Mmezuzu Mesaya ndị dị n’akwụkwọ Matiu gụnyere akara ụzọ nke oge ọgwụgwụ, akara ụzọ nke ozi a na-eme ka ọ bụrụ nke a kwadoro n’usoro, ndị àmà abụọ nke akara ụzọ nke 9/11, otu bụrụ onye àmà nke ozi dị n’ime nye Laodisia, nke ọzọ bụrụkwa ozi dị n’èzí nke iyi ọha egwu nke Islam. O kwekọrọ ekwekọ na akara ụzọ nke 9/11 ka e jiri abụọ n’ime mmezuzu Mesaya iri na abụọ dị na Matiu nọchite anya ya, n’ihi na 9/11 gụnyere ozi nke mmụọ ozi nke abụọ, ebe e nwere mgbe niile ime ya ugboro abụọ. Ọnwụ nke Julaị 18, 2020, bụ akara ụzọ nke ise anyị tụlere, mgbe ahụ olu nke onye nọ n’ọzara na Julaị 2023, bụ nke isii, mbilite n’ọnwụ nke 2024 bụrụkwa nke asaa. Mmezuzu Mesaya nke asatọ bụ Mkpu Etiti Abalị.

Akara ụzọ Mesaịa nke Asatọ bụ Mkpu N’etiti Abalị

Emere ihe ndị a niile, ka e wee mezuo ihe e kwuru site n’ọnụ onye amụma, sị, Gwanụ ada Zaịọn, Lee, Eze gị na-abịakwute gị, nwayọọ, na-anọdụkwa n’elu ịnyịnya ibu, ọbụna nwa ịnyịnya ibu, nwa nke ịnyịnya ibu. Matiu 21:4, 5.

Amụma

Ṅụrịa ọṅụ nke ukwuu, ada Zayọn; tie mkpu, ada Jerusalem: lee, Eze gị na-abịakwute gị: ọ bụ onye ezi omume, na-enwekwa nzọpụta; dị umeala n’obi, na-agba ịnyịnya ibu, ọbụna nwa ịnyịnya ibu, nwa nke ịnyịnya ibu. Zekaraya 9:9.

“N’arọ ise narị tupu nke a emee, Onyenwe anyị ekwuwo site n’ọnụ onye-amụma Zekaraya sị, ‘Ṅụrịa ọṅụ nke ukwuu, gị ada Zaịọn; tie mkpu, gị ada Jerusalem. Lee, Eze gị na-abịakwute gị. Ọ bụ onye ezi omume, nwekwa nzọpụta; onye dị umeala n’obi, na-arịnyekwa n’elu ịnyịnya ibu, ọbụna n’elu nwa ịnyịnya ibu, nwa ịnyịnya ibu nwanyị.’ [Zekaraya 9:9.] Ọ bụrụ na ndị na-eso ụzọ ahụ amatala na Kraịst na-aga ikpe na ọnwụ, ha agaraghị enwe ike imezu amụma a.”

“N’otu aka ahụ, Miller na ndị ya na ha jikọrọ aka mezuru amụma, ma nyekwa ozi nke mkpali nsọ buru amụma na a ga-enye ụwa, ma nke ha agaraghị enwe ike inye ma ọ bụrụ na ha aghọtalaam kpamkpam amụma ndị ahụ nke na-egosi ndakpọ olileanya ha, ma na-eweta ozi ọzọ a ga-ekwusara mba niile tupu Onyenwe anyị abịa. E nyere ozi nke mmụọ ozi mbụ na nke abụọ n’oge kwesịrị ekwesị, ha wee rụzuo ọrụ ahụ nke Chineke zubere ka e si n’aka ha rụzuo.” The Great Controversy, 405.

Nghọtahie nke Okwu amụma Chineke metụtara akụkọ banyere nbata mmeri nke Kraịst, nakwa akụkọ yiri ya nke nkwusa ozi nke Mkpu Etiti Abalị na 1844. A chọrọ ka narị puku mmadụ otu narị na iri anọ na anọ ghọta “amụma ndị na-egosi ndakpọ olileanya ha.” A gwara Jọn n’Ọhụụ isi nke iri tupu oge eruo, na ozi nke obere akwụkwọ ahụ nke ga-adị ụtọ n’ọnụ ya, ga-aghọ ilu.

“Anyị enweghị ihe ọbụla anyị ga-atụ egwu banyere ọdịnihu, ma e wezụga ma anyị echefu ụzọ Onyenwe anyị si duru anyị, na ozizi Ya n’akụkọ ndụ anyị gara aga.” Life Sketches, 196.

A na-anọchi anya “ndúzi nke Onyenwe anyị” n’oge gara aga, n’etiti ọrụ ndị ọzọ nke nlekọta Chineke, dị ka aka Ya nke kpuchiri njehie dị n’ọnụọgụgụ, n’ihi na ọ bụghị ihe kacha mma ka ndị Milerait ghọta ndakpọ olileanya ha tupu oge eruo, karịa ka ọ bụghịkwaara ihe kacha mma ka ndị na-eso ụzọ ahụ ghọta ihe nile mejupụtara ndakpọ olileanya ha n’obe. Ma a na-amata akụkọ banyere mkpọsa nke Arịrịọ Etiti Abalị dịka ìhè ahụ n’onwe ya nke na-eduga n’eluigwe, e kpọrọkwa nke a ama n’ọhụ mbụ Ellen White. Otu narị puku iri anọ na anọ ga-aghọta ndakpọ olileanya nke ndị na-eso ụzọ ahụ na nke ndị Milerait. Ịjụ ìhè ahụ bụ ịdapụ n’ụzọ ahụ.

“Ha nwere ìhè na-enwu gbaa e debere n’azụ ha ná mmalite nke ụzọ ahụ, nke otu mmụọ-ozi gwara m na ọ bụ ‘mkpu etiti abalị.’ Ìhè a na-enwu n’ogologo ụzọ ahụ dum, ma na-enye ìhè nye ụkwụ ha, ka ha wee ghara ịsụ ngọngọ.

“Ọ bụrụ na ha debe anya ha n’aka Jisọs, onye nọ kpọmkwem n’ihu ha, na-edu ha gaa n’obodo ahụ, ha nọ n’udo. Ma n’oge na-adịghị anya ụfọdụ dara mbà, ha wee sị na obodo ahụ dị nnọọ anya, nakwa na ha tụrụ anya na ha ga-abanyela n’ime ya tupu ahụ. Mgbe ahụ Jisọs ga-agba ha ume site n’ịwelite ogwe aka nri Ya dị ebube, sitekwa n’ogwe aka Ya ka ìhè si pụta nke na-efegharị n’elu ìgwè ndị advent, ha wee tie mkpu, ‘Alleluia!’ Ndị ọzọ, n’amaghị ama ma n’ọsọ, gọnarịrị ìhè ahụ dị n’azụ ha, ma sị na ọ bụghị Chineke duuru ha ruo ebe dị anya otu a. Ìhè ahụ dị n’azụ ha gbanyụrụ, hapụ ụkwụ ha n’ọchịchịrị zuru ezu, ha wee sụọ ngọngọ, tufuo ọhụhụ nke akara ahụ na nke Jisọs, wee dapụ n’ụzọ ahụ gbadaa n’ime ụwa ọchịchịrị na ajọ omume dị n’okpuru.” Christian Experience and Teachings of Ellen G. White, 57.

Ihe ngosi nke asatọ bụ Mkpu Etiti Abalị, dịka e si gosipụta ya n’ụdị site n’ịbanye mmeri Kraịst n’ime Jerusalem.

“A kpọsaghị mkpu etiti abalị nke ukwuu site n’arụmụka, ọ bụ ezie na ihe akaebe nke Akwụkwọ Nsọ doro anya ma bụrụ nke na-emechi okwu. Ike na-akpalite akpalite so ya, nke kpaliri mkpụrụobi. Enweghị obi abụọ ọ bụla, enweghị ajụjụ ọ bụla. N’oge Kraịst banyere n’ime Jerusalem n’emume mmeri Ya, ndị mmadụ bụ ndị si n’akụkụ nile nke ala ahụ zukọta iji debe emume ahụ, gbakọrọ n’Ugwu Olive, ma ka ha sonyeere igwe mmadụ ahụ na-eso Jisọs, ha nwetara mmụọ nsọ nke oge ahụ, ma nyere aka ime ka mkpu ahụ too, ‘Ngọzi nādiri onye ahụ nke nābia n’aha nke Onyenwe anyị!’ [Matthew 21:9.] N’otu aka ahụ ka ndị na-ekweghị ekwe bụ ndị juru n’ọgbakọ ndị Adventist—ụfọdụ n’ihi ọchịchọ ịmata, ụfọdụ kwa nanị iji kwaa emo—si nụ ike nkwenye nke so ozi ahụ, ‘Lee, Nwunye Ọhụrụ na-abịa!’” Spirit of Prophecy, volume 4, 250, 251.

Iji bụrụ nwa agbọghọ-amamihe n’ụbọchị ikpeazụ, ga-abụrịrị, site n’ihe amụma chọrọ, na ụmụ agbọghọ-amamihe ahụ ga-ata ahụhụ nke ndakpọ olileanya, nke n’aka nke ya na-ebubata oge ichere nke ilu ahụ. Ewezuga ahụmịhe nke oge ichere ahụ, ị bụghị nwa agbọghọ-amamihe ma ọ bụ nwa agbọghọ-nzuzu.

“Ilu-ọnụ gbasara ụmụ agbọghọ iri ahụ nke Matiu 25 na-egosikwa kwa ahụmahụ nke ndị Adventist.” The Great Controversy, 393.

