Nnwale ime omega nke nkume-isi nke na-esochi nnwale mpụga alpha nke ntọala nke 2024, chọrọ nkọwa nke “ụlọ nkwakọba ihe,” na nke “nri” a na-edebe n’ụlọ nkwakọba ihe ahụ. Nnwale ahụ bụ nke amụma, ma nwee akara eziokwu ime na mpụga. Ọ̀ bụ ihe ịchọ mma ndị ahụ bụ ndị fọdụrụnụ nke James White, ka ha bụ eziokwu nke Okwu Chineke? Ha bụ ha abụọ.
Na 9/11, a kpọrọ ndị nke Chineke ka ha rie obere akwụkwọ ahụ ma laghachi n’ụzọ ochie nke Jeremaya, ebe a tọrọ ntọala ahụ n’oge ahụ. Na 9/11, a hụrụ na mgbe e kwuru Jọn, n’Isi nke iri na otu nke Mkpughe, ka ọ tụọ, e kwuru ka ọ tụọ ihe abụọ. E kwuru ka ọ tụọ ma ụlọ nsọ ahụ, ma ndị na-efe ofufe nọ n’ime ya. E kwuru ka ọ hapụ ogige ahụ nke afọ 1,260 nke ndị mba ọzọ ji azọda ebe nsọ na ìgwè ndị agha. Ebe nsọ ahụ na ìgwè ndị agha ahụ bụ ụlọ nsọ ahụ na ndị na-efe ofufe nọ n’ime ya.
N’afọ 2023, otu mmụọ ozi ahụ nke rịdatara na 9/11 rịdatakwara ọzọ, na-emeghe akara ozi nke Mkpu Etiti Abalị, ma mgbe ahụ n’afọ 2024 ule ntọala mpụga ahụ gbasara ma ihe nnọchianya nke Rom ka na-eguzobe ọhụ ahụ dịka o mere n’ebe ndị Millerite nọ.
“Windo” ndị ahụ e meghere nke eluigwe na-egosi ọbịbịa nke ule omega dị n’ime nke ụlọ nsọ na òkù ahụ a kpọrọ ka a “laghachi.” Ule ahụ chọrọ ka a mata akara abụọ. Mgbe mmụọ ozi nke atọ bịara n’afọ 1844, ma mesịa kwa ọzọ n’ụbọchị 9/11, a gwara Jọn ka o tụọ ụlọ nsọ na ndị na-efe ofufe nọ n’ime ya, si otu a na-akọwapụta ọrụ amụma nke ịtụ ụlọ nsọ na ndị na-efe ofufe n’afọ 2023. Malakaị na-ebuli ajụjụ banyere ihe bụ “ụlọ nkwakọba,” na ihe bụ “nri?” Ajụjụ ndị a otu a nrọ Miller ga-abụ, gịnị bụ “igbe,” na gịnị bụ “ọla ndị dị oké ọnụ ahịa.”
Nrọ Miller na-akọwapụta windo ndị mepere emepe nke eluigwe dịka ebe e si ebuli nzukọ ahụ na-emeri emeri dị na Mkpughe iri na itoolu elu, ka e were uwe ọcha dị ọcha kpuchie ya ka ọ na-agba n’elu ịnyịnya ọcha nke agha Onyenwe ndị agha. Windo ndị ahụ mepere emepe bụ ebe a na-awụsa ngọzi ma ọ bụ ọbụbụ ọnụ nke Malakaị. Windo mepere emepe nke Miller bụ ebe a na-ewepụ ihe mkpofu ma na-achịkọtakwa ọla dị oké ọnụ ahịa n’ime igbe ha.
Ntụaka mbụ a kpọrọ gbasara windo nke eluigwe dị n’akụkọ Noa, ma mgbe e meghere windo ndị ahụ, mmiri ozuzo zoro ụbọchị iri anọ na abalị iri anọ. Mgbe e meghere windo ndị ahụ, mkpụrụobi asatọ nọ n’ime ụgbọ ahụ. Baptizim n’Oké Osimiri Uhie butere afọ iri anọ nke ịkpafụ n’ọzara ruo mgbe a gafere Jọdan. Mgbe e mesịrị baptizim Kraịst n’otu ebe ahụ kpọmkwem, a chụpụrụ Ya n’ọzara ụbọchị iri anọ. Mgbe e mere ka O si n’ọnwụ bilie, dịka e gosipụtara ya n’ụdị site na baptizim Ya, Ọ kuziri ndị na-eso ụzọ Ya ụbọchị iri anọ tupu Ọ arịgoro n’eluigwe.
Mgbe nzukọ ahụ gbanwere site na nzukọ na-alụ agha gaa na nzukọ na-emeri emeri, eze Devid dị afọ iri atọ ga-achị afọ iri anọ. A na-anọchi anya nzukọ na-emeri emeri site n’amụma, onye nchụàjà na eze. Amụma ahụ nke dị afọ iri atọ mgbe ọ malitere ozi ya nke afọ iri abụọ na abụọ bụ Ezikiel, o wee malite ozi ahụ mgbe e meghere eluigwe.
Ma o wee ruo, n’afọ nke iri atọ, n’ọnwa nke anọ, n’ụbọchị nke ise nke ọnwa ahụ, mgbe m nọ n’etiti ndị a dọtara n’agha n’akụkụ osimiri Kebar, na eluigwe meghere emepe, m wee hụ ọhụ nke Chineke. Ezikiel 1:1.
Mgbe Josef gbara afọ iri atọ, ọ malitere ịchị dịka onye nchụàjà, e wee zute ya na ifufe ọwụwa anyanwụ nke Islam nke wetara nsogbu na-arịwanye elu nke nyere Ijipt, dragọn ahụ nke dina n’oké osimiri, ohere iwulite ọchịchị otu ụwa. N’etiti nsogbu ahụ, Josef chịkọbara nri ahụ n’ụlọ nkwakọba ihe.
