“Ọ bụ n’ọchịchọ siri ike ka m ji atụ anya oge ahụ mgbe a ga-emeghachi ihe ndị mere n’ụbọchị Pentikọst, n’ike ọbụna karịrị nke e gosipụtara n’oge ahụ. Jọn na-ekwu, ‘Ahụrụ m mmụọ-ozi ọzọ ka o si n’eluigwe rịdata, onye nwere ike dị ukwuu; e wee mee ka ụwa nwuo n’ebube ya.’ Mgbe ahụ, dịka n’oge Pentikọst, ndị mmadụ ga-anụ eziokwu ahụ ka a na-agwa ha, onye ọ bụla n’asụsụ nke ya.”
“Chineke pụrụ iku ume ndụ ọhụrụ n’ime mkpụrụobi ọ bụla nke ji ezi obi achọ ijere Ya ozi, Ọ pụkwara iji nku ọkụ dị ndụ sitere n’elu ebe ịchụàjà metụ egbugbere ọnụ, ma mee ka ha bụrụ ndị nwere ikwu okwu nke ọma n’otuto Ya. A ga-eme ka puku puku olu jupụta n’ike ikwupụta eziokwu ndị dị ịtụnanya nke Okwu Chineke. A ga-atọghe ire na-asụ nsụ, a ga-emekwa ka ndị ihere na-atụ sie ike iburu akaebe nwere obi ike banyere eziokwu. Ka Onyenwe anyị nyere ndị Ya aka ime ka ụlọ nsọ nke mkpụrụobi dị ọcha pụọ n’ọ bụla mmetọ, ma debe njikọ chiri anya dị otu a n’etiti ha na Ya, ka ha wee bụrụ ndị na-ekere òkè n’ime mmiri ozuzo ikpeazụ ahụ mgbe a ga-awụsa ya.” Review and Herald, July 20, 1886.
Pentikọst, mgbe a na-atụle ya dịka oriri nke Onyenwe anyị, apụghị ikewapụ ya na Ngabiga, oriri nke achịcha na-ekoghị eko, onyinye mkpụrụ mbụ, na oriri nke izu. Pentikọst bụ oge dị ogologo, ọ bụ ezie na ọ bụkwa otu kpọmkwem oge. Nke a bụ ihe kpatara e ji akpọ ya “oge Pentikọstal.” Oge ahụ bidoro site n’ọnwụ Kraịst, ili Ya, na mbilite n’ọnwụ Ya. Mgbe ọ rịgoro n’eluigwe, Kraịst malitere ụbọchị iri anọ nke nkuzi onwe Ya nke e mesịrị soro ya ụbọchị iri n’ụlọ elu ebe e mezuru ịdị n’otu. 9/11 bidoro oge nke na-akwụsị n’iwu Sọnde na United States. A na-anọchi anya iwu Sọnde ahụ site n’ụbọchị Pentikọst dịka otu kpọmkwem oge; otu kpọmkwem oge nke otu oge dị ogologo buru ya ụzọ, nke bidoro na 9/11. Site na 9/11 ruo n’iwu Sọnde, a na-emegharị “oge Pentikọstal.”
Pita kọwara na ihe ịtụnanya ahụ nke “ire ọkụ,” abụghị nzuzu nke mmanya kpatara, kama ọ bụ mmezu nke akwụkwọ Joel n’ihi na e welitere esemokwu megide ozi ahụ. “Ire” na-anọchi anya iweta ozi, ọkụ ahụ kwa na-anọchi anya Mmụọ Nsọ. Ozi Pentikọst na-anọchi anya njikọta nke ịdị nsọ nke Chineke (Chineke bụ ọkụ na-erepịa ihe) na mmadụ nke ire. Dịka Pita na-anọchi anya narị puku na iri anọ na anọ n’oge mmiri ikpeazụ, otú ahụkwa ndị Juu ndị na-arụ ụka na-anọchi anya ndị nke ọgbụgba ndụ mbụ a na-agafe n’akụkụ n’otu oge ahụ ka mmiri ikpeazụ ahụ na-ezo.
Ha niile jupụtara na Mụọ Nsọ, wee malite ikwu okwu n’asụsụ ndị ọzọ, dịka Mụọ ahụ nyere ha ike ikwu. Ma ndị Juu, ndị na-atụ egwu Chineke, sitere n’agbụrụ niile dị n’okpuru eluigwe, nọ na-ebi na Jerusalem. Mgbe a nụrụ akụkọ a, igwe mmadụ bịakọtara, ha wee daa n’ọgba aghara, n’ihi na onye ọ bụla nụrụ ka ha na-ekwu okwu n’asụsụ nke ya. Ha niile juru anya, wee tụrụ n’anya nke ukwuu, na-agwa ibe ha, Lee, ndị a niile na-ekwu okwu, ọ̀ bụghị ndị Galili ka ha bụ? Olee kwa otú anyị nile si anụ, onye ọ bụla n’asụsụ nke ya, nke a mụrụ anyị n’ime ya? Ndị Patia, na ndị Midia, na ndị Elam, na ndị bi na Mesopotemia, na Judia, na Kapadoshia, na Pọntọs, na Eshia, Frijia, na Pamfilia, na Ijipt, na akụkụ Libya nke dị nso na Sirini, na ndị ọbịa si Rom, ma ndị Juu ma ndị a tọghatara n’okwukwe, ndị Krit na ndị Arab, anyị na-anụ ka ha na-ekwu n’asụsụ anyị ọrụ ebube nke Chineke. Ha niile juru anya, nọkwa n’ịtụ uche, na-agwa ibe ha, Gịnị ka nke a pụtara? Ma ndị ọzọ, na-akwa ha emo, sịrị, Ndị ikom ndị a ejupụtala na mmanya ọhụrụ. Ma Pita, ka ya na mmadụ iri na otu ahụ guzo, weliri olu ya elu, sị ha, Ụmụ nwoke Judia, na unu niile ndị bi na Jerusalem, ka nke a mara unu, nụkwaanụ okwu m: n’ihi na ndị a anaghị aṅụbiga mmanya ókè, dịka unu na-eche, ebe ọ bụ naanị awa nke atọ nke ehihie. Ọrụ Ndịozi 2:4–15.