N’agbanyeghị nke ọ bụla, ụmụ agbọghọ amamihe ahụ nke ụbọchị ikpeazụ ga-enwerịrị ahụmahụ nke nkụda mmụọ nke kwekọrọ na Eprel 19, 1844, n’ihi na ahụmahụ nke ilu ahụ bụ ahụmahụ nke otu narị puku na iri anọ na anọ ahụ, ndị Jọn na Mkpughe na-akọwapụta dịka ụmụ agbọghọ na-amaghị nwoke.

Ndị a bụ ndị emerụghị onwe ha site n’aka ụmụnwaanyị; n’ihi na ha bụ ndị na-amaghị nwoke. Ndị a bụ ndị na-eso Nwa Atụrụ ahụ ebe ọ bụla Ọ na-aga. A zụtara ndị a site n’etiti mmadụ, ka ha bụrụ mkpụrụ mbu nye Chineke na nye Nwa Atụrụ ahụ. Mkpughe 14:4.

Ego ilu n’ime ilu nile nke Kraịst ka a kpọrọ aha kpọmkwem ma kọwaa kpọmkwem dị ka ndị ga-emezu ruo n’akwụkwọ ozi ọ bụla? Ilu ọ bụla ga-emezu ruo n’akwụkwọ ozi ọ bụla, ma ilu banyere ụmụ agbọghọ amaghị nwoke iri ka e gosipụtara kpọmkwem dịka nke mezuru n’oge gara aga na nke ga-emezukwa n’ọdịnihu “ruo n’akwụkwọ ozi ọ bụla.” A tụnyere ya na mmụọ ozi nke atọ nke ga-anọgide bụrụ eziokwu dị ugbu a site n’afọ 1844 gawa n’ihu ruo mgbe Maịkel biliri, oge ule mmadụ emechie.

“A na-akpọkarị m gaa n’ilu ahụ banyere ụmụ agbọghọ iri na-amaghị nwoke, ise n’ime ha bụ ndị amamihe, ise kwa bụ ndị nzuzu. E mezuruwo ilu a, a ga-emekwa ya ruo n’ókè nke mkpụrụedemede ya nile, n’ihi na ọ nwere itinye n’ọrụ pụrụ iche maka oge a, ma, dịka ozi nke mmụọ ozi nke atọ, e mezuruwo ya, ọ ga-anọgidekwa bụrụ eziokwu nke ugbu a ruo mgbe oge ga-emechi.” Review and Herald, August 19, 1890.

Ruo na njedebe nke oge, ilu nke ụmụ agbọghọ iri ahụ bụ eziokwu dị ugbu a, a ga-emekwa Mkpu Etiti Abalị ahụ ọzọ kpọmkwem dịka e dere ya.

“E nwere ụwa nke dina n’ime ajọ omume, n’ime aghụghọ na nduhie, n’okpuru onyinyo nke ọnwụ n’onwe ya,—na-ehi ụra, na-ehi ụra. Ònye ka mkpụrụ obi ha na-enwe ihe mgbu ime mmụọ iji kpọtee ha? Olee olu nwere ike iru ha? A dọọrọ uche m gaa n’ọdịnihu, mgbe a ga-enye ihe ịrịba ama ahụ. ‘Lee, Nwoke na-alụ Nwanyị abịa; pụtanụ izute ya.’ Ma ụfọdụ ga-egbu oge inweta mmanụ iji mejupụta oriọna ha, ma mgbe ọ dị oke akaha, ha ga-achọpụta na agwa, nke mmanụ ahụ nọchiri anya ya, apụghị ibufe ya n’aka onye ọzọ.” Review and Herald, February 11, 1896.

Mkpu Etiti Abalị bụ akara-ụzọ sochirinụ a na-ahụ n’ihu n’ije nke otu narị puku na iri anọ na anọ ahụ. Akara-ụzọ ahụ so ya bụ mkpagbu nke na-amalite imegide ndị kwesị ntụkwasị obi tupu iwu Ụka gbasara Sọnde. Mkpagbu ahụ dị n’èzí, ọ dịkwa n’ime, mkpagbu nke dị n’ime ahụ nwekwara ihe nnọchianya abụọ dị iche. Otu n’ime ihe nnọchianya ndị ahụ bụ Judas, nke ọzọ bụ Sanhedrin.

Akara Nsọ nke itoolu n’ụzọ Mesaịa bụ Nrara Nye Maka Mpempe Ọlaọcha Iri Atọ

Mgbe ahụ ka e mezuru ihe e kwuru site n’ọnụ Jeremaya onye amụma, sị, Ha wee were mkpụrụ ọlaọcha iri atọ ahụ, ọnụ ahịa nke onye ahụ e tụrụ ọnụ ya, onye ụmụ Izrel tụrụ ọnụ ya; ha wee nye ha maka ubi onye ọkpụ ite, dịka Onyenwe anyị nyere m iwu. Matiu 27:9, 10.

Amụma

M wee sị ha, Ọ bụrụ na ọ dị unu mma, nyenu m ụgwọ m; ma ọ bụrụ na ọ bụghị, hapụnụ ya. Ha wee tụọ iri atọ iberibe ọlaọcha dịka ụgwọ m. Jehova wee sị m, Tụba ya n’aka onye ọkpụ ite: ọnụ ahịa mara mma ahụ nke ha ji tụọ m. M wee were iberibe ọlaọcha iri atọ ahụ, tụba ha n’aka onye ọkpụ ite n’ụlọ Jehova. Zekaraya 11:12, 13.

Nrara nke Judas na-anọchite anya nrara nke ndị nchụàjà adịgboroja, n’ihi na ọnụọgụgụ 30 na-anọchite anya afọ ndị nchụàjà. Ndị nchụàjà ahụ, bụ ndị kwa bụ ndị Livaị, Onye-ozi nke Ọgbụgba-ndụ na-asachapụ dịka ọlaedo na ọlaọcha. Mkpụrụ ọlaọcha iri atọ nke Judas na-anọchite anya ikpochapụ ndị nchụàjà ụgha n’oge iwu Sọnde; ọ bụ ezie na Judas nwụrụ ntakịrị tupu obe ahụ, ọ ka bụ otu ụbọchị ahụ. Judas abụghị ihe nnọchianya nke Sanhedrin; ọ bụ ihe nnọchianya nke onye e chere na ọ nọ n’etiti ndị na-eso ụzọ Kraịst.

Dị ka onye na-eso ụzọ Kraịst, ị bụ onye na-eso ụzọ mmanụ-nsọ nke Jizọs. Mmanụ-nsọ ahụ n’oge baptizim Ya gbanwere aha Jizọs bụrụ Jizọs Kraịst, n’ihi na Kraịst pụtara—onye e tere mmanụ. Aha Ya wee gbanwee mgbe ahụ, n’ihi na ọ bụ mgbe ahụ ka Ọ ga-eme ka ọgbụgba-ndụ ahụ guzosie ike n’etiti ọtụtụ ndị ruo otu izu, ma otu ihe nnọchianya kachasị pụta ìhè nke mmekọrịta ọgbụgba-ndụ bụ aha a gbanwere. E tere Jizọs mmanụ nke ike n’oge baptizim Ya. Ịbụ onye na-eso ụzọ Kraịst pụtara na ị bụ onye na-eso ụzọ baptizim Ya. Ọ bụ n’oge baptizim Ya ka e tere Ya mmanụ nke ike. Okwu Pita kwuru na Matiu 16:18 ka a maara n’ụwa nkà mmụta okpukpe Ndị Kraịst dịka “Nkwupụta Ndị Kraịst.” Ọ bụ otu n’ime isiokwu ukwu ndị ọkà mmụta okpukpe na ndị ọkà mmụta ji atụle ọtụtụ ihe. N’ozuzu, mkparịta ụka nke ndị ọkà mmụta okpukpe na ndị ọkà mmụta na-akọwapụta ihe na-enweghị, ma ọ bụ ikekwe nke nwere naanị ntakịrị mkpa, ma isi okwu ahụ ka dị, na Iso Ụzọ Kraịst ghọtara na mgbe e tere Jizọs mmanụ, Ọ ghọrọ Mesaya mgbe ahụ.

Ọ sịrị ha, Ma ònye ka unu na-asị na m bụ? Saịmọn Pita zara sị, Gị bụ Kraịst ahụ, Ọkpara nke Chineke dị ndụ. Matiu 16:15, 16.

Aha mbụ Pita bu eziokwu ahụ n’onwe ya, n’ihi na Simon Barjona pụtara “onye na-anụ ozi nduru ahụ,” nke bụ ozi nke baptizim Ya. Baptizim Ya kwekọrọ na 9/11, ma Judas na-anọchite anya ndị ahụ ndị n’oge ụfọdụ kwupụtara na ha ghọtara 9/11, ma ha efuo ụzọ ha n’ụzọ ahụ. Judas abụghị akara nke Sanhedrin, n’ihi na ha na-anọchite anya chọọchị Laodisia nke Seventh-day Adventist. Judas nyere Sanhedrin àmà, ma ihe nnọchianya nke nnupụisi Sanhedrin dị iche na nnupụisi nke Judas. A kọwara nnupụisi Sanhedrin n’nrọ na-esonụ.

