Ibu arọ nke ndagwurugwu ọhụụ. Gịnị na-eme gị ugbu a, nke mere i ji arịgoro kpamkpam n’elu ụlọ? Gị onye jupụtara n’ọgbaaghara, obodo ọgba aghara, obodo jupụtara n’ọṅụ: ndị e gburu n’etiti gị abụghị ndị e ji mma agha gbuo, ha alaghịkwa n’agha n’iyi. Ndị ọchịchị gị niile agbakapụla ọnụ, ndị na-agba ụta ejidela ha n’agbụ: ndị niile a hụrụ n’ime gị ka ejikọtara ọnụ, bụ ndị gbapụrụ ọsọ site n’ebe dị anya. N’ihi ya ka m kwuru, Wepụ anya n’ebe m nọ; aga m akwa ákwá nke ukwuu, adọgbula onwe unu n’ịkasị m obi, n’ihi mbibi nke ada nke ndị m. N’ihi na ọ bụ ụbọchị nsogbu, na nke azọpịazọ, na nke mgbagwoju anya site n’aka Onyenwe anyị Chineke nke ụsụụ ndị agha n’ndagwurugwu ọhụụ, nke ịkwatu mgbidi, na nke iti mkpu ruo n’ugwu. Aịsaịa 22:1–5.
N’akwụkwọ Aịzaya, a hụrụ okwu ahụ bụ “ibu arọ” ugboro iri na asatọ. Iri na otu n’ime nrụtụ aka ndị ahụ na-akọwapụta amụma nke mbibi ozugbo, ebe nrụtụ aka asaa ndị ọzọ na-ezo aka n’ibu arọ dịka ihe a na-eburu n’ubu. Naanị otu n’ime nrụtụ aka ndị a sụgharịrị dịka “ibu arọ” na-anọchi anya ihe a na-eburu n’ubu ma bụrụkwa amụma nke mbibi. Ebumnuche m bụ ilekwasị anya n’otu nrụtụ aka ahụ nke bụ okwu Hibru nke na-akọwa ihe a na-eburu, ma bụrụkwa amụma nke mbibi; ya mere, ana m akọwapụta ọdịiche ahụ site na mmalite, ọ bụ ezie na anyị agaghị alaghachi n’eziokwu ndị a ruo n’oge ọzọ.
Isi nke a adịghị edoghị anya banyere nkọwa nke “ndagwurugwu ọhụụ,” n’ihi na a kọwara ya dịka “Obodo Devid,” ma kwa dịka “Jeruselem.” Ndagwurugwu ọhụụ ahụ bụ ntụaka nye Adventizim Laodisia n’oge akụkọ ihe mere eme nke amaokwu isii ikpeazụ nke Daniel iri na otu. Aịzaya tọrọ ntọala nke ọnọdụ a nke mbibi a site n’akụkọ ihe mere eme e gosiri n’isi nke iri abụọ, site n’ịkọwa mmeri nke eze Asiria ji nwayọọ nwayọọ merie ụwa, bụ onye zitere onye ndu agha aha ya bụ Tatan ka ọ gaa jide otu obodo dị n’Ijipt a na-akpọ Ashdod.
A na-akọwa iwu Sọnde na Daniel iri na otu amaokwu iri anọ na otu, ma ọ na-akọwapụta òtù atọ ndị “na-agbanahụ” aka nke ndị ụkọchukwu Pope n’oge iwu Sọnde.
N’afọ Taatan bịarutere Ashaọdụ, (mgbe Sagon, eze Asiria, zitere ya,) o wee lụso Ashaọdụ ọgụ, merie ya, werekwa ya; n’oge ahụ ka Onyenwe anyị siri n’ọnụ Aịzaịa nwa Emoz kwuo, sị, Gaa, tọpụ akwa ikwa-ákwá ahụ n’úkwù gị, yipụkwa akpụkpọ ụkwụ gị n’ụkwụ gị. O wee mee otú ahụ, na-aga ọtọ, na-ejekwa ụkwụ efu. Onyenwe anyị wee sị, Dị ka ohu m Aịzaịa sirila jee ọtọ na ụkwụ efu afọ atọ ka ọ bụrụ ihe ịrịba ama na ihe ịtụnanya megide Ijipt na megide Itiopia; otu a ka eze Asiria ga-eduru ndị Ijipt n’agha dịka ndị mkpọrọ, na ndị Itiopia dịka ndị a dọtara n’agha, ndị ntorobịa na ndị agadi, ha na-aga ọtọ na ụkwụ efu, ọbụna ka e kpughechara ike ha, ka ihere wee bụrụ nke Ijipt. Ha ga-atụ ụjọ, mee kwa ihere n’ihi Itiopia, bụ olileanya ha, na n’ihi Ijipt, bụ otuto ha. Onye bi n’agwaetiti a ga-asịkwa n’ụbọchị ahụ, Lee, otu a ka olileanya anyị dị, ebe anyị na-agbaga maka enyemaka ka e wee napụta anyị n’aka eze Asiria: anyị onwe anyị ga-esi kwa olee otú gbanahụ? Aịzaịa 20:1–6.
