Site na Caesarea Filipai ruo Caesarea Maritima na-anọchi anya oge ahụ site n’elekere nke atọ ruo n’elekere nke itoolu, nke a na-ekewa n’elekere nke isii. Nkewa ahụ sitere na Caesarea ruo Caesarea bụ Ugwu Ntughari. Ugwu Ntughari ahụ na-eme ka ahịrị abụọ ọzọ daba n’akara ụzọ nke nzọụkwụ atọ nke na-ebute Iwu Ụka Pentikọst nke ụbọchị Sọnde ụbọchị ise tupu ya.

N’Ugwu ahụ, Chineke Nna kwuru okwu nke ugboro abụọ. Oge mbụ O kwuru okwu bụ n’oge baptizim Kraịst, oge ikpeazụ bụ ozugbo tupu obe.

Ugbu a ka mkpụrụ obi m na-enwe nsogbu; gịnịkwa ka m ga-ekwu? Nna, zoputa m n’oge awa a: ma ọ bụ n’ihi nke a ka m ji bịa ruo n’oge awa a. Nna, nye aha gị otuto. Mgbe ahụ, olu si n’eluigwe bịa, na-asị, Enyeworom ya otuto, ọzọkwa, aga m enye ya otuto ọzọ. Ya mere, ìgwè mmadụ ahụ ndị guzo nso, ma nụ ya, kwuru na ọ bụ égbè eluigwe dara: ndị ọzọ kwuru, Otu mmụọ-ozi gwara ya okwu. Jọn 12:27–29.

Chineke na-enye aha Ya otuto mgbe Ọ na-akara otu narị puku na puku iri anọ na anọ akara, ma dee aha Ya n’elu ha.

Onye na-emeri emeri ka M ga-eme ogidi n’ụlọ nsọ nke Chineke m, ọ gaghịkwa apụ ọzọ ma ọlị: M ga-edekwasịkwa ya aha nke Chineke m, na aha obodo nke Chineke m, nke bụ Jerusalem ọhụrụ ahụ, nke si n’eluigwe n’aka Chineke m na-abịa ala: M ga-edekwasịkwa ya aha ọhụrụ m. Onye nwere ntị, ya nụrụ ihe Mmụọ ahụ na-agwa chọọchị nile. Nkpughe 3:12, 13.

N’Ugwu Ntụgharị Ahụ, naanị Pita, Jemis na Jọn bụ ndị na-eso ụzọ nọ ebe ahụ, dịka ha nọkwa n’oge mbilite n’ọnwụ nke nwa nwanyị Jaias, na kwa ọzọ na Gethsemane. Gethsemane, dịka Nna ahụ kwuru okwu na Jọn iri na abụọ—bịara ozugbo tupu obe. Gethsemane pụtara “ebe a na-akụ mmanụ,” na-egosi ule mmanụ nke ụmụ agbọghọ na-amaghị nwoke ahụ. Gethsemane bụ “nsogbu ukwu” nke na-eweta mkpụrụ obi “ihu na ihu na ọnwụ,” ụmụ agbọghọ na-amaghị nwoke ndị amamihe na-agafe ule ahụ, n’ihi na n’ule nke abụọ nke ụlọ nsọ ha bịara ihu na ihu na ndụ, dịka Jisọs kuziri “ihu na ihu” ụbọchị iri atọ.

Oge mbụ Nna kwuru okwu bụ n’oge baptizim Kraịst, oge mbụkwa O ji naanị Pita, Jems na Jọn kpọrọ iche bụ mgbe e mere ka ada Jaeọs dị afọ iri na abụọ bilie n’ọnwụ. Mbilite n’ọnwụ nke nwa agbọghọ ahụ na-amaghị nwoke, dị afọ iri na abụọ, kwekọrọ n’oge baptizim Kraịst, nke na-anọchi anya ike nke mbilite n’ọnwụ. Mbilite n’ọnwụ nke ada Jaeọs kwekọrọ n’oge baptizim Kraịst na Sisaria Filipai. Getsemani na nkụda mmụọ Kraịst nwere mgbe Nna kwuru okwu tupu obe kwekọrọ na Sisaria Maritima.

N’ahịrị n’elu ahịrị, Pita na-anọchi anya otu narị na puku iri anọ na anọ ndị ahụ a kara akara na Caesarea Philippi, mgbe a gbanwere aha Saimọn Bà-Jona ka ọ bụrụ Pita. Ozugbo e kàrà ya akara na Panium, bụ́ Caesarea Philippi, Pita gara n’oge awa nke isii n’elu Ugwu ahụ, ebe e buliri ya elu dịka ọkọlọtọ ka ọ na-aga n’ihu ịza ọkpụkpọ Kọnẹliọs na Caesarea Maritima. Na Caesarea Philippi Pita hapụrụ nzukọ ogige Exeter ahụ n’aka na o nwere akara Chineke na ozi nke Mkpu Etiti Abalị ka o kpọsaa. Ozi banyere Islam, dịka emume opi dị iche iche na-anọchi anya ya, na-ebuga Pita n’ihu ruo Caesarea n’akụkụ osimiri. Ozi banyere Islam na-ebuli Pita elu ka ụwa hụ ya, n’ihi na Pita ebuworị amụma banyere ọbịbịa amụma nke Islam tupu emume opi ahụ eruo.

Lee, aga m ezitere unu Ịlaịja onye-amụma tupu ọbịbịa ụbọchị ukwu ahụ na nke dị egwu nke Onyenwe anyị: Ọ ga-eme ka obi ndị nna laghachikwute ụmụ ha, meekwa ka obi ụmụ ahụ laghachikwute ndị nna ha; ka m ghara ịbịa tie ụwa ihe ọnụ. Malakaị 4:5, 6.

N’ahịrị n’ahịrị, ozi Ịlaịja bụ ozi e hibere n’elu ime ka ndị nna dịrị n’otu na ụmụ ha. Ịlaịja bụ Nna Miller, onye na-anọchi anya ụmụ ya. Puku narị anọ na iri anọ na anọ bụ ụmụ William Miller, ma ime ka obi Miller tụgharịa n’ebe ụmụ ya nọ bụ ime ka akụkọ Millerite kwekọọ na akụkọ Ịlaịja, nakwa Jọn Baptist kwekọọ na onye ozi a jikọtara na puku narị anọ na iri anọ na anọ ahụ. Otu akụkụ nke ime ka ahịrị anọ ndị a kwekọọ bụ na, n’akụkọ ule nke ọ bụla nke Ịlaịja, Jọn na Miller, naanị ozi nke eziokwu dị ugbu a—bụ ozi ahụ nke bịara site n’aka onye ozi ahụ.

Elaịja, onye Tishbe, onye sitere n’etiti ndị bi na Gilead, sịrị Ehab, Dị ka Jehova, Chineke nke Izrel, onye m na-eguzo n’ihu ya, dị ndụ, agaghị enwe igirigi ma ọ bụ mmiri ozuzo n’afọ ndị a, ma e wezụga dịka okwu m si dị. 1 Ndị Eze 17:1.