“Achịkọtara m ihe ndị m dere, anyị wee bido njem anyị. N’ụzọ, anyị nwere nzukọ abụọ na Orange ma nwee ihe àmà na e nyere ụka uru ma gbaa ya ume. Anyị onwe anyị nwekwara ume ọhụrụ site n’aka Mmụọ nke Onyenwe anyị. N’abalị ahụ, arọrọ m nrọ na m nọ na Battle Creek, na-ele anya site n’akụkụ iko dị n’ọnụ ụzọ, m wee hụ ìgwè mmadụ na-abịa n’ụlọ ahụ, mmadụ abụọ abụọ. Ha yiri ndị siri ike ma kpebisie ike. Amaara m ha nke ọma, m wee tụgharịa imeghe ụzọ ime ụlọ ọbịa ka m nabata ha, ma echere m na m ga-elekwa anya ọzọ. Ebe ahụ agbanweela. Ìgwè ahụ ugbu a gosipụtara ọdịdị nke njem ngagharị ndị Katọlik. Otu n’ime ha jidere obe n’aka ya, onye ọzọ ejiri ahịhịa amị. Ka ha na-abịaru nso, onye ahụ ji ahịhịa amị ahụ gara gburugburu ụlọ ahụ, na-ekwu ugboro atọ: ‘A machibidoro ụlọ a iwu. A ghaghị ịnapụ ngwongwo ndị a. Ha ekwuola okwu megide usoro nsọ anyị.’ Ụjọ jidere m, m wee gbaa ọsọ gafee ụlọ ahụ, si n’ọnụ ụzọ ugwu pụta, m wee hụ onwe m n’etiti ìgwè mmadụ, ụfọdụ n’ime ha bụ ndị m maara, ma enweghị m obi ike ikwu ha otu okwu n’ihi egwu na a ga-arara m nye. Anwara m ịchọta ebe nzuzo m ga-anọkwa akwa ma kpee ekpere n’enweghị izute anya ndị na-achọsi ike, na-enyocha ihe, ebe ọbụla m tụgharịrị. Ugboro ugboro ka m na-ekwughachi: ‘Ọ bụrụ naanị na m ga-aghọta nke a! Ọ bụrụ na ha ga-agwa m ihe m kwuru ma ọ bụ ihe m mere!’”

“Ebere m ákwá nke ukwuu ma kpee ekpere nke ukwuu ka m hụrụ ka a na-anapụ anyị ihe onwunwe anyị. Anọ m na-agbalị ịgụ n’anya ndị nọ m gburugburu ebere ma ọ bụ ọmịiko ha nwere n’ebe m nọ, ma lekọta ihu ọtụtụ ndị m chere na ha ga-agwa m okwu ma kasie m obi ma a sị na ha anaghị atụ egwu na ndị ọzọ ga-ahụ ha. Emere m otu mgbalị ịgbapụ n’etiti ìgwè mmadụ ahụ, ma mgbe m hụrụ na a na-ele m anya, ezobere m ihe m bu n’obi. Amalitere m ibe ákwá n’olu dara ụda, na-asị: ‘Ọ bụrụ naanị na ha agwa m ihe m mere ma ọ bụ ihe m kwuru!’ Di m, onye na-ehi ụra n’elu akwa n’ime otu ọnụ ụlọ ahụ, nụrụ m ka m na-ebe ákwá n’olu dara ụda ma kpọtee m. Ohiri isi m juru mmiri n’anya mmiri, mwute nke mmụọ dị arọ wee dakwasị m.” Testimonies, volume 1, 577, 578.

Ịtụkwasị ụkpụrụ ahụ n’ọrụ, bụ́ na ndị amụma na-ekwu okwu karịa banyere ụbọchị ikpeazụ karịa ụbọchị ndị ha biri n’ime ha, na-ebuli ajụjụ dị nnọọ arọ ma dị nsọ nye ndị ndú nke ụka Seventh-day Adventist. Nwannaanyị White “chịkọtara” “ederede” ya ma malite njem ịlọghachi na Battle Creek. Battle Creek bụ n’oge ahụ obi ọrụ ahụ, dịka Tacoma Park dị taa, ma ọ bụ Jerusalem n’ụbọchị Kraịst. Ọ chịkọtara ederede ya maka njem ahụ, mgbe o kwupụtachara ọgụ ọ nọ na-enwe banyere ederede ya. Ihe gbara nrọ ya gburugburu bụ banyere ederede ya. Ọgụ ahụ mere n’obodo Wright.

“Mgbe anyị nọ na Wright, anyị ezigalarị edemede aka m maka No. 11 n’ụlọ ọrụ mbipụta, ma ana m emeziwanye ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ oge ọ bụla m nọ n’èzí nzukọ site n’idepụta ihe maka No. 12. A nwara ike m nke ukwuu, nke anụ ahụ na nke uche, mgbe m na-arụsi ọrụ ike n’ihi ụka dị na Wright. Enwere m mmetụta na m kwesịrị inwe izuike, ma enweghị m ike ịhụ ohere ọbụla maka nnwere onwe. Ana m agwa ndị mmadụ okwu ọtụtụ ugboro n’izu, ma na-ede ọtụtụ peeji nke akaebe onwe onye. Ibu arọ nke mkpụrụ obi dị n’ahụ m, ma ibu ọrụ ndị m chere na ha dị ukwuu nke ukwuu, nke mere na enwere m ike inweta naanị awa ole na ole nke ụra kwa abalị.”

“Mgbe m nọ otu a na-arụsi ọrụ ike n’ikwu okwu na n’ide ihe, enwetara m akwụkwọ ozi sitere na Battle Creek ndị jupụtara n’àgwà na-akụda mmụọ. Ka m na-agụ ha, enwere m nkụda mmụọ nke a na-apụghị ịkọwa akọwa, nke ruru n’oke ihe mgbu nke uche, nke yiri ka, ruo obere oge, ọ ga-eme ka ike ndụ m ghara ịrụ ọrụ. Ruo abalị atọ, ọ fọrọ nke nta ka m ghara ihi ụra ma ọlị. Echiche m jupụtara n’ịtụnanya na mgbagwoju anya. Ezochiri m mmetụta m otú m pụrụ isi mee ya n’aka di m na ezinụlọ ahụ nwere ọmịiko nke anyị bi n’etiti ha. Ọ dịghị onye maara ọrụ siri ike m ma ọ bụ ibu dị n’uche m ka m na ezinụlọ ahụ na-ejikọta n’ofufe ụtụtụ na nke mgbede, ma na-achọ iburu ibu m tukwasị n’elu Onye ahụ ukwu na-eburu ibu. Ma arịrịọ m sitere n’obi e gbagọrọ agbagọ site n’ihe mgbu dị ukwuu, ekpere m adịghịkwa zuru ezu ma na-adabakarị n’ihi iru újú a na-apụghị ijide. Ọbara na-agbaga n’ụbụrụ m n’ike, na-eme ka m na-agbagharịkarị ma na-achọ ịda. Ọbara imi na-asọ m ugboro ugboro, karịsịa mgbe m gbara mbọ ide ihe. A manyere m ịhapụ ide ihe m, ma enweghị m ike iwepụ ibu nchegbu na ọrụ dịịrị m, ebe m ghọtara na enwere m àmà maka ndị ọzọ nke m na-enweghị ike iweta n’ihu ha.”

“Anatara m akwụkwọ ozi ọzọ, na-agwa m na e chere na ọ ka mma ịkwụsị ibipụta Nke 11 ruo mgbe m ga-edechapụta ihe e gosiri m banyere Ụlọ Ọrụ Ahụ Ike, n’ihi na ndị na-elekọta ọrụ ahụ nọ n’oké mkpa nke ego ma chọọ mmetụta nke àmà m iji kpalie ụmụnna. Mgbe ahụ, edere m akụkụ nke ihe e gosiri m banyere Ụlọ Ọrụ ahụ, ma enweghị m ike iwepụta isiokwu ahụ dum n’ihi nrụgide ọbara na-aga n’ụbụrụ. Ọ bụrụ na m chetara na a ga-egbu oge dị otu a n’ịpụta Nke 12, agaraghị m, n’ọnọdụ ọ bụla, ezipu akụkụ nke okwu ahụ dị na Nke 11. Echere m na mgbe m zuru ike ụbọchị ole na ole, m ga-enwekwa ike ịlaghachi n’ide ihe m. Ma n’ime nnukwu iru újú m, achọpụtara m na ọnọdụ ụbụrụ m mere ka o ghara ikwe m omume ide ihe. E chefuru echiche nke ide àmà, ma nke n’ozuzu ma nke onwe onye, a na-adịkwa m n’ọnọdụ nhụjuanya na-adịghị akwụsị akwụsị n’ihi na enweghị m ike ide ha.”

“N’ọnọdụ ihe ndị a, e kpebiri na anyị ga-alaghachi na Battle Creek ma nọrọ ebe ahụ mgbe ụzọ ndị ahụ ka nọ n’ọnọdụ apịtị na mmebi emebi, nakwa na m ga-emecha No. 12 n’ebe ahụ. Di m nwere nnọọ agụụ ịhụ ụmụnna ya nọ na Battle Creek ma gwa ha okwu ma soro ha ṅụrịọ ọṅụ n’ọrụ nke Chineke nọ na-emere ya. Achịkọtara m ihe odide m, anyị wee bido ije anyị. …” Testimonies, volume 1, 576, 577.

N’ụbọchị ikpeazụ, ndị ndu nke ụka Seventh-day Adventist, nke e gosiri dịka Battle Creek na ndị ọ “maara nke ọma,” gbanwere bụrụ ngagharị ndị Katọlik. Ndị ndu nke ụka Seventh-day Adventist gbanwere bụrụ ngagharị ndị Katọlik. N’ọhụụ ahụ, ha bịara “abụọ abụọ,” otu nwere amị, onye ọzọ nwekwara obe. Ha sere okirikiri gburugburu ụlọ ahụ ma kwupụta ugboro atọ, “E machibidoro ụlọ a iwu. A ghaghị ikwatu ngwongwo ya. Ha ekwuwo okwu megide usoro nsọ anyị.” Gịnị bụ “ngwongwo” ndị ahụ dị n’ime “ụlọ” nke ndị ndu ndị Katọlik nke Battle Creek “kwatara?” Kedu “usoro nsọ” nke ụka Katọlik ka “ekwuoro megide?”