Ajụjụ ndị bi n’agwaetiti ahụ welitere bụ otú ha ga-esi gbanahụ eze Asiria, onye a na-anọchikwakwa anya dị ka eze nke ugwu n’ime Daniel iri na otu.
Ọ ga-abatakwa n’ala ahụ dị ebube, a ga-akwatuokwa ọtụtụ mba: ma ndị a ga-agbanahụ n’aka ya, ya bụ, Edọm, na Moab, na ndị isi nke ụmụ Amọn. Daniel 11:41.
N’amaokwu a, a na-akọwapụta iwu ụbọchị Sọnde dị na United States, ma e nwekwara ụfọdụ ntakịrị ọdịiche pụtara ìhè n’akụkụ amaokwu Daniel nke kwesiri ka e lebara anya. E nwere amaokwu atọ n’usoro n’ime Daniel iri na otu, amaokwu iri anọ ruo iri anọ na atọ, nke ha niile na-akọwapụta “mba.” N’amaokwu iri anọ, mba ndị na-anọchi anya Soviet Union mbụ ka e papacy na United States sachapụrụ n’afọ 1989. Ndị ọkọ akụkọ ihe mere eme nke oge a na-akwado eziokwu a.
Mgbe ahụ n’amaokwu nke iri anọ na abụọ, anyị hụrụ okwu ahụ bụ “mba dị iche iche” ka ọ na-anọchi anya mba niile nke ụwa a, dịka eze nke ugwu (ndị popu) si ejide Ijipt, nke na-anọchi anya ụwa dum. Nke ahụ bụ otu n’ime nkọwa ya dị ntakịrị. Nke ọzọ n’ime nkọwa abụọ ahụ m na-ekwu maka ya n’amaokwu atọ ahụ metụtara okwu ahụ bụ “ịgbanahụ” n’amaokwu nke iri anọ na otu, ma ọzọkwa n’amaokwu nke iri anọ na abụọ. Ha bụ okwu Hibru abụọ dị iche iche, ọ bụ ezie na a sụgharịrị ha abụọ dịka “ịgbanahụ.” Okwu Hibru a sụgharịrị dịka “ịgbanahụ” n’amaokwu nke iri anọ na abụọ pụtara na a naghị ahụ mgbapụta ọbụla, n’ihi na mgbe “ndị eze iri ahụ,” ndị na-anọchi anya Mba Ndị Dị n’Otu, kwekọrịtara inye ọchịchị ha nke otu ụwa n’okpuru njikwa nke anụ ọhịa popu ahụ, enweghị mgbapụ ọ bụla—enweghị nnapụta.
Mpi iri ahu iri i hụrụ bụ ndị eze iri, ndị na-anatabeghị alaeze ugbu a; ma ha na-anata ike dịka ndị eze otu awa ha na anụ ọhịa ahụ nọ. Ndị a nwere otu obi, ha ga-enyekwa anụ ọhịa ahụ ike na ọchịchị ha. Ndị a ga-alụ Akwụkwọ ahụ ọgụ, ma Akwụkwọ ahụ ga-emeri ha: n’ihi na ọ bụ Onyenwe ndị nwenụ, na Eze ndị eze: ndị nọkwa n’ebe ọ nọ bụ ndị a kpọrọ, na ndị a họpụtara, na ndị kwesịrị ntụkwasị obi. O wee sị m, Mmiri ndị ahụ ị hụrụ, ebe akwụna ahụ nọ ọdụ, bụ ndị mmadụ, na ìgwè mmadụ dị ukwuu, na mba dị iche iche, na asụsụ dị iche iche. Mpi iri ahụ ị hụrụ n’ahụ anụ ọhịa ahụ, ndị a ga-akpọ akwụna ahụ asị, ha ga-emekwa ka ọ bụrụ onye a tọgbọrọ n’efu na onye gba ọtọ, ha ga-eripịa anụ ahụ ya, ma werekwa ọkụ kpọọ ya ọkụ. N’ihi na Chineke etinyewo n’obi ha ime uche ya, na ikwekọrịta, na inye alaeze ha nye anụ ọhịa ahụ, ruo mgbe okwu Chineke ga-emezu. Mkpughe 17:12–17.