Nwannaanyị White kwuru ya nke ọma na ndị na-anabataghị ozi Jọn, onye Jisọs kpọrọ Ịlaịja, agaghị erite uru n’ozizi Jisọs; ọ kọwakwara kwa na ndị jụrụ ozi Miller, nke a na-anọchi anya ya dịka ozi mmụọ ozi mbụ, enweghị ike irite uru n’ozi mmụọ ozi nke abụọ. Ihe sooro nkwupụta Ịlaịja na mmiri ozuzo ga-abịa naanị n’iwu ya, bụ ule ikpeazụ nke gụnyere iwu ahụ ka a họrọ n’etiti ozi Ịlaịja na ozi Bel. Akara amụma nke “rue ole mgbe” na-eme ka Ugwu Kamel nke Ịlaịja kwekọọ na iwu Sọnde.

Ya mere, Ehab zipụrụ ozi n’ebe ụmụ Izrel niile nọ, chikọtakwa ndị amụma ahụ ọnụ n’Ugwu Kamel. Elaija wee bịakwute mmadụ niile, sị, Ruo ole mgbe ka unu ga-anọ na-agbagharị n’etiti echiche abụọ? Ọ bụrụ na Jehova bụ Chineke, soro ya; ma ọ bụrụ na ọ bụ Beal, soro ya. Ma ndị ahụ azaghị ya ọbụna otu okwu. Elaija wee sị ndị mmadụ ahụ, Ọ bụ naanị m, ọbụna naanị m, fọdụrụ dịka onye-amụma Jehova; ma ndị amụma Beal dị narị anọ na iri ise. Ya mere, ka ha nye anyị ehi nwoke abụọ; ka ha họrọ otu ehi nwoke maka onwe ha, bee ya n’ibe, tọkwasị ya n’elu nkụ, ma ghara itinye ọkụ n’okpuru ya; m onwe m ga-akwadebe nke ọzọ, tọkwasịkwa ya n’elu nkụ, ma ghara itinye ọkụ n’okpuru ya. Unu kpọkuonụ aha chi unu, m ga-akpọkuokwa aha Jehova; Chineke nke ga-eji ọkụ zaa, ya bụrụ Chineke. Ndị mmadụ niile wee zaa, sị, Okwu a dị mma. 1 Ndị Eze 18:20–24.

Ọnwụnwa nke Kamel bụ ịhọrọ n’etiti ozi abụọ. Ọ bụ ọnwụnwa n’etiti amụma eziokwu na amụma ụgha, nakwa n’etiti onyeozi Elaija na ndị amụma ndị nọ ọdụ na tebụl Jezebel. Ọ gbasara onyeozi ahụ na ozi ahụ. N’afọ 1844, e megharịrị Kamel ka Onyenwe anyị wetara ọnwụnwa nke gosipụtara Miller dịka onye amụma eziokwu, ma gosipụtakwa ozi Miller dịka igirigi na mmiri ozuzo. E gosipụtara ọdịiche dị n’etiti onye amụma eziokwu na ozi eziokwu, n’ịtụnyere ya na onye amụma ụgha na ozi ụgha, na nzukọ ọmụma ụlọikwuu nke Exeter site n’ụlọikwuu Exeter na ụlọikwuu nke ìgwè Watertown. Ụlọikwuu abụọ na-anọchi anya eziokwu n’ịtụnyere ya na ụgha. A na-akọwapụta ọdịiche e mere na Kamel na akụkọ ihe mere eme nke 1844 na Sesarea Filipi, mgbe e mechiri Pita akara ma bulie ya n’ugwu ahụ dịka ọkọlọtọ. E buliri ya elu n’ihi na o kwusiri ike na ozi ya bụ naanị ezi ozi nke mmiri ozuzo ikpeazụ. E buliri ya elu mgbe amụma ya mezuru.

Ememme opi-ụda bụ nke atọ na ule-nlele n’oge Pentikọst, ma tupu ule-nlele ahụ, Pita na-akọwapụta na a ga-atọhapụ Alakụba iji gosi mmalite nke ikwusa Mkpu Etiti Abalị. Mmezu amụma bụ ihe kpatara nkewa dị n’etiti ndị Millerite na ndị Protestant, ndị na-anọchi anya ndị nke ọgbụgba ndụ mbụ bụ́ ndị a na-agafere agafe. Elaịja n’onwe ya gburu ndị amụma ụgha, ozugbo e gosipụtara ọdịiche dị n’etiti eziokwu na ụgha. A na-eme ọdịiche ahụ n’ememme opi-ụda, mgbe amụma banyere Alakụba mezuru.

Mkpu N’etiti Abalị nke akụkọ ihe mere eme ndị Millerite bụ amụma e mere nke e mechara dozie ma mezuokwa ya n’azụ. E mezuru ya n’ụbọchị Ọktoba 22, 1844, ebe nghọta mbụ Miller banyere Mkpu N’etiti Abalị bụ afọ 1843. Samuel Snow na-anọchi anya mmezi nke ozi ahụ, ozi ya wee bụrụ nke a maara dị ka ozi Mkpu N’etiti Abalị “eziokwu.”

Afọ 1844 bụ ihe atụ nke ọdịiche dị n’etiti ozi Miller na ozi ndị Protestant. N’ime usoro nnwale ahụ, Miller gburu ndị Protestant, ha wee bụrụ Protestantism dapụrụ n’ezi okwukwe, ụmụnwaanyị Rome, ndị nchụàjà Jezebel. E gosipụtara ọdịiche ahụ site n’ịnabata ma ọ bụ ịjụ ozi amụma ahụ. N’aka Jọn na Miller, ozi amụma ahụ kpughere ozi ụgha nke ndị mbụ nke ọgbụgba ndụ, bụ ndị a na-agafe. Ozi Ịlaịja kwuru na mmiri agaghị ezo ma e wezụga n’okwu ya, ma mgbe afọ atọ na ọkara gasịrị, a ga-eme ka nnwale nke nkwupụta ahụ pụta ìhè.

O wee ruo, mb͕e Ehab huru Elaija, Ehab siri ya, Ọ̀ bu gị ka ị na-enye Izrel nsogbu? Ọ zara, Asọtaghị m Izrel nsogbu; kama ọ bụ gị onwe gị na ụlọ nna gị, n’ihi na unu ahapụwo iwu nile nke Onyenwe anyị, ị esowokwa ndị Beal. Ugbu a kwa, zie ozi, kpọkọtakwa m Izrel nile n’ugwu Kamel, na ndị amụma Beal dị narị anọ na iri ise, na ndị amụma nke ọhịa nsọ dị narị anọ, ndị na-eri nri n’akụkụ tebụl Jezebel. 1 Ndị Eze 18:17–19.