N’ụzọ ka kpọmkwem, ajụjụ ahụ pụrụ ịbụ, “ọ̀ bụ òtù Katọlik nke ụdị gịnị ka duru ụzọ n’Inquisition?” Inquisition malitere site n’òtù ndị Dominican, tupu ndị Jesuit apụta n’akụkọ ihe mere eme, ma ozugbo ha sonyechara, ha ghọrọ òtù ahụ nke kwadoro n’ụzọ pụrụ iche obi ọjọọ na ịwụfu ọbara.

“N’ụwa niile nke ndị na-aza onwe ha ndị Kraịst, a na-eyi Protestantism egwu site n’aka ndị iro dị egwu. Mgbe mmeri mbụ nke Ndozigharị ahụ gafesịrị, Rom kpọkọrọ agha ọhụrụ, na-atụ anya imezu mbibi ya. N’oge a ka e kere òtù ndị Jesuit, ndị kacha bụrụ ndị obi ọjọọ, ndị na-enweghị ezi ụkpụrụ, na ndị kacha nwee ike n’etiti ndị niile na-alụ ọgụ n’aha popery. E kewapụrụ ha n’aka njikọ nke ụwa na ọdịmma mmadụ, ha anwụọla n’ihe gbasara ihe iwu ịhụnanya eke na-achọ, a gbachikwara nkịtị kpamkpam uche na akọ na uche ha; ha amaghị iwu ọ bụla, ma ọ bụ njikọ ọ bụla, ma e wezụga nke òtù ha, ha enweghịkwa ọrụ ọ bụla ma e wezụga ịgbasa ike ya. Oziọma Kraịst enyela ndị na-eso ya ike izute ihe ize ndụ ma tachie obi n’ahụhụ, na-enweghị ụjọ n’agbanyeghị oyi, agụụ, ịrụsi ọrụ ike, na ịda ogbenye, iji kwado ọkọlọtọ nke eziokwu n’ihu igwe ahụhụ, ụlọ mkpọrọ, na osisi ọkụ. Iji buso ike ndị a agha, Jesuitism tinyere n’ime ndị na-eso ụzọ ya mmụọ ịnụ ọkụ n’obi nke kpatara na ha nwekwara ike idi ụdị ihe ize ndụ ahụ, ma guzochie ike nke eziokwu site n’iji ngwa agha niile nke aghụghọ. Ọ dịghị mpụ ọ bụla buru oke ibu ka ha ghara ime ya, ọ dịghị aghụghọ ọ bụla dị ala nke ukwuu ka ha ghara iji ya arụ ọrụ, ọ dịghịkwa uwe nzuzo ọ bụla siri ike nke ukwuu ka ha ghara iyi ya. N’agbanyeghị na ha kwere nkwa ịda ogbenye na ịdị umeala n’obi ruo mgbe ebighị ebi, ebumnuche ha a mụrụ nke ọma bụ inweta akụnụba na ike, ịbụ ndị e nyere onwe ha n’ịkwatu Protestantism, na iwughachi ọchịchị kacha elu nke pope.”

“Mgbe ha na-apụta dịka ndị otu nzukọ ha, ha na-eyikarị uwe nke ịdị nsọ, na-ejeleta ụlọ mkpọrọ na ụlọ ọgwụ, na-ejere ndị ọrịa na ndị ogbenye ozi, na-ekwupụta na ha ajụla ụwa, ma na-eburu aha nsọ nke Jisọs, Onye gara gburugburu na-eme ezi omume. Ma n’okpuru ọdịdị a na-enweghị ntaramahụhụ, a na-ezokarị nzube ndị kacha njọ ma na-egbu mmadụ. Ọ bụ ụkpụrụ bụ isi nke nzukọ ahụ na njedebe na-eme ka ụzọ e si ruo ya bụrụ ezi ihe. N’okpuru iwu a, ịgha ụgha, izu ohi, ịgba akaebe ụgha, igbu ọchụ, abụghị naanị ihe a pụrụ ịgbaghara kama ha bụkwa ihe kwesịrị otuto, mgbe ha na-eje ozi maka ọdịmma ụka. N’okpuru ụdị ọdịdị dị iche iche, ndị Jesuit chọtara ụzọ banye n’ọrụ ọchịchị, na-arịgo ruo ịbụ ndị ndụmọdụ nke ndị eze, ma na-akpụzi amụma ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke mba dị iche iche. Ha ghọrọ ndị ohu ka ha wee na-eme dị ka ndị nledo n’ebe ndị nwe ha nọ. Ha guzobere kọleji maka ụmụ ndị eze na ndị a ma ama, na ụlọ akwụkwọ maka ndị nkịtị; ma a dọtara ụmụ nke ndị nne na nna Protestant n’ịdebe emume okpukpe Pope. E tinyere ịma mma elu elu na ngosipụta niile nke ofufe Rom niile n’ọrụ ka e wee gbagwoju uche anya ma mee ka anya ya juo ya ma dọta echiche ya n’agha, ya mere, nnwere onwe ahụ ndị nna ha jiri rụọsi ọrụ ike ma wụsa ọbara ha maka ya ka ụmụ ha rara nye. Ndị Jesuit gbasara onwe ha ngwa ngwa n’ofe Europe, ma ebe ọ bụla ha gara, nloghachi nke okpukpe Pope sochiri.”

“Iji nye ha ike ka ukwuu, e wepụtara bull nke weghachiri Inquisition. N’agbanyeghị ihe mkpesa na ịkpọasị zuru ebe nile e jiri lee ya anya, ọbụna n’ime mba Katọlik, e guzobere ụlọikpe a dị egwu ọzọ site n’aka ndị ọchịchị popu, ma a megharịrị ajọ omume ndị dị oke egwu nke na ha apụghị idi n’ìhè ehihie n’ụlọ mkpọrọ nzuzo ya. N’ọtụtụ mba, a gburu puku na puku ndị kasị mma nke mba ahụ, ndị kachasị ọcha ma bụrụkwa ndị kachasị ebube, ndị nwere ọgụgụ isi nke ukwuu ma gụrụ akwụkwọ nke ọma nke ukwuu, ndị nchụàjà na ndị ozizi Chineke dị nsọ ma raara onwe ha nye, ụmụ amaala na-arụsi ọrụ ike ma hụ mba ha n’anya, ndị ọkà mmụta na-enwu enwu, ndị nka nwere nkà pụrụ iche, ndị omenkà nwere nka, ma ọ bụ manye ha ka ha gbaga n’ala ọzọ.

“Ndị a bụ ụzọ ndị Rom kpọrọ òkù iji gbanyụọ ìhè nke Ndozigharị ahụ, iji napụ mmadụ Akwụkwọ Nsọ, ma weghachite amaghị ama na nkwenkwe ụgha nke Oge Ọchịchịrị. Ma n’okpuru ngọzi Chineke na ọrụ ndị ikom ahụ dị ebube ndị Ọ kpọlitere ka ha soro Luther dochie ya, a kwatụghị Protestantizim n’ala. Ọ bụghị amara ma ọ bụ ogwe aka ndị eze ka ọ ga-eji bụrụ ike ya. Obodo ndị kasị nta, mba ndị kachasị dị umeala n’obi na ndị kasị nta n’ike, ghọrọ ebe e wusiri ike ya. Ọ bụ Geneva nta n’etiti ndị iro dị ike na-akpa nkata ibibi ya; ọ bụ Holland n’elu aja mmiri ya n’akụkụ oke osimiri ugwu, na-alụ ọgụ megide ọchịchị aka ike nke Spain, nke n’oge ahụ bụ alaeze kachasị ukwuu na nke kacha baa ọgaranya; ọ bụ Sweden jọrọ njọ, ala na-adịghị amị mkpụrụ, ka mmeri maka Ndozigharị ahụ ritere.” The Great Controversy, 234, 235.

Ụka Katọlik mere ihe niile ha pụrụ ime iji zoo Akwụkwọ Nsọ n’aka mmadụ, site n’ịzọrọ na ọdịnala na omenala ha nke ndị na-ekpere arụsị karịrị Okwu Chineke. Ndị ndu Adventizim nke Laodisia agaghị akpọ ndị na-ekweghị ekwe n’ụlọikpe n’ihi ihe odide Ellen White, ma ndị Katọlik na-ekwupụta na ha bụ ndị ndu Battle Creek ga-eme otú ahụ. Nnọọ isi nke anụ ọhịa ahụ nke Katọlik bụ iji ike ọchịchị nke ụwa rụzuo ebumnuche okpukpe. Mgbe Adventizim chọọrọ ike iwu nke ọchịchị ụwa iji lekọta ụlọọrụ ya dị iche iche, a pụrụ ịhụ mkpụrụ nke “usoro nsọ” ha.

N’ihe gbasara emume auto-da-fé (omume nke okwukwe) nke Njụta Okwukwe nke Spain, ahịhịa amị na obe na-apụta dịka ihe nnọchianya ndị e jikọtara na ikpọgide Kraịst n’obe. Ahịhịa amị ahụ na-ezo aka n’osisi eze ụgha e tinyere n’aka Jisọs mgbe e ji ogwu kpube ya okpueze, nke ndị agha Rom ji tie ya, na-anọchi anya ịkwa emo, ahụhụ, na nlelị.

A na-egosi obe ahụ n’ụzọ pụtara ìhè n’usoro njem auto-da-fé. Obe ndụ ndụ (nke a na-ekpuchikarị n’akwa oji crepe) jere ozi dị ka akara nke Njụta Okwukwe, a na-eburu ya n’usoro njem nkwadebe pụrụ iche n’ụbọchị bu ya ụzọ, ma na-egosikwa ya n’oge emume ahụ. Ọ nọchiri anya ikike nke ụlọikpe ahụ.