Pita na-akọwa Pentikọst dị ka mmezu nke akwụkwọ Joel. Ọ na-eme nke a n’ụzọ amụma mgbe ụwa dum nọchiri anya, n’ihi na akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ na-ekwu na ndị na-ege ya ntị sitere “na mba nile dị n’okpuru eluigwe.” N’oge 9/11 e mere ka ụwa maa ìhè site n’ebube Kraịst, ma mgbe ahụ kwa n’oge iwu ụbọchị Sọnde, otu narị na iri anọ na anọ puku ga-egosipụta ebube Kraịst n’ụzọ zuru okè ka a na-ebuli ha elu dịka ọkọlọtọ n’ihu ụwa dum. Oge Pentikọstal malitere na 9/11, ọ na-agwụkwa n’oge iwu ụbọchị Sọnde.
“Ọ dịghị otu n’ime anyị ga-enweta akara Chineke ma ọ bụrụ na e nwere ọbụna otu ntu ma ọ bụ unyi n’àgwà anyị. E hapụrụ ya n’aka anyị idozi ntụpọ dị n’àgwà anyị, ikpochapụ ụlọ nsọ nke mkpụrụobi n’ime mmetọ ọ bụla. Mgbe ahụ ka mmiri ozuzo ikpeazụ ga-adakwasị anyị, dịka mmiri ozuzo mbụ siri dakwasị ndị na-eso ụzọ Kraịst n’Ụbọchị Pentikọst.
“A na-eme ka afọ ju anyị ngwa ngwa n’ihe anyị rụzuru. Anyị na-eche na anyị bara ụba, ma baa ụba n’ihe onwunwe, ma anyị amaghị na anyị bụ ‘ndị ahụhụ, na ndị ebere na-agụ, na ndị ogbenye, na ndị kpuru ìsì, na ndị gba ọtọ.’ Ugbu a bụ oge ige ntị n’ịdọ aka ná ntị nke Ezi Onyeàmà ahụ: ‘Ana m adụ gị ọdụ ka ị zụta n’aka M ọlaedo a nwalere n’ọkụ, ka i wee baa ụba; na uwe ọcha, ka e wee yikwasị gị, ka ihere nke ịdị gị gba ọtọ ghara ịpụta ìhè; teekwa ọgwụ anya n’anya gị, ka i wee hụ.’ …”
“Ọ bụ ugbu a ka anyị ga-edobe onwe anyị na ụmụ anyị ka ụwa ghara imerụ ha n’uzuzu ya. Ọ bụ ugbu a ka anyị ga-asacha uwe agwa anyị ma mee ka ha dị ọcha n’ọbara Nwa Atụrụ ahụ. Ọ bụ ugbu a ka anyị ga-emeri mpako, agụụ iwe, na umengwụ nke mmụọ. Ọ bụ ugbu a ka anyị ga-eteta ma gbalịsie ike n’ụzọ kpebisiri ike ka agwa anyị nwee nhazi ziri ezi. ‘Taa, ọ bụrụ na unu anụ olu Ya, unu ekwela ka obi unu sie ike.’ Anyị nọ n’ọnọdụ nke nnwale kachasị sie ike, na-eche ma na-ele anya maka ngosipụta nke Onyenwe anyị. Ụwa nọ n’ọchịchịrị. ‘Ma unu, ụmụnna m,’ ka Pọl na-ekwu, ‘unu anọghị n’ọchịchịrị, ka ụbọchị ahụ wee bịakwute unu dịka onye ohi.’ Ọ bụ nzube Chineke mgbe niile isi n’ọchịchịrị weta ìhè, isi na mwute weta ọṅụ, na isi n’ike ọgwụgwụ weta izuike nye mkpụrụobi ahụ na-eche ma na-agụsi agụụ ike.”
“Gịnị ka unu na-eme, ụmụnna, n’ọrụ ukwu a nke nkwadebe? Ndị ahụ na-ejikọta onwe ha na ụwa na-anata ụkpụrụ ụwa ma na-akwadebe maka akara nke anụ ọhịa ahụ. Ndị ahụ na-atụkwasịghị onwe ha obi, ndị na-eweda onwe ha ala n’ihu Chineke ma na-eme ka mkpụrụobi ha dị ọcha site n’irube isi n’eziokwu—ndị a na-anata ụkpụrụ nke eluigwe ma na-akwadebe maka akara nke Chineke n’egedege ihu ha. Mgbe iwu ahụ ga-apụta, ma a kụnye akara ahụ, agwa ha ga-anọgide dị ọcha na nke na-enweghị ntụpọ ruo mgbe ebighị ebi.”
“Ugbu a bụ oge nkwadebe. A gaghị etinye akara nke Chineke n’egedege ihu nwoke ma ọ bụ nwanyị na-adịghị ọcha. A gaghịkwa etinye ya n’egedege ihu nwoke ma ọ bụ nwanyị nke nwere oke ọchịchọ ma na-ahụ ụwa n’anya. A gaghịkwa etinye ya n’egedege ihu ndị nwoke ma ọ bụ ndị nwanyị nwere ire ụgha ma ọ bụ obi aghụghọ. Ndị niile na-anata akara ahụ aghaghị ịbụ ndị na-enweghị ntụpọ n’ihu Chineke—ndị e ji atụ anya eluigwe. Gaanụ n’ihu, ụmụnne m ndị nwoke na ndị nwanyị. Enwere m ike ide naanị nkenke banyere isi okwu ndị a n’oge a, naanị site n’ịkpọ uche unu gaa n’ebe mkpa nkwadebe dị. Chọọnụ Akwụkwọ Nsọ n’onwe unu, ka unu wee ghọta oke ịdị-nsọ na-atụ egwu nke awa ugbu a.” Testimonies, volume 5, 214, 216.