E mere ka e si dị iche n’etiti ụgha na eziokwu—ma ọ bụ onye ozi ma ọ bụ ozi ahụ n’onwe ya—ka e mere n’ime usoro nnwale nke gụnyere ebubo e boro ma ozi ahụ ma onye ozi ahụ. Ọ bụ Elaịja ka e boro ebubo na ọ na-enye Izrel nsogbu, n’ihi na ozi ya egbochila mmiri ozuzo. A sị na mmiri ozuzo gara n’ihu na-ezo n’Izrel, a gaghị ebilite okwu ọ bụla banyere Elaịja. Okwu ahụ dabere n’amụma Elaịja, na mmezu ya n’ime afọ atọ na ọkara.

Mgbe Pita nọ n’ule nnwale nke Sisiaria Filipai, nke bụ oriri nke opi, nakwa ebe a tọhapụrụ ịnyịnya-ibu ahụ, a na-akara mmalite nke ozi Mkpu Etiti Abalị. Pita, dịka Ịlaịja, ka hụworo nkwenye nke amụma o buru, e gosikwara ọdịiche dị n’etiti eziokwu na ụgha ka mmadụ niile hụ. A na-anọchi nkwenye nke amụma ahụ anya site n’oriri nke opi—nke bụ ule nnwale ahụ. E ji ma 1840 ma 1844 kpọọ amụma ahụ ụdị, ebe a na-emezi amụma ma emesịa mezuo ya. Amụma e meziri nke Josiah Litch nyere mmụọ ozi mbụ ike na Ọgọst 11, 1840, a kpọzikwa amụma nke afọ 1843 nke Miller site n’aka Snow.

“N’afọ 1840, mmezu amụma ọzọ pụrụ iche kpaliri mmasị sara mbara. Afọ abụọ tupu nke ahụ, Josiah Litch, otu n’ime ndị isi ozi ndị na-ekwusa ọbịbịa nke abụọ, bipụtara nkọwa nke Mkpughe 9, na-ebu amụma ọdịda nke Alaeze Ukwu Ottoman. Dị ka ngụkọta ya siri dị, a ga-akwatu ọchịchị a ... n’abalị iri na otu nke Ọgọstụ, 1840, mgbe a pụrụ ịtụ anya na a ga-agbaji ike ọchịchị Ottoman dị na Constantinople. Nke a kwa, ekwere m, a ga-achọpụta na ọ bụ otú ahụ ka ọ dị.”

“N’oge ahụ a kpọmkwem e depụtara, Turkey, site n’aka ndị nnọchianya-ukwu ya, nabatara nchebe nke ike ndị jikọrọ aka nke Europe, ma si otú a tinye onwe ya n’okpuru ọchịchị mba ndị Kraịst. Ihe ahụ merenụ mezuru amụma ahụ kpọmkwem. Mgbe a matara ya, ìgwè mmadụ buru ibu kwenyesiri ike n’izi ezi nke ụkpụrụ nkọwa amụma nke Miller na ndị otu ya nakweere, e nyekwara ije Adventist nnukwu mkpali dị ịtụnanya. Ndị nwoke nwere ọgụgụ isi na ọnọdụ dị elu sonyeere Miller, ma n’ikwusa ma n’ịbipụta echiche ya, site n’afọ 1840 ruo 1844 ọrụ ahụ gbasara ngwa ngwa.” The Great Controversy, 334, 335.

Amụma Litch metụtara Alakụba, ma amụma Snow metụtara ọnụ ụzọ e mechiri emechi. Mgbe amụma Litch mezuru, a nabatara usoro nke guzobere ozi ahụ, ma ndị nabatara ozi ahụ “jikọtara onwe ha” na onye ozi ahụ. A ghọtara ma ozi ahụ ma onye ozi ahụ n’ime mmezu nke amụma ahụ. Amụma Litch metụtara Alakụba, ma amụma Snow metụtara ọnụ ụzọ e mechiri emechi.

“Ahụrụ m ndị nke Chineke ka ha jupụtara n’ọṅụ n’olileanya, na-ele anya n’ịbịa nke Onyenwe ha. Ma Chineke kpebiri ịnwa ha. Aka Ya kpuchiri njehie dị n’ịgụkọta oge amụma ndị ahụ. Ndị na-ele anya n’ịbịa nke Onyenwe ha achọpụtaghị njehie a, ndị ikom kacha mmụta bụ́ ndị na-emegide oge ahụ ahụghịkwa ya. Chineke zubere ka ndị nke Ya zute nkụda mmụọ. Oge ahụ gafere, ndị ahụ e jiri ọṅụ n’olileanya na-ele anya Onye Nzọpụta ha wee bụrụ ndị juru n’ụjọ na mwute, ebe ndị ahụ na-ahụghị n’anya mpụta nke Jisọs, kama ha nabatara ozi ahụ n’ihi egwu, nwere obi ụtọ na Ọ bịaghị n’oge a tụrụ anya ya. Nkwupụta okwukwe ha emetụtaghị obi ma sachapụ ndụ. Ịgafe nke oge ahụ tụrụ nke ọma iji kpughee ụdị obi ndị dị otu a. Ha bụ ndị mbụ tụgharịrị ma kwara ndị ahụ na-eru uju ma daa mbà n’obi emo, bụ́ ndị hụrụ n’ezie n’anya mpụta nke Onye Nzọpụta ha. Ahụrụ m amamihe Chineke n’ịnwa ndị nke Ya na inye ha ule na-enyocha nke ọma, iji chọpụta ndị ga-alaghachi azụ ma pụọ n’oge ọnwụnwa.

“Jisọs na ìgwè ndị agha eluigwe nile ji ọmịiko na ịhụnanya lee ndị ahụ anya, bụ ndị jiri atụmanya dị ụtọ na-agụsi agụụ ike ịhụ Onye ahụ mkpụrụ obi ha hụrụ n’anya. Ndị mmụọ ozi nọ na-efegharị gburugburu ha, iji kwado ha n’oge ọnwụnwa ha. Ndị ahụ leghaara ịnata ozi nke eluigwe anya ka a hapụrụ n’ọchịchịrị, iwe Chineke wee gbaa ọkụ megide ha, n’ihi na ha achọghị ịnata ìhè ahụ nke O zitere ha site n’eluigwe. Ndị ahụ kwesịrị ntụkwasị obi ma nwee nkụda mmụọ, ndị na-apụghị ịghọta ihe mere Onyenwe ha ji abịaghị, ahapụghị ha n’ọchịchịrị. E duru ha ọzọ laghachi n’Akwụkwọ Nsọ ha ka ha nyochaa oge amụma dị iche iche. Aka nke Onyenwe anyị wepụrụ n’elu ọnụ ọgụgụ ndị ahụ, a kọwakwara njehie ahụ. Ha hụrụ na oge amụma ndị ahụ ruru n’afọ 1844, nakwa na otu ihe akaebe ahụ ha wetara iji gosi na oge amụma ndị ahụ mechiri n’afọ 1843, gosiri na ha ga-akwụsị n’afọ 1844. Ìhè sitere n’Okwu Chineke mụkwasịrị n’ọnọdụ ha, ha wee chọpụta oge ichere—‘Ọ bụ ezie na ọ [ọhụ ahụ] egbuo oge, chere ya.’ N’ịhụnanya ha nwere maka ọbịbịa Kraịst ozugbo, ha elegharala oge igbu oge nke ọhụ ahụ anya, nke e mere ka ọ gosi ndị ezi ndị na-eche nche. Ha nwekwara ọzọ otu kpọmkwem oge. Ma ahụrụ m na ọtụtụ n’ime ha enweghị ike isi n’elu nnukwu nkụda mmụọ ha bilie ka ha nweta ọkwa ahụ nke ịnụ ọkụ n’obi na ume ahụ nke kara akara okwukwe ha n’afọ 1843.”

