a ga-emeghe ụzọ mgbapụta nye ndị nke Chineke.

Ma amụma Ebram abụghị nanị na ọ na-ekwu maka ọgbọ nke anọ n’ihe banyere United States dịka Ijipt, na ụwa dịka ndị Amoraịt, kama nke ka mkpa, ọ na-edobe ọgbọ nke ndị Chineke na-agafe Oké Osimiri Uhie dịka “ọgbọ nke anọ.” Mgbe anyị gwupụtara ihe anyị pụrụ igwupụta site n’ịghọta “ọgbọ anọ” n’ụkwụ mbụ n’ime ụkwụ atọ Ebram, anyị ga-atụle ụkwụ nke abụọ na nke atọ nke ọgbụgba ndụ Abraham. Ụkwụ nke abụọ bụ isi nke iri na asaa, nke atọkwa, n’ezie, bụ isi nke iri abụọ na abụọ.

N’isi nke iri na abụọ nke Daniel, e gosipụtara oge amụma atọ, ha nilekwa na-anọchi anya oge amụma nke kwụsịrị na 1844. A kpughere oge atọ ndị ahụ n’ụbọchị ikpeazụ, oge atọ ndị ahụkwa na-anọchi anya mmụba nke ọmụma nke na-adakwasị ndị Chineke n’ụbọchị ikpeazụ. Kraịst, dịka nwoke ahụ yi ákwà ọcha, na-ewepụta nke mbụ n’ime oge amụma atọ ahụ n’amaokwu nke asaa, ma n’ime ime nke a, Ọ na-eme ka Onwe Ya kwekọọ na mmụọ ozi nke Mkpughe iri, onye na-eguzo ọ bụghị n’elu mmiri, kama n’elu ụwa na oké osimiri.

N’amaokwu nke asaa nke isi nke iri na abụọ, nwoke ahụ yi uwe linin sokwa eṅụ iyi site n’aha Onye ahụ nke dị ndụ ruo mgbe ebighị ebi.

A na-agwa anyị site n’ike mmụọ nsọ na otu ahịrị amụma ahụ dị n’akwụkwọ Daniel ka e weghaara n’akwụkwọ Mkpughe, ma nghọta ndị Millerite bụ na nkọwa abụọ a bụ akụkụ Akwụkwọ Nsọ ndị yiri ibe ha banyere Kraịst. Kraịst dịka Mmụọ-ozi ahụ nwere obere akwụkwọ, na-egosi njedebe nke itinye oge amụma n’ọrụ n’afọ 1844 n’akwụkwọ Mkpughe, na Kraịst dịka Nwoke yi uwe ọcha n’akwụkwọ Daniel, na-egosi na mgbe iwu Sunday na United States rutere, ebube nile nke ọhụ Daniel ikpeazụ ga-adịcha agwụ. N’ime akụkọ ihe mere eme ahụ dị nsọ, nke na-ebute ụzọ ma na-eru n’ókè ya n’iwu Sunday, a ga-achụsasị ndị Chineke ya ruo oge e jiri akara 1260 nọchite anya ya. Oge ịchụsasị ahụ nke na-ebute ụzọ tupu iwu Sunday ka e gosipụtara n’Isi nke iri na otu nke Mkpughe, ebe e gburu Moses na Elijah ma ha nwụọ n’okporo ámá ruo ụbọchị atọ na ọkara, nke bụ akara nke 1260.

N’amaokwu nke asaa, nwoke ahụ yi uwe ọcha linin na-akọwa na mgbe ịkpọsa ike nke ndị nsọ ga-eru ngwụcha ụbọchị atọ na ọkara ya, “ihe ịtụnanya” ndị na-adakwasị ndị Chineke nke ụbọchị ikpeazụ ga-adịkwa n’isi. Anyị mechiri isiokwu ikpeazụ ahụ site n’otú Nwanyị White si kọwaa Zekaraya isi nke atọ. Ahịrịokwu mbụ kwuru sị, “Ọhụụ Zekaraya banyere Joshua na Mụọ-ozi ahụ na-etinye n’ọrụ n’ike pụrụ iche n’ahụmahụ nke ndị Chineke n’ihe nkiri mmechi nke ụbọchị ukwu nke mkpuchi mmehie.” N’isiokwu ahụ, nakwa n’okwu nkọwa sitere n’ike mmụọ nsọ nke Nwanyị White banyere isiokwu ahụ, narị puku iri anọ na anọ bụ “ndị a na-atụnanya.” “Ihe ịtụnanya” nke ọhụụ ikpeazụ Daniel, ndị iwu ụbọchị Sọnde na-emezu, bụ “ihe ịtụnanya” ndị metụtara ịka akara nke ndị Chineke.

Isi nke iri na abụọ nke Daniel na-enye ìhè nke na-akara akara puku mmadụ otu narị na iri anọ na anọ n’ụbọchị ikpeazụ. A na-anọchi anya ìhè ahụ site n’oge amụma atọ, ndị e ji mara ma guzobe ha nile dịka eziokwu n’akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite. E gosipụtara oge atọ ahụ n’amaokwu atọ, ha bụkwa ogidi atọ na-akwado owuwu nke eziokwu. A na-eji usoro nzọụkwụ atọ akwado owuwu nke eziokwu. Usoro ahụ nke nzọụkwụ atọ ka a na-anọchi anya n’ime ngalaba amaokwu itoolu (4–12), site n’amaokwu atọ ndị na-egosi oge amụma. Oge amụma atọ ahụ, mgbe a bịarutere ha site n’ịghọta ntọala nke ndị Millerite, na-emepụta oge atụ atọ nke a kọwara n’ụzọ kwekọrọ n’ịghọta nke ndị Millerite, ma ha anaghị etinye akụkụ nke oge n’ọrụ.