N’ebe a, Sista White na-akọwa Pentikọst dịka otu oge kpọmkwem, na-eme ka ọ dabara na iwu Sọnde na United States, “mgbe ekwuputara iwu ahụ.” Ma, ọbụna n’agbanyeghị na ọ na-akara iwu Sọnde na Pentikọst dị ka otu oge kpọmkwem, ozi ya nke na-akpọ oku ka e nwee nkwadebe na-akọwa otu oge nke na-ebute tupu iwu Sọnde, dịka e ji oge Pentikọst mee ihe nnọchianya ya. Iwu Sọnde bụ ule nke Sabat ụbọchị nke asaa, a pụkwara ịmata oge ahụ sitere na 9/11 ruo n’iwu Sọnde dịka “ụbọchị nkwadebe nke Onyenwe anyị” nke ihe nnọchianya ya. Nkwadebe na-ebute tupu ule ahụ.
“Mmiri ozuzo ikpeazụ ga-adakwasị” puku mmadụ otu narị na iri anọ na anọ ahụ “dị nnọọ ka mmiri ozuzo mbụ si dakwasị ndị na-eso ụzọ n’Ụbọchị Pentikọst.” Oge ahụ a kọwara dịka oge Pentikọst bidoro site n’ịfesa ntakịrị mgbe Kraịst lọtara site n’ịrịgoro Ya n’eluigwe.
Mgbe Ọ kwusịrị nke a, O kuru ume n’ime ha, sị ha, Nataanụ Mmụọ Nsọ. Jọn 20:22.
Ume Ya na-ebuga Mmụọ Nsọ, ume kwa bụ ihe na-amịpụta ụda okwu. Jizọs bụ Okwu ahụ, ume Ya na-ebugakwa Mmụọ Nsọ site n’inyefe Okwu Ya. Ọ bụ ume kpatara ahụ Adam ji dị ndụ, ọ bụkwa ume na-enye ndị agha Ezikiel, bụ́ ọkpụkpụ akọrọ nke ndị nwụrụ anwụ e mere ka ha bilie ọzọ, ndụ.
“Omume Kraịst n’ịfụkuo ndị na-eso ụzọ Ya Mmụọ Nsọ, na n’inye ha udo Ya, dị ka ntakịrị ụmụ irighiri mmiri ozuzo tupu nnukwu mmiri ozuzo bara ụba a ga-enye n’ụbọchị Pentikọst.” Spirit of Prophecy, volume 3, 243.
Ná mmalite nke oge Pentikọst, “ume” Kraịst nyere ndị na-eso ụzọ ya Mmụọ Nsọ, ma ụfọdụ nwere obi abụọ.
Ma Tọmọs, otu n’ime mmadụ iri na abụọ ahụ, nke a na-akpọ Didymus, anọghị n’etiti ha mgbe Jisọs bịara. Ya mere, ndị ọzọ n’ime ndị na-eso ụzọ ahụ sịrị ya, Anyị ahụwo Onyenwe anyị. Ma ọ sịrị ha, Ọ bụrụ na ahụghị m n’aka Ya akara ntu ndị ahụ, ma tinye mkpịsị aka m n’akara ntu ndị ahụ, ma tinye aka m n’akụkụ Ya, agaghị m ekwere. Jọn 2:24, 25.
Oge Pentikọstal malitere oge nke “nnwale,” bido na ume nke Kraịst na esemokwu nke obi abụọ nke Tọmọs. Esemokwu Tọmọs n’mmalite na-anọchi anya esemokwu ndị Juu n’ọgwụgwụ oge Pentikọstal. Kraịst nyefere ndị na-eso ụzọ ya okwu Ya na Mmụọ Nsọ na mmalite, ndị na-eso ụzọ ahụ kwa nyefere ụwa okwu ahụ na Mmụọ Nsọ n’ọgwụgwụ oge Pentikọstal.
Ọrụ ahụ Kraịst rụzuru mgbe O kụfere ume n’ime ndị na-eso ụzọ Ya bụ àmà nke abụọ banyere otu ọrụ ahụ ahụ O ka rụzuru na ndị na-eso ụzọ ahụ n’ụzọ na-aga Emọs.
O wee ruo, na, ka ha na-ekwurịta okwu ọnụ ma na-atụgharị uche, Jizọs n’onwe ya bịaruru nso, soro ha na-aga. Ma e mechiri anya ha ka ha ghara ịmata ya. …
Mgbe ahụ, ọ sịrị ha, Unu ndị nzuzu, ndị obi unu na-adịkwa nwayọọ ikwere ihe niile ndị amụma kwuru: Ò kwesịghị ka Kraịst taa ahụhụ ihe ndị a, ma banye n’ebube ya? Site n’ịmalite na Mozis na ndị amụma niile, ọ kọwaara ha n’Akwụkwọ Nsọ niile ihe ndị metụtara onwe ya. Ha wee bịaruo nso n’obodo nta ahụ ebe ha na-aga; ma o mere dị ka a ga-asị na ọ ga-aga n’ihu. Ma ha rịọsiri ya ike, na-asị, Nọnyere anyị: n’ihi na ọ dịla nso n’anyasị, ụbọchị agakwaala nke ukwuu. O wee banye ka ọ nọnyere ha. O wee ruo, ka ọ nọdu n’eri nri ya na ha, na o were achịcha, gọzie ya, nyawaa ya, nye ha ya. Anya ha wee meghee, ha wee mara ya; ma ọ pụọ n’ihu ha n’anya. Ha wee sị ibe ha, Ò bụghị na obi anyị na-enwu n’ime anyị, mgbe ọ na-agwa anyị okwu n’ụzọ, na mgbe ọ na-emegheere anyị Akwụkwọ Nsọ? Luk 24:15, 16, 25–32.
Dịka Jizọs “nọ n’iri nri” n’Emọs, otú ahụkwa O mesịrị rie nri ya na ndị na-eso ụzọ ya. N’ihe abụọ ahụ, e gosipụtara iri nri. Ha abụọ ọnụ na-egosi na mmalite oge Pentikọst ka e ji ume nke Mmụọ Nsọ mara, nakwa site n’iri nri. Ihe omume mmalite ahụ na-ebute esemokwu n’etiti otu òtù nke kwere ekwe na otu òtù nke na-enwe obi abụọ. Iri nri ahụ, inye nke Mmụọ Nsọ, na imeghe Akwụkwọ Nsọ na-agụnye na Kraịst malitere ozizi Ya site na “Mosis na ndị amụma niile.” E zipụtara ozizi Kraịst site n’ịkpọrọ ahịrị amụma nke Mosis ma mee ka ọ kwekọọ na ahịrị nile nke ndị amụma, ntakịrị ebe a, ntakịrị ebe ahụ.
