Akwụkwọ Jọel na Ụka Seventh-day Adventist nke Laodisia — Nọmba Iri Anọ na Ise

Livaịtikọs isi iri abụọ na atọ na-akọwapụta ule atọ n’ime oge Pentikọst nke ndị narị puku na iri anọ na anọ ahụ. Ijikọ ụbọchị mbụ nke emume Ụlọikwuu na ụbọchị Pentikọst, ma mesịa ijikọ ụbọchị iri anọ ahụ Kraịst ji kuziere ndị na-eso ụzọ Ya ihu na ihu tupu nrịgo Ya eluigwe na ụbọchị mkpụrụ mbu, na-emepụta nhazi zuru ezu nke na-anọchite ozi ndị mmụọ ozi atọ ahụ.

Mgbe a na-etinye “ọnwụ, ili ozu na mbilite n’ọnwụ” n’ọrụ dị ka otu akara amụma nke nwere nzọụkwụ atọ; dịka e si anọchi ya anya n’ime baptizim nke Kraịst, anyị na-ahụ na ụbọchị ise mgbe mbilite n’ọnwụ gasịrị, n’ụbọchị mkpụrụ mbu, njedebe nke oriri achịcha na-ekoghị eko nke ụbọchị asaa na-abịa dịka nzukọ nsọ. Ya mere, na mbilite n’ọnwụ nke Kraịst, nke kwekọrọ n’àjà mkpụrụ mbu, oge ụbọchị ise na-esote.

Ná njedebe nke owuwu a nke e kere site n’ịtụnyere ụbọchị mbụ nke Ememme Ụlọikwuu na ụbọchị Pentikọst, e nwere akara ụzọ ọzọ nwere nzọụkwụ atọ, nke ụbọchị ise sokwa ya, nke na-eru ruo Pentikọst.

N’etiti “akara ụzọ nzọụkwụ atọ ndị ahụ, nke ụbọchị ise sochiri,” dị oge nke ụbọchị iri atọ. Mgbe anyị kwekọrọ ụbọchị mbụ nke emume Ụlọikwuu na ụbọchị Pentikọst, anyị na-aghọta na ụbọchị ise tupu emume Ụlọikwuu bụ Ụbọchị Mkpuchi Mmehie. Ụbọchị iri tupu Ụbọchị Mkpuchi Mmehie bụ emume Opi. Ụbọchị iri anọ Kraịst ji akụzi ihu na ihu mgbe mbilite n’ọnwụ Ya gasịrị n’ụbọchị mkpụrụ mbu, kwekọrọ na ụbọchị ise mgbe emume Opi gasịrị, na ụbọchị ise tupu Ụbọchị Mkpuchi Mmehie.

Akara ụzọ atọ nke ‘ọnwụ Ya, olili Ya, na mbilite n’ọnwụ Ya,’ nke ụbọchị ise na-esote ruo na njedebe nke Emume Achịcha na-ekoghị eko, ka a na-emegharịkwa ọzọ ụbọchị iri atọ ka e mesịrị, mgbe akara ụzọ atọ nke ‘opi, ịrịgoro n’eluigwe, na ikpe,’ pụtara, nke ụbọchị ise na-esokwa ruo Pentikọst. A na-akọwa akara ụzọ atọ nke mbido ahụ n’ụzọ dị mfe dịka otu akara ụzọ nwere nzọụkwụ atọ, n’ihi na e ji ozugbo mata ya dị otu a site na baptizim Kraịst, nke na-anọchi anya ‘ọnwụ Ya, olili Ya, na mbilite n’ọnwụ Ya.’ Baptizim ahụ bụ alfa nke oge nsọ ahụ nke ụbọchị 1,260, nke kwụsịrị na ‘ọnwụ Ya, olili Ya, na mbilite n’ọnwụ Ya,’ nke bụ omega nke ụbọchị 1,260 ahụ.

A ghaghị ịmata akara-ụzọ nzọụkwụ atọ dị na njedebe nke oge Pentikọst site n’itinye amụma n’ọrụ. N’ime ụbọchị iri ise nke oge Pentikọst, a na-ahụ otu usoro ahụ n’mbido na n’ọgwụgwụ. Dabere n’elu ụkpụrụ ahụ na Kraịst na-egosi mgbe niile njedebe site na mbido, anyị nwere ike ịmata emume opi, nke nrigo-elu na-eso, nke ụbọchị Mkpuchi Mmehie na-eso, nke ụbọchị ise na-eso, dịka otu “akara-ụzọ nzọụkwụ atọ nke ụbọchị ise na-eso.”