Iwepụ ihe onwunwe n’iwu na-ezo aka n’ịnakọrọ ihe onwunwe nke onye a mara ikpe (ịtụfuo ya n’okpuru njide ma ọ bụ iwepụ ya n’iwu), nke bụ ntaramahụhụ a na-ahụkarị n’Ọchịchị Nnyocha Okwukwe iji kwado ụlọikpe ahụ n’ego ma taa ịjụ okwukwe ahụhụ. A na-ekwupụta nke a n’ihu ọha n’ime ahịrịokwu ikpe auto-da-fé, na-eme ka ihere n’ihu ọha na igbochi ndị ọzọ pụta ìhè.

Akwụkwọ ndị Ellen G. White dere n’ụzọ doro anya ma bụrụkwa nke na-emechi okwu, na-akatọ nduzi ahụ nke ga-egbochi akwụkwọ ya n’ịgbalị ime ka abụ nke ubi vaịn a na-abụ kwụsị; ma nke a bụ omume ikpeazụ nke usoro na-adịghị nsọ, kpọmkwem tupu ha egosipụta agwa ha n’ihu ọha n’iwu Sọnde. Otu “ngagharị Katọlik,” kwekọrọ na ndị ikom iri abụọ na ise nke oge ochie na-akpọ isi ala nye anyanwụ. N’ime paragraf anọ ndị na-esonụ, paragraf mbụ na-akọwapụta “ndị mmadụ nke Chineke a na-ekwu na ha bụ nke Ya,” n’ime “ụbọchị ikpeazụ.” Ebe a na-ekwu okwu na-akụzi nke ọma na n’ụbọchị ikpeazụ, ndị ụkọchukwu Seventh-day Adventist ga n’ime “ụka dị iche iche na n’ime nnukwu nzukọ ndị a na-eme n’èzí,” “arịọsi ndị mmadụ ike banyere mkpa ọ dị idebe ụbọchị mbụ nke izu.”

“Onyenweanyị nwere esemokwu megide ndị ya bụ ndị na-ekwupụta na ha bụ nke ya n’ụbọchị ikpeazụ ndị a. N’esemokwu a, ndị ikom nọ n’ọnọdụ ọrụ na ibu ọrụ ga-agbaso ụzọ nke dị nnọọ iche megide nke Nehemaịa soro. Ọ bụghị naanị na ha onwe ha ga-eleghara ụbọchị izu ike anya ma leda ya anya, kama ha ga-anwa igbochi ndị ọzọ idebe ya site n’ili ya n’okpuru mkpofu omenala na ọdịnala. N’ụlọ-nzukọ na n’ọgbakọ ukwu a na-eme n’èzí, ndị ozi ga-arịọsi ndị mmadụ ike mkpa ọ dị idebe ụbọchị mbụ nke izu. E nwere ọdachi n’elu oké osimiri na n’elu ala: ma ọdachi ndị a ga-aba ụba, otu mbibi na-esochi nke ọzọ nso; a ga-egosikwa obere ìgwè ndị na-edebe ụbọchị izu ike n’ihi akọ na uche dịka ndị na-ewetara ụwa iwe Chineke n’ihi ileghara ha na-eleghara Sọnde anya.”

Nke a na-egosi nke ọma na Ndị Adventist Ụbọchị nke Asaa bụ “ndị na-ekwupụta onwe ha dị ka ndị Chineke” ndị ga-akwado idebe Ụbọchị Sọnde, nakwa na ha ga-atụkwa “aka” n’ebe “obere ìgwè ahụ nke ndị na-edebe Ụbọchị Izuike n’ihi akọ na uche” nọ. N’akụkụ na-esonụ, ọ na-ekwusi ike na mkpagbu nke oge gara aga ga-emegharị ọzọ. Akụkụ gara n’ihu ya kwụsịrị n’ebe ọ kpọrọ ndị na-ekwupụta onwe ha dị ka ndị Chineke iche n’ebe ndị ọ sịrị na ha bụ ndị na-edebe Ụbọchị Izuike n’ihi akọ na uche nọ. O wee webata akụkọ ihe mere eme gara aga, ma dọọ aka ná ntị na akụkọ ndị ahụ ga-emegharị ọzọ n’ụbọchị ikpeazụ. O doro anya nke ukwuu.

“Setan na-agba mbọ ka e kwee ụgha a ka o wee dọrọ ụwa n’agha. Ọ bụ atụmatụ ya ime ka mmadụ nabata njehie n’ike. Ọ na-ekere òkè nke ukwuu n’ịgbasa okpukpe ụgha niile, ọ gaghịkwa akwụsị n’ihe ọ bụla n’ime mgbalị ya ime ka a nabata ozizi ndị na-ezighị ezi. N’okpuru uwe mkpuchi nke ịnụ ọkụ n’obi n’ihe metụtara okpukpe, ndị mmadụ, bụ ndị mmụọ ya kpaliri, ewepụtala ahụ́hụ́ ndị kasị obi ọjọọ maka mmadụ ibe ha, ma mee ka ha taa ahụhụ ndị kasị dị egwu. Setan na ndị nnọchiteanya ya ka nwerekwa otu mmụọ ahụ ruo ugbu a; a ga-emegharịkwa akụkọ ihe mere n’oge gara aga n’ụbọchị anyị.”

“E nwere ndị mmadụ ndị tinyeworo uche ha na ọchịchọ ha imezu ihe ọjọọ; n’ime omimi ọchịchịrị nke obi ha ka ha kpebiri mpụ ndị ha ga-eme. Ndị a aghọgburu onwe ha. Ha ajụwo nnukwu iwu ziri ezi nke Chineke, ma n’ọnọdụ ya ha ewulitela ụkpụrụ nke aka ha, ma site n’itule onwe ha na ụkpụrụ a ha na-ekwupụta onwe ha dị ka ndị dị nsọ. Onyenwe anyị ga-ekwe ka ha kpughee ihe dị n’ime obi ha, ka ha gosipụta n’omume mmụọ nke nna-ukwu na-achịkwa ha. Ọ ga-ahapụ ha ka ha gosi asị ha kpọrọ iwu ya site n’otú ha si emeso ndị na-eguzosi ike n’ihe n’ihe iwu ahụ chọrọ. A ga-akpali ha site n’otu mmụọ ahụ nke ara okpukpe nke kpaliri igwe mmadụ ahụ gara n’ihu ikpogide Kraịst n’obe; ụka na alaeze ga-ejikọta onwe ha n’otu nkwekọrịrị rụrụ arụ ahụ.”

“Ụka nke oge a esowo nzọụkwụ ndị Juu nke oge ochie, bụ́ ndị wepụrụ iwu nile nke Chineke n’akụkụ n’ihi omenala nke onwe ha. Ọ gbanweela iwu e nyere n’usoro, mebie ọgbụgba ndụ ebighị ebi, ma ugbu a, dịka n’oge ahụ, mpako, ekweghị ekwe, na enweghị ntụkwasị obi n’okwukwe bụ ihe si na ya pụta. E gosipụtara ezi ọnọdụ ya n’ezie n’okwu ndị a sitere n’abụ Mosis: ‘Ha emebiwo onwe ha, ntụpọ ha abụghị ntụpọ nke ụmụ ya; ha bụ ọgbọ gbagọrọ agbagọ na nke agbagọrọ agbago. Ọ̀ bụ otu a ka unu si akwụghachi Jehova, unu ndị mmadụ nzuzu na ndị enweghị amamihe? Ọ̀ bụghị ya bụ nna gị nke zụtara gị? Ọ̀ bụghị ya mere gị, ma guzosie gị ike?’” Review and Herald, March 18, 1884.

E nwere amaokwu n’azụ amaokwu n’ime Mmụọ nke Amụma nke na-akọwapụta mkpagbu nke ndị kwesị ntụkwasị obi Chineke nke ụbọchị ikpeazụ ga-enwe, ma “ụka nke taa” nke ọ na-akọwa abụghị Iso Ụzọ Kraịst n’ozuzu ya, kama ọ bụ ụka ahụ nke ọ na-egosipụta ugboro ugboro dị ka nke e ji ụka ndị Juu mee ihe nnọchianya ya. Amaokwu ndị ahụ doro anya n’ime ihe odide ya bụ ihe na-akpali ụka Seventh-day Adventist ime mgbalị itinye mgbochi n’elu ihe odide Sister White, dịka nrọ ya si akọwa ya n’ụzọ dabara adaba. Omume ha megide ihe odide ya, ndị bụ ngwongwo doro anya nke ụlọ ya nke ndị ndu Battle Creek, ndị gbanwere ghọọ usoro nsọ nke Katọlik, ga-egbochibido. A na-anọchikwa mwakpo ha megide ihe odide ya anya site na mwakpo e mere megide ihe odide Jeremiah. Nrọ Ellen White bụ àmà nke abụọ banyere ịkụ ọkụ ihe odide Jeremiah.