“Setan na ndị mmụọ ozi ya meriri ha, ndị ahụ na-anabataghị ozi ahụ wee kelee onwe ha n’ihi amamihe na nghọta ha nke na-ele anya n’ihu, n’ịjụ ịnabata aghụghọ ahụ, dịka ha kpọrọ ya. Ha aghọtaghị na ha na-ajụ ndụmọdụ Chineke megide onwe ha, nakwa na ha na Setan na ndị mmụọ ozi ya na-arụkọ ọrụ ime ka ndị Chineke, ndị nọ na-ebi ozi ahụ e si n’eluigwe zitere, nwee mgbagwoju anya.”

“A na-emegbu ndị kwere na ozi a n’ime ụka dị iche iche. Ruo nwa oge, ndị na-achọghị ịnara ozi ahụ ka ụjọ jidere, nke mere ka ha ghara imepụta n’èzí echiche nke obi ha; ma ịgafe oge ahụ kpughere ezi mmetụta ha. Ha chọrọ ime ka akaebe ahụ daa jụụ, nke ndị na-eche ka a manyere iburu, na oge amụma ahụ gbatịrị ruo n’afọ 1844. N’ịdị doo anya, ndị kwere ekwe kọwara njehie ha ma nye ihe kpatara ha ji atụ anya Onyenwe anyị n’afọ 1844. Ndị na-emegide ha enweghị ike iweta arụmụka ọbụla megide ihe kpatara ndị e nyere nke dị ike. Ma iwe nke ụka dị iche iche mụbara; ha kpebisiri ike na ha agaghị ege ihe akaebe ntị, nakwa na ha ga-emechi akaebe ahụ n’èzí ụka, ka ndị ọzọ ghara ịnụ ya. Ndị na-amaghị ama ịnọchiere ndị ọzọ ìhè ahụ Chineke nyere ha, ka a chụpụrụ n’ime ụka; ma Jisọs nọnyere ha, ha wee jupụta n’ọṅụ n’ìhè nke ihu Ya. A kwadebere ha ịnata ozi nke mmụọ ozi nke abụọ.” Early Writings, 235–237.

Pita nọchiri anya puku mmadụ narị otu na iri anọ na anọ ndị, dị ka Litch, na-eweta amụma edoziri nke ọma gbasara Alakụba na njedebe nke otu alaeze; ma dịkwa ka Snow, Pita na-ewetakwa amụma edoziri nke ọma banyere ụzọ emechiri emechi. Ozi Litch banyere ahụhụ nke abụọ nke Alakụba bụ amụma nke dị n’èzí, ebe ụzọ emechiri emechi nke Snow bụ amụma nke dị n’ime. N’aka Snow, ọrụ ahụ bidoro mgbe Onyenwe anyị wepụrụ aka Ya n’ọnụọgụgụ ndị ahụ, ma n’oge ahụ ka a hụrụ na otu ihe àmà ahụ nke e cheburu na mbụ na ọ na-egosi 1843, n’eziokwu na-egosi Ọktoba 22, 1844. N’aka Litch, ọ bụ mgbakọ nke, mgbe e mezuru ya, wetara mmụọ ozi nke Mkpughe iri ka o bịa guzoro n’elu ụwa na n’elu oké osimiri.

Eziokwu ahụ bụ na Litch gbakọrọ amụma ya ọzọ ụbọchị iri tupu mmezu ya na-akọwa ọrụ nke imezi amụma e buru ụzọ kwuo dị ka ule. Ọ bụ n’eziokwu na mbido ya n’afọ 1840 na njedebe ya n’afọ 1844 bụ n’eziokwu ihe nnọchianya amụma nke amụma e gbakọrọ ọzọ ka ọ bụrụ ezigbo Mkpu Etiti Abalị? Ọ̀ bụ n’eziokwu na alpha na omega nke akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite, nke kwụsịrị n’ịkpọsa Mkpu Etiti Abalị, na-anọchi anya n’ezie njirimara amụma nke ezigbo Mkpu Etiti Abalị nke puku narị na iri anọ na anọ ahụ?

N’oge abụọ ahụ e kwusara amụma e doziri emezighị, a gosipụtara esemokwu megide ozi ndị Millerite, n’ihi na ozi ahụ kpasuru ndị mmadụ iwe. Mgbe Pita guzoro na Caesarea Philippi, e nwere esemokwu banyere ozi ahụ nke malitere tupu Caesarea Philippi, n’ihi na ọ bụ mmezu ahụ na-akwado na ọ bụ nanị n’okwu Pita ka ozi mmiri ozuzo ahụ ga-adaba. Caesarea Philippi bụ ememme opi, nke kwekọrọ na Kraịst iziga ndị na-eso ụzọ ya abụọ, ndị na-anọchi anya mmụọ ozi nke abụọ, ka ha tọpụ ịnyịnya ibu nke Islam. Ịtọpụ ịnyịnya ibu nke Islam na-ekwupụta mmalite nke ozi Mkpu Etiti Abalị na nzukọ ogige Exeter, n’ihi na mgbe Samuel Snow bịarutere n’elu ịnyịnya otu ụbọchị n’azụ oge, n’August 13, ebe ọ gbuola oge kama ịbịa n’ụbọchị mmeghe, ọ na-akara njedebe nke oge ichere ahụ na mmalite nke ozi ahụ a ga-eburu dị ka ebili mmiri ukwu mgbe nzukọ ahụ kwụsịrị n’abalị iri na asaa.