N’ụbọchị 9/11, ume nke ifufe anọ nke Ezikiel fụụrụ ọkpụkpụ ndị nwụrụ anwụ, ndị kpọrọ nkụ, nke isi nke iri atọ na asaa. N’oge ahụ, dị ka e gosiri ya n’onyinyo site n’aka mmụọ-ozi ahụ nke siri n’eluigwe rịdata n’August 11, 1840 ma nye ozi mmụọ-ozi mbụ ike, mmụọ-ozi nke Mkpughe iri na asatọ rịdatara na ozi nke a ga-eri, dịka ndị na-eso ụzọ ahụ siri rie na mmalite nke oge Pentikọst. Enweghị mmasị Tọmọs igwere ekwere na-egosi na, mgbe e webatara ozi ahụ, a na-akara ịma jijiji.
N’ikwu okwu banyere ọdịda Ụlọ Elu Ejima ahụ n’ụbọchị 9/11, a gwara anyị na Onyenwe anyị biliri “ime ka mba dị iche iche maa jijiji n’ụzọ dị egwu.” Ọ dị mkpa icheta na a na-emezu “ịmaa jijiji” n’etiti ndị nke Chineke site n’aka ndị na-alụso ozi nke eziokwu ọgụ. E nwere “ịmaa jijiji” ndị dị n’èzí, ma ịmaa jijiji dị n’ime ụka na-eme n’ọnọdụ ebe a na-ewepụta ozi.
“Ajụrụ m ihe ịma jijiji ahụ m hụrụ pụtara, e wee gosi m na a ga-ebute ya site n’akaebe kwụ ọtọ ahụ, nke ndụmọdụ Onyeàmà Eziokwu nye ndị Laodisia kpọpụtara. Nke a ga-enwe mmetụta ya n’obi onye natara ya, ọ ga-edukwa ya ibuli ọkọlọtọ ahụ elu ma wụsa eziokwu kwụ ọtọ ahụ. Ụfọdụ agaghị anagide akaebe kwụ ọtọ a. Ha ga-ebili imegide ya, nke a kwa bụ ihe ga-akpata ịma jijiji n’etiti ndị nke Chineke.”
“Ahụrụ m na a naghị ege ọgbụgba-ama nke Ezi Onyeàmà ntị ọbụna ọkara. A na-elelị ọgbụgba-ama ahụ dị nsọ nke ọdịnihu nzukọ dịịrị ya n’elu, ma ọ bụrụgodị na a hapụghị ya kpamkpam n’akụkụ. Ọgbụgba-ama a ga-arụpụta nchegharị miri emi; ndị niile na-anabata ya n’eziokwu ga-erube isi nye ya ma bụrụ ndị a sachapụrụ.” Early Writings, 271.
“Ịma jijiji” dị n’ime a na-esite n’aka ndị na-eguzogide ikwupụta ozi Laodisia. Nwanyị Nwanna White na-akọwa ozi Jones na Waggoner nke afọ 1888 dị ka ozi Laodisia.
“Ozi e nyere anyị site n’aka A. T. Jones, na E. J. Waggoner bụ ozi nke Chineke nye nzukọ-nsọ Laodisia, ma ahụhụ ga-adịrị onye ọbụla nke na-ekwupụta na ọ na-ekwere eziokwu ma n’agbanyeghị nke ahụ ọ naghị egosipụta ndị ọzọ ụzarị ndị Chineke nyere.” The 1888 Materials, 1053.
Imegide a na-emegide ozi Laodisia na-eweta ịma jijiji, Nwanneanyị White kwekọọtakwa ozi nke afọ 1888 na ọdịda nke mmụọ-ozi nke Mkpughe iri na asatọ.
“Ajụjụ ịhapụ echiche ndị e burula ụzọ kpee n’obi, na ịnakwere eziokwu a, bụ isi ihe dị n’okpuru nnukwu akụkụ nke mmegide e gosipụtara na Minneapolis megide ozi Onyenwe anyị site n’aka Ụmụnna Waggoner na Jones. Site n’ịkpalite mmegide ahụ, Setan nwee ihe ịga nke ọma n’ịmegide ka e nye ndị anyị, n’ogo dị ukwuu, ike pụrụ iche nke Mmụọ Nsọ nke Chineke gụsiri agụụ ike inye ha. Onye iro ahụ gbochiri ha inweta ịrụsi ọrụ ike ahụ nke gaara abụ nke ha n’ibu eziokwu ahụ gaa n’ụwa, dịka ndịozi kwusara ya mgbe ụbọchị Pentikọst gasịrị. Ìhè ahụ nke ga-eme ka ụwa dum nwuo site n’ebube ya ka a gbochiri, ma site n’omume nke ụmụnna anyị onwe ha, e debewokwa ya pụọ n’ụwa n’ogo dị ukwuu.” Selected Messages, book 1, 235.