N’ọnwa Julaị nke afọ 2023, a nụrụ olu n’ọzara, mgbe ahụ Ọdụm nke ebo Juda malitere ịkpọghe ozi nke Mkpu Etiti Abalị. N’afọ 2024, nnwale mpụga alfa nke ntọala kewapụrụ ìgwè mmadụ abụọ, usoro ịkpọghe ahụ wee nọgide na-aga n’ihu. Ugbu a n’afọ 2026, nnwale ime ụlọ nsọ omega nke ga-ekewakwa ọzọ ìgwè mmadụ abụọ eruola.
Izu nsọ ahụ nke Kraịst, dịka Onye-ozi nke Ọgbụgba-ndụ ahụ, kwadoro ọgbụgba-ndụ ahụ na ọtụtụ mmadụ, bụ ogige ahụ, na ebe nsọ ahụ. Ọktoba 22, 1844 ruo mgbe Maịkel guzoro elu (dịka O mere na njedebe nke izu nsọ ahụ mgbe a tụgburu Stivin nkume) bụ Ebe Nsọ Kachasị Nsọ. Ememme ndị nke oge opupu ihe ubi mezuru n’ime izu nsọ ahụ, ha bụkwa alfa nke ememme ndị ahụ; ememme ndị nke oge mgbụsị akwụkwọ, nke opi n’ụbọchị mbụ, ụbọchị nke Mkpuchị Mmehie n’ụbọchị nke iri, ma emesịa ememme ụlọikwuu site n’ụbọchị nke iri na ise ruo n’ụbọchị nke iri abụọ na abụọ, bụ omega nke ememme ndị ahụ.
“N’otu aka ahụkwa, a ghaghị imezu ụdị ihe ndị ahụ metụtara ọbịbịa nke abụọ n’oge ahụ e gosiri n’ozi ihe nnọchianya ahụ. N’okpuru usoro Mosis, ime ka ebe nsọ dị ọcha, ma ọ bụ Ụbọchị Ukwu nke Mkpuchi Mmehie, na-eme n’ụbọchị nke iri nke ọnwa ndị Juu nke asaa (Levitikọs 16:29–34), mgbe nnukwu onye nchụàjà, ebe o meworo mkpuchi mmehie n’ihi Izrel dum, ma si otu a wepụ mmehie ha n’ebe nsọ ahụ, pụta ma gọzie ndị mmadụ. Otu a ka e kwenyere na Kraịst, Onye Nnukwu Onye Nchụàjà anyị, ga-apụta ime ka ụwa dị ọcha site n’ibibi mmehie na ndị mmehie, ma gọzie ndị Ya na-eche Ya nche site n’anwụghị anwụ. Ụbọchị nke iri nke ọnwa nke asaa, Ụbọchị Ukwu nke Mkpuchi Mmehie, oge ime ka ebe nsọ dị ọcha, nke n’afọ 1844 dabara n’ụbọchị iri abụọ na abụọ nke Ọktoba, ka a lere anya dịka oge ọbịbịa nke Onyenwe anyị. Nke a kwekọrọ na ihe akaebe ndị a gosipụtarala na ụbọchị 2300 ahụ ga-agwụ n’oge mgbụsịakwụkwọ, ma nkwubi okwu ahụ yiri ihe a na-apụghị iguzogide aguzogide.”
“N’ilu nke Matiu 25, oge ichere na ụra sochiri ọbịbịa nke nwoke na-alụ nwaanyị. Nke a kwekọrọ n’ụzọ zuru ezu na arụmụka ndị a ka e gosipụtara ugbu a, ma site n’amụma ma site n’ihe nnọchianya. Ha wetara nkwenye siri ike banyere eziokwu ha; e wee kpọsaa ‘mkpu etiti abalị’ site n’ọnụ ọtụtụ puku ndị kwere ekwe.
“Dịka oke ebili mmiri nke osimiri, mmegharị ahụ gbasara n’ala ahụ dum. Site n’obodo ruo n’obodo, site n’obere ime obodo ruo n’obere ime obodo ọzọ, ruo kwa n’ebe ndị dịpụrụ adịpụ n’ime ime obodo, ọ gara, ruo mgbe ndị nke Chineke na-eche nche kpọtere nke ọma kpamkpam. Ịhụ okpukpe n’ụzọ na-enweghị isi lara n’iyi n’ihu nkwusa a dịka ntu oyi nke ụtụtụ na-apụ n’ihu anyanwụ na-ebili. Ndị kwere ekwe hụrụ ka e wepụrụ obi abụọ ha na mgbagwoju anya ha, olileanya na obi ike wee kpalite obi ha. Ọrụ ahụ enweghị oke mmekpa ahụ ndị ahụ a na-ahụ mgbe niile mgbe e nwere mkpalite mmadụ na-enweghị nduzi na-achịkwa nke okwu na Mmụọ nke Chineke. Ọ yiri, n’ụdị ya, oge ndị ahụ nke ịdị umeala n’obi na ịlaghachikwute Onyenwe anyị, nke n’etiti Izrel oge ochie na-esochi ozi nke ịdọ aka ná ntị sitere n’aka ndị ohu Ya. Ọ nwere njirimara ndị ahụ na-akọwapụta ọrụ Chineke n’oge niile. Ọṅụ nke ịma jijiji n’obi nke ukwuu dị ntakịrị; kama, e nwere nnyocha miri emi nke obi, nkwupụta mmehie, na ịhapụ ụwa. Ịkwadebe izute Onyenwe anyị bụ ibu dị n’obi mmụọ ndị nọ ná nnukwu ọgụ. E nwere ekpere na-adịgide adịgide na ido onwe ha nsọ nye Chineke n’enweghị ihe e zoro ezo.” The Great Controversy, 400.