Esemokwu nke akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite, ebubo eze Ehab na nguzogide nke ndị Juu na-achọ ịrụ ụka mgbe Kraịst batara na Jerusalem, ha niile na-akọwapụta esemokwu nke na-eru na mmechi ya n’oriri nke opi, mgbe a tọpụsịrị ịnyịnya ibu ahụ. Ntọpụ nke ịnyịnya ibu ahụ bụ nkwenye nke amụma nke na-akọwapụta ụzọ e mechiri emechi n’elu Adventism na mmalite ya na Caesarea Philippi, na ụzọ e mechiri emechi na njedebe nke oge ahụ na Caesarea Maritima. Ịnyịnya ibu ahụ bụ akara nke Islam nke ahụhụ nke atọ nke na-eti United States, tinyere Nashville, Tennessee. Amụma dara ada nke July 18, 2020, ugbu a ka a na-agbazi nwayọ nwayọ ka Onyenwe anyị na-ewepụ aka Ya, ma na-emepe akara nke mkpughe nke Jisọs Kraịst. Mmepe akara ahụ malitere n’ọzara na July nke afọ 2023.

Ọhụụ Daniel nke Iri na Otu

Emume opi na-anọchi anya opi nke asaa, nke bụ ahụhụ nke atọ, nke bụ Islam. Opi bụ ozi ịdọ aka ná ntị gbasara agha si n’èzí, ma a pụkwara ịghọta ya dịka oku si n’ime bịa maka nzukọ nsọ. Dịka ule nnwale nke na-amalite mgbe ụbọchị iri atọ nke ule ụlọ nsọ nke abụọ gwụchara, ọ bụ ma ozi si n’èzí ma ozi si n’ime. Ule ntọala mbụ bịara n’oge opupu ihe ubi nke afọ 2024 site n’ọhụụ si n’èzí nke onye-emegide Kraịst dịka e gosiri ya na Daniel 11:14.

Ma n’oge ndị ahụ, ọtụtụ ga-ebili imegide eze nke ndịda: ndị ohi nke ndị gị kwa ga-ebuli onwe ha elu iji mezuo ọhụ; ma ha ga-ada. Daniel 11:14.

Amaokwu gara aga webatara Panium, ma àmà Panium na-aga n’ihu ruo n’amaokwu nke iri na ise.

N’ihi na eze nke ugwu ga-alọghachi, ọ ga-akpọkọta ìgwè mmadụ buru ibu karịa nke mbụ, ma n’ezie ọ ga-abịa mgbe afọ ụfọdụ gafesịrị ya na nnukwu agha na nnukwu akụ. Daniel 11:13.

Eze nke ugwu n’amaokwu iri ruo iri na ise bụ ike nnọchi anya nke papacy, onye Ronald Reagan nọchiri anya ya n’amaokwu iri mgbe e wepụrụ mgbidi nke ákwà mgbochi ígwè, dịka e gosiri ya n’ụdị site n’ọdịda nke Mgbidi Berlin na Nọvemba 9, 1989. Amaokwu iri na isii na-akara iwepụ mgbidi nkewa dị n’etiti ụka na ọchịchị n’iwu ụbọchị Sọnde. Amaokwu iri na otu na iri na abụọ na-anọchi anya agha Ukraine nke malitere na 2014, ma amaokwu iri na atọ na-akọwapụta ntuli aka nke 2024, mgbe Trump, onyeisiala nke asatọ kemgbe Reagan, onye bụkwa onyeisiala nke asatọ nke sitere n’ime ndịisiala asaa gara aga, “na-alọghachi” n’ike ka ukwuu, n’ihi na mgbe ọ lọghachiri, ọ “ga-ebupụta ìgwè mmadụ ka ukwuu karịa nke mbụ, ọ ga-abịakwa n’ezie mgbe afọ ụfọdụ gasịrị.” “Afọ ụfọdụ” ahụ bụ afọ anọ nke Joe Biden.

Mgbe 2024 gasịrị, n’ịkwado amaokwu nke iri na atọ, Rome ga-etinye onwe ya n’akụkọ ihe-amụma nke Panium. N’ụbọchị Mee 8, 2025, a họpụtara poopu mbụ sitere n’ala ebube ime mmụọ, ma ọ họọrọ aha Leo, nke na-eburu n’ime ya ọtụtụ àgwà amụma dị mkpa nke ukwuu. Mgbe ahụ, n’amaokwu nke iri na ise, a na-abanye n’agha ahụ.

Ya mere, eze nke ugwu ga-abịa, kụkọta ugwu agha, werekwa obodo ndị e wusiri ike nke ukwuu: ogwe aka nke ndịda agaghị enwe ike iguzogide ya, ọbụnadị ndị agha ya a họpụtara; agaghịkwa enwe ike ọbụla iguzogide ya. Daniel 11:15.

Agha Panium na-amalite n’amaokwu nke iri na ise, anụ ọhịa nke ụwa ahụ nke Donald Trump nọchiri anya ya ga-emeri alaeze nke ndịda. Eze nke ndịda n’amaokwu nke iri na otu malitere agha megide Ukraine, ike nnọchi anya nke papacy, onye ike nnọchi anya nke papacy nke amaokwu nke iri kwadoro ma kwụọ ụgwọ ya—United States. Eze nke ndịda ga-enwe mmeri n’agha Raphia, ma n’oge sochirinụ nke mmeri ahụ, ndakpọ na-aga n’ihu nke a na-ejikọ mgbe niile na ọnwụ alaeze dragọn nke ndịda, na-ahapụ eze nke ndịda n’ọnọdụ adịghị ike nke ukwuu ka eze nke ugwu na-alọghachi, sie ike karịa mgbe ọ bụla ọzọ, ma na-akwadebe maka agha Panium. Russia na Putin bụ eze nke ndịda mgbe United States bidoro Agha Ukraine n’afọ 2014. N’afọ 2022 mwakpo ahụ malitere, ọbara amalitekwa ịsọ. N’afọ 2024 eze nke ugwu laghachiri.

Pita nọ na Sisia Filipa, nke bụ mmalite nke ikwusa ozi nke Mkpu Etiti Abalị. Pita, dịka Ịlaịja na ndị Millerait dịka Litch na Snow nọchiri anya ha, ebuburu ụzọ kwupụta amụma banyere ụzọ e mechiri emechi na Islam. Mmezu ya na-akọwapụta ọdịiche dị n’etiti ozi mmiri ikpeazụ nke eziokwu na nke ụgha, na ndị ozi eziokwu na ndị ụgha. Ozi Pita bụ ozi Nashville na Islam nke a doziri, ma mgbe ọ guzo na Sisia Filipa, ọ guzo na Panium, agha nke na-eduga n’iwu ụbọchị Sọnde nke amaokwu nke iri na isii. Mmezu nke amụma Pita na-akọwapụta mmalite nke ikwusa Mkpu Etiti Abalị, mgbe a tọhapụrụ Islam, nke bụkwa, ahịrị n’elu ahịrị, mgbe agha Panium bịarutere.