Inwe obi abụọ nke Tọmọs ná mbido oge Pentikọst, nke nọchiri anya nnupụisi megide ozi ahụ bịarutere n’ụbọchị Pentikọst, nọchikwara anya ịma jijiji ahụ mere mgbe ndu nke Seventh-day Adventism biliri guzochie ozi ahụ e zigara nzukọ Laodisia dịka Jones na Waggoner gosipụtara ya n’afọ 1888. N’afọ 1888 mmụọ ozi dị ike nke Mkpughe iri na asatọ rịdatara ime ka ụwa mụọ ọkụ site n’ebube Ya, ma n’ihi, n’ókè buru ibu, na ndị ndu ahụ achọghị ịhapụ echiche ha tụrụ tupu oge eruo, nnupụisi Kora, Datan na Abiram ka e mere ọzọ. Tọmọs, ndị Juu n’oge Pentikọst, nnupụisi Kora n’oge Mosis, nnupụisi nke 1888—ha niile nọchiri anya 9/11 mgbe, dị ka Joel si kwuo—a ga-afụ opi. Opi ahụ, dị ka Aịsaịa si kwuo, ka a fụrụ iji kọwaa mmehie nke ndị Chineke, si otu a nọchite anya 1888 na ozi ahụ e zigara Laodisia. Onye nche Jeremaịa, onye na-afụ opi ka a laghachi n’“ụzọ ochie,” kwekọrọ na Aịsaịa ibuli olu ya elu dị ka opi. Ndị nche Jeremaịa bụ ndị nche Habakọk, onye jụrụ ajụjụ banyere ihe ọnọdụ ya ga-abụ n’arụmụka ma ọ bụ n’esemokwu nke akụkọ ihe mere eme ya?
Aga m eguzo n’ebe nche m, dozie onwe m n’elu ụlọ nche, lezie anya ịhụ ihe ọ ga-agwa m, na ihe m ga-aza mgbe a baara m mba. Habakuk 2:1.
Okwu a bụ “reproved” pụtara “ịbara mba ma ọ bụ ịrụ ụka na ya,” ọ na-egosikwa ajụjụ, n’ihi na amaokwu na-esonụ na-enye azịza.
Ma Onye-nwe-anyị zara m, sị, Dee ọhụụ ahụ, meekwa ka o doo anya n’elu mbadamba, ka onye na-agụ ya wee gbaa ọsọ. Habakkuk 2:2.
“Arụmụka” ahụ ma ọ bụ ịma jijiji nke malitere n’ime mmezu nke akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite bụ ozi William Miller na iwu ya banyere nkọwa amụma megide ndị ọkà mmụta okpukpe nke Protestantism. Arụmụka ahụ n’akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite malitere site n’ịkwado ozi Millerite na Ọgọst 11, 1840, mgbe ọ dịghị “onye dị ala karịa Jisọs Kraịst” si n’eluigwe rịdata na obere akwụkwọ nke Jọn ga-anata rie. Esemokwu nke ndị nche Habakkuk, obi abụọ nke Tọmọs, nnupụisi nke 1888, nnupụisi Kora, esemokwu banyere ịṅụbiga mmanya ókè n’oge Pentikọst, ha niile na-agba akaebe banyere arụmụka nke malitere na 9/11. Esemokwu a na-arụ ụka banyere ya bụ banyere ozi nke mmiri ozuzo ikpeazụ, nke malitere ịfesa ntakịrị na 9/11.
Azịza ahụ dị n’Akwụkwọ Habakkuk nke mere ka ndị Millerite wepụta eserese afọ 1843 jikọtara ya na mmepe nke òtù abụọ nke ndị na-efe ofufe, nke Kora na ndị ya na-anọchi anya ya megide Mosis, nke Tọmas na ndị ọzọ n’ime ndị na-eso ụzọ Jisọs na-anọchi anya ya; esemokwu ndị Juu banyere ịṅụbiga mmanya ókè n’ụbọchị Pentikọst, ọchịchị ndu nke Adventism n’afọ 1888; ndị Protestant megide ndị Millerite n’afọ 1844, na ụmụ agbọghọ-amaghị ihe na ụmụ agbọghọ nwere amamihe nke Ọktoba 22, 1844.
N’ụbọchị 9/11, Kraịst kuru ume n’elu ndị na-eso ụzọ Ya, ya bụrụ Mmụọ Nsọ dịka ntakịrị ntapụ tupu mịwụsị zuru ezu ahụ n’oge iwu Sọnde. Mgbe ahụ, O meghere nghọta ha banyere ozi amụma ahụ, bido “ahịrị n’elu ahịrị,” site n’aka Mosis, site n’iduru ndị na-eso ụzọ ahụ azụ n’ụzọ ochie nke Jeremaịa, ebe e tere ha mmanụ ka ha kpọọ opì ịdọ aka ná ntị. Ume Kraịst n’oge 9/11 sitere n’ifufe anọ nke Ezekiel na Jọn, ọ bụkwa ozi Laodisia, nke bụ “àmà kwụ ọtọ,” nke na-akpata ịma jijiji ka a na-eguzogide ya. Afọ 1888 na-anọchi anya nnupụisi nke Kora, Datan na Abiram, n’ihi na ọ bụghị naanị ozi ahụ ka a na-ajụ, kama ọbụna ndị nche ahọpụtara bụ́ ndị na-enye opì ahụ ụda doro anya.
Nwannaanyị White dere na, “ịma jijiji ahụ m hụworo” “ga-abụ ihe àmà kwụ ọtọ ahụ kpatara, nke ndụmọdụ nke Ezi Onyeàmà ahụ gwara ndị Laodisia kpọpụtara.” Ozi 1888 bụ ihe àmà kwụ ọtọ ahụ, ma 1888 na 9/11 abụọ ahụ na-akara mgbada nke mmụọ ozi nke Mkpughe iri na asatọ.
“A ghaghị ibu àmà kwụ ọtọ nye ụka anyị na ụlọọrụ anyị dị iche iche, iji kpọte ndị nọ n’ụra.”
“Mgbe e kwere ma debe okwu nke Onyenwe anyị, a ga-enwe ọganihu na-aga n’ihu n’ụzọ kwụsie ike. Ka anyị hụ ugbu a nnukwu mkpa anyị. Onyenwe anyị apụghị iji anyị rụọ ọrụ ruo mgbe Ọ ga-ekunye ndụ n’ọkpụkpụ ndị kpọrọ nkụ. Anụrụ m okwu ndị a e kwuru: ‘Na-enweghị omimi mkpali nke Mmụọ nke Chineke n’elu obi, na-enweghị mmetụta ya nke na-enye ndụ, eziokwu na-aghọ mkpụrụedemede nwụrụ anwụ.’” Review and Herald, November 18, 1902.