Emere emume nke oge opupu ihe ubi mezuru n’izu nsọ ahụ, e wee wụsa mmiri ozuzo mbụ, ma ọ bụ nke alfa, n’oge Pentikọst; otu a ka ọ na-anọchi anya ịwụsa nke mmiri ozuzo ikpeazụ n’emume nke oge mgbụsị akwụkwọ. E depụtara emume ndị ahụ nke oge opupu ihe ubi na Levitikọs 23, amaokwu otu ruo iri abụọ na abụọ. Emume nke oge mgbụsị akwụkwọ dị n’amaokwu 23 ruo 44. Afọ 2300 na-eduru gị ruo na 1844. Amaokwu iri abụọ na abụọ maka emume nke oge opupu ihe ubi, na amaokwu iri abụọ na abụọ maka emume nke oge mgbụsị akwụkwọ. Ngụkọta abụọ nke iri abụọ na abụọ n’isi nke iri abụọ na atọ.
Emume opi bụ ịdọ aka ná ntị na ikpe ga-eme n’ime ụbọchị iri, emume ụlọikwuu bụkwa emume ọṅụ n’ihi mmehie ndị a gbagharara n’Ụbọchị Mkpuchi Mmehie. Ụbọchị Izuike na ụbọchị nke asatọ mgbe emume ahụ gasịrị na-anọchi anya izuike Sabbat nke puku afọ nke ụwa.
Ma, ndị m hụrụ n’anya, unu aghaghị ịghara ịma nke a otu ihe, na otu ụbọchị n’ebe Onye-nwe nọ dị ka otu puku afọ, na otu puku afọ dịkwa ka otu ụbọchị. 2 Pita 3:8.
Mmụọ-ozi mbụ kpọsara mmeghe nke ikpe ahụ, ma n’ogo amụma ahụ, 1798, nke bụ “oge ọgwụgwụ” nke Daniel, bụ mmezu nke ememme opi, ma n’August 11, 1840, ozi a kpughere emeghe nke mmụọ-ozi mbụ nke 1798, e nyere ya ike site na mmezu nke amụma banyere ahụhụ nke abụọ. Islam bụ akụkụ nke ịdọ aka ná ntị nke ememme opi, nke na-ekwupụta ụbọchị ikpe na-abịanụ.
N’ihi ndị dị njikere ịhụ, ememme mgbụsịakwụkwọ nke opi na ụlọikwuu na-anọchi anya ememme Alfa na Omega, ebe ikpe dị n’etiti ha. Ọ bụghị ihe mere na mberede ka a ji kọwaa ememme ndị a na Leviticus iri abụọ na atọ. Iri abụọ na atọ bụ akara nke mkpuchido mmehie. Ọ bụghị ihe mere na mberede na ememme mbụ dị n’ụbọchị mbụ nke ọnwa nke asaa nakwa na ememme ikpeazụ na-ejedebe n’ụbọchị nke iri abụọ na abụọ. Ememme opi bụ mkpụrụedemede mbụ nke mkpụrụedemede Hibru, ụbọchị Mkpuchido Mmehie bụ mkpụrụedemede etiti, ememme ụlọikwuu bụkwa mkpụrụedemede nke iri abụọ na abụọ nke mkpụrụedemede Hibru.
Isi nke iri abụọ na atọ, amaokwu nke 23 ruo 44 nke Levitikọs bụ amaokwu iri abụọ na abụọ etinyere n’ime “nhazi nke eziokwu.” Ụbọchị nke iri dị n’etiti na-akọwapụta ule, n’ihi na iri bụ ihe nnọchianya nke ule, ma Ụbọchị nke Mkpuchi Mmehie bụ ebe a na-edekọ ma na-edozi nnupụisi nke ndị furu efu, a na-anọchikwa nnupụisi ahụ anya site n’akwụkwọ ozi nke iri na atọ nke mkpụrụedemede Hibru. Akwụkwọ ozi dị n’etiti n’okwu Hibru nke pụtara eziokwu bụ nke iri na atọ, ọ na-adakọkwa na ụbọchị nke iri nke ọnwa nke asaa, ma dị ka akara ụzọ, ọ na-enwe njirimara amụma nke mkpụrụedemede Hibru ahụ na nke ụbọchị ahụ kpọmkwem. Iri gbakwunyere iri na atọ bụ iri abụọ na atọ. Iri asaa bụ ngụkọta nke 10 mụbara site na 7, ma ụbọchị nke iri nke ọnwa nke asaa na-adakọkwa na iri asaa, nke bụ ihe nnọchianya nke njedebe nke oge amara.
Mgbe ahụ Pita bịakwutere Ya, sị, Onyenweanyị, ugboro ole ka nwanne m ga-emehie megide m, m wee gbaghara ya? ruo ugboro asaa? Jisọs wee sị ya, Asịghị m gị, Ruo ugboro asaa: kama, Ruo iri ugboro asaa ugboro asaa. Matiu 18:21, 22.
E bepụrụ narị afọ anọ na iri itoolu maka Izrel oge ochie. E bepụrụ afọ ndị ahụ n’ime afọ puku abụọ na narị atọ, ma e gosipụtara ha dịka izu iri asaa; ya mere, Jizọs mere ka a mara na oke oge nnwale bụ narị afọ anọ na iri itoolu, nke e ji “izu iri asaa” nọchite anya ya n’ime Daniel isi nke itoolu.
E kpebiela izu iri asaa n’elu ndị gị na n’elu obodo nsọ gị, iji mechaa njehie ahụ, na ime ka mmehie kwụsị, na ime ka e mee mkpuchi mmehie, na iweta ezi omume ebighị ebi, na imechi ọhụụ na amụma, na ite Mmadụ Nsọ Kachasị Nsọ mmanụ. Daniel 9:24.
Okwu Hibru a sụgharịrị ịbụ “ebipụrụ” ka e ji naanị n’amaokwu a n’Agba Ochie, ọ pụtakwara “ekpebiela ma ọ bụ enyela iwu.” Ọ dị iche na okwu a na-ejikarị eme ihe nke a na-asụgharịkarị ịbụ “ebipụrụ,” nke dabere n’otú Abram si bee àjà ndị ahụ n’ụzọ mbụ nke ọgbụgba ndụ ahụ n’Jenesis iri na ise. E “kpebiela” ma “enyela iwu” na Izrel ga-enwe narị afọ anọ na iri itoolu nke oge nnwale, emesịa a ga-ebipụ ha dịka ndị ọgbụgba ndụ Chineke. “Ibibipụ” abụọ dị iche iche; otu nke na-anọchi anya oge ahụ dịka oge nnwale nke “ebipụrụ” n’ọnụọgụ ka ukwuu site n’ọnụọgụ iri asaa, ma mgbe “mmanya ọhụrụ” Joel “ebipụrụ” n’ọnụ ha, oge nnwale emechie. Iri asaa na-anọchi anya mmechi nke oge nnwale.