A na-ekwupụta “ndị eze iri” a ugboro ugboro n’Okwu Chineke, ma n’akụkọ Ịlaịja, Ehab, eze Izrel, bụ isi nke ebo iri, o wee lụọ Jezebel. Jezebel bụ ọfịs popu n’oge ọgwụgwụ nke ụwa, Ịlaịja bụ ndị ozi nke ozi mmụọ ozi nke atọ, Ehab kwa bụ isi nke njikọ nke ndị eze iri. Ehab na-anọchi anya United States dịka onye ndu nke United Nations n’akụkọ ihe mere eme amụma nke iwu Ụka. Mgbe Asiria jidere Ijipt, eze ugwu ahụ dị na Daniel 11:42 ka amanyechara ndị eze iri ahụ ikweta inyefe alaeze ha n’aka ike popu.
“Ka anyị na-abịaru nsogbu ikpeazụ ahụ nso, ọ dị oké mkpa ka nkwekọ na ịdị n’otu dịrị n’etiti ndị ọrụ Jehova ji arụ ọrụ Ya. Ụwa jupụtara n’oké ifufe na agha na esemokwu. Ma n’okpuru otu isi—ike pope—ndị mmadụ ga-ejikọta onwe ha iji guzo megide Chineke n’ime onye nke ndị àmà Ya. Ọ bụ nnukwu onye ndapụ n’ezi okwukwe ahụ na-eme ka njikọ a sie ike. Ka ọ na-achọ ijikọta ndị nnọchi anya ya n’ịlụ ọgụ megide eziokwu, ọ ga-arụkwa ọrụ ikewaa na ịchụsasị ndị na-akwado ya. Ekworo, iche ajọ ihe n’obi, ikwu ajọ okwu, ọ bụ ya na-akpalite ha iji mụpụta enweghị nkwekọ na esemokwu.” Testimonies, volume 7, 182.
N’amaokwu iri anọ na otu anyị hụrụ okwu a bụ “gbanahụ,” anyị hụkwara okwu a bụ “gbanahụ” n’amaokwu iri anọ na abụọ, ma ha bụ okwu Hibru abụọ dị iche. Okwu a sụgharịrị dị ka “gbanahụ” n’amaokwu iri anọ na otu pụtara ịgbanahụ dịka a ga-asị na ọ bụ n’ihi asụsụ. Nke a bụ okwu ahụ e sụgharịrị dị ka “gbanahụ” n’amaokwu nke isii nke Aịsaịa isi nke iri abụọ. “N’ụbọchị ahụ” “onye bi n’agwaetiti a” jụrụ otú ha pụrụ isi gbanahụ n’aka onye Asiria, onye “n’ụbọchị ahụ” na-eji nwayọọ nwayọọ emeri ụwa, dị ka e gosiri na Daniel iri na otu na n’ọtụtụ akụkụ Akwụkwọ Nsọ ndị ọzọ.
N’ime Daniel iri na otu amaokwu iri anọ na otu, mgbe ọchịchị papal, ma ọ bụ dịka Daniel si akọwa ya, eze ugwu, ma ọ bụ dịka Aịzaịa si akọwa ya, onye Asiria, na-emeri “ala ahụ dị ebube” nke na-anọchi anya United States, e nwere ìgwè mmadụ abụọ a na-akọwapụta.
Ọ ga-abanyekwa n’ala ahụ dị ebube, a ga-emekwa ka ọtụtụ mba daa n’iyi; ma ndị a ga-agbanahụ n’aka ya, ya bụ Edọm, na Mọab, na ndị isi nke ụmụ Amon. Daniel 11:41.
Otu bụ “ọtụtụ” ndị a ga-akwatu, a na-anọchi anya òtù nke ọzọ dị ka “Idọm, Moab na ndị isi nke ụmụ Amọn.” N’oge iwu Sọnde, Mkpughe iri na asatọ amaokwu anọ, na-akpọ ndị ahụ ka nọ na Babilọn ka ha “pụpụta.”
M wee nụrụ olu ọzọ si n’eluigwe, na-asị, Sinụ n’ime ya pụta, ndị m, ka unu ghara ịbụ ndị na-ekekọrịta na mmehie ya, ka unu ghara ịnatakwa ihe n’ihe otiti ya. Mkpughe 18:4.