N’ọgbọ nke atọ nke Adventizim nke Laodisia, ime nkwekọrịta na imezigharị n’eziokwu bụ isiokwu kacha pụta ìhè. Ụgbọ nke atọ a nọchiri anya ya site na nzukọ Pergamọs. Malite na mbipụta akwụkwọ W. W. Prescott nke a kpọrọ The Doctrine of Christ n’afọ 1919, ruo n’mbipụta Questions on Doctrine n’afọ 1957, na-akọwa oge mgbanwe nke mbipụta alfa nọchiri anya ya ma kwụsịkwa na mbipụta omega. Akwụkwọ mbụ ahụ nọchiri anya ịjụ nke W. W. Prescott jụrụ Ọdụm nke ebo Juda, n’ihi echiche Protestant dara n’apụzọ banyere Kraịst. Akwụkwọ Prescott, nke e nyere aha ya nke ọma The Doctrine of Christ, wepụrụ kpamkpam ozi amụma nke Millerite, hapụ naanị nkọwa efu banyere Jizọs nke Katọlik na Protestant dara n’apụzọ na-efe ofufe. Akwụkwọ ikpeazụ n’ọgbọ ahụ na-akọwa nsọpụrụ na izi ezi nke na-ebibi iwu Chineke, ikpe ziri ezi Ya na ebere Ya. E nyere Izrel oge ochie ọrụ ịbụ ndị nlekọta nke iwu Chineke, ma Adventizim kwesịkwara ịbụ ndị nlekọta ọ bụghị naanị nke iwu Chineke, kama kwa nke Okwu amụma Ya. N’afọ 1919, e bipụtara akwụkwọ jụrụ ịgbachitere Okwu amụma Chineke, na-akara mmalite nke ọgbọ nke atọ nke Adventizim nke Laodisia nke kwụsịrị na akwụkwọ jụrụ iwu Chineke.

“Ọ bụrụ na i were isi-ike nke obi na-emetụ n’obi, ma site n’nganga na ezi omume nke onwe jụ ikwupụta mmejọ gị, a ga-ahapụ gị n’okpuru ọnwụnwa Setan. Ọ bụrụ na mgbe Onyenwe anyị kpughere gị njehie gị, ị naghị echegharị ma ọ bụ kwupụta mmejọ, nlekọta amamihe ya ga-eme ka i laghachi n’otu ebe ahụ ugboro ugboro. A ga-ahapụ gị ka i mee mmejọ ndị yiri nke ahụ, ị ga-anọgide na-enweghị amamihe, ị ga-akpọkwa mmehie ezi omume, ma kpọọ ezi omume mmehie. Otutu aghụghọ ndị ga-aka ike n’ụbọchị ikpeazụ ndị a ga-agbachikwa gị gburugburu, ị ga-agbanwekwa ndị ndú, ma ị gaghị ama na i meela otú ahụ.” Review and Herald, December 16, 1890.

Pẹgamos, ụka nke atọ, dugara na Tayaịtịra, ụka ndị popu, nke bụ ọgbọ nke anọ, mgbe ndị ikom iri abụọ na ise kpọrọ isi ala nye akara nke ọchịchị Tayaịtịra.

“Iwu nke ndị mbido ndị kolonist nakweere, nke nyere naanị ndị òtù ụka ikike ịtụ vootu ma ọ bụ ijide ọkwa n’ọchịchị obodo, dugara n’ọrịa kacha njọ n’azụ. A nabatara usoro a dịka ụzọ isi chekwaa ịdị ọcha nke steeti, ma nsonaazụ ya bụ mmebi nke ụka. Ebe ikwupụta okpukpe ghọrọ ọnọdụ e ji enweta ikike ịhọpụta na ijide ọkwa, ọtụtụ ndị, ndị naanị mkpali amụma ụwa kpaliri, sonyere na ụka n’enweghị mgbanwe nke obi. N’otu a, ụka ndị ahụ bịara ịgụnye, n’ókè dị ukwuu, ndị a na-agbanwebeghị; ọbụna n’ime ozi ụkọchukwu ka e nwere ndị na-abụghị naanị na ha jidesiri njehie ozizi ike, kama ndị na-amaghịkwa ike mmeghari nke Mmụọ Nsọ. N’otu a ka e gosikwara ọzọ ajọ nsonaazụ ahụ, nke a hụworo ugboro ugboro n’akụkọ ihe mere eme nke ụka site n’ụbọchị Constantine ruo ugbu a, nke ịgbalị iwulite ụka site n’enyemaka nke steeti, nke ịrịọ ike ọchịchị ụwa ka ọ kwado oziọma nke Onye ahụ kwuru, sị: ‘Alaeze m abụghị nke ụwa a.’ Jọn 18:36. Njikọ nke ụka na steeti, ọ bụrụgodị na ogo ya pere mpe nke ukwuu, n’agbanyeghị na o nwere ike iyi ka ọ na-eme ka ụwa bịaruo ụka nso, n’eziokwu ọ bụghị ihe ọzọ karịa ime ka ụka bịaruo ụwa nso.” The Great Controversy, 297.

“Njikọ ụka na ọchịchị, ọbụna ma ogo ya dị ntakịrị nke ukwuu, n’agbanyeghị na ọ pụrụ ịdị ka ọ na-eme ka ụwa bịarukwuo ụka nso, n’eziokwu ọ bụ naanị ime ka ụka bịarukwuo ụwa nso.” N’abalị iri na asatọ nke ọnwa Mee, afọ 1977, Bert B. Beach (otu onye nduzi n’ime Division Northern Europe-West Africa nke ụka ahụ, ma sonyekwa n’ihe gbasara mmekọrịta n’etiti ụka dị iche iche) nyere onye ahụ na-emegide Kraịst, Pope Paul VI, nrite medal e kpuchiri ọlaedo n’oge nnọkọ ìgwè mmadụ na Rome. Nke a bụ akụkụ nke nzukọ nke Conference of Secretaries of World Confessional Families. E kọrọ ihe omume ahụ na Adventist Review (Ọgọst 11, 1977), ma Religious News Service kpọrọ ya ihe mbụ o mere ka onye nnọchi anya SDA nke gọọmentị kwadoro zukọta na Pontiff.

“Onyenweanyị ekwuwo ọnụ n’ibe megide ndị na-ewepụ ihe n’Akwụkwọ Nsọ ma ọ bụ na-etinye ihe n’ime ha. Nnukwu A BỤRỌ M kpebiela ihe ga-abụ iwu nke okwukwe na ozizi, ma Ọ họpụtara na Bible ga-abụ akwụkwọ nke ezinụlọ. Ụka nke na-arapara n’okwu Chineke kewapụrụ onwe ya kpamkpam n’ebe Rom nọ. Ndị Protestant bụbu ndị dị otu a, dịpụrụ adịpụ n’ebe nnukwu ụka a nke ndapụ n’ezi okwukwe nọ, ma ha abịarukwuola ya nso, ma ha ka nọkwa n’ụzọ nke ime ka ha na Ụka Rom dịrị ná mma ọzọ. Rom anaghị agbanwe agbanwe mgbe ọ bụla. Ụkpụrụ ya agbanwebeghị ọbụna ntakịrị. Ọ belatabeghị ọdịiche dị n’etiti onwe ya na ndị Protestant; ọ bụ ha mere ngagharị niile n’ihu. Ma gịnị ka nke a na-egosi gbasara Protestantism nke taa? Ọ bụ ịjụ eziokwu Bible na-eme ka mmadụ bịaruo ekweghị na Chineke nso. Ọ bụ ụka lara azụ n’okwukwe na-ebelata anya dị n’etiti onwe ya na Papacy.”

“Ọ bụ mkpụrụobi dị ka Luther, Cranmer, Ridley, Hooper, na ọtụtụ puku ndị ikom a ma ama ndị ghọrọ ndị e gburu n’ihi eziokwu, ka ha bụ ezi ndị Protestant n’ezie. Ha guzooro dị ka ndị nche ntụkwasị obi nke eziokwu, na-ekwupụta na Protestantism apụghị ijikọta onwe ya na Romanism, kama ọ ghaghị ịdị kewapụrụ na ụkpụrụ nke Papacy dị anya dịka ọwụwa anyanwụ si dị anya n’ebe ọdịda anyanwụ nọ. Ndị dị otu a na-akwado eziokwu enweghị ike ịdị n’otu nkwekọrịta na ‘nwoke mmehie ahụ’ karịa ka Kraịst na ndịozi ya pụrụ ịdị. N’oge ndị gara aga ndị ezi omume chere na ọ gaghị ekwe omume ijikọ onwe ha na Rome, ma, ọ bụ ezie na mmegide ha megide usoro njehie a ka e jigidere n’ihe ize ndụ nke akụ na ụba na ndụ, ha ka nwere obi ike ịnọgide na nkewa ha, ma jiri obi dike lụọ ọgụ n’ihi eziokwu. Eziokwu nke Bible dịrị ha ọnụ karịa akụnụba, nsọpụrụ, ma ọ bụ ọbụna ndụ n’onwe ya. Ha enweghị ike inwe ndidi ịhụ ka a na-eli eziokwu n’okpuru nnukwu ibu nke nkwenkwe ụgha na aghụghọ okwu ụgha. Ha weere okwu Chineke n’aka ha, welie ọkọlọtọ nke eziokwu n’ihu ndị mmadụ, ma jiri obi ike kwupụta ihe ahụ Chineke kpugheere ha site n’ịchọgharị Bible n’ụzọ ọkụkọrọ anya. Ha nwụrụ ọnwụ kasị njọ n’ihi ntụkwasị obi ha nye Chineke, ma site n’ọbara ha ha zụtaraara anyị nnwere onwe na uru ndị ọtụtụ ndị na-ekwu na ha bụ ndị Protestant na-ahapụ n’aka ike nke ajọ ihe n’ụzọ dị mfe. Ma ànyị ga-ahapụ uru ndị a e ji nnukwu ọnụ ahịa zụta? Ànyị ga-ewetara Chineke nke eluigwe mkparị, ma, mgbe o meworo ka anyị nwere onwe anyị pụọ n’ike nkekọ Rom, anyị alaghachi itinye onwe anyị ọzọ n’ohu nke ike a na-emegide Kraịst? Ànyị ga-egosi ire ere anyị site n’ịbịanye aka hapụ nnwere onwe okpukpe anyị, ikike anyị ife Chineke ofufe dịka ntụziaka nke akọ na uche nke anyị si dị?”