Na 9/11 ozi Laodisia ruru mmezu ya zuru okè dịka oku ikpeazụ nye ndị bụbu ndị nke ọgbụgba-ndụ Chineke malitere ikwusara. Ọ bụ n’oge ahụ ka Sista White kwuru, “A ghaghị iburu ụka anyị na ụlọọrụ anyị àmà kwụ ọtọ, iji teta ndị na-ehi ụra.” Ozi Laodisia malitere mgbe mmụọ ozi nke Mkpughe iri na asatọ siri n’eluigwe rịdata na 9/11, nke pụtara na na 9/11 ozi nye ndị Adventist ụbọchị nke asaa nke Laodisia bụkwa ma ka bụ, “tetanụ.” Joel nyere ndị aṅụrụma iwu ka ha teta n’amaokwu nke ise nke isi nke mbụ. 9/11 na-akara ọbịbịa nke oge ule ikpeazụ maka Adventizim, ọ na-anọchikwa anya iwu Joel nyere ka a teta. Mmalite nke oge Pentikọst na-amalite site n’iteta nke ndị Chineke na 9/11, ọ na-ejedebe kwa na mmezu nke ilu ụmụ agbọghọ iri ahụ obere oge tupu iwu ụbọchị Sọnde.
Ịtetara n’ụbọchị 9/11 bụ oku a na-akpọ ọgbọ ikpeazụ nke ndị ọgbụgba-ndụ nọ n’ọdapụ n’okwukwe. Ịtetara ahụ, nke na-abịa kpọmkwem tupu iwu Sọnde, na-emechi ụzọ n’ihu ndị mbụ ahụ bụ ndị ọgbụgba-ndụ. Mmalite na njedebe bụ otu ihe ahụ, ma na Julaị nke afọ 2023, a kpọtere ndị àmà abụọ nke Mkpughe isi nke iri na otu ka ha hụ nnupụisi nke amụma e buru maka Julaị 18, 2020. Ịtetara nke etiti ka e ji nnupụisi nọchite anya ya, nke na-egosi 9/11 dịka mkpụrụedemede mbụ nke alifbet Hibru, Julaị 18, 2020 dịka mkpụrụedemede nke iri na atọ, na iwu Sọnde dịka mkpụrụedemede nke iri abụọ na abụọ, nke bụkwa nke ikpeazụ, nke alifbet Hibru. Mkpụrụedemede nke iri abụọ na abụọ na-anọchi anya njikọta nke ịdị-nsọ Chineke na mmadụ, nke a na-emezu kpamkpam n’ime nke ikpeazụ n’ime ịtetara atọ ahụ.
Onyenwe anyị “na-ekunye ndụ n’ọkpụkpụ akọrọ akọrọ” na 9/11, dịka O si kukwasị ndị na-eso ụzọ ya Mmụọ Nsọ na mmalite oge Pentikọst. Ndị na-eso ụzọ ya mgbe ọ rịgoro n’elu na-anọchi anya ndị natara Mmụọ Nsọ, ndịkwa e mechara meghee nghọta ha banyere Okwu amụma site n’usoro nke “ahịrị n’elu ahịrị.” Nnata nke Mmụọ Nsọ mere mgbe a na-eri nri, n’ihi na iri nri n’ụzọ ime mmụọ chọrọ ka i rie anụ ahụ ma ṅụọ ọbara Jisọs, onye bụ Okwu ahụ.
Ndị nnupụisi ahụ sonyere Kora, Detan na Abiram nọchiri anya (dịka kwa ndị ndu Adventism n’afọ 1888 mere) òtù ahụ nke na-ebute ịma jijiji site n’ịgụgide ozi opi ahụ nke na-akọwa mmehie nke ndị Chineke, ebe ha n’otu aka ahụ na-akpọkwa ka e laghachikwute ụzọ ochie ahụ, eziokwu ndị ntọala nke “ugboro asaa” nke Levitikọs iri abụọ na isii nọchiri anya. Opi ahụ na-akpọ ka e nwee ma mmeghari ma ndozigharị. Nke mbụ n’ime nkume ọnụ ahịa amụma Miller, nke bụkwa nke mbụ Adventism jụrụ, nọchiri anya mmalite na njedebe nke mmegharị Millerite. A na-eji “ugboro asaa” nke Mosis akara ma mmalite ma njedebe nke ozi mmụọ ozi mbụ dịka ndị Millerite kwusara ya. Ná mmalite a nabatara ya, ná njedebe a jụrụ ya. N’ihi ajụjụ ahụ, Ezikiel na-egosi Adventism dịka ndagwurugwu nke ọkpụkpụ nwụrụ anwụ akọrọ. Oge ahụ sitere n’afọ 1863 ruo iwu Sunday dị na United States bụ ndagwurugwu ọhụhụ, dị ka Aịzaya iri abụọ na abụọ si kwuo, ma ọ bụ ndagwurugwu nke ọkpụkpụ nwụrụ anwụ akọrọ dịka Ezikiel si kwuo. Ndagwurugwu amụma abụọ ahụ na-adakọkwa na ndagwurugwu Jehọshafat nke Joel, nke Joel kpọkwara ndagwurugwu mkpebi.
Site n’ihe ndị a ka edobere, a pụrụ ịjụ, òlee otú o si bụrụ na n’oge 9/11 akwụkwọ Joel ghọrọ ozi Pita kọwara n’ụbọchị Pentikọst? Anyị ga-anwa ime ka ihe ndị a doo anya n’isiokwu ndị na-esonụ.
“(Edere ya na November 5, 1892, site na Adelaide, South Australia, degaara ‘Nwa Nna m nwoke na Nwa Nna m nwaanyị m hụrụ n’anya, Frank na Hattie [Belden].’)”