Emume mgbụsịakwụkwọ nwere nzọụkwụ atọ nke okwu Hibru a bụ “eziokwu.” Emume mgbụsịakwụkwọ ndị a na-amalite na Levitikọs 23:23, akara etiti nke Ụbọchị Mkpuchị Mmehie bụ ụbọchị nke iri na mkpụrụedemede nke iri na atọ, nke hà nhata na 23, emume Ụlọikwuu agwụkwa n’ụbọchị nke iri abụọ na abụọ, mgbe ahụ e nwekwara nnukwu Sabat nke na-eso emume ahụ, akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ agwụkwa na 23:44.
Livaịtikọs pụtara ọkwa nchụ-aja nke ndị Livaị. A na-anọchi anya ememme oge opupu ihe ubi n’isi nke 23:1–22, mgbe ahụ a na-anọchi anya ememme oge mgbụsị akwụkwọ n’isi nke 23:23–44. A na-anọchi anya ememme oge opupu ihe ubi site n’amaokwu iri abụọ na abụọ, mkpụrụedemede Hibru nwekwara mkpụrụedemede iri abụọ na abụọ. A na-egosipụtakwa ememme oge mgbụsị akwụkwọ n’amaokwu iri abụọ na abụọ. Ememme opi na-ekwupụta nso nke ikpe n’Ụbọchị Mkpuchi Mmehie. Mgbe ahụ ememme Ụlọikwuu na-adị ụbọchị asaa, nke na-agwụ n’ụbọchị nke iri abụọ na abụọ nke ọnwa nke asaa. Ụbọchị mbụ n’ime ụbọchị asaa ahụ bụ ụbọchị izu ike emume, dịka ụbọchị nke asatọ dịkwa, nke bụ ụbọchị na-eso ememme ụbọchị asaa ahụ. Ụbọchị mbụ na ụbọchị nke asatọ na-eme ka ụbọchị nke asatọ bụrụ akara nke nke asatọ nke sitere n’ihe asaa ahụ.
Gwa ụmụ Izrel okwu, sị, Ụbọchị nke iri na ise nke ọnwa nke asaa a ga-abụ Ememme Ụlọikwuu nye Onyenwe anyị ụbọchị asaa. N’ụbọchị mbụ ka a ga-enwe nzukọ dị nsọ: unu agaghị arụ ọrụ odibo ọbụla n’ime ya. Ụbọchị asaa ka unu ga-achụ àjà e ji ọkụ nye Onyenwe anyị: n’ụbọchị nke asatọ ka a ga-enwe nzukọ dị nsọ nye unu; unu ga-achụkwa àjà e ji ọkụ nye Onyenwe anyị: ọ bụ nzukọ dị ukwu; unu agaghị arụkwa ọrụ odibo ọbụla n’ime ya. … Ọzọkwa, n’ụbọchị nke iri na ise nke ọnwa nke asaa, mgbe unu chikọtara mkpụrụ ala ahụ, unu ga-eme ememme nye Onyenwe anyị ụbọchị asaa: n’ụbọchị mbụ ka ọ ga-abụ ụbọchị izuike, n’ụbọchị nke asatọkwa ka ọ ga-abụ ụbọchị izuike. Levitikọs 23:34–36, 39.
Ụbọchị izuike emume nke ụbọchị nke asatọ na-anọchi anya Ụbọchị Izuike nke puku afọ ahụ, nke na-eso emume Ụlọikwuu. A na-echeta ijegharị Izrel oge ochie n’ọzara ruo afọ iri anọ site n’ibi n’ụlọikwuu n’ụbọchị emume Ụlọikwuu ahụ, ọ bụghịkwa nanị na ọ na-anọchi anya ịwụsa mmiri ozuzo nke ikpeazụ, kama ọ na-anọchikwa anya oge nsogbu Jekọb, mgbe ndị mmụọ ozi duru ndị kwesịrị ntụkwasị obi nke Chineke banye n’ugwu nta na n’ugwu ukwu maka nchebe.
“N’oge nsogbu ahụ, anyị niile gbapụrụ n’obodo ukwu na n’obodo nta, ma ndị ajọ omume chụsoro anyị, ndị batara n’ụlọ ndị nsọ ji mma agha. Ha weliri mma agha ahụ igbu anyị, ma ọ gbajiri, daa bụrụkwa ihe na-enweghị ike dịka ahịhịa akọrọ. Mgbe ahụ anyị niile kpọkuru ehihie na abalị ka e wee napụta anyị, mkpu ahụ arịgokwa n’ihu Chineke. Anyanwụ pụtara, ọnwa akwụsịkwa ịga. Iyi mmiri dị iche iche kwụsịrị ịsọ. Ojii gbara ọchịchịrị, dị arọ, bilitere, wee dakọta ibe ha. Ma e nwere otu ebe doro anya nke ebube kwụsiri ike, ebe olu Chineke siri pụta dịka ụda ọtụtụ mmiri, nke mere ka eluigwe na ụwa maa jijiji. Eluigwe meghere ma mechie, ọ nọkwa n’ọgba aghara. Ugwu maa jijiji dịka ahịhịa amị n’ifufe, tụfuo nkume ndị tara atụ gbara gburugburu. Oké osimiri siri isi dịka ite dị n’ọkụ, tụfuo nkume n’elu ala. Ma dịka Chineke kwuru ụbọchị na awa ọbịbịa Jizọs, nyefee kwa ọgbụgba ndụ ebighị ebi nye ndị Ya, Ọ kwuru otu ahịrịokwu, wee kwụsị ntakịrị, ebe okwu ndị ahụ na-agagharị n’ụwa dum. Izrel nke Chineke guzoro, anya ha niile lekwasịrị n’elu, na-ege okwu ndị ahụ ntị dịka ha si n’ọnụ Jehova pụta, na-agagharịkwa n’ụwa dịka mkpọ ụda égbè eluigwe kacha ike. Ọ dị nnọọ egwu ma dịkwa nsọ nke ukwuu. Ná njedebe nke ahịrịokwu ọ bụla, ndị nsọ tiri mkpu, Ebube! Hallelujah! Ebube Chineke mere ka ihu ha mụọ ìhè; ha wee na-enwu site n’ebube ahụ dịka ihu Mosis siri mee mgbe o si na Saịnaị rịdata. Ndị ajọ omume enweghị ike ile ha anya n’ihi ebube ahụ. Ma mgbe a kpọsara ngọzi na-adịghị agwụ agwụ n’elu ndị ahụ sụrụ Chineke nsọpụrụ site n’idebe ụbọchị izu ike Ya ka ọ bụrụ nke dị nsọ, e nwere nnukwu iti mkpu mmeri megide Anụ Ọhịa ahụ, nakwa megide Onyinyo ya.”