Anyị na-anwale kwa nzọụkwụ atọ a tụrụ aro site n’ụkpụrụ nduzi nke Akwụkwọ Nsọ gbasara njirimara nke nzọụkwụ atọ ahụ nke ọ bụla. A na-anọchi anya nzọụkwụ atọ ahụ ugboro ugboro n’Okwu Chineke. Ha bụ ndị mmụọ ozi atọ ahụ; ha bụ ogige n’èzí, ebe nsọ na Ebe Nsọ Kachasị Nsọ; ha bụ ọrụ nke Mmụọ Nsọ n’ikpe mmadụ ikpe banyere mmehie, ezi omume, na ikpe. Ịmata emume opi, nrịgo elu, na ụbọchị Mkpuchi Mmehie dị ka nzọụkwụ atọ ahụ chọrọ ka nke ọ bụla n’ime nzọụkwụ ndị ahụ kwekọọ na àmà Akwụkwọ Nsọ e guzobeworo.

Opìọ̀kpọ̀ bụ ozi ịdọ aka ná ntị, e jikọtara ya na mmụọ-ozi mbụ nke na-eti mkpu, sị, “tụọnụ Chineke egwu.” Nrigo Kraịst bụ ihe nnọchianya nke ebube ọbịbịa Ya nke Abụọ, n’ihi na okwu nke abụọ nke mmụọ-ozi mbụ ahụ bụ, “nyenụ Ya ebube.” Ụbọchị Mkpuchi Mmehie bụ ihe nnọchianya nke ikpe, okwu nke atọ nke mmụọ-ozi mbụ ahụ bụkwa, “oge ikpe Ya abịawo.” E nwere ụzọ dị iche iche e si amata na àgwà amụma nke nzọụkwụ atọ ahụ n’ihe ịrịba ama dị n’ọgwụgwụ oge Pentikọst na-anọchi anya nzọụkwụ atọ nke oziọma ebighị ebi ahụ, ebe a na “asachapụ ọtụtụ, mee ka ha dị ọcha, ma nwalee ha.”

Nke a dị otú a, unu pụrụ ịhụ na n’akara ụzọ mbụ nke nzọụkwụ atọ, a na-enye àjà mkpụrụ mbụ ọka barley, ma n’akara ụzọ ikpeazụ nke nzọụkwụ atọ, a na-enye àjà mkpụrụ mbụ ọka wheat. Unu nwekwara ike ịhụ na nzọụkwụ atọ alpha nke oge Pentikọst na-akọwa achịcha na-ekoghị eko, ma akara ụzọ omega nke nzọụkwụ atọ na-akọwa achịcha e tinyere eko. Unu pụrụkwa ịhụ ọbụna na n’akara ụzọ nzọụkwụ atọ nke mmalite ka e weliri Kraịst elu iji dọta mmadụ niile, nakwa na n’akara ụzọ nzọụkwụ atọ nke njedebe ka e weliri ọkọlọtọ nke otu narị puku iri anọ na anọ iji dọta ndị mba ọzọ.

Mmụọ-ozi nke mbụ na nke atọ bụ otu mmụọ-ozi ahụ n’ogo amụma, n’ihi na nke mbụ bụ mmalite—ma nke atọ bụ njedebe. Mmụọ-ozi mbụ nke alafa na-ekwusa mmeghe nke ikpe, ma mmụọ-ozi ikpeazụ nke omega na-ekwusa mmechi nke ikpe. E nyere ozi mmụọ-ozi mbụ ike site n’imezu nke Alakụba na Ọgọst 11, 1840, ma e nyere mmụọ-ozi nke atọ ike site n’imezu nke Alakụba na 9/11. Nwanyị White na-agwa anyị na ozi nke ma mmụọ-ozi mbụ ma nke atọ bụ ime ka ụwa nwee ìhè site n’ebube ya. Ndị akaebe ndị ọzọ dị ukwuu n’ọnụọgụ, ha na-enyekwa nkwado zuru ezu maka ịmata usoro oge Pentikọst dị ka e debere ya n’ime ụbọchị iri ise site na mbilite n’ọnwụ Kraịst ruo Pentikọst, ya na amaokwu iri abụọ na abụọ mbụ nke Levitikọs iri abụọ na atọ na amaokwu iri abụọ na abụọ ikpeazụ nke Levitikọs iri abụọ na atọ. N’etiti akara-ụzọ abụọ ahụ, nke bụ akara-ụzọ nke nzọụkwụ atọ nke ụbọchị ise sochiri, e nwere oge ụbọchị iri atọ nke na-anọchi anya mmụọ-ozi nke abụọ.