“Olu Luther, nke gara n’ugwu na ndagwurugwu, nke kpagharịrị Europe dịka ala ọma jijiji, kpọrọ ka ndịozi ọma dị ukwuu nke Jizọs pụta ìhè, ma eziokwu ahụ ha kwadoro apụghị ime ka a gbachi ya nkịtị site n’ọkụ nkụ, site n’ịta ahụhụ, site n’ụlọ mkpọrọ, site n’ọnwụ; ma ruo ugbu a olu ndị agha ahụ a ma ama nke ndị nwụrụ n’ihi okwukwe ka na-agwa anyị na ike Rom bụ ndapụ n’ezi okwukwe ahụ e buru amụma banyere ya n’ụbọchị ikpeazụ, ihe omimi nke ajọ omume ahụ Pọl hụrụ ka ọ malitelarị ịrụ ọrụ ọbụna n’oge ya. Okpukpe Roman Katọlik na-enweta ala ngwa ngwa. Popu na-arịwanye elu, ma ndị tụgharịrị ntị ha pụọ n’ịnụ eziokwu na-ege ntị n’akụkọ ifo aghụghọ ya. Ụlọ ekpere ndị Pope, kọleji ndị Pope, ebe obibi ndị nọn, na ebe obibi ndị mọnk na-arịwanye elu, ụwa Protestant yikwara ka ọ nọ n’ụra. Ndị Protestant na-efunahụ akara nkewa ahụ nke mere ka ha dị iche n’ụwa, ma ha na-ebelata anya dị n’etiti onwe ha na ike Rom. Ha atụgharịwo ntị ha pụọ n’ịnụ eziokwu; ha achọghị ịnakwere ìhè ahụ Chineke mere ka ọ mụọ n’ụzọ ndụ ha, ya mere ha na-abanye n’ọchịchịrị. Ha na-ekwu okwu nlelị banyere echiche ahụ na a ga-enwe mmelite nke mkpagbu obi ọjọọ gara aga n’aka ndị Romanist na ndị na-esonyere ha. Ha amataghị eziokwu ahụ na okwu Chineke na-ebu amụma n’ụzọ zuru ezu banyere mmelite dị otu a, ma ha agaghị ekweta na ndị Chineke n’ụbọchị ikpeazụ ga-ata ahụhụ mkpagbu, ọ bụ ezie na Bible na-ekwu, ‘Dragọn ahụ wee wee iwe megide nwanyị ahụ, wee gawa ibu agha imegide ndị fọdụrụ n’ọmụmụ ya, ndị na-edebe iwu Chineke, ma nwee àmà Jizọs Kraịst.’”

“Popu bụ okpukpe nke ọdịdị mmadụ, ma ìgwè mmadụ ka ukwuu hụrụ ozizi n’anya nke na-ekwe ka ha mee mmehie, ma n’otu oge ahụ na-atọhapụ ha n’azụ́ ya. Ndị mmadụ aghaghị inwe ụdị okpukpe ọ bụla, ma okpukpe a, nke e si n’ọrụ aghụghọ mmadụ wuo, ma ka na-azọkwa ikike sitere n’aka Chineke, dabara n’uche anụ ahụ. Ndị mmadụ na-eche na ha bụ ndị amamihe na ndị nwere nghọta na-apụ n’ụzọ n’ịnya isi pụọ n’ụkpụrụ ezi omume, bụ́ iwu iri ahụ, ma ha anaghị eche na ọ kwekọrọ n’ugwu ha ịjụ ase banyere ụzọ nile nke Chineke. Ya mere ha na-abanye n’ụzọ ụgha, n’ụzọ ndị a machibidoro iwu, ha na-aghọ ndị zuru onwe ha oke, ndị jupụtara n’ịkwalite onwe ha, dị ka ihe nlereanya nke poopu si dị, ọ bụghị dịka ihe nlereanya nke Jizọs Kraịst si dị. Ha aghaghị inwe ụdị okpukpe nke nwere ihe a na-achọ obere nke mmụọ na ịgọnarị onwe onye, ma ebe amamihe mmadụ nke a na-edoghị nsọ agaghị edu ha ka ha kpọọ popu asị, a na-adọrọ ha n’ụzọ nkịtị n’ebe ndokwa na ozizi ya dị. Ha achọghị ije n’ụzọ nile nke Onyenwe anyị. A mụchala ha amụcha nke ukwuu ime ka ha chọọ Chineke site n’ekpere na n’ịdị umeala n’obi, n’inwe nghọta nwere ọgụgụ isi banyere okwu ya. Ebe ha anaghị echegbu onwe ha ịma ụzọ nile nke Onyenwe anyị, uche ha meghere kpamkpam n’ihu aghụghọ nile, dịkwa njikere kpamkpam ịnakwere ma kwere ụgha. Ha dị njikere ka ewere ụgha ndị kasị enweghị uche, ndị kasị na-emegiderịta onwe ha, tụkwasị ha n’aka dịka eziokwu.”

“Ọrụ aghụghọ kasịnụ nke Setan bụ popu; ma ebe e gosiri na oge nke ọchịchịrị uche dị ukwuu bara uru nye Romanizim, a ga-egosikwa kwa na oge nke ìhè uche dị ukwuu bara uru kwa nye ike ya; n’ihi na uche ndị mmadụ na-elekwasị anya n’ịdị elu nke onwe ha, ha adịghịkwa achọ ijide Chineke n’ihe ọmụma ha. Rom na-ekwu na ọ naghị emehie emehie, ndị Protestant na-esokwa n’otu ahịrị ahụ. Ha achọghị ịchọ eziokwu ma si n’ìhè gaa n’ìhè ka ukwuu. Ha na-eji ikpe-asu mechie onwe ha gburugburu, ma yie ka ha dị njikere ka e duhie ha na iduhiekwa ndị ọzọ.

“Ma ọ bụ ezie na àgwà nke ụka dị iche iche na-akụda mmụọ, ma o nweghị mkpa ka a daa mba n’obi; n’ihi na Chineke nwere otu ndị ga-edobe ntụkwasị obi ha n’eziokwu Ya, ndị ga-eme ka Bible, na Bible naanị ya, bụrụ iwu okwukwe na ozizi ha, ndị ga-ebuli ụkpụrụ elu, ma jidekwa ọkọlọtọ ahụ n’elu nke e dere n’elu ya, “Iwu Chineke na okwukwe Jizọs.” Ha ga-eji ozi-ọma dị ọcha kpọrọ ihe, ma mee ka Bible bụrụ ntọala okwukwe na ozizi ha.

“N’oge dị ka nke a, mgbe ndị mmadụ na-atụfu iwu nke Onye-nwe nke ndị agha n’akụkụ, ekpere Devid dabara adaba,—‘Ọ bụ oge ka Ị rụọ ọrụ, O Onyenwe anyị; n’ihi na ha emeela ka iwu Gị bụrụ ihe efu.’ Anyị na-abịaru oge mgbe a ga-awakwasị iwu Chineke nlelị fọrọ nke nta ka ọ bụrụ nke ụwa nile, ndị Chineke na-edebe iwu Ya ga-anwale kwa ike; ma hà ga-atụfu nsọpụrụ ha nwere n’ebe iwu Jehova nọ n’ihi na ndị ọzọ anaghị ahụ ma ghọta na ihe iwu ahụ chọrọ na-abụ ihe na-adịgide adịgide nke na-ekekọta mmadụ? Ka ndị Chineke na-edebe iwu Ya, dịka Devid, sọpụrụ iwu Chineke n’otu ọ̀tụ̀tụ̀ ahụ ndị mmadụ na-atụfu ya n’akụkụ ma na-awakwasị ya enweghị nsọpụrụ na nlelị.” Signs of the Times, February 19, 1894.

Afọ abụọ tupu onye ndu nke ụka Laodisia Seventh-day Adventist enye onye na-emegide Kraịst ọla edo, n’afọ 1975, e butere ikpe megide ụka Seventh-day Adventist; EEOC v. Pacific Press Publishing Association (Case No. C-74-2025 CBR n’Ụlọikpe Mpaghara nke United States maka Mpaghara Ugwu California), ebe Equal Employment Opportunity Commission gbara ụlọ mbipụta akwụkwọ nke ụka ahụ akwụkwọ n’aha ụmụanyị ọrụ abụọ—Merikay Silver (onye bụbu onye ndezi nke hapụrụ ọrụ tupu oge e webatara ikpe ahụ) na Lorna Tobler—na-ebo ebubo ịkpa ókè dabere n’okike nwoke na nwanyị n’ihe gbasara ụgwọ ọnwa na uru ọrụ. Ụka ahụ gbachitere omume ya n’ụfọdụ akụkụ site n’ịkpọtụrụ ihe ewepụrụ n’okpukpe ma na-atụlekwa usoro ọchịchị ya.