“Mgbe Mmụọ Nsọ mere ka a mata gị, ị ga-ahụ ajọ omume ahụ nile e mere na Minneapolis dịka ọ dị, dịka Chineke si ele ya anya. Ọ bụrụ na m agaghị ahụ gị ọzọ n’ụwa a, jide n’aka na agbagharawo m gị mwute na nrụgide na ibu nke mkpụrụobi i wetara m n’enweghị ihe kpatara ya. Ma n’ihi mkpụrụobi gị, n’ihi Onye ahụ nwụrụ n’ihi gị, achọrọ m ka ị hụ ma kwupụta njehie gị. I sonyeere ndị ahụ jụrụ iguzogide Mmụọ nke Chineke. I nwere ihe-àmà nile dị gị mkpa na Onyenwe anyị na-arụ ọrụ site n’aka Ụmụnna Jones na Waggoner; ma ị nataghị ìhè ahụ; ma mgbe mmetụta ndị e nyeere ohere, na okwu ndị e kwuru megide eziokwu ahụ gasịrị, ị naghị eche na ị dị njikere ikwupụta na i mehiere, na ndị ikom a nwere ozi sitere n’aka Chineke, nakwa na i ledara ma ozi ahụ ma ndị ozi ahụ anya.”
“Ọ dịbeghị mgbe m hụworo n’etiti ndị anyị nnọọ ike afọ-ju-onwe-ha na enweghị mmasị ịnakwere ma kweta ìhè dịka e gosipụtara ya na Minneapolis. E gosiri m na ọ dịghị onye ọbụla n’ime ìgwè ahụ bụ ndị jigidere mmụọ e gosipụtara na nzukọ ahụ ga-enwekwa ọzọ ìhè doro anya iji mata ịdị oké ọnụ ahịa nke eziokwu ahụ e zitere ha site n’eluigwe ruo mgbe ha wedara mpako ha n’ala ma kwupụta na ọ bụghị Mmụọ nke Chineke kpaliri ha, kama na ajọmbunobi jupụtara n’uche na n’obi ha. Onye-nwe-ayi chọrọ ịbịakwute ha nso, ịgọzi ha ma gwọọ ha n’ịlaghachi azụ ha, ma ha achọghị ịnụ olu. Mmụọ ahụ kpaliri ha bụ otu mmụọ ahụ kpaliri Kora, Datan, na Abiram. Ndị ikom ahụ nke Izrel kpebisiri ike iguzogide ihe àmà nile ga-egosi na ha mehiere, ha wee nọgide na-aga n’ụzọ ha nke nnupụisi ruo mgbe a dọtara ọtụtụ mmadụ pụọ ka ha sonyere ha.”
“Ònye ka ndị a bụ? Ọ bụghị ndị na-adịghị ike, ọ bụghị ndị na-amaghị ihe, ọ bụghị ndị na-enwetabeghị ìhè. Nnupu-isi ahụ gụnyere ndị isi narị abụọ na iri ise ndị a ma ama n’etiti ọgbakọ ahụ, ndị ikom a ma ama. Gịnị ka àmà ha bụ? ‘ọgbakọ ahụ nile dị nsọ, onye ọbụla n’ime ha, Onye-nwe-anyị nọkwa n’etiti ha: gịnị mere unu ji ebuli onwe unu elu karịa ọgbakọ Onye-nwe-anyị?’ [Ọnụ Ọgụgụ 16:3]. Mgbe Kora na ndị ya so ya lara n’iyi n’okpuru ikpe Chineke, ndị mmadụ ndị ahụ o duhieworo ahụghị aka Onye-nwe-anyị n’ọrụ ebube a. N’ụtụtụ echi ya, ọgbakọ ahụ nile boro Mosis na Erọn ebubo, sị, ‘Unu egbuola ndị nke Onye-nwe-anyị’ [amaokwu 41], ọrịa ntiwapụ wee dakwasị ọgbakọ ahụ, ihe karịrị puku iri na anọ wee laa n’iyi.”
“Mgbe m kpebiri ịpụ na Minneapolis, mmụọ ozi nke Onyenwe anyị guzoro n’akụkụ m wee sị: ‘Ọ bụghị otú ahụ; Chineke nwere ọrụ ọ chọrọ ka i rụọ n’ebe a. Ndị mmadụ ahụ na-emegharị nnupụisi nke Kora, Datan, na Abiram. Edebewo m gị n’ọnọdụ kwesịrị ekwesị gị, nke ndị na-anọghị n’ìhè agaghị ekweta; ha agaghị ege akaebe gị ntị; ma m ga-anọnyere gị; amara M na ike M ga-akwado gị. Ọ bụghị gị ka ha na-eleda anya, kama ọ bụ ndị ozi na ozi ahụ M na-ezigara ndị nke M. Ha egosila nlelị n’okwu nke Onyenwe anyị. Setan ekpuchiela anya ha ma mebie ikpe ha; ma ọ bụrụ na mkpụrụobi ọ bụla echegharịghị ná mmehie a ha, nnwere onwe a na-adịghị edo nsọ nke na-akparị Mmụọ nke Chineke, ha ga-eje ije n’ọchịchịrị. Aga m ewepụ ihe ndọba oriọna n’ọnọdụ ya ma ọ bụrụ na ha echegharịghị ma laghachighị, ka m wee gwọọ ha. Ha emeela ka ịhụ nke mmụọ ha kpuchie. Ha achọghị ka Chineke gosipụta Mmụọ Ya na ike Ya; n’ihi na ha nwere mmụọ ịkwa emo na ịkpọ okwu M asị. A na-eme kwa ụbọchị ihe efu, ịkpọ nkụ, ịgba ọchị, na ịkpa ọchị. Ha etinyeghị obi ha n’ịchọ M. Ha na-eje ije n’ọkụ ha onwe ha mụnyere, ma ọ bụrụ na ha echegharịghị, ha ga-edina n’iru újú. Otu a ka Onyenwe anyị kwuru: Guzoro n’ọdụ ọrụ gị; n’ihi na m nọnyere gị, agaghị m ahapụ gị ma ọ bụ hapụ gị n’iyi.’ Okwu ndị a sitere n’aka Chineke, anwaaghị m ileghara anya.”