Akara mbụ nke “ụbọchị atọ nzọụkwụ sochiri ụbọchị ise” bụ mmụọ ozi mbụ, ụbọchị iri atọ ahụ bụ mmụọ ozi nke abụọ, ma akara nke abụọ nke “ụbọchị atọ nzọụkwụ sochiri ụbọchị ise” bụ mmụọ ozi nke atọ. Nzọụkwụ atọ ndị a na-ekpuchi oge Pentikọst dum ruo Pentikọst, nke n’oge ahụ na-akara mmalite nke ụbọchị asaa nke emume Ụlọikwuu, nke na-anọchite anya ịwụsa mmiri ozuzo ikpeazụ n’oge nsogbu iwu ụbọchị Sọnde, malite n’iwu ụbọchị Sọnde na United States ma na-aga n’ihu ruo mgbe Maịkel ga-ebili, oge nnwale mmadụ emechie. Nhazi ahụ bụ nke Chineke, ma ọ na-amụpụta ụfọdụ echiche dị oke njọ.

O doro anya na ihe ịrịba ama nke ụzọ nke “ọpịpị-ụda, nrịgo elu na ikpe” nọchiri anya bụ ule litmus na ule nke atọ. Ule nke atọ bụ mgbe niile ule litmus, ebe a na-egosipụta agwa, ma a naghị emepụta ya mgbe ọ bụla.

Mgbe akara-ụzọ nke oriri opi rutere, a na-akàrà agwa gị akara ruo mgbe ebighị ebi, a na-ebuli gị elu dịka ọkọlọtọ, a na-ehichapụkwa mmehie gị ruo mgbe ebighị ebi. Nzọụkwụ atọ ahụ na-anọchi anya akụkụ atọ nke ịkàrà akara ahụ. Ọbịbịa nke ozi nke Mkpu Etiti Abalị na-ekpughe ndị nwere mmanụ na ndị a na-ebuli elu dịka ọkọlọtọ ka a na-ewepụ mmehie ha. Ozi ahụ, ọrụ ahụ na akara ahụ bụcha otu akara-ụzọ. Ọ bụ akara-ụzọ “nke na-eweta mkpụrụobi ihu na ihu na ọnwụ” n’ihi “ọdachi a na-atụghị anya ya.” Opi nke Alakụba na-anọchi anya “ọdachi a na-atụghị anya ya.” N’oge ahụ ka a na-ekwusa ozi a, “Lee, Nwoke Nwanyị na-abịa,” ụbọchị ise tupu iwu ụbọchị Ụka, ebe ozi ahụ na-agbanwe bụrụ mkpu ike nke mmụọ ozi nke atọ.

Nzọụkwụ atọ nke waymark ahụ bụ ihe ndị na-akọwapụta akụkụ nke ịpị akara na nke ibuli elu nke ndị otu narị puku iri anọ na anọ, obere oge tupu iwu ụbọchị Sọnde. O doro anya na ule nnwale nke “opi, nrigo, na ikpe” ka e gosipụtara site na nzukọ ogige Exeter. Ụbọchị ise dị n’etiti Ụbọchị Mkpuchi Mmehie na Pentikọst na-anọchi anya ụbọchị iri isii na isii dị n’etiti njedebe nke nzukọ ogige Exeter n’August 17 ruo October 22, 1844, mgbe ụzọ mechiri. Ụbọchị iri isii na isii ahụ nke akụkọ ihe mere eme nke ndị Miller na-egosi ụbọchị ikpeazụ, ma n’ihe a, ha na-egosi nkwusa nke ozi Mkpu Etiti Abalị site n’ọnụ narị puku iri anọ na anọ ahụ.