A na-achọta oge atọ ahụ n’ime nnọọ akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ nke na-akọwa ‘usoro a na-eme ka amụma kpara akara—mgbe ahụ e meghee ya,’ tinyere nkọwa Akwụkwọ Nsọ a ma ama banyere usoro nnwale ugboro atọ. Amaokwu itoolu ahụ nke na-amalite na a gwara Daniel ka o kpaa akara n’akwụkwọ ya, bụ nnọọ amaokwu ndị ahụ ka e depụtara oge atọ ahụ, ma n’ime amaokwu itoolu ahụ, a na-egosipụta usoro ime ka mmadụ dị ọcha nke a na-arụzu mgbe e meghere eziokwu dị ka “a sachara ha, mee ha ka ha dị ọcha dị ka ọcha, ma nwalee ha.” Oge atọ ahụ n’ime amaokwu atọ ahụ bụ mmụba nke ihe ọmụma, n’oge ọgwụgwụ, n’ụbọchị ikpeazụ, nke na-anọchite anya usoro ikpeazụ nke nnwale na ikpuchi akara nke ndị Chineke, ndị nke ọgbụgba ndụ Ya. Akụkọ ihe mere eme ahụ bụ ebe e debere “ọrụ ebube” ihe atụ ndị ahụ na-adakwasị ndị Chineke n’ụbọchị ikpeazụ. Biko gụọ paragraf a ọzọ.

Oge atọ ahụ, n’amaokwu atọ ahụ n’ime ngalaba nke amaokwu itoolu ahụ, na-anọchi anya njedebe kasịnụ nke akwụkwọ Daniel, ma njedebe kasịnụ ahụ a na-anọchi anya ebe ahụ bụ njedebe kasịnụ nke ahịrị amụma ime; ọ bụ akụkọ banyere otú e si “kpụpụ” nkume n’ugwu, na-enweghị aka, nke bụ akụkọ banyere ndị fọdụrụ. A na-anọchi anya ahịrị ime ahụ n’isi nke iri na nke iri na abụọ, ma njedebe kasịnụ nke ahịrị amụma mpụta dị n’amaokwu mmechi nke isi nke iri na otu, na amaokwu ole na ole mbụ nke Daniel iri na abụọ.

Oge atọ ahụ bụkwa ngwụcha nke ọhụụ nile nke àmà nke osimiri Ulai na nke Hiddekel, ma amaokwu atọ ahụ gụnyekwara oge amụma nke na-anọchi anya mmezu kacha elu nke amụma oge ọgbụgba ndụ nke na-enye ma Abram ma Pọl dịka ndị àmà. Jisọs, dịka Nwoke ahụ yi uwe ọcha n’akpụkpọ linin, nọ n’amaokwu nke asaa, na-eje ije n’elu mmiri. N’amaokwu nke iri na otu olu abụọ, ndị bụkwa olu Kraịst, Abram na Pọl, na-eguzo ka ha gbaa àmà. N’amaokwu nke iri na abụọ a na-anọchi anya akụkọ ihe mere eme nke ichikota akara nke ndị Chineke, n’ihi na narị puku na puku iri anọ na anọ bụ ụmụ agbọghọ na-amaghị nwoke, ụmụ agbọghọ na-amaghị nwoke kwa na-enweta ahụmịhe ilu nke ụmụ agbọghọ iri ahụ, ngọzi dịkwa n’amaokwu nke iri na abụọ dị n’elu ndị na-eche. Ndị na-eche n’ilu ahụ, ndị a na-akpọkwa “ndị a gọziri agọzi,” bụ ndị na-anata uwe nke na-eme ka ha banye n’oriri agbamakwụkwọ, mgbe e mechiri ụzọ.

N’amaokwu nke asaa, Jisọs na-eje ije n’elu mmiri, nke na-amụpụta egwu; ma Pita ekpebie ikwere, wee malite ije ma nye Chineke otuto. Ma Pita na-abụkarị ihe nnọchianya nke klas abụọ ahụ, otuto ahụ wee laghachi bụrụ egwu, dịka oge ikpe ya bịarutere. Oge mbụ ahụ dị n’amaokwu nke asaa na-anọchi anya ozi mmụọ-ozi mbụ. Jisọs nọ n’elu mmiri, nke bụ ihe nnọchianya nke egwu na mmụọ-ozi mbụ. Mgbe ahụ Jisọs na-akọwapụta oge nke Ọ ga-eme ka ndị Ya nwee otuto tupu ikpe iwu ụbọchị Sọnde eruo. Ihe atọ niile nke ndị mmụọ-ozi atọ dị n’ime amaokwu nke asaa, n’ihi na amaokwu nke asaa bụ nke mbụ n’ime amaokwu atọ na-anọchi anya ndị mmụọ-ozi atọ ahụ.

Amaokwu nke iri na otu na-enye “okpukpu abụọ” site n’àmà omega ya nye olu alpha nke Abram na Pọl. Olu ha ndị “e mere okpukpu abụọ” na-ejikọta ọnụ iji gosipụta amụma oge ọgbụgba ndụ ahụ, ma amaokwu nke iri na otu na-emezu amụma ahụ dịka omega, site n’ịkọwa oge amụma ahụ nke na-ejedebe na ọdịda Babilọn na 1798, ya mere ọ na-anọchi anya ọdịda Babilọn mgbe Maịkel biliri n’ụbọchị ikpeazụ. N’amaokwu nke iri na otu, anyị nwere okpukpu abụọ nke ndị amụma, na oge nke na-anọchi anya ọdịda Babilọn ugboro abụọ, ya mere na-anọchi anya ozi mmụọ ozi nke abụọ nke kwuputara na, “Babilọn adawo, adawo.”