“Mgbe ahụ ka jubili malitere, mgbe ala ahụ ga-ezu ike.” Review and Herald, July 21, 1851.
Jisọs na-alọghachi, ụwa wee zuo ike otu puku afọ, dịka e si gosi ya n’onyinyo site n’izu ike nke afọ nke asaa nke ala na jubili. N’amaokwu nke atọ nke Levitikọs iri abụọ na atọ, e ji izu ike nke ụbọchị nke asaa maka mmadụ kọwaa dị ka mmeghe nke isiokwu ahụ nke na-ejedebe na nke asatọ, ya bụ nke dị n’ime asaa ahụ, ma na-anọchi anya izu ike nke afọ nke asaa maka izu ike nke ala.
Onyenweanyị gwara Mozis okwu, sị, Gwa ụmụ Izrel okwu, sị ha, Banyere emume nile nke Onyenweanyị, nke unu ga-akpọsa ịbụ nzukọ dị nsọ, ndị a kwa bụ emume m. Ụbọchị isii ka a ga-arụ ọrụ: ma ụbọchị nke asaa bụ sabbat nke izuike, nzukọ dị nsọ; unu agaghị arụ ọrụ ọbụla n’ime ya: ọ bụ sabbat nke Onyenweanyị n’ebe obibi unu nile. Levitikọs 23:1–3.
Alfa nke isi nke iri abụọ na atọ bụ Ụbọchị Izu Ike nke ụbọchị nke asaa, ma omega nke isi ahụ bụ puku afọ nke ụwa ịbụ efu, nke e gosipụtara n’ụdị ya site n’Ụbọchị Izu Ike nke afọ nke asaa maka ala na jubili. Alfa nke isi ahụ bụ emume oriri nke oge opupu ihe ubi ndị na-amalite site n’Ụbọchị Izu Ike nke ụbọchị nke asaa ma kwụsị na amaokwu nke iri abụọ na abụọ; ebe omega nke isi ahụ na-ejedebe n’ụbọchị nke iri abụọ na abụọ nke ọnwa nke asaa, nke Ụbọchị Izu Ike emume nke ụbọchị nke asatọ na-esote, nke na-anọchi anya Ụbọchị Izu Ike nke afọ nke asaa maka ala.
Amaokwu nke mbụ ruo nke iri abụọ na abụọ na-anọchi anya ọrụ Kraịst dịka Nnukwu Onye Nchụàjà nke Eluigwe n’ebe nsọ; amaokwu nke iri abụọ na atọ ruo nke iri anọ na anọ na-anọchi anya ọrụ Ya n’Ebe Kachasị Nsọ. Levitikọs bụ ihe nnọchianya nke ndị nchụàjà, ọ na-anọchikwa ozi nchụàjà ukwu nke Kraịst. Sabat alfa nke ụbọchị nke asaa na-alaghachi azụ ruo n’okike, Sabat omega nke afọ nke asaa na-agbatịkwa ruo n’Ụwa e mere ka ọ dị ọhụrụ. Levitikọs iri abụọ na atọ, n’akụkọ ihe mere eme, na-agụnye oge site n’okike ruo n’ịmepụta ọzọ.
Ọṅụ ma ọ bụ ihere nke ozi amụma bụ ihe nnọchianya nke ndị nwere ozi nke Mkpu Etiti Abalị ma ọ bụ ihe ụgha dochiri ya. Ruo mgbe e tinyere eziokwu a n’akụkọ ahụ, a na-atụfu isi okwu ahụ nke na-amụpụta ihere ahụ. Ndị nwere mmanụ ezi-okwu agaghị efunahụ isi okwu a. A na-anọchi ọṅụ anya site n’aka ndị e wepụrụ mmehie ha, a na-egosikwa ha site n’aka ndị na-eme emume Ụlọikwuu Nsọ.
Okwu ahụ wee ghọọ anụ ahụ, biri kwa n’etiti anyị, (anyị wee hụ ebube Ya, ebube dịka nke Ọkpara ahụ Naanị Ya sitere n’aka Nna,) juputara n’amara na n’eziokwu. Jọn 1:14.
Okwu Grik a sụgharịrị dị ka “biri” pụtara “ịma ụlọikwuu.” Jisọs ghọrọ anụ arụ ma maa ụlọikwuu n’etiti anyị. O were ọdịdị mmadụ anyị, ụlọikwuu anyị, tent anyị, ụlọ ntu anyị, anụ arụ anyị. Pita kwuru ya n’ụzọ a:
Ee, echere m na ọ dị m mma, oge niile m nọ n’ụlọikwuu a, ịkpali unu site n’ichetara unu ihe ndị a; ebe m maara na n’oge na-adịghị anya m ga-eyipụ ụlọikwuu m a, dịka Onyenwe anyị Jisọs Kraịst si gosi m. 2 Pita 1:13, 14.