Ụbọchị ise ruo Pentikọst kwekọrọ na ụbọchị iri isii na isii nke ndị Millerite jiri kwusaa ozi nke Mkpu Etiti Abalị, nke e jikwa nbata mmeri nke Kraịst n’ime Jerusalem mee ihe nnọchianya ya. Nke mbụ n’ime nzọụkwụ atọ ahụ bụ emume opi, nke bụ opi nke asaa, ma ọ bụ ahụhụ nke atọ, ma ọ bụ Islam n’ụbọchị ikpeazụ, ma nbata mmeri nke Kraịst ka e buru ụzọ mee ka ịnyịnya ibu tọpụ.

N’ụzọ amụma, nke a na-egosi na ịtọhapụ nwa-ịnyịnya ibu ahụ na-akara mmalite nke nbata mmeri ahụ, nke bụ Mkpu Etiti Abalị. A ga-etinye amụma Akwụkwọ Nsọ n’ọrụ n’ụbọchị ikpeazụ n’alaeze nke isii nke amụma Akwụkwọ Nsọ—anụ ọhịa nke ụwa, United States. Alakụba ga-eti United States ihe, dịka o mere na 9/11, si otu a na-akara mmalite nke nkwusa nke Mkpu Etiti Abalị site n’iti ihe dị mkpa megide United States site n’aka Alakụba, na njedebe nke nkwusa nke Mkpu Etiti Abalị site n’ọzọ iti ihe ọzọ dị mkpa megide United States site n’aka Alakụba, n’ihi na Jizọs na-eji mmalite nke ihe atụpụta mgbe nile njedebe nke ihe ahụ.

Ozi Pentikọst bụ ozi mkpu ukwu ahụ, ma mkpu ukwu ahụ bụ nnọọ ịrị elu nke ozi Mkpu Etiti Abalị. N’akụkọ ihe mere eme nke ndị Mịlàraịt, Mkpu Etiti Abalị kwụsịrị mgbe emechiri ụzọ n’ụbọchị Ọktoba 22, 1844, ma ọ na-akwụsịkwa mgbe ụzọ mechiri emechi n’iwu ụbọchị Sọnde n’ụbọchị ikpeazụ. N’oge Pentikọst, Pita kwusara ozi Joel, ma Pentikọst bụ njedebe omega nke Mkpu Etiti Abalị, ya mere, mmalite alpha nke Mkpu Etiti Abalị, Pita ga-abụrịrịkwa, n’ihi mkpa amụma, na-eweta ozi Joel. N’oge Mkpu Etiti Abalị, Pita nọ n’Akwụkwọ Ọrụ Ndịozi isi nke abụọ, n’ime ụlọ elu ahụ n’elekere nke atọ, ma n’otu ụbọchị ahụ n’elekere nke itoolu ọ nọ n’ụlọ nsọ na-ekwusa ozi Joel.

Pita bụ ihe nnọchianya nke puku iri na anọ na narị anọ na iri anọ na anọ n’oge Pentikọst, nke bụ ọgwụgwụ nke Mkpu Etiti Abalị, ma ọ bụkwa ihe nnọchianya nke puku iri na anọ na narị anọ na iri anọ na anọ na mmalite nke Mkpu Etiti Abalị. Ịkpọchie akàrà na iwulite puku iri na anọ na narị anọ na iri anọ na anọ ahụ na-amalite site n’itọhapụ ịnyịnya ibu ahụ mgbe Alakụba na-akụ. Mgbe ndị Millerite hapụrụ nzukọ ogige Exeter, ha buru ozi ahụ dịka nnukwu ebili mmiri, ma n’ihe nnọchianya ha gosipụtara tupu oge eruo puku iri na anọ na narị anọ na iri anọ na anọ ndị ga-emeghachi ahụmahụ ahụ.

Ngwa a na-adịwanye njọ ma ọ bụrụ na ị ghọtara na Pita na-anọchite anya ndị ahụ na-ekwusa ozi Mkpu Etiti Abalị n’oge ule litmus na ule nke atọ nke oge Pentikọst. Awa nke atọ nke Pita na Pentikọst na-edobe ya n’ụlọ elu, ụlọ elu ahụ kwa bụkwa ụbọchị iri ahụ tupu Pentikọst. Ule nke abụọ nke oge Pentikọst bụ ule ụlọ nsọ nke ụbọchị iri atọ nke na-esochi ule ntọala ahụ. Ule nke abụọ nke ụlọ nsọ ahụ chọrọ ka ndị kwesịrị ntụkwasị obi site n’okwukwe banye n’Ebe Kachasị Nsọ ebe a na-ehichapụ mmehie ha, nakwa ebe ha na Kraịst na-anọdụ site n’okwukwe n’ebe dị n’eluigwe. Akwụkwọ Ọrụ Ndịozi na-eme ka anyị mara na Pita malitere okwuchukwu ya gbasara akwụkwọ Joel n’awa nke atọ n’ụlọ elu, emesịa n’awa nke itoolu ọ nọ n’ụlọ nsọ ahụ.