Amaokwu nke asaa bụ ozi nke mmụọ-ozi mbụ, ma amaokwu nke iri na otu bụ ozi nke mmụọ-ozi nke abụọ, ma amaokwu nke iri na abụọ, nke bụ Daniel 12*12 ma ọ bụ Daniel 144, gbasara ọdịiche dị n’etiti ndị amamihe na ndị nzuzu, nke a na-arụzu n’usoro ikpe nke na-ejedebe n’ịpụta ìhè nke agwa n’oge nsogbu nke ikpe. Amaokwu nke iri na abụọ bụ ozi nke mmụọ-ozi nke atọ nke na-akọwapụta otú e si kewaa ụwa n’ime òtù abụọ, ma ihe kwekọrọ na ngosipụta mpụga nke mmụọ-ozi nke atọ banyere nkewa ahụ kpọmkwem, bụ nkewa ime nke mmụọ-ozi nke atọ nke a na-anọchi anya ya n’amaokwu nke iri na abụọ. Amaokwu nke asaa, nke iri na otu, na nke iri na abụọ bụ ozi nke ndị mmụọ-ozi atọ, ma amaokwu ndị ahụ bụ ìhè nke a na-ekpughe mgbe e mechiri ya n’ụbọchị ikpeazụ. Imeghe amaokwu atọ ndị a n’ụbọchị ikpeazụ kwekọrọ n’Akpughe isi nke iri.

Kraịst, dị ka mmụọ ozi dị ike ahụ, nakwa dịka Ọdụm nke ebo Juda n’isi nke iri, tiri mkpu dịka “ọdụm,” ma mbigbọ Ya mụtara égbè-elu-igwe asaa ndị e mechiri emechi, dịka e mechirikwa Daniel isi nke iri. Ha bụ akụkụ Akwụkwọ Nsọ ndị yiri ibe ha. N’ihi nke a, oge atọ ahụ dị n’isi nke iri na abụọ bụkwa égbè-elu-igwe asaa nke Mkpughe iri.

“Égbè elu-igwe asaa” bụ nanị ụzọ ọzọ e si akọwa Kraịst dịka Alfa na Omega, n’ihi na ihe nnọchianya bụ isi nke “égbè elu-igwe asaa” bụ na ọ na-anọchi anya “nhazi nke ihe omume dị iche iche” nke mere site n’afọ 1798 ruo 1844, nke a na-emeghachi n’ime “ihe omume n’ọdịnihu” ndị “a ga-ekpughe n’usoro ha” n’akụkọ ihe mere eme nke narị puku iri anọ na anọ. Ya mere, “égbè elu-igwe asaa” bụ ihe nnọchianya nke Alfa na Omega; onye bụkwa mmalite na ọgwụgwụ; onye mbụ na onye ikpeazụ, ntọala na ụlọ nsọ; nkume isi nkuku na nkume mmechi—égbè elu-igwe asaa.

Ìhè nke oge ihe nnọchianya atọ ahụ dị na Daniel iri na abụọ aghaghị ikwekọ n’ìhè nke égbè eluigwe asaa ahụ, n’ihi na ha bụ otu ahịrị amụma ahụ kpọmkwem. N’oge mbụ ahụ Kraịst na-ebuli aka Ya abụọ elu n’ebe eluigwe dị, dịka Ọ na-eme n’otu aka na Mkpughe iri. Na Mkpughe iri, aka Ya ghọrọ ihe nnọchianya nke njedebe nke itinye oge amụma n’ọrụ, na-akara mgbanwe ahụ site n’oge amụma ruo naanị n’oge amụma dị iche iche. Mgbanwe ahụ nke iwu amụma bụ isi ndị Millerite jiri rụọ ọrụ, ka e gosiri n’ihe nnọchianya site na nnukwu mgbanwe ahụ site n’ihe nkịtị ruo n’ihe ime mmụọ n’oge Kraịst.

E buliri onyeozi Pọl ka o guzobe iwu amụma dị mkpa nke jikọtara ya na ahịrị amụma nke ndị a họpụtara. N’isi mmalite nke Izrel nke mmụọ, e guzobere iwu amụma dị mkpa nke kọwakwuru ọbụna ọgbụgba-ndụ ahụ n’onwe ya n’ụzọ ọhụrụ. Site n’oge ahụ gaa n’ihu, ịbụ nwa Ebreham pụtara ịbụ nwa Ebreham site n’okwukwe, ọ bụghị site n’ọbara. E tinyere ụkpụrụ amụma ahụ n’ọnọdụ ya karịsịa site n’aka mkpịsịedemede Pọl, onye n’ihe a nọchiri anya Kraịst n’Akwụkwọ Mkpughe isi nke iri, na-agbanwe ma na-emecha itinye n’ọrụ oge n’amụma na 1844.

Ọgba ndụ a na ụmụ mmadụ na-anọchi anya site n’egwurugwu, ma Ụgbọ Noa na-anọchi anya oge pụrụ iche, tupu iju mmiri ahụ na mgbe ọ gasịrị, mgbe e nweghị ndị a họpụtara nke ọma n’ụzọ pụrụ iche. Ịkpọku Abraham nọchiri anya nnukwu mgbanwe dị mkpa n’ihe gbasara mmekọrịta amụma nke Chineke na ụmụ mmadụ. Ọgba ndụ e mere na Abraham nọchiri anya nnukwu mgbanwe n’usoro akụkọ ihe mere eme nke ọgba ndụ, ma n’ime ime nke a, ọ gosipụtara tupu oge eruo nnukwu ntụgharị si n’ihe nkịtị gaa n’ihe mmụọ n’ụbọchị Pọl, nakwa site n’itinye oge n’amụma gaa n’enweghị itinye oge n’afọ 1844.