Ọhụ Daniel iri

Oriri opi na-anọchi anya opi nke asaa, nke bụ ahuhu nke atọ, nke bụ Alakụba. Opi bụ ozi ịdọ aka ná ntị, bụrụkwa oku a na-akpọ ka e nwee nzukọ nsọ. Ọzọkwa, ọ bụkwa ule nnwale doro anya nke na-amalite mgbe ụbọchị iri atọ nke ule ụlọ nsọ nke abụọ gachara. Ọhụụ nnwale mpụga mbụ, nke bụ isi ntọala, banyere onye na-emegide Kraịst bịara n’oge opupu ihe ubi nke afọ 2024, ma ọhụụ nnwale ime nke abụọ banyere Kraịst, dịka e gosiri ya na Daniel 10, bịara n’afọ 2026.

Mgbe ahụ, eweliri m anya m elu, lee, ma hụ otu nwoke yi uwe ákwà ọcha ọcha, onye e ji ọla-edo ọma nke Uphaz kee n'úkwù ya: Ahụ́ ya dịkwa ka nkume beril, ihu ya dịkwa ka ọdịdị àmụ̀mà, anya ya dịkwa ka oriọna ọkụ, ogwe aka ya na ụkwụ ya dịkwa ka ọla kọpa a hichapụrụ nke ọma n'ịcha ya, olu okwu ya dịkwa ka olu nke igwe mmadụ.

Mụ onwe m, Daniel, naanị m hụrụ ọhụụ ahụ; n’ihi na ndị ikom ndị so m ahụghị ọhụụ ahụ; ma oké ịma jijiji dakwasịrị ha, nke mere ka ha gbapụ zoo onwe ha.

Ya mere, a hapụrụ m naanị m, m wee hụ nnukwu ọhụụ a, ọ nweghịkwa ike fọdụrụ n’ime m; n’ihi na mma m gbanwere n’ime m ghọọ ire ure, enweghịkwa m ike ọ bụla fọdụrụ.

Ma anụrụ m olu okwu ya; ma mgbe m nụrụ olu okwu ya, mgbe ahụ, aradara m n’ụra miri emi n’ihu m, ihu m dịkwa n’ala.

Ma, le, otu aka metụrụ m aka, nke mere ka m guzoro n’ikpere m abụọ na n’elu ọbụ aka m abụọ. O wee sị m, O Daniel, nwoke a hụrụ n’anya nke ukwuu, ghọta okwu ndị m na-agwa gị, guzoziekwa n’ụkwụ gị: n’ihi na ọ bụ gị ka e zitewo m ugbu a. Ma mgbe o kwuchara okwu a nye m, m guzoro, na-ama jijiji. O wee sị m, Atụla egwu, Daniel: n’ihi na site n’ụbọchị mbụ i tinyere obi gị n’ịghọta ihe, na n’ịdọ onwe gị n’ala n’ihu Chineke gị, a nụrụ okwu gị, abịakwakwa m n’ihi okwu gị. Ma onye-isi nke alaeze Peshia guzogidere m ụbọchị iri abụọ na otu: ma, le, Maikel, otu n’ime ndị-isi ukwu ahụ, bịara inyere m aka; m wee nọgide ebe ahụ n’etiti ndị eze Peshia. Ugbu a abịawo m ime ka ị ghọta ihe ga-adakwasị ndị gị n’ụbọchị ikpeazụ: n’ihi na ọhụ a ka bụkwa nke ọtụtụ ụbọchị ka na-abịa. Ma mgbe o gwara m okwu ndị dị otu a, m chegharịrị ihu m n’ala, m wee bụrụ onye ogbi.

Ma, lee, otu onye yiri oyiyi nke ụmụ mmadụ metụrụ egbugbere ọnụ m aka: mgbe ahụ ka m meghere ọnụ m, kwuo okwu, sị onye ahụ nke guzo n’ihu m, O onyenwe m, site n’ọhụụ a, ihe mgbu m alaghachikwutewo m, enweghịkwa m ike ọ bụla fọdụrụ. N’ihi na kedu ka ohu nke onyenwe m a ga-esi gwa onyenwe m a okwu? n’ihi na, banyere m, ozugbo ahụ ike ọ bụla apụwo n’ime m, ọbụnadị ume adịghịkwa fọdụrụ n’ime m.

Mgbe ahụ, otu onye ọzọ bịakwara, metụkwa m aka, onye ịdị ya ka nke mmadụ, ọ mekwaara m ike. O wee sị, Gị nwoke a hụrụ n’anya nke ukwuu, atụla egwu; udo dịrị gị; sie ike, ee, sie ike. Ma mgbe o kwuworo okwu ahụ n’ebe m nọ, e mere m ka m sie ike, m wee sị, Ka Onyenwe m kwuo okwu; n’ihi na i meela ka m sie ike. Daniel 10:5–19.

Daniel n’ụbọchị nke iri abụọ na abụọ, hụrụ ọhụụ nke Nnukwu Onye Nchụàjà nke eluigwe n’ụbọchị ikpeazụ. Ọhụụ nke Rom nke na-eme ka ọhụụ ahụ guzosie ike bụ ule ntọala na ule alfa nke afọ 2024, ma ọhụụ nke Kraịst bụ ule nke ụlọ nsọ. Ọ na-emepụta nkewa nke òtù ahụ nke na-agbapụ n’ihu Daniel ma zoo onwe ha. Òtù ahụ na-ezo n’okpuru ụgha na okwu ụgha, ma n’ihi nke a ka a na-enye ha aghụghọ siri ike.

Mgbe ahụ, a metụrụ Daniel aka ugboro atọ, nke mbụ site n’aka Gabriel, emesia site n’aka Kraịst, ma mgbe ahụ ugboro nke atọ site n’aka Gabriel. N’ebe Kasị Nsọ, mgbe a metụrụ Daniel aka ugboro atọ, ọ na-anọchite iguzosi ike e nyere, n’ihi na ọ malitere n’enweghị ike ọ bụla mgbe ọ hụrụ ọhụụ ahụ, ma site n’imetụ aka nke atọ, e mesịrị mee ka o sie ike. E nyere ya ike ka ọ ghọta ihe ga-adakwasị ndị nke Chineke n’ụbọchị ikpeazụ. Ozi amụma banyere ihe ga-adakwasị ndị nke Chineke n’ụbọchị ikpeazụ bụ ozi a nọchiri anya n’ime ilu ụmụ agbọghọ iri ahụ.