A kpọgidere Kraịst n’obe n’awa nke atọ, Ọ nwụkwara n’awa nke itoolu. Ọnwụ Ya, ili Ya na mbilite n’ọnwụ Ya bụ otu akara-ụzọ nke nwere nzọụkwụ atọ. Nzọụkwụ nke atọ ahụ, bụ ụbọchị mkpụrụ mbu, na-amalite ụbọchị iri ise ndị na-ejedebe na Pentikọst. N’alpha nke oge Pentikọst, awa nke atọ na nke itoolu na-anọchi anya ọdịiche doro anya, n’ihi na Kraịst dị ndụ n’awa nke atọ ma nwụọ n’awa nke itoolu. Pita nọ n’ụlọ elu n’awa nke atọ, ọ nọkwa n’ụlọ nsọ n’awa nke itoolu.

Oge Pentikọọst nke ụbọchị iri ise ndị nsọ n’oge Kraịst bụ oge amụma dị nsọ, nke jikọtara ozugbo na amụma nke afọ puku abụọ na narị atọ. Ọ jikọrọkwa nke pụrụ iche na izu ikpeazụ nke afọ narị anọ na iri itoolu e nyere mba ndị Juu n’ime Daniel itoolu. E kewara izu ahụ dị nsọ, mgbe Kraịst kwadoro ọgbụgba ndụ ahụ, n’oge abụọ hà nhata nke ụbọchị amụma 1,260. Obi izu ahụ bụ obe. Obe ahụ na-akọwapụta elekere nke atọ na nke itoolu, Pita mekwara otu ihe ahụ n’oge Pentikọọst. N’afọ 34, na njedebe nke otu izu ahụ dị nsọ, mgbe Kọrniliọs zitere ka e si na Sizaịa Maritima kpọọ Pita, ọ bụ elekere nke itoolu.

N’echi ya sochirinụ, Pita gara n’elu ụlọ kpee ekpere ihe dị ka elekere nke isii.

Oku a kpọrọ Pita ka ọ bịa Sisaeria bụ n’elekere nke itoolu, mgbe mmụọ ozi bịara ịgwa Kọniliọs okwu. Kọniliọs na-anọchi anya ụmụ Chineke ndị ọzọ a na-akpọ ka ha si na Babilọn pụta n’oge iwu Sọnde. Mmụọ ozi ahụ nke na-abịa n’oge iwu Sọnde bụ olu nke abụọ nke Mkpughe iri na asatọ, nke na-akpọ ndị ka nọ na Babilọn ka ha gbapụ. Pita bụ otu narị puku iri anọ na anọ, Kọniliọs kwa bụ ndị ọrụ elekere nke iri na otu, ndị e gosiri Pita dịka anụmanụ na-adịghị ọcha. Mmekọrịta dị n’etiti Pita na Kọniliọs bụ mmekọrịta nke Mkpughe asaa, ebe a na-akọwapụta otu narị puku iri anọ na anọ n’usoro mmekọrịta ha na oké ìgwè mmadụ ahụ. E nyere Pita iwu ugboro atọ ka o bilie, gbuo ma rie. Dịka otu narị puku iri anọ na anọ, oku sitere n’aka Kọniliọs bụ ebe e nyere ọkọlọtọ ahụ iwu ka o bilie.

Kọniliọs nọ na Sịzaria Maritima, nke a na-akpọkwa mgbe ụfọdụ Sịzaria dị n’akụkụ osimiri. Mkpughe iri na asaa na-eme ka anyị mara na “mmiri ahụ” “bụ ndị mmadụ, na ìgwè mmadụ dị iche iche, na mba dị iche iche, na asụsụ dị iche iche.” Mmiri ahụ bụ ndị nọ n’èzí nzukọ Chineke, ma n’akwụkwọ Mkpughe, dịka kwa n’ọhụ Pita banyere anụ ọhịa ndị na-adịghị ọcha, ọnụọgụ anọ na-anọchi anya ụwa dum. Anụ ọhịa anọ dị iche iche nọ n’ọhụ Pita, ha sikwa n’akwa ntụ ọcha rịdata, nke e jidere n’akụkụ anọ ya. A na-anọchikwakwa mmekọrịta Pita na Kọniliọs site n’aka Nọah na anụ ọhịa ndị banyere n’ụgbọ ahụ.