Mgbanwe mbụ n’ọgbụgba-ndụ Chineke na mmadụ bụ Ubi ahụ, ma mgbanwe ahụ e kwupụtara ìhè bụ mgbochi e tinyere n’osisi nke ndụ, nke mekwara ka e nwee mgbanwe n’ihe mkpuchi ahụ, site n’ìhè ime mmụọ ruo n’akpụkpọ nwa atụrụ n’eziokwu. Mgbanwe ukwu na-esote ya n’akụkọ ihe mere eme nke ọgbụgba-ndụ bụ iju mmiri ahụ, nke Noa na-anọchi anya ya, dịka Adam mere n’ime mgbanwe ukwu mbụ ahụ nke ọgbụgba-ndụ. Mgbe ahụ, mgbanwe ahụ gara n’ebe ndị a họpụtara nọ site n’aka Abram, nke duru gaa n’aka Mosis, onye na-ewebata ụkpụrụ amụma ndị na-egosi na otu ụbọchị na-anọchi otu afọ. Ụkpụrụ ahụ dị irè ruo n’afọ 1844, mgbe mgbanwe ukwu ọzọ mere n’ọgbụgba-ndụ ahụ. N’oge ukwu-ukwu nke akụkọ ihe mere eme nke ọgbụgba-ndụ, a na-enwe mgbe niile nnukwu mgbanwe n’otu ụkpụrụ nke Okwu amụma Chineke. Mgbanwe ahụ n’oge akụkọ ihe mere eme nke otu narị puku na iri anọ na anọ ahụ bụ na Alfa na Omega bụ Eziokwu. Alfa na Omega bụ ụkpụrụ na-egosi na njedebe a na-akọwa mgbe niile site n’mbido n’Okwu Chineke. Ejikọrọ na ụkpụrụ ahụ nke Alfa na Omega bụ usoro akụkụ-atọ nke okwu Hibru ahụ bụ “eziokwu.”

Nnukwu mgbanwe amụma n’ime akụkọ ihe mere eme nke ndị fọdụrụ ka a na-anọchi anya ya ozugbo n’ime nke ọ bụla n’akụkọ ihe mere eme ndị bụ isi nke ọgbụgba-ndụ, otu a kwa n’ime ahịrịokwu eziokwu ndị ọzọ. “Igodo” a tọrọ n’elu Eliakim n’Aịsaịa 22:22 bụ otu igodo ahụ e nyere Pita na Panium n’ime Matiu isi nke iri na isii. E nyere chọọchị Filadelfịa igodo ahụ, ọ bụkwa William Miller ka e nyere igodo ahụ nke mere ka o nwee ike ijikọ na ụkpụrụ ụbọchị n’ihi otu afọ ahụ nke Mozis dere n’oge akụkọ ihe mere eme nke Mozis, nke nọchiri anya akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerait. Njikọ Miller nwere na amụma Mozis ka e ji njikọ Pọl nwere na amụma Ebram nọchite anya ya. Gịnịkwa mere Miller agaghị ejikọ na Mozis, ebe nzọpụta Mozis n’ime ụgbọ ahụ ejikọtala na nzọpụta Noa n’ime ụgbọ ahụ iji kekọta ọgbụgba-ndụ abụọ ahụ ọnụ. Mgbanwe ndị ahụ nke itinye amụma n’ọrụ nke malitere n’Iden na-akọwapụta na mkpughe dị ukwuu nke ìhè amụma ka a na-amata n’akụkọ ihe mere eme nke ndị nke ọgbụgba-ndụ ikpeazụ—ndị puku narị anọ na iri anọ na anọ. Ana m ekwusi ike na nnukwu mgbanwe amụma ahụ ka e ji égbè eluigwe asaa nọchite anya ya, ndị jikọtara ozugbo na oge atọ ahụ dị na Daniel isi nke iri na abụọ, a na-amatakwa ha naanị mgbe a na-etinye ụkpụrụ nke alfa na omega n’ọrụ n’elu ahịrị n’elu ahịrị nke guzoro n’elu nhazi eziokwu nke nzọụkwụ atọ.

N’amaokwu ndị na-abịa ozugbo tupu nkwupụta ahụ na “oge adịkwaghị,” Kraịst webatara egbe eluigwe asaa ahụ, bụ́ nke—dịka ọ dịkwa n’eziokwu nile nke Daniel iri na abụọ—e mechiri emechi. Ihe gbara nwoke ahụ yi uwe ọcha linen gburugburu, ka o welie aka ya abụọ elu n’isi nke iri na abụọ, bụ imeghe akwụkwọ Daniel; ma ihe gbara Kraịst, ọdụm ahụ, gburugburu na Mkpughe iri bụ imechi egbe eluigwe asaa ahụ. Nwanyịnna White na-ejikọta imechi egbe eluigwe asaa ahụ na imechi akwụkwọ Daniel.