N’ime nkwupụta e ji iyi kwado nke e dere n’ụbọchị 6 Febrụwarị 1976 (nke bụ akụkụ nke akwụkwọ nchebe e nyefere ụlọikpe), Neal C. Wilson (onye n’oge ahụ bụ onyeisi Ngalaba North America nke ụka ahụ, ma mesịa bụrụ onyeisi General Conference site n’afọ 1979–1990) kwuru banyere echiche akụkọ ihe mere eme nke ụka ahụ gbasara Roman Catholicism. E mere nkwupụta ahụ n’ọnọdụ a na-arụ ụka megide ịkọwa ụka ahụ dị ka nke nwere “nhazi ọchịchị elu” yiri usoro papal. Okwu ahụ dum dị mkpa bụ: “Ọ bụ ezie na ọ bụ eziokwu na e nwere oge n’ime ndụ nke Ụka Seventh-day Adventist mgbe nzukọ okpukpe ahụ jidere n’ezie echiche megide Roman Catholicism, ma jiri okwu ahụ ‘nhazi ọchịchị elu’ n’ụzọ nlelị kpọọ ụdị ọchịchị ụka nke papacy, àgwà ahụ n’aka Ụka ahụ abụghị ihe ọzọ karịa ngosipụta nke mmegide popu nke juru ebe niile n’etiti ụka Protestant ndị na-agbasosi ọdịnala ike n’oge mbido narị afọ a na n’akụkụ ikpeazụ nke narị afọ gara aga, nke a tụfuru ugbu a n’akpịrịkpa ihe mkpofu nke akụkọ ihe mere eme n’ihe metụtara Ụka Seventh-day Adventist.”

Nke a na-egosipụta mgbanwe nke na-apụ n’ụzọ ụka siri omenala kọwaa amụma, nke kpọrọ papacy “anụ ọhịa” ma ọ bụ antikraịst n’Akwụkwọ Mkpughe. Ndị nkatọ nọ n’ime ụka na ndị nọ n’èzí ya akọwala nke a dị ka ileda ma ọ bụ ịhapụ ọnọdụ ahụ na-emegide Katọlik iji kwekọọ na ecumenism nke oge a ma ọ bụ nchebe nke iwu. Wilson, n’afọ 1985, kpọrọ ndị Isi nke Nkewa dị iche iche nke ụka “kadịnal,” mgbe o kwuru, “… ọ dịghị ‘kadịnal’ ọbụla sitere n’alaeze niile nke Far East, ebe o yikarịrị ka a ga-enwe ‘kadịnal’ abụọ sitere n’Afrịka.”

Nwannaanyị White kwuru na ọ bụ ụka laghachiri azụ na-ebelata anya dị n’etiti onwe ya na popu! E gosiri nkwekọrịta nke ọgbọ nke atọ dị ka ịkwa ákwá maka Tammuz n’Ezikiel isi nke asatọ, nakwa site na nkwekọrịta nke Pegamọs. Ọgbọ mbụ site n’afọ 1863 ruo 1888 nọchiri anya ụka nke Efesọs, ụka nke tụfuru ịhụnanya mbụ ya; ịhụnanya mbụ nke mmegharị Millerite bụ ozi amụma ahụ, isi mbụ nke ozi amụma ahụ kwa bụ “oge asaa” ahụ nke e wepụrụ n’akụkụ n’afọ 1863.

Site n’afọ 1888 ruo n’afọ 1919, ọgbọ nke abụọ nke Smyrna na ime-ụlọ nzuzo nke Ezikiel nọchiri anya ya, hụrụ ọnwụ nke Mmụọ nke Amụma, dịka e liri Nwanyị White n’afọ 1915. A ka chọrọ nkọwa ndị ọzọ gbasara ọgbọ anọ ahụ iji mezue àmà ahụ, ma a ghaghị ịghọta nnupụisi ahụ na-aga n’ihu nke ọma ka e wee ghọta n’uju otú ndị si n’ezi okwukwe dapụ pụrụ isi “machibido” ihe odide Ellen White, ma ọ bụ otú ha pụrụ isi kwalite ụbọchị mbụ nke izu dịka ihe a pụrụ ịnakwere. Judas na-arụkọ ọrụ na “ndị aṅụrụma nke Efraim” ndị “na-achị ndị a” nọ na Jerusalem, ma ndị ahụ na-achị Jerusalem ma kpọọ anyanwụ isiala, ndị Sanhedrin nọchiri anya ha.

Anyị ga-aga n’ihu na ọmụmụ a n’isiokwu na-esonụ.

“N’etiti ụmụ Chineke ndị na-ekwupụta okwukwe ha, ntachi obi ole na ole ka e gosipụtara, okwu ilu ole ka e kwuworo, na ikpe-ikpé ole ka ekwupụtaworo megide ndị na-abụghị nke okwukwe anyị. Ọtụtụ elewo ndị nke ụka ndị ọzọ anya dịka ndị mmehie ukwu, ebe Onyenwe anyị eleghị ha anya otu a. Ndị na-ele otu a anya n’ebe ndị otu ụka ndị ọzọ nọ, kwesịrị iweda onwe ha ala n’okpuru aka dị ike nke Chineke. Ndị ha na-akatọ nwere ike ịbụ na ha enwetala naanị ntakịrị ìhè, ohere ole na ole, na uru pụrụ iche ole na ole. Ọ bụrụ na ha enweela ìhè ahụ ọtụtụ n’ime ndị otu ụka anyị nwere, ha nwere ike ịbụ na ha gaara aga n’ihu n’ogo ka ukwuu karịa, ma gosipụta okwukwe ha nke ọma karịa n’ihu ụwa. Banyere ndị na-anya isi n’ìhè ha, ma ha anaghị eje ije n’ime ya, Kraịst sịrị, ‘Ma asị m unu, ọ ga-adịrị Taịa na Saịdọn mfe karịa unu n’ụbọchị ikpe. Gịkwa, Kapanaum [Seventh-day Adventists, ndị enwetara ìhè dị ukwuu], onye e weliri elu ruo n’eluigwe [n’ihe gbasara ohere pụrụ iche], a ga-eweda gị ala ruo n’ọkụ mmụọ: n’ihi na ọ bụrụ na arụ ọrụ ike ndị e mere n’ime gị ka e meworo na Sọdọm, ọ gaara anọgide ruo taa. Ma asị m unu, na ọ ga-adịrị ala Sọdọm mfe karịa gị n’ụbọchị ikpe.’ N’oge ahụ Jisọs zara sị, ‘Ana m ekele gị, O Nna, Onyenwe eluigwe na ụwa, n’ihi na i zonarịwo ihe ndị a ndị amamihe na ndị nwere uche [n’echiche nke onwe ha], ma kpugheere ha ụmụ ọhụrụ.’”

“‘Ma ugbu a, n’ihi na unu emewo ọrụ ndị a niile, ka Onyenweanyị kwuru, ma ekwawo m okwu nye unu, na-ebili n’isi ụtụtụ ma na-ekwu okwu, ma unu anụghị; akpọwokwa m unu, ma unu azaghị; ya mere aga m eme ụlọ a, nke a na-akpọ aha m n’elu ya, nke unu tụkwasịrị obi na ya, na ebe ahụ nke m nyere unu na nna unu ha, dịka m mere Shailo. Aga m achụpụkwa unu n’ihu m, dịka m chụpụrụ ụmụnne unu niile, ọbụna mkpụrụ niile nke Ifrem.’”

“Onyenwe anyị emeela ka e guzobe n’etiti anyị ụlọọrụ ndị dị oke mkpa, a ga-elekọta ha, ọ bụghị dịka e si elekọta ụlọọrụ nke ụwa, kama dịka usoro Chineke si dị. A ga-elekọta ha n’anya nke lekwasịrị naanị n’ebube Ya, ka n’ụzọ niile e wee zọpụta mkpụrụ obi ndị na-ala n’iyi. N’ebe ndị nke Chineke nọ, akaebe nile nke Mmụọ abịawo, ma ọtụtụ emebeghị ntị n’ịba mba, ịdọ aka ná ntị, na ndụmọdụ.”

“‘Nụanụ ugbu a nke a, unu ndị mmadụ nzuzu, ndị na-enweghị nghọta; ndị nwere anya ma ha adịghị ahụ ụzọ; ndị nwere ntị ma ha adịghị anụ ihe: ọ̀ bụ na unu agaghị atụ egwu m? ka Onyenwe anyị kwuru; ọ̀ bụ na unu agaghị ama jijiji n’ihu m, bụ́ onye tọrọ ájá ka ọ bụrụ ókè osimiri site n’iwu ebighị ebi, ka ọ ghara ịgafe ya: ma ọ bụ ezie na ebili mmiri ya na-agba oké ọgbaaghara, ha apụghị imeri; ọ bụ ezie na ha na-ada mkpu, ma ha apụghị ịgafe ya? Ma ndị a bụ ndị obi ha na-enupụ isi ma na-ajụ isi; ha enupụla isi, ha alakwara. Ha adịghịkwa asị n’obi ha, Ka anyị tụọ egwu Onyenwe anyị Chineke anyị ugbu a, onye na-enye mmiri ozuzo, ma nke mbụ ma nke ikpeazụ, n’oge ya: ọ na-edobere anyị izu ndị a kara aka nke owuwe ihe ubi. Ajọ omume unu emeela ka ihe ndị a pụọ, mmehie unu ewepụtakwala ezi ihe n’ebe unu nọ.... Ha anaghị ekpe ikpe okwu, okwu nke nwa na-enweghị nna, ma ha na-eme nke ọma; ha adịghịkwa ekpe ikpe ruuru ndị nọ ná mkpa. Ọ̀ bụ na agaghị m ahụta ihe ndị a? ka Onyenwe anyị kwuru; ọ̀ bụ na mkpụrụ obi m agaghị abọ ọbọ n’ahụ mba dị otu a?’”

“Ọ̀ ga-eme ka Onye-nwe-anyị kwuo, ‘Ekpela ekpere maka ndị a, ewelikwala iti mkpu ma ọ bụ arịrịọ n’ihi ha, emekwala arịrịọ nnọchi n’ihu m: n’ihi na agaghị m anụ gị’? ‘N’ihi ya, e gbochila mmiri ozuzo, ọ dịghịkwa mmiri ozuzo ikpeazụ.... Ị̀ gaghị esi n’oge a tie m mkpu, Nna m, gị bụ onye ndu nke nwata m?’” Review and Herald, Ọgọst 1, 1893.