Pita nọ na Jopa, nke pụtara “na-enwu gbaa ma maa mma,” n’ihi na dịka ihe nnọchianya nke puku iri na anọ na puku anọ na anọ ahụ, Pita bụ ọkọlọtọ ahụ na-enwu gbaa ma maa mma nye ndị Jentaịl. N’elekere nke itoolu, ndị Jentaịl na-eteta gaa n’ebe ọkọlọtọ ahụ dị, nke Sister White kọwara dịka ụbọchị izu ike, iwu Chineke, ozi nke mmụọ ozi nke atọ, na ndị ozi ala ọzọ n’ụwa nile na-eburu ozi nke ụbọchị ikpeazụ. A kpọtere Kọniliọs gaa n’ebe ọkọlọtọ ahụ dị mgbe mmụọ ozi ahụ bịarutere n’elekere nke itoolu na Sizaịa n’akụkụ oké osimiri. Ozi ahụ n’oge iwu ụbọchị Sọnde nke Pentikọọst wee gawa n’ụwa—oké osimiri.

Ibulite ọkọlọtọ ahụ ka a na-anọchikwakwa anya dị ka ibulite ụlọ nke Onyenwe anyị n’elu ugwu dị iche iche, ma Pita nọ na-ekpe ekpere n’elu ụlọ nke obodo Jopa mara mma ma na-enwu ìhè, n’awa nke isii, kpọmkwem tupu iwu ụbọchị ụka nke awa nke itoolu. Mgbe e mechisịrị akara n’elu puku mmadụ narị otu na iri anọ na anọ ahụ, ọnọdụ nke nsogbu ahụ dị n’ime ụwa ga-adọta ụmụ Chineke ndị ọzọ ka nọ n’ime Babilọn ịchọ ìhè. A na-edu ha ka ha chọta Pita n’elu ụlọ ahụ n’obodo Jopa.

Pita nọkwara na Sizarịa Filipaị na Matiu iri na isii. Sizarịa Filipaị, nke dị n’ala mgbọrọgwụ Ugwu Hemọn, nwere otu aha ahụ dị ka Sizarịa nke dị n’akụkụ osimiri, ma ọdịiche pụtara ìhè dị n’etiti ha, n’ihi na otu obodo dị n’elu ala, ebe nke ọzọ dị n’elu oke osimiri. Mkpọgide Kraịst n’obe n’awa nke atọ na ọnwụ Ya n’awa nke itoolu na-egosi ọdịiche pụtara ìhè nke ndụ na ọnwụ. Pita n’awa nke atọ na nke itoolu nke Pentikost na-egosi ọdịiche pụtara ìhè site n’ụlọ elu ruo n’ụlọ nsọ. Sizarịa nke dị n’elu ala ma ọ bụ Sizarịa nke dị n’elu oke osimiri na-anọchi anya ọdịiche amụma dị mkpa nke awa nke atọ na nke itoolu, ma ọ dịghị ebe e zoro aka kpọmkwem n’awa nke atọ mgbe Pita nọ na Sizarịa Filipaị. N’elu àmà nke mmadụ abụọ ma ọ bụ mmadụ atọ ka a na-eme ka okwu guzosie ike, ma site n’awa nke atọ na nke itoolu nke obe, nakwa n’ụbọchị Pentikost, ihe atụ abụọ ahụ ka e ji otu onye nọchite anya ha, ma Kraịst dị ndụ ma ọ bụ n’ili, ma ọ bụ Pita n’ụlọ elu ma ọ bụ n’ụlọ nsọ.

Akaebe nke atọ nke awa nke atọ na nke itoolu n’ime Sesaria abụọ ahụ na-akọwapụta Pita dịka onye isi agwa n’ọnọdụ abụọ ahụ, dịka Kraịst dị na mmalite nke oge Pentikọst, na Pita nọkwa na njedebe nke otu oge ahụ. Agwa alfa nke awa nke atọ bụ otu ihe ahụ dị ka agwa omega nke awa nke itoolu, na-enye otu àmà na Sesaria Filipai bụ alfa nke Sesaria abụọ ahụ. Àmà nke abụọ bụ na aha obodo abụọ ahụ bụ otu, ya mere aha onye isi agwa ahụ na aha obodo ahụ bụ otu. Àmà nke atọ bụ ọdịiche dị n’etiti ala na osimiri. Mgbe Pita nọ na Sesaria Filipai, ọ bụ awa nke atọ. Nke a bụ ebe ozi ahụ na-adịwanye njọ karị.