A kọwara égbè eluigwe asaa ahụ site n’Akwụkwọ Mkpughe isi nke iri na site na Mmụọ nke Amụma nakwa site n’akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite site n’afọ 1840 ruo 1844, nke a na-emeghachi na akụkọ ihe mere eme nke otu narị na puku iri anọ na anọ ahụ. N’otu akụkụ ahụ ka e kwuru, “Ìhè pụrụ iche e nyere Jọn nke e gosipụtara n’égbè eluigwe asaa ahụ bụ nkọwapụta nke ihe omume ndị ga-eme n’okpuru ozi mmụọ ozi mbụ na nke abụọ. Ọ dịghị mma ka ndị mmadụ mara ihe ndị a, n’ihi na a ghaghị inwale okwukwe ha. N’usoro Chineke ka a ga-ekwusa eziokwu ndị kasị dị ịtụnanya ma dị elu.” Ndị Millerite aghọtaghị na a ga-ewetara ha ndakpọ olileanya abụọ, n’ihi na e mere enweghị nghọta ha ka ọ bụrụ ihe a ga-eji nwalee ha. Ndị Millerite atụghị anya “eziokwu ndị dị elu” ọ bụla; ya bụ, ha atụghị anya “nnukwu mgbanwe amụma” ọ bụla n’akụkọ ihe mere eme nke ọgbụgba ndụ.

Ọ bụ ezie na “ọ kaghị mma ka” ndị “Millerite” “mara ihe ndị a,” a na-anwale otu narị puku iri anọ na anọ ahụ site n’otu akụkọ ihe mere eme ahụ, ma ọ bụghị site n’ịghọtahie akụkọ ihe mere eme ahụ n’amaghị ama, kama n’ihi na ha aghọtaghị akụkọ ihe mere eme nke a chọrọ ka unu mara. Ọ bụ otu ule ahụ, naanị na e tụgharịrị ya azụ. Jọn n’ime Mkpughe iri, n’isi na n’ọtụtụ ihe niile, na-anọchi anya otu narị puku iri anọ na anọ ahụ, ma naanị n’ọkwa nke abụọ ka ọ na-anọchi anya mmegharị Millerite nke ndị mmụọ ozi mbụ na nke abụọ. A na-amata nke a mgbe ị hụrụ na e mere ka Jọn mara tupu oge eruo, gbasara iri ya akwụkwọ nta ahụ, na ọ ga-adị ụtọ ma mesịa bụrụ ihe ilu. Ọ kaghị mma ka ndị Millerite mara ihe nke ahụ pụtara, ma Jọn na-anọchi anya otu ndị maara tupu oge eruo ihe na-eme mgbe ndị Millerite riri akwụkwọ nta ahụ.

A gwara Jọn n’ihu banyere ahụmahụ ilu na-atọ ụtọ nke afọ 1840 ruo 1844, bụ akụkọ a nọchiri anya ya n’isi nke iri. Ahụmahụ ahụ, nke e gosiri n’ụzọ doro anya n’amaokwu nke itoolu na nke iri, ka a makwaara nke ọma n’amaokwu nke abụọ ruo nke anọ.

“Égbè elu-igwe asaa” ahụ na-anọchi anya “nkọwapụta nke ihe omume” ndị ga-eme n’okpuru mmụọ-ozi nke mbụ na nke abụọ, nakwa “ihe omume ndị dị n’ọdịnihu nke a ga-ekpughe n’usoro ha.” “Égbè elu-igwe asaa” ahụ na-anọchi anya eziokwu ahụ na a na-emegharị akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite n’akụkọ ihe mere eme nke otu narị puku iri anọ na anọ, na eziokwu ndị ahụ e meghere akara ha n’oge ọgwụgwụ na 1798 gaa n’ihu, na-anọchi anya mmeghe akara nke eziokwu n’ụbọchị ikpeazụ nke ndị Chineke. Jizọs n’Akpughe isi nke iri kwekọrọ na Jizọs n’Daniel isi nke iri na abụọ. N’ebe abụọ ahụ, a na-egosipụta nrapado akara na mmeghe akara nke eziokwu nnwale n’ụbọchị ikpeazụ.

Ụfọdụ nwere ike ịrụ ụka na Jizọs na-ekwu okwu n’amaokwu nke asaa, ma na Gebriel na-agwa Daniel okwu n’amaokwu nke iri na otu na nke iri na abụọ; ma a pụkwara ịghọta ya na Jizọs na-ekwu okwu n’ime akụkụ atọ ahụ niile. N’otu akụkụ ọ bụla nke okwu a, ọ bụ olu Kraịst ka na-ekwu site n’ọnụ Daniel, ma oge amụma atọ ndị ahụ dị n’isi nke iri na abụọ bụ okwu Kraịst, ọ na-akọwapụtakwa oge atọ ahụ n’usoro nke eziokwu. A kara akara oge atọ ahụ niile, nke na-eme ka ha bụrụ otu akara amụma okpukpu atọ.

Amaokwu nke asaa na-ekwu banyere imezu ihe ịtụnanya ndị ahụ, na-akọwa ọrụ ikpeazụ nke Kraịst n’Ebe Kachasị Nsọ ka Ọ na-ehichapụ mmehie nke puku mmadụ otu narị na iri anọ na anọ, ma na-akara ha akara. Amaokwu mbụ na-akọwapụta “ihe ịtụnanya” ndị ahụ, ma nke ikpeazụ n’ime amaokwu atọ ahụ na-akọwakwa “ihe ịtụnanya” ndị ahụ dịka ndị a gọziri agọzi n’ihi ichere na inweta ndakpọ olileanya mbụ. Oge dị n’etiti na-akọwapụta nnupụisi nke mmadụ n’oge nsogbu iwu Ụka, ebe ọ na-akọwakwa oge na-eduga n’iwu Ụka ahụ dịka oge nkwadebe maka puku mmadụ otu narị na iri anọ na anọ. Amaokwu niile na-akọwapụta ozugbo “ihe ga-adakwasị” ndị Daniel “n’ụbọchị ikpeazụ.” Amaokwu atọ ahụ niile na-ekwu banyere isiokwu nke ime ka puku mmadụ otu narị na iri anọ na anọ dị ọcha. Oge mbụ kwekọrọ na oge nke atọ, oge dị n’etiti na-anọchikwa anya nnupụisi nke ụwa dum ka ha na-aga Armagedọn.