Daniel malitere n’enweghị ike, n’ihi na ọhụụ nke iko na-enyo enyo nke Kraịst hapụrụ ya n’enweghị ike; ma n’ọgwụgwụ mmetụ atọ ahụ, a na-enye ya ike, ma iwu ahụ a sịrị ya, “sie ike, ee, sie ike,” bụ mmụba ugboro abụọ nke na-akara mmụọ ozi nke abụọ ma ọ bụ ule nke abụọ. Ule nke abụọ bụ ule nke ụlọ nsọ ebe a na-enye ndị Chineke ike ikwusa ozi nke Mkpu Etiti Abalị mgbe nzukọ ogige Exeter kwụsịrị. Ule ahụ bụ ule nke ụlọ nsọ ebe nkume isi okpu ahụ, nke bụ ntọala na nkume nkuku, ghọrọ nkume isi okpu dị ebube nke ụlọ nsọ ahụ, si otu a na-akara mmezu ya. Daniel na-enweta ike n’ụbọchị nke iri abụọ na abụọ, mgbe o ji okwukwe banye n’Ebe Kachasị Nsọ. Mgbe o mere nke a, Gebriel metụrụ ya aka, mgbe ahụ Kraịst metụrụ ya aka, emesịa Gebriel metụkwa ya aka ọzọ. Ya mere, a na-enye Daniel ike ikwusa ozi ahụ n’Ebe Kachasị Nsọ ebe ọ hụrụ Kraịst n’etiti ndị mmụọ ozi abụọ; ebe ahụ n’Ebe Kachasị Nsọ ebe Kraịst nọ n’etiti bụ oche ebere ahụ, tinyere cherub abụọ ndị na-ekpuchi ekpuchi na-elekwasị anya n’Igbe ahụ nke ìhè nke ebube Shekinah nke Kraịst, onye nọ ọdụ n’ocheeze Ya, na-enwu gbaa. E ji usoro amụma wuo ọhụụ nke Daniel iri nke na-egosi Daniel ka ọ na-ele ebube Kraịst anya dị ka Shekinah n’elu ocheeze nke oche ebere ahụ, ebe cherub abụọ ndị na-ekpuchi ekpuchi na-eleba anya n’ime Igbe ahụ!

Tupu emume opi, Elaịja na-ekwupụta na ozi ya banyere mmiri ozuzo bụ naanị ozi mmiri ozuzo nke sitere n’aka Onyenwe anyị, ọ na-edobekwa amụma nke na-eru ná mmezu ya site n’ịkọwapụta ihe n’ụzọ doro anya nke na-egosi onye bụ ma ọ bụ onye na-abụghị onyeozi ahụ, nakwa ihe bụ ma ọ bụ ihe na-abụghị ozi ahụ. Ruo afọ atọ na ọkara tupu Kamel, eze Ehab nọ na-achọ Elaịja, n’ihi na e nwere oge nke esemokwu nke na-ebute ụzọ tupu Kamel. Ugwu Kamel bụ naanị ule doro anya ebe a na-egosipụta agwa mmadụ. Otu oge ahụ n’akụkọ ihe mere eme ndị Millerite nwere otu àmà ahụ, dịka ndị kpọrọ ozi ahụ asị mechiri ndị kwesị ntụkwasị obi ụzọ n’ụlọ ụka dị iche iche, ma ndị kwesị ntụkwasị obi wee mesịa bulie ozi nke na-akpọ ndị mmadụ ka ha si n’etiti ndị nke ọgbụgba ndụ mbụ dara ada pụta, bụ ndị a na-agabiga.

Pita nọ na iwu ụbọchị ụka Pentikọstal na-ekwusa ozi Joel, nke pụtara na Pita na-ekwusa otu ozi ahụ mgbe oge nke Mkpu Etiti Abalị malitere ná ngwụcha nzukọ ogige Exeter, nke malitere mgbe e meziri amụma Pita dịka e meziri ozi Snow na Litch. Esemokwu na-ebute mmezu nke amụma mgbe niile. Ya mere, esemokwu ahụ na-amalite tupu mmezu nke amụma ahụ.

Ozi nke na-akpata Aháb, Jezebel na ndị amụma ya nchekasị, nakwa ndị Juu na-akparịta ụka n’ụbọchị Kraịst, na ndị Protestant dara ada nke akụkọ Millerite, ka Pita kọwara dị ka akwụkwọ Joel. Tupu ule ikpeazụ nke atọ nke e ji ịtọpụta eziokwu, nke a na-akara site n’ịtọhapụ ịnyịnya ibu, Adventism nke Laodisia na-awakpo ozi Pita, Pita wee zaghachi mgbochi ahụ site n’ịkọwa na ndị ozi ahụ ebughị mmanya; ha bụ nanị mmezu nke isi atọ Joel. Isi atọ Joel na-amalite site n’ikpe ọmụma siri ike megide Adventism nke Laodisia. Mgbe ozi ahụ rutere na ntị ndị mmanya na-aba n’anya siri ike ga-aza ya. Ha zutere Kraịst mgbe Ọ na-arịda n’ugwu n’ụzọ Ya na-aga Jerusalem, ha wee zutekwa Ya ọzọ na Jerusalem.

E kewapụla ịnyịnya ibu ahụ, mbata ahụ amalitela; ndị Juu na-arụ ụka n’efu chọrọ ka e mechie ozi ahụ ọnụ. Jizọs na-aga n’ihu, emesịa kwụsị ma bee akwa n’ihi oge ikpeazụ nke amara nnwale nke Adventizim. Mgbe ahụ, na Jerusalem, esemokwu ọzọ bilitere megide ndị Juu ndị chọrọ ka ndị mmadụ kwụsị ozi ha. Mgbe anyanwụ dara n’ụbọchị ahụ, oge amara nke mba ndị Juu rutere n’ọkwa ọzọ. Ọganihu nke iguzogide ahụ gara n’ihu ruo n’ọnwụ nke obe, ọ malitekwara nke ọma site na mbilite n’ọnwụ nke Lazarọs, nke kpọpụtara mbata nke mmụọ-ozi nke abụọ na oge ichere ahụ.

“Betani dị nso na Jerusalem nke ukwuu, nke mere na akụkọ banyere mbilite Lazarọs e biliri n’ọnwụ rutere n’obodo ahụ ngwa ngwa. Site n’aka ndị nledo ndị hụrụ ọrụ ebube ahụ anya, ndị ọchịchị ndị Juu matara eziokwu ahụ ọsọ ọsọ. E kpọrọ nzukọ ndị Sanhedrin ozugbo ka e kpebie ihe a ga-eme. Kraịst emewo ka ọchịchị Ya n’elu ọnwụ na ili pụta ìhè n’uju ugbu a. Ọrụ ebube ahụ dị ukwuu bụ ihe àmà kasị elu Chineke nyere ụmụ mmadụ na Ọ zitere Ọkpara Ya n’ụwa maka nzọpụta ha. Ọ bụ ngosipụta nke ike Chineke zuru ezu iji mee ka uche ọ bụla nke ezi uche na akọ na uche e mere ka ọ maa ìhè na-achị kwenye. Ọtụtụ ndị hụrụ mbilite Lazarọs n’ọnwụ kwere na Jisọs. Ma ịkpọasị ndị nchụàjà kpọrọ Ya kara njọ karị. Ha ajụlarị ihe àmà nta nile banyere ịdị nsọ Ya, ma ọrụ ebube ọhụrụ a kpasuru ha iwe naanị karịa. E mere ka onye nwụrụ anwụ bilie n’ìhè zuru oke nke ehihie, n’ihu ìgwè ndị akaebe. Ọ dịghị aghụghọ ọ bụla pụrụ ịkọwa ihe àmà dị otu a ka ọ ghara ịdị irè. N’ihi nke a kpọmkwem, iro nke ndị nchụàjà toro bụrụ nke na-egbu egbu karịa. Ha kpebisiri ike karịa mgbe ọ bụla ịkwụsị ọrụ Kraịst.”