Ọ ziri ezi ijikọta obodo abụọ nwere otu aha, nke ahụ ka anyị na-eme, ma anyị na-etinyekwa awa nke atọ na nke itoolu n’ọrụ a dabere n’akaebe Kraịst n’elu obe na nke Pita na Pentikọst. Site n’ịkpọkọta ahịrị atọ ahụ ọnụ—awa nke atọ na nke itoolu nke Kraịst, na awa nke atọ na nke itoolu nke Pita na Pentikọst—anyị na-eguzobe awa nke atọ na Sizeria Filipai. Otu ezi uche amụma ahụ ka a ga-etinye n’ọrụ n’ihe metụtara Kọniliọs n’awa nke itoolu, Pita n’awa nke isii, ma emesịa Pita na Sizeria Filipai n’awa nke atọ.

Pita nọ n’akara ụzọ atọ ahụ niile, Kọniliọs nọ n’oge awa nke isii na nke itoolu ya na Pita, ma ọ nọghị n’oge awa nke atọ na Sizaịa Filipi. E jikọtara ahịrị ahụ ọnụ n’ihi na nzọụkwụ ọ bụla bụ ma awa nke atọ, nke isii, na nke itoolu n’usoro, site na Sizaịa Filipi ruo Jopa ruo Sizaịa Maritima. Sizaịa abụọ ahụ nwere mgbọrọgwụ omenala ha jikọtara na Gris na Rom abụọ ahụ, ma ihe pụrụ iche nke Sizaịa Filipi bụ na ọ bụ ọdịdị anụ ahụ nke ikpere arụsị dị omimi, nke amamihe nzuzo jupụtara na ya, ebe Sizaịa dị n’akụkụ oke osimiri bụ etiti azụmahịa na nchịkwa, nke na-ejikọta omenala Gris na ọchịchị Rom. Sizaịa Filipi bụ akara nke churchcraft, Sizaịa Maritima bụrụkwa akara nke statecraft.

N’usoro si na Caesarea ruo Caesarea, Joppa bụ nzọụkwụ etiti n’ime nzọụkwụ atọ. A na-anọchi anya nzọụkwụ atọ ahụ site n’elekere nke atọ, nke isii, na nke itoolu. Caesarea nke dị n’akụkụ osimiri n’elekere nke itoolu bụ iwu Sọnde mgbe ozi-ọma na-agakwuru ndị mba ọzọ. Awa atọ tupu nke ahụ, n’elekere nke isii, Pita nọ na Joppa, obodo na-enwu gbaa ma na-amụcha. Awa atọ tupu nke ahụ, Pita nọ n’Emume Opì n’elekere nke atọ. Caesarea ruo Caesarea bụ oge nke Mkpu Etiti Abalị. Pita na-anọchi anya ndị ahụ na-ekwusa Mkpu Etiti Abalị site na mmalite ruo n’ọgwụgwụ, n’ihi na Jisọs na-eme ka mmalite kwekọọ na ọgwụgwụ mgbe niile. Mkpu Etiti Abalị na-amalite site n’ịtọpụ nwa-ịnyịnya ibu ahụ n’akara ụzọ nke Emume Opì, ebe Pita na-ekwusa ozi Joel.

Pita nọ n’ebe-akara ụzọ nzọụkwụ atọ nke emume opi ike, ya bụ, nrigo n’eluigwe, nke ikpe na-eso. N’ebe-akara ụzọ ahụ n’ime Matiu iri na isii, a welitere okwu banyere onye Kraịst bụ. A gbanwere aha Pita, Kraịst wee kwuo na ọ bụ n’elu Nkume a ka Ọ ga-ewu nzukọ Ya. Nkume ahụ e wuru ụlọ nsọ n’elu ya bụ ntọala, ma Pita n’Kesaria Filipi bụ ozi mmụọ ozi mbụ, nke bụ ozi ntọala. Mgbe Pita rutere n’nzọụkwụ na-esote, na Jopa, ọ rịgoro elu dịka Kraịst mere na njedebe nke ụbọchị iri anọ nke nkuzi ihu na ihu. Nrigo n’eluigwe bụkwa ihe yirịta obe ahụ, ọkọlọtọ kachasị mkpa nke akụkọ ihe mere eme nke nzọpụta; a na-ekewakwa obe ahụ ụzọ abụọ, ya na ndị ohi abụọ ahụ, ịdọkpụ ákwà mgbochi ahụ n’ime Ebe Kachasị Nsọ, ọchịchịrị ahụ, na awa ndị ahụ.