Pọl kwuru ya n’ụzọ a:
N’ihi na anyị maara na ọ bụrụ na a kwatuo ụlọ anyị nke ụwa a, bụ́ ụlọikwuu a, anyị nwere ụlọ sitere n’aka Chineke, ụlọ a na-ejighị aka mee, nke ebighị ebi n’eluigwe. N’ihi na n’ime nke a ka anyị na-asụ ude, na-agụsi agụụ ike ka e yikwasị anyị ụlọ anyị nke si n’eluigwe bịa: ma ọ bụrụ na, ebe e yikwasịrị anyị ya, a gaghị ahụ anyị ka anyị gba ọtọ. N’ihi na anyị ndị nọ n’ụlọikwuu a na-asụkwa ude, ebe ibu na-arọ anyị: ọ bụghị n’ihi na anyị chọrọ ka a yipụ anyị uwe, kama ka e yikwasị anyị ọzọ, ka ndụ wee loro ihe na-anwụ anwụ. 2 Ndị Kọrịnt 5:1–4.
Emume Ụlọikwuu ahụ bụ ihe nnọchianya nke ịkà akara nke puku otu narị na iri anọ na anọ, nke a na-emezu mgbe a meghere windo nke eluigwe. Mgbe e wepụrụ mmehie nke puku otu narị na iri anọ na anọ ahụ, a ga-awụsa Mmụọ Nsọ n’enweghị tụọ n’elu nzukọ mmeri ahụ. Ikpe agwụla n’ihe gbasara puku otu narị na iri anọ na anọ ahụ, ndị ahụ e kàrà akara na-apụkwa ikwusa oké mkpu nke mmụọ ozi nke atọ n’okpuru ike nke Mmụọ Nsọ, dịka e si nọchite ya anya n’Emume Ụlọikwuu ahụ.
Ahụ́ anyị bụ ụlọ nsọ, ma bụrụkwa ụlọikwuu, nke bụ tabanákụl. Ndị ahụ zukọtara na Jerusalem ime emume oriri ụlọikwuu, na-eme emume na a hichapụwo mmehie ha. E jiri Mozis wulite tabanákụl ahụ n’ọzara, ma n’ikpeazụ a na-eme emume oriri ụlọikwuu ahụ site n’ibi n’ụlọikwuu n’ọzara, n’ihi na Jisọs na-egosipụtakwa mgbe niile ọgwụgwụ site na mmalite.
Ya mere, ụmụnna dị nsọ, ndị so n’òkù nke eluigwe, tụleenụ Onyeozi na Nnukwu Onye-nchu-àjà nke nkwupụta okwukwe anyị, Kraịst Jisọs; Onye kwesịrị ntụkwasị obi nye Ya nke họpụtara ya, dịka Mosis kwa kwesịrị ntụkwasị obi n’ụlọ Ya nile. N’ihi na e gụrụ Nwoke a dịka Onye kwesiri otuto ka ukwuu karịa Mosis, ebe ọ bụ na onye wuru ụlọ nwere nsọpụrụ karịa ụlọ ahụ. N’ihi na ụlọ ọ bụla bụ mmadụ na-ewu ya; ma Onye wuru ihe niile bụ Chineke. Ma Mosis n’ezie kwesịrị ntụkwasị obi n’ụlọ Ya nile, dịka odibo, ịbụ àmà banyere ihe ndị a ga-ekwu mgbe e mesịrị; ma Kraịst dịka Ọkpara n’elu ụlọ nke ya; ụlọ Ya ka anyị bụ, ma ọ bụrụ na anyị ejidesie ntụkwasị obi na ịṅụrị ọṅụ nke olileanya ahụ ike ruo ọgwụgwụ. Ndị Hibru 3:1–6.
Mozis bụ ohu kwesị ntụkwasị obi nke Chineke jiri wuo ụlọikwuu nsọ ahụ, ma Kraịst, dịka Onye-isi Nchụàjà na Onye-ozi, nwere nsọpụrụ karịrị nke ohu ahụ, bụ́ Mozis. Ụlọ ọ bụla—site n’ụlọikwuu nsọ Mozis, ruo n’ụlọ nsọ Solomon, ruo n’ụlọ nsọ Herọd nke e mezigharịrị n’ime afọ iri anọ na isii, ụlọ nsọ mmadụ nke nwere kromosom iri anọ na isii ya, na ụlọ nsọ Millerite nke 1798 ruo 1844—bụ nke Chineke wuru ha niile. N’ahịrị amụma nke ngosipụta dị iche iche nke ụlọ nsọ, nke ga-amalite n’Ubi Iden, emesịa, mgbe mmehie batara, n’ọnụ ụzọ ámá nke Ubi ahụ, emesịa kwa, mgbe iju mmiri gasịrị, n’ebe ịchụàjà dị iche iche ruo n’oge Mozis; akara ụzọ atọ bụ isi bụ Mozis, Kraịst, na ndị narị puku otu narị na iri anọ na anọ ahụ.
Mosis na Kraịst na-anọchi anya alfa na omega nke Izrel oge ochie, ma ọnụ ha na-anọchi anya njikọta nke mmadụ na ịdị-nsọ Chineke, nke otu narị na puku iri anọ na anọ na-anọchikwa anya ya. N’oge ọbịbịa nke mmụọ-ozi nke atọ, n’Akwụkwọ Mkpughe isi nke iri na otu, a gwara Jọn ka ọ tụọ ụlọ nsọ ahụ, ma n’oge ọbịbịa nke otu mmụọ-ozi ahụ ahụ na 9/11, a gwakwara Jọn ọzọ ka ọ tụọ ụlọ nsọ ahụ. N’ihe abụọ ahụ, a gwara ya ka ọ hapụ ogige ime ụlọ nsọ nke ụbọchị 1,260. N’afọ 2023, otu mmụọ-ozi ahụ bịakwara, ma a na-akpọ ndị Chineke ugbu a ka ha tụọ ụlọ nsọ ahụ. Ụbọchị 1,260 ahụ, ma ọ bụ ụbọchị atọ na ọkara, kwụsịrị n’afọ 2023, ma site n’oge ahụ ruo kpọmkwem tupu iwu Sọnde ahụ, a ga-ebuli ụlọ nsọ ahụ elu. Afọ 2024 kara akara ntọala ya, ma ọ hụrụ nnupụisi ahụ ka e gosipụtara ya dịka otu nke “lelịrị ụbọchị nke obere ihe,” na-emegide njirimara Miller nyere banyere ihe nnọchianya ahụ nke na-eguzobe ọhụụ ahụ.