“Ìhè na-enwuwo n’Battle Creek n’ìhè doro anya, na-egbuke egbuke; ma ònye n’ime ndị ahụ so rụọ akụkụ n’ọgbakọ ahụ dị na Minneapolis bịarutere n’ìhè ahụ ma nata akụ̀ bara ụba nke eziokwu nke Onyenwe anyị zitere ha site n’eluigwe? Ònye ndị ji nzọụkwụ na nzọụkwụ soro Onye Ndú ahụ, Jisọs Kraịst? Ònye ndị kwupụtara n’uju ịnụ ọkụ n’obi ha hiere ụzọ, ìsì ha, ekworo ha na echiche ọjọọ ha, imegide ha megide eziokwu? Ọ dịghị ọbụna otu; ma n’ihi ogologo oge ha ji leghara ịnakwere ìhè ahụ anya, ọ hapụla ha n’azụ nke ukwuu; ha etobeghị n’amara na n’ọmụma nke Kraịst Jisọs Onyenwe anyị. Ha adaala ịnata amara dị ha mkpa, nke ha pụrụ inwewo, nke gaara emekwa ka ha bụrụ ndị siri ike n’ahụmahụ okpukpe.”
“Ọnọdụ e weere na Minneapolis yiri ka ọ bụ ihe mgbochi a na-apụghị imeri emeri nke, n’ókè dị ukwuu, mechibidoro ha ọnụ na ndị na-enwe obi abụọ, ndị na-ajụ ajụjụ, tinyere ndị na-ajụ eziokwu na ike nke Chineke. Mgbe nsogbu ọzọ bịara, a ga-anwale ọzọ ndị ahụ jụrụ ihe akaebe ruo ogologo oge, ihe akaebe chịkọtara n’elu ihe akaebe, n’ihe ndị ahụ ha dara n’ụzọ doro anya nke ukwuu, ọ ga-esiri ha ike ịnata ihe si n’aka Chineke bịa ma jụ ihe si n’aka ike nke ọchịchịrị bịa. Ya mere, naanị ụzọ ha ga-esi nwee nchekwa bụ ịga n’iru n’umeala, na-eme ka ụzọ ụkwụ ha kwụ ọtọ, ka onye ngwọrọ ghara isi n’ụzọ wezuga. Ọ na-eme ka ọdịiche niile pụta ìhè onye anyị na ya na-emekọrịta, ma ọ bụrụ na ọ bụ ndị mmadụ na Chineke na-eje ije, ndị kweere na Ya ma tụkwasị Ya obi, ma ọ bụ ndị mmadụ na-eso amamihe ha chere na ọ bụ nke ha, na-eje ije n’ọkụ nke nkwụnye ha onwe ha.”
“Oge na nlebara anya na ọrụ siri ike e ji gbochie mmetụta nke ndị rụrụ ọrụ megide eziokwu abụrụwo nnukwu ọnwụ; n’ihi na anyị gaara abụrịrị ọtụtụ afọ n’ihu n’ihe ọmụma nke mmụọ; ma a gaara etinyekwa ọtụtụ mkpụrụobi, ee, ọtụtụ nke ukwuu, n’ime nzukọ ma ọ bụrụ na ndị kwesiri ije n’ìhè gara n’ihu ịmata Onyenwe anyị, ka ha wee mara na ọpụpụ Ya akwadoro dịka ụtụtụ. Ma mgbe a ga-etinye nnukwu ọrụ nke ukwuu n’ime nzukọ n’onwe ya iji gbochie mmetụta nke ndị ọrụ ndị guzoro dịka mgbidi nkume siri ike megide eziokwu ahụ Chineke na-ezitere ndị Ya, a na-ahapụ ụwa n’ọchịchịrị tụnyere.”
“Chineke zubere ka ndị nche bilie, ma site n’olu ha jikọtara ọnụ zipu ozi doro anya nke kpebisiri ike, na-enye opì ụda ziri ezi, ka ndị mmadụ wee niile gbaa ọsọ gaa n’ọdụ ọrụ ha ma rụọ akụkụ nke ha n’ọrụ ukwu ahụ. Mgbe ahụ, ìhè ahụ siri ike, doo anya, nke mmụọ ozi nke ọzọ ahụ, onye si n’eluigwe rịdata n’ike dị ukwuu, gaara ejupụta ụwa n’ebube ya. Anyị nọ ọtụtụ afọ n’azụ; ma ndị ahụ guzoro n’ìsì ma gbochie ọganihu nke ozi ahụ kpọmkwem Chineke zubere ka o si na nzukọ Minneapolis pụta dị ka oriọna na-enwu ọkụ, kwesịrị iweda obi ha n’ihu Chineke ma hụ ma ghọta otú e si egbochi ọrụ ahụ site n’ìsì nke uche ha na ike isi nke obi ha.”
“E tinyela ọtụtụ awa n’ịrụ ụka banyere obere ihe; e mebiela ohere ọlaedo, ebe ndị ozi eluigwe nọ na-eru uju, na-enwe ndidi-agwụ n’ihi oge a na-egbu. Mmụọ Nsọ—e nweela ntakịrị ekele e nyere uru Ya ma ọ bụ mkpa ọ dị ka mkpụrụobi ọ bụla nata Ya. Ndị na-anata onyinye ahụ sitere n’eluigwe ga-apụta n’ihu yi uwe-agha nke ezi omume ime agha n’ihi Chineke. Ha ga-asọpụrụ nduzi nke Onyenwe anyị, ha ga-ejukwa n’obi ekele nye Ya n’ihi ebere Ya. Ma n’ọtụtụ, ọtụtụ ebe, nakwa n’ọtụtụ, ọtụtụ oge, a pụrụ ikwu eziokwu dịka e kwuru n’ụbọchị Kraịst banyere ndị ahụ na-ekwu na ha bụ ndị Chineke, na a pụghị ime ọtụtụ ọrụ dị ike, n’ihi enweghị okwukwe ha. A na-asọpụrụ ọtụtụ ndị e jikọrọ n’agbụ nke ọchịchịrị n’ihi na Chineke ejirila ha rụọ ọrụ, ma ekweghị ekwe ha akpalitela obi abụọ na ajọ mbunobi megide ozi nke eziokwu nke ndị mmụọ ozi nke eluigwe nọ na-achọ ikwusa site n’aka ndị mmadụ—ịgụnye onye ezi omume site n’okwukwe, ezi omume nke Kraịst.” The 1888 Materials, 1066–1070.