Na Jọpa, n’oge elekere nke isii, Pita nọ n’otu ebe nkewa amụma dị, n’etiti ndị furu efu na ndị a zọpụtara, n’etiti ìhè na ọchịchịrị, nakwa n’etiti mmalite na njedebe nke Mkpu Etiti Abalị. Nkwụsị ahụ na-eme ka mgbanwe nke mmegharị Laodisia nke puku narị otu na iri anọ na anọ pụta ìhè, gaa n’ime mmegharị Filadelfia nke puku narị otu na iri anọ na anọ. Ọ na-akara akara ịjụ kpamkpam nke ụka Seventh-day Adventist nke Laodisia. Ụzọ ahụ emechiri emechi nke ikpe, nke ụbọchị Mkpuchido Mmehie na-anọchi anya ya, na-abịa ụbọchị ise tupu iwu ụbọchị ụka nke Pentikọst. Ikpe ahụ ka nrigo elu na-ebute ụzọ, ma tupu nke ahụ, ozi opi. Nzọụkwụ atọ ahụ na-anọchi anya ihe ịrịba ama nke ụzọ ebe a na-etinye akara nke Chineke, ma ozi nke Mkpu Etiti Abalị ka ụka nke meriri emeri na-ekwusa nye ndị ahụ Korneliọs na-anọchi anya ha.

Pita na-ekwusa ozi ahụ na Pentikọst, Pentikọst kwa na-akara njedebe nke ozi Mkpu Etiti Abalị. Ya mere, ọ bụ ihe dị mkpa n’amụma ka Pita kwa kwusaa ozi ahụ na mmalite oge nke Mkpu Etiti Abalị. Mmalite na-egosipụtakarị njedebe mgbe niile. Ozi Mkpu Etiti Abalị nke Pita na-enweta ike mgbe a tọhapụrụ ịnyịnya ibu nke Islam, ma wakpo United States, dịka ọ na-eme kwa ọzọ n’oge iwu ụbọchị Sọnde. Pita na-ekwusa ozi ahụ n’awa nke atọ na nke itoolu nke Pentikọst na-akọwapụta mmalite na njedebe nke Mkpu Etiti Abalị.

N’usoro anyị na-atụle, ụbọchị iri anọ ahụ nke na-agwụ n’ịrịgoro Kraịst n’eluigwe, na-amalitekwa ụbọchị iri ahụ n’ụlọ elu. Ụbọchị ise n’ime ụbọchị iri ahụ, ụbọchị mkpuchi mmehie na-egosi na e hichapụwo mmehie Izrel, na nzukọ ahụ emewo onwe ya njikere. Ọ bụ n’elekere nke atọ ka Pita nọ n’ụlọ elu n’ụbọchị Pentikọst. N’elekere nke itoolu nke iwu Sunday, ozi ahụ na-agbanwe site n’etiti abalị ruo n’akwa ike.

Mkpughe ozi nke Mkpu Etiti Abalị site n’aka Pita na-eme mgbe ọ nọ n’oge awa nke atọ. A na-akara ozi ahụ akara site n’emume opi, mgbe a tọhapụrụ ịnyịnya ibu, nakwa site na Sizaria Filipai, ma Sizaria Filipai bụkwa Panium. A na-anọchi Panium anya n’amaokwu nke iri na atọ ruo nke iri na ise nke Daniel iri na otu. Pita na-akọwapụta ọ bụghị naanị mwakpo Islam megide United States mgbe a tọhapụrụ ịnyịnya ibu ná mmalite nke mkpughe nke Mkpu Etiti Abalị, kama n’otu oge ahụ Pita nọkwa n’agha Panium nke na-eduga n’iwu Sọnde. Agha Panium bụ ihe omume yiri nke mwakpo Islam megide United States.

Anyị ga-aga n’ihu n’ihe ndị a n’isiokwu na-esote.