Ọ bụrụ na oge atọ ahụ bụrụkwa égbè-eluigwe asaa ahụ, mgbe ahụ amaokwu atọ ahụ ga-akọwapụta “ihe ndị ga-eme n’ọdịnihu, ndị a ga-[ekpughe] n’usoro ha,” ma “ihe ndị ga-eme n’ọdịnihu” ahụ ga-adaba n’otu na “nkọwapụta ihe ndị mere n’okpuru mmụọ-ozi mbụ na nke abụọ” site n’afọ 1840 ruo 1844. E nwere ọtụtụ eziokwu mmegharị a anabatala nke dị iche n’ụzọ pụtara ìhè na nghọta ndị pioneers, ma eziokwu ndị ahụ niile kwekọrọ na nghọta ndị pioneers. E nweela nnukwu mgbanwe amụma site n’aka ndị Millerite ruo ugbu a. Ụkpụrụ ụbọchị maka otu afọ bụ ihe atụ ọdịnala kacha pụta ìhè, ma e nwekwara ndị ọzọ. Otu ihe atụ nke nnukwu mgbanwe amụma ka a na-anọchi anya ya n’ihe metụtara égbè-eluigwe asaa ahụ.

Mgbe a gwara Jọn n’amaokwu ikpeazụ nke isi nke iri na ọ ghaghị ibu amụma ọzọ, si otú a na-ekwusi ike na akụkọ nke isi nke iri nọchiri anya ma mmegharị nke ndị Millerite ma otu narị puku na iri anọ na anọ, e nyere ya mkpanaka iji tụọ ụlọ nsọ ahụ, ma a gwara ya ka ọ hapụ ogige dị n’èzí.

Mgbe a na-atụ ụlọ nsọ ahụ n’oge mgbe afọ 1844 gasịrị, a gwara Jọn ka ọ hapụ Ndị Jentaịl, ndị e ji ogige dị n’èzí ahụ nọchie anya. Ihe atụ a n’afọ 1844 na-egosi na Chineke ka họrọla nwunye ọgbụgba ndụ ọhụrụ, e wee mepụta ọdịiche n’etiti nwunye Ya na ogige dị n’èzí ahụ. Sister White doro anya na ogige dị n’èzí ahụ na-anọchi anya Ndị Jentaịl nakwa na ụlọ nsọ ahụ bụ ndị Chineke họrọrọ, gụọ naanị isiokwu ahụ, The Outer Court, n’ime The Desire of Ages.

Jọn na-egosi ndị Millerite, bụ́ ndị ka ghọrọ ndị Chineke họrọ n’afọ 1844. E debere ọdịiche n’etiti ndị Millerite, bụ́ ndị ka nwetara ozi ahụ dị ilu ma dịkwa ụtọ, na akụkụ fọdụrụ nke ụwa niile na-aza onwe ha ndị Kraịst, nke a nọchiri anya ya dịka ndị Jentaịl.

A tọrọ ntọala ahụ malite n’afọ 1840 ruo n’oge nkụda-mmụọ mbụ ahụ, e mechakwara ụlọ nsọ ahụ n’oge nkwusa nke Mkpu Etiti Abalị. Mgbe ahụ ka nkụda-mmụọ ukwu ahụ bịara, a gwakwara Jọn ka o bilie tụọ ihe, ma hapụ ndị mba ọzọ. Jọn na-akọwapụta mmeghe nke ikpe ahụ, n’ihi nke a ka mmụọ nsọ ji etinye itule nke Jọn n’amaokwu ndị ahụ dịka akara nke ikpe nnyocha. Ihe anyị ka gosipụtara ugbu a banyere Jọn dịka akara nke itule kwekọrọ n’ọghọta nkịtị nke ndị Adventist, ma n’ime mmegharị a, e nwere nnukwu mgbanwe n’ọghọta akara ahụ.

N’ịkwado nghọta nke ndị Millerite, anyị bịara ịhụ na n’ime akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite, dịka e gosiri site n’aka Jọn n’isi nke iri, e nwekwara amụma banyere ije ozi ọzọ yiri nke ahụ nke ga-abụ otu narị puku na iri anọ na anọ. Anyị matara na ọ bụrụ na i were nlele nke akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite, ma hapụ oge nke ndị mba ọzọ, ị ga-ahụ ụlọ nsọ ahụ n’onwe ya nke Jọn nọ na-atụ.

Anyi bịara ịhụ na otu amụma oge nke afọ 2520 kwụsịrị na 1798, nke ọzọ kwa na 1844, si otú a kpughee oge nke afọ iri anọ na isii nke Kraịst jiri wuo ụlọ nsọ Millerite. Jọn kọwara ogige ụlọ nsọ ahụ dịka ndị mba ọzọ, ma e nwere “oge ndị mba ọzọ” n’amụma.