“Ndị Sadusii, ọ bụ ezie na ha adịghị akwado Kraịst, ejughị ha obi ọjọọ megide Ya dịka ndị Farisii. Ịkpọasị ha adịghịkwa ilu nke ukwuu. Ma ugbu a, ụjọ jidere ha nke ọma. Ha ekweghị na mbilite n’ọnwụ nke ndị nwụrụ anwụ. N’ịkpọpụta ihe a na-akpọ sayensị, ha atụgharịala uche na ọ gaghị ekwe omume ka e mee ka ahụ nwụrụ anwụ dị ndụ ọzọ. Ma site n’okwu ole na ole nke Kraịst, a kwaturu ozizi ha. E gosiri ha na ha amaghi Ma Akwụkwọ Nsọ ma ike nke Chineke. Ha enweghị ike ịhụ ụzọ ọ bụla isi wepu mmetụta ọrụ ebube ahụ kpatara n’etiti ndị mmadụ. Olee otú a ga-esi mee ka ndị mmadụ hapụ Onye meriri ili wee napụ ya ndị nwụrụ anwụ ya? A gbasara akụkọ ụgha n’ebe niile, ma a pụghị ịgọnarị ọrụ ebube ahụ, ha amaghịkwa otú e si egbochi mmetụta ya. Ruo oge ahụ, ndị Sadusii akwadoghị atụmatụ igbu Kraịst. Ma mgbe Lazarọs bilisịrị n’ọnwụ, ha kpebiri na ọ bụ naanị site n’ọnwụ Ya ka a pụrụ isi kwụsị ịkatọ ha n’atụghị egwu nke Ọ na-eme megide ha.” The Desire of Ages, 537.

Ọnwụ Lazarọs bụ ihe ji akara mmalite nke ụbọchị anọ ahụ Jizọs nọrọ na-egbu oge. Ọnwụ ya nọchiri anya ọbịbịa nke mmụọ ozi nke abụọ, nke na-akara mmalite nke oge ichere ahụ. Mbilite n’ọnwụ ya na-akara mbilite n’ọnwụ nke ndị àmà abụọ ahụ n’ụbọchị Disemba 31, 2023, afọ iri abụọ na abụọ mgbe 9/11 gasịrị. Mbilite n’ọnwụ ya na-akara mbilite n’ọnwụ nke ọkpụkpụ akọrọ ndị nwụrụ anwụ nke Ezikiel. E ji mbilite n’ọnwụ ya maa atụ site n’okike Adam, nke mejupụtara mmadụ, nke ụrọ nọchiri anya ya, ka e jikọtara ya na Chukwu, nke ume nke ndụ nọchiri anya ya.

“Ndị nchụàjà na ndị-isi nke ndị Juu kpọrọ Jisọs asị; ma ìgwè mmadụ buru ibu gbakọrọ ka ha gee ntị n’okwu amamihe Ya ma hụkwa ọrụ ike Ya. E kpaliri ndị mmadụ n’ime mmasị kachasị omimi, ha wee jiri nchekasị soro Jisọs iji nụ ntụziaka nke onye nkụzi a dị ebube. Ọtụtụ n’ime ndị-isi kweere na Ya, ma ha enweghi obi ike ikwupụta okwukwe ha, ka a ghara ịchụpụ ha n’ụlọ nzukọ. Ndị nchụàjà na ndị okenye kpebiri na a ghaghị ime ihe ga-adọpụ uche ndị mmadụ n’ebe Jisọs nọ. Ha tụrụ egwu na mmadụ niile ga-ekwere na Ya. Ha enweghị ike ịhụ nchekwa ọbụla maka onwe ha. Ha aghaghị ịhapụ ọnọdụ ha ma ọ bụ gbuo Jisọs. Ma mgbe ha ga-egbuchara Ya, a ka ga-enwe ndị bụ ihe ncheta dị ndụ nke ike Ya. Jisọs emeela ka Lazarọs si n’ọnwụ bilie, ha wee tụọ egwu na ọ bụrụ na ha egbuo Jisọs, Lazarọs ga-agba akaebe banyere ike dị ukwuu Ya. Ndị mmadụ na-abịa n’ìgwè ịhụ onye ahụ e si n’ọnwụ kpọlite, ndị-isi ahụ wee kpebie igbu Lazarọs kwa, ma kwụsị mkpali ahụ. Mgbe ahụ, ha ga-eme ka ndị mmadụ laghachi n’omenala na ozizi nke mmadụ, ịtụ otù-ụzọ n’elu mint na rue, ma nwetakwa mmetụta n’ahụ ha ọzọ. Ha kwekọrịtara ijide Jisọs mgbe Ọ nọ naanị Ya; n’ihi na ọ bụrụ na ha anwaa ijide Ya n’etiti ìgwè mmadụ, mgbe uche ndị mmadụ niile nọ n’ọrụ n’ebe Ọ nọ, a ga-atụ ha nkume.” Early Writings, 165.

Na Julaị 18, 2020, e gburu ndịàmà abụọ nke Mkpughe, mmụọ-ozi nke abụọ na oge ichere wee rute. Disemba 31, 2023, usoro mbilite n’ọnwụ nke nzọụkwụ abụọ bidoro. Nzọụkwụ mbụ bụ ntọala; nzọụkwụ nke abụọ bụ iwulite ụlọ nsọ ahụ n’elu ntọala ahụ. Ụka Seventh-day Adventist nke Laodisia kpọrọ ozi ahụ asị kemgbe a mụrụ ya n’afọ 1989, ha ka na-akpọkwa ya asị ruo taa. Ugbu a ndịàmà ahụ a kpọrọ asị, ndị ha chere na ha anwụọla, adịla ndụ ọzọ; ha ga-akpọ ozi ahụ asị karịa. Ha ga-arụ ụka banyere amụma nke Julaị 18, 2020 n’ọjọọ obi ọjọọ ahụ ndị Juu nwere megide mbilite n’ọnwụ Lazarọs. N’akụkọ ihe mere eme nke ule ụlọ nsọ, Pita ga-aza ebubo ha na-ezighị ezi site n’ịtụ aka n’akwụkwọ Joel dịka azịza nye ụgha ha nile.

Anyị ga-aga n’ihu na ọmụmụ a n’isiokwu na-esote.