Ọzọ, okwu nke Onyenwe anyị bịakwutere m, sị, Aka Zerubabel atụkwasịwo ntọala ụlọ a; aka ya kwa ga-emechakwa ya; ị ga-amakwa na Onyenwe ndị agha ezitere m unu. N’ihi na ònye ledara ụbọchị nke obere ihe anya? n’ihi na ha ga-aṅụrị ọṅụ, ha ga-ahụkwa nkume ịtụ plọm n’aka Zerubabel, ya na asaa ahụ; ha bụ anya nke Onyenwe anyị, ndị na-agagharị ije n’ebe nile n’ụwa dum. Zekaraya 4:8–10.
Ịjụ nkwupụta Miller na ọ bụ Rom ka na-eme ka ọhụụ ahụ guzosie ike, bụ ịjụ ntọala, ọ bụkwa “ilelị ụbọchị nke ihe nta.” Mmegharị Millerite bụ mmegharị alpha nke ozi mmụọ ozi mbụ na nke abụọ, mmegharị nke ndị otu puku narị anọ na iri anọ na anọ ahụ bụkwa mmegharị omega nke ozi mmụọ ozi nke atọ. Ọ dị ike karịa alpha ugboro iri abụọ na abụọ. N’echiche amụma a, ntọala nke mmegharị Millerite bụ “ụbọchị nke ihe nta.” Ilelị eziokwu ntọala ọ bụla e gosiri n’elu tebụl abụọ Habakkuk, bụ ọnwụ, n’ihi na ọhụụ ahụ e mere ka ọ guzosie ike na amaokwu nke iri na anọ nke Daniel iri na otu bụ otu ọhụụ ahụ Solomọn kọwara.
Ebe ọhụụ na-adịghị, ndị mmadụ na-ala n’iyi: ma onye na-edebe iwu, ngọzi dịrị ya. Ilu 29:18.
Ọhụhụ nkume-isi nke na-emecha ụlọ dị ebube, n’ihi na ọ na-egosi na nkume nkuku ntọala bụkwa nkume-isi nke na-emecha ụlọ, ma o nwere ike karịrị ya ugboro iri abụọ na abụọ. Nnwale ntọala alfa nke afọ 2024 bụ ozi nke ịkachi akara n’èzí nke ọgụgụ isi, ma nnwale ụlọ nsọ omega nke afọ 2026 bụ ozi nke ịkachi akara n’ime nke mmụọ. Otu na-achọpụta onyinyo na akara nke anụ ọhịa ahụ, nke ọzọkwa na-achọpụta onyinyo na akara nke Chineke. A na-anọchi anya nnwale ime omega ahụ site n’akara abụọ nke nrọ Miller, nke a ga-akọwapụta n’ọnọdụ nke ihe omume nke ụbọchị ikpeazụ. Gịnị bụ ụlọ nkwakọba? Kedu kwa ihe bụ anụ ahụ?
Anyị ga-aga n’ihu na ihe ndị a n’isiokwu na-esonụ.
Alụmdi na nwunye ndị Juu n’oge Jisọs na-apụta n’usoro nkebi atọ ndị bụ isi, nke a na-agbasakarị n’ime ọnwa ole na ole ma ọ bụ otu afọ. Nzọụkwụ mbụ bụ alụmdi na nwunye nke iwu kwadoro, nke a na-akpọ nkwa-alụmdi na nwunye, n’oge ahụ ka a na-eme ka alụmdi na nwunye guzosie ike n’iwu, ma agbamakwụkwọ nwanyị na nwoke ka na-anọ iche, ebe nwoke ahụ na-alaghachi n’ụlọ nna ya iji kwadebe ebe obibi maka nwunye ya. Nke a bụ ihe mere e ji kpọọ Meri, nwunye Josef, nwunye ya, ọbụna tupu ha ebikọ ọnụ. Ịbụ onye na-ekwesịghị ntụkwasị obi n’oge a ka a na-ewere dị ka ịkwa iko.
Oge ichere ahụ ejighị n'aka, ọ pụkwara ịbụ ụbọchị ole na ole, izu ole na ole, ma ọ bụ ọnwa ole na ole. Enweghị nkwekọrịta a bụ ihe dị mkpa n’ilu ahụ. Nna ahụ pụrụ ichere ruo otu afọ, iji kwado ịdị ọcha nke nwanyị a na-alụ ọhụrụ. Nwoke na-alụ ọhụrụ ekwughị kpọmkwem ụbọchị ma ọ bụ elekere ọ ga-alọghachi, n’ihi na ọ bụ mkpebi nna ya ikpebi oge ahụ; ya mere nwanyị a na-alụ ọhụrụ maara na agbamakwụkwọ ahụ na-abịa—ma ọ maghị mgbe ọ ga-abịa. Enweghị nkwekọrịta a bụ nke e bu n’uche, ma ruo mgbe nna ahụ nyere nwoke na-alụ ọhụrụ iwu ka ọ gaa kpọta nwanyị a na-alụ ọhụrụ ya, ihe niile metụtara ya nọgidere na-egbu oge.