“Oge” nke ndị mba ọzọ dị n’ụba, ha na-anọchi anya oge abụọ ahụ e zọpịara ma Izrel nkịtị ma Izrel nke mmụọ n’okpuru ụkwụ. Nke ikpeazụ n’ime izọpịara abụọ ahụ nke ikpere arụsị, nke ọchịchị pope sochiri, kwụsịrị n’afọ 1798. N’agbanyeghị ihe ọ bụla a pụrụ ikwu, “oge nke ndị mba ọzọ” kwụsịrị n’afọ 1798, site n’ịbịa nke mmụọ ozi mbụ ahụ. E kwesịkwara ka Jọn malite ịtụ ihe n’afọ 1798, ọ bụghị tupu mgbe ahụ. E debere ya n’akụkọ ihe mere eme nke 1844, ya mere ịhapụ oge ahụ nke kwụsịrị n’afọ 1798, bụ ịhapụ ogige ime ụlọ nsọ, ma site n’ime otú ahụ, ị na-ekpughe afọ iri anọ na isii ahụ e ji bulie ụlọ nsọ nke ndị Millerite site n’aka Onye Ozi nke Ọgbụgba Ndụ. E nwere ọtụtụ eziokwu ndị ọzọ metụtara nke a a na-enweta site n’itinye nke a n’ọrụ, ma naanị ihe m na-eme bụ iji nke a dị ka ihe atụ nke ìhè nke dị iche na nghọta ndị ọsụ ụzọ, ma ọ bụ ìhè nke na-emegideghị eziokwu mbụ ndị ahụ, ma nke na-etinyekwaghị oge n’ọrụ.

A ghọtara eziokwu ahụ kpọmkwem tupu 9/11, ma e guzobere ya n’ezi omimi n’ezie mgbe 9/11 gasịrị. Eziokwu banyere Jọn ịtụ ụlọ nsọ ahụ apụghị ikewapụ ya na égbè eluigwe asaa ahụ, n’ihi na ọ bụ otu akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ kpọmkwem. E nwere eziokwu banyere itinye égbè eluigwe asaa ahụ n’ọrụ nke e mechiri emechi ruo n’oge a na-emezu “ọrụ ebube” ndị ahụ nke Daniel isi nke iri na abụọ. Itinye “égbè eluigwe asaa” ahụ n’ọrụ, nke e meghere mgbe Julaị 2023 gasịrị, dabara nke ọma kpamkpam—ma ọ bụ ka m kwuo, ọ na-emeju amaokwu atọ nke Daniel iri na abụọ n’ụzọ miri emi.

Nwanyị White ji okwu mmeju, ọ bụghị okwu otuto, kọwaa mmekọrịta dị n’etiti akwụkwọ Daniel na Mkpughe. Mmeju, nke pụtara “iweta ya n’izu oke,” bụ ihe akwụkwọ amụma abụọ ahụ na-emere ibe ha. Égbè eluigwe asaa ahụ, mgbe a tọhapụrụ akara ha na Daniel isi nke iri na abụọ mgbe Julaị 2023 gasịrị, na-eweta ozi dị n’ime ya n’izu oke. Ihe na-emepe égbè eluigwe asaa ahụ bụ ụkpụrụ alfa na omega n’ịjikọta ya na nhazi nke eziokwu.

E mezuru “oge” nke ndị mba ọzọ n’afọ 1798, ọ na-anọchi anya oge abụọ nke afọ 1260 mgbe ikpere arụsị, ma emesịa ọchịchị ndị poopu, zọọrọ ụkwụ n’ebe nsọ na n’ọgbakọ ahụ. Mgbe a na-atụ ụlọ nsọ ahụ, a ga-ahapụ ogige dị n’èzí, ogige ahụkwa gbatịrị ruo n’afọ 1798; ma mgbe afọ 1844 gasịrị, oge adịkwaghị. Taa, afọ 1260 ndị ahụ na-anọchi naanị oge nke na-akọwapụta ọdịiche dị n’etiti ụlọ nsọ ahụ na ogige dị n’èzí. N’ihi nke a, site n’ụbọchị Julaị 18, 2020 ruo n’ọnwa Julaị nke 2023, e mezuru ịzọ ụkwụ ahụ. Ịtụ ụlọ nsọ ahụ taa, n’ijikọ ya na égbè eluigwe asaa ndị na-anọchi anya nkewa doro anya nke ihe omume ndị mere n’okpuru ozi nke mmụọ-ozi mbụ na nke abụọ, bụ ọrụ e kenyere Jọn. “Nnukwu ọrụ anyị” bụ “ijikọta” ozi ndị mmụọ-ozi atọ ahụ, si otu a kpọọ aha ọrụ amụma nke a na-emebeghị n’akụkọ ihe mere eme nke ọgbụgba ndụ ndị gara aga, ma nke a ka na-eme kwa obere nke ukwuu ọbụna ugbu a. Mgbe anyị hapụrụ ogige dị n’èzí nke na-anọchi anya oge ndị mba ọzọ, anyị na-ahapụ afọ 1260 nke mkpagbu ọchịchị ndị poopu nke kwụsịrị n’oge ọgwụgwụ n’afọ 1798.

Ụlọ nsọ ahụ e wuru n’ime afọ iri anọ na isii n’akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite na-akọwapụta ụlọ nsọ a na-ewu site na Julaị nke afọ 2023 ruo obere oge tupu iwu Ụka Sọnde ahụ. Akụkọ ihe mere eme ahụ bụ oge nke égbè-eluigwe asaa ahụ, “ihe omume ga-abịa,” nke “a ga-”, ọ bụghị eleghị anya a ga-, “ekpughe n’usoro ha.”