Mgbe nna ya sịrị, “gaa kpọta nwunye gị,” nwoke ahụ na-alụ nwanyị ọhụrụ ga-abịa n’abalị, ya na ndị enyi ya, na-eti mkpu ma na-afụ opi. Nke a na-eme mgbe niile n’abalị iji zere ịga njem ogologo ụzọ n’okpomọkụ nke ehihie, nke pụrụ ịdị arọ n’ala Izrel. A na-achọ ọkụọkụ na mmanụ, n’ihi na ọkụ n’okporo ámá adịghị, ma ngagharị ahụ pụrụ ịdịru ọtụtụ awa. Okwu emume ahụ n’onwe ya n’alụmdi na nwunye ndị Hibru oge ochie, nke a na-ekwupụta n’oge ngagharị ahụ, bụ, “Lee, nwoke na-alụ nwanyị ọhụrụ na-abịa!”
Ụmụ agbọghọ na-amaghị nwoke (ndị na-eso nwanyị a na-alụ ọhụrụ) nọ n’ilu ahụ abụghị ndị inyom a họpụtara n’amaghị ama; ha bụ ndị na-eje ozi nye nwanyị a na-alụ ọhụrụ, na-echekọrọ ya, ndị a tụrụ anya na ha ga-esonye n’usoro ngagharị ahụ, ma bụrụkwa ndị ọrụ ha bụ ịdị njikere n’oge ọbụla na iburu mmanụ nke ha iji mee ka ụzọ ruo n’ụlọ nwoke a na-alụ ọhụrụ nwee ìhè. Ọkụ ndị ahụ na-ere ngwa ngwa, ya mere ọ dị mkpa iburu mmanụ ọzọ, ma ọ bụrụ na njem ahụ adị ogologo. E nweghị ịkekọrịta mmanụ n’ọha.
Nchegbu a bụ ihe nkịtị n’emume njem na alụmdi na nwunye oge ochie, ọ bụghịkwa nsogbu n’omenala ha. A na-atụ anya igbu oge, ịrahụ ụra bụkwa ihe nkịtị. Ihe dị iche abụghị n’ịrahụ ụra, kama ọ dị n’nkwadebe, ọ bụghị n’ịnọ na nche. Ụmụ agbọghọ-amaghị-ama ahụ echebeghị onwe ha maka igbu oge dịka ndị maara ihe mere. Onye ọ bụla ga-arahụ ụra n’ihi na oge sitere n’ịgba akwụkwọ n’iwu ruo n’imezu alụmdi na nwunye pụrụ iru otu afọ.
Ozugboe emume ahụ rutere n’ụlọ nwoke-alụ-nwunye, oriri agbamakwụkwọ ahụ malitere, e wee mechie ụzọ ahụ kpamkpam, a naghịkwa anabata ndị bịara n’azụ oge. Nke a abụghị obi ọjọọ—ọ bụ omenala, n’ihi na onye ọ bụla kụrụ aka n’ụzọ e mechichara ya emechaa pụtara na ọ bụghị akụkụ nke ozugboe emume ahụ.
Jisọs adịghị ewebata onyinyo ọhụrụ, ọ dịghịkwa nye nkọwa ọ bụla banyere ilu a dị ka Ọ na-emekarị ọtụtụ mgbe. Ọ dịghị mkpa ka Ọ nye nkọwa, n’ihi na ndị na-ege Ya ntị ghọtara nke ọma nkọwa omenala ndị a nile. Jisọs na-akọwa alụmdi na nwunye nkịtị nke ndị Ọwụwa Anyanwụ, ọ bụghị ihe atụ a kpochapụrụ n’eziokwu.
A na-akwado nkọwa ndị a n’uju site n’akaebe Hibru, nakwa site n’aka ndị odeakụkọ ihe mere eme nke oge Rom na Gris.
Mishnah (narị afọ nke abụọ AD, ma na-echekwa omenala nke oge Ụlọ Nsọ tupu afọ 70 AD)
Talmud (nchịkọta e mere n’oge e mesịrị, ma na-ehota omume e jiri eme ihe n’oge mbụ)
Josefus (onye na-ede akụkọ ihe mere eme ndị Juu nke narị afọ mbụ)
Liturgy alụmdi na nwunye nke ndị Rabai na mkparịta ụka iwu ha
Ndị Grik na ndị Rom bụ ndị na-ekiri Judia
Josephus enyeghị “ntuziaka agbamakwụkwọ” a haziri nke ọma, ma nkọwa iwu na omenala ndị ọ na-ewere dị ka ihe a maara nke ọma kwekọrọ kpamkpam na nkọwa ndị dị na Mishnah/Talmud. Mishnah bụ isi iyi kachasị mkpa.
Ilu a metụrụ onye Juu nke narị afọ mbụ n’obi nke ukwuu, n’ihi na ọ dịghị ihe ọ bụla dị na Matiu 25 chọrọ nkọwa. Ọbịbịa n’etiti abalị bụ ihe a na-ahụkarị, oriọna na mmanụ bụ ihe ndị dị mkpa nke doro anya, a tụrụkwa anya igbu oge n’etiti njikọ aka alụmdi na nwunye nke iwu kwadoro na njem ahụ n’etiti abalị, ma imechi ụzọ bụkwa usoro e ji arụ ọrụ nke a na-emebu! Ụmụ agbọghọ-amaghị nwoke ndị a jụrụ ibata mere ihere, ma n’ebe ndị Juu nke oge Jizọs nọ, ihere nke nwa agbọghọ-amaghị nwoke nzuzu ahụ bụ ihe o kwesịrị kpamkpam. Ebe ha maara emume ahụ nke ọma, ndị na-ege Jizọs ntị agaghị enwe ọmịiko ọ bụla n’ebe ụmụ agbọghọ-amaghị nwoke nzuzu ahụ nọ, n’ihi na onye ọ bụla maara na ịdị njikere bụ ọrụ dị mkpa a na-apụghị izere ezere nke nwa agbọghọ-amaghị nwoke ọ bụla a kpọrọ ka ọ sonyere n’usoro njem ahụ. Eziokwu ndị a doro anya nke ukwuu n’ebe ndị Juu ahụ nọ nke mere na Jizọs enweghị mkpa inye nkọwa ọ bụla banyere ilu ahụ.