Mgbe anyị jikọtara akụkọ ihe mere eme nke mmụọ ozi mbụ na nke mmụọ ozi nke abụọ, anyị na-achọpụta na akụkọ ahụ na-amalite site n’ụzọ ndakpọ olileanya nke alfa, ma na-ejedebe n’ụzọ ndakpọ olileanya nke omega. Mgbe anyị kwekọrọ ihe ịrịba ama amụma n’akụkọ ihe mere eme nke mmụọ ozi mbụ site n’afọ 1840 ruo Eprel 19, 1844, na ihe ịrịba ama nke mmụọ ozi nke abụọ, onye bịarutere n’oge ahụ ma gara n’ihu ruo mbata nke nke atọ na Ọktoba 22, 1844—anyị nwere oge abụọ nke malitere ma kwụsịkwa site na mbata nke mmụọ ozi. Akụkọ ihe mere eme sitere n’aka mmụọ ozi mbụ ruo n’aka nke abụọ na-akọwa akụkọ ihe mere eme sitere n’aka nke abụọ ruo n’aka nke atọ.

A na-ahụ àmà amụma nke na-egosi na nke a bụ ngwa ziri ezi n’ihe gbasara alfa na omega nke ngwa ahụ. Ahịrị abụọ yiri ibe ha, e tinyere ha ọnụ, ma mmalite na njedebe nke ahịrị abụọ ahụ na-akọwapụta ọbịbịa nke mmụọ-ozi. Mgbe ahụ, mgbe a chịkọtara ha ọnụ, ahịrị n’ahịrị, ka ha bụrụ otu ahịrị, mmalite ahụ na-akara nkụda mmụọ mbụ, njedebe ahụkwa na-akara nnukwu nkụda mmụọ. A na-ahụkwa ihe akaebe ọzọ n’ime ụkpụrụ nke alfa na omega, nke na-akọwapụta na njedebe ka ukwuu karịa mmalite. Nkụda mmụọ alfa nke na-ejedebe n’ime nnukwu nkụda mmụọ omega na-akọwapụta ihe nta na ihe ka ukwuu nke alfa na omega.

Mgbe anyị malitere na Eprel 19, 1844, (mbata nke mmụọ-ozi nke abụọ nke na-eduga na mbata nke nke atọ na Ọktoba 22, 1844); ma anyị amalitekwa ahịrị nke abụọ na Ọgọọst 11, 1840, nke na-ejedebe na Eprel 19, 1844, anyị na-achọpụta na ndakpọ olileanya nke Eprel 19, 1844 bụ ma alfa ma omega nke ahịrị amụma nke a na-emepụta site n’ijikọta ahịrị amụma nke mmụọ-ozi nke mbụ na nke abụọ.

Na njedebe nke oge ahụ, ị nwere mmụọ ozi nke atọ ka ọ na-abịa ya na mmụọ ozi nke abụọ, si otu a na-anọchi anya 9/11, na olu abụọ nke mmụọ ozi dị ike ahụ nke Mkpughe isi nke iri na asatọ. Olu abụọ ahụ bụ ozi nke mmụọ ozi nke abụọ na nke atọ, ma mmụọ ozi abụọ ahụ metụrụ onwe ha aka n’October 22, 1844, ha na-ezukọkwa ọzọ mgbe a na-ejikọta akụkọ ihe mere eme abụọ ahụ ọnụ ahịrị n’elu ahịrị. E webatara ha ọnụ n’ụzọ a, ha na-anọchi anya akụkọ ihe mere eme site na ndakpọ olileanya mbụ ruo na nnukwu ndakpọ olileanya, ma akara-ụzọ dị n’etiti akụkọ ihe mere eme ahụ n’oge ndị Millerite bụ nzukọ ogige Exeter ebe e gosipụtara ìgwè abụọ nke ndị na-efe ofufe, na-anọchi anya nnupụisi nke ndị amaghị ihe n’ime ụmụ agbọghọ na-amaghị ihe n’ilu ahụ, ma na-akọwapụta akara-ụzọ nke etiti ahụ dịka nnupụisi.

Égbè àmụmà asaa ahụ na-anọchi anya akụkọ ihe mere eme nke ozi mmụọ ozi mbụ na nke abụọ jikọtara ọnụ n’ahịrị n’elu ahịrị, nke na-eme ka a mata mgbe ahụ akụkọ ihe mere eme sitere na ndakpọ olileanya mbụ ruo na nnukwu ndakpọ olileanya n’akụkọ ihe mere eme nke puku mmadụ otu narị na iri anọ na anọ. Nghọta banyere ihe akụkọ ihe mere eme ahụ na-anọchi anya ya n’amụma kwekọrọ n’otu aka ahụ kpọmkwem na ozi ahụ e gosiri na Daniel iri na abụọ dịka nke e mechiri emechi ruo n’oge ọgwụgwụ.

Anyị ga-aga n’ihu n’ọmụmụ a n’akwụkwọ sochirinụ, ma aga m ahapụ akụkụ nke ọhụụ ikpeazụ Daniel nke na-ekwu naanị banyere ihe osise Daniel nyere gbasara ndị nke Chineke n’ụbọchị ikpeazụ. Rịba ama, n’ime ọnọdụ nke iwu nke mbụ e kwuru ya, na n’amaokwu nke mbụ Daniel nọ n’òtù ndị na-aghọta ọhụụ ahụ. Ihe mbụ e kwuru n’ime ọhụụ ahụ bụ ihe osise nke Daniel dịka ndị amamihe na-aghọta, ma amaokwu itoolu ikpeazụ ahụ niile bụ gbasara ndị amamihe na-aghọta n’ụbọchị nke iri abụọ na abụọ.