Idọm, Moab na ndị-isi nke ụmụ Amọn bụ ndị na-agbanahụ site n’ụzọ aghụghọ nke ịdị n’egwu, dịka ndị bi n’agwaetiti ahụ n’Aịzaya iri abụọ na-atụ anya ime.
N’amaokwu nke iri anọ na otu, ihe ọzọ dị n’ime nkọwa m na-ekwu maka ya bụ na n’amaokwu nke iri anọ, iri anọ na otu, na iri anọ na abụọ, anyị na-ahụ okwu ahụ bụ “mba,” ma n’amaokwu nke iri anọ na otu ọ bụ okwu etinyere ka e mezue ya, ọ bụghị n’okwu mbụ nke Daniel ma ọ nweghịkwa ebe o kwesịrị ịdị. A kwaturu ọtụtụ mba n’ime mmezu nke amaokwu nke iri anọ n’oge ọdịda Soviet Union, e jidekwara ọtụtụ mba mgbe ọchịchị pope weghaara United Nations. Ma n’oge iwu Ụbọchị Sọnde na United States, “ọtụtụ” ndị a na-akwatu abụghị ọtụtụ mba; ha pụrụ ịbụ naanị ndị Seventh-day Adventist.
“Ọ bụrụ na e gosiworo gị ìhè nke eziokwu, nke na-ekpughe Sabat nke iwu nke anọ, ma na-egosi na ọ dịghị ntọala n’Okwu Chineke maka idebe Sọnde, ma ị ka na-arapara n’ụgha sabat ahụ, na-ajụ ido Sabat ahụ nsọ nke Chineke kpọrọ ‘ụbọchị m dị nsọ,’ ị na-anata akara nke anụ ọhịa ahụ. Olee mgbe nke a na-eme? Mgbe ị na-erube isi n’iwu ahụ nke na-enye gị iwu ka ị kwụsị ọrụ n’ụbọchị Sọnde ma fee Chineke ofufe, ebe ị maara na e nweghị ọbụna otu okwu n’ime Bible nke na-egosi na Sọnde bụ ihe ọzọ karịa ụbọchị ọrụ nkịtị, ị na-ekweta ịnata akara nke anụ ọhịa ahụ, ma na-ajụ akara nsọ nke Chineke.” Review and Herald, July 13, 1897.
Onye ọ bụla bụ́ otu n’ime ndị òtù ụka Seventh-day Adventist nabatara ozizi banyere Ụbọchị Izuike mgbe mbụ e mere ya onye òtù ụka site na baptizim, a na-ejikwa ya n’ọrụ n’ihu “ìhè nke eziokwu” gbasara Ụbọchị Izuike.
“Mgbanwe nke Ụbọchị Izu Ike bụ ihe ịrịba ama ma ọ bụ akara nke ikike nke ụka Rom. Ndị ahụ, ebe ha na-aghọta ihe iwu nke anọ na-achọ, ma họrọ idebe izu ike ụgha n’ọnọdụ nke nke eziokwu, site n’ime nke a na-enye nsọpụrụ nye ike ahụ nke naanị site n’aka ya ka e nyere iwu ahụ. Akara nke anụ ọhịa ahụ bụ izu ike papal, nke ụwa anabatala n’ọnọdụ nke ụbọchị Chineke họpụtara.
“Ọ dịghị onye ọ bụla anabatabeghị akara nke anụ ọhịa ahụ. Oge ule ahụ erubeghị. E nwere ezi Ndị Kraịst n’ime ụka niile, na-ewepụghị njikọ Roman Katọlik. Ọ dịghị onye a na-ama ikpe ruo mgbe ha natara ìhè ma hụkwa ọrụ dịịrị iwu nke anọ. Ma mgbe iwu ahụ ga-apụta nke na-amanye sabbath ụgha ahụ, ma mkpu ukwu nke mmụọ ozi nke atọ ga-adọ ndị mmadụ aka ná ntị megide ife anụ ọhịa ahụ na oyiyi ya, a ga-adọ ahịrị ahụ nke ọma n’etiti ụgha na eziokwu. Mgbe ahụ ndị ahụ ka na-anọgide n’ime mmehie ga-anata akara nke anụ ọhịa ahụ.”
“Nzọụkwụ ọsọ ọsọ ka anyị ji na-abịaru oge a nso. Mgbe ụka ndị Protestant ga-ejikọta onwe ha na ike ọchịchị nke ụwa iji kwado okpukpe ụgha, nke ndị nna nna ha tachiri obi n’ime mkpagbu kacha njọ n’ihi iguzogide ya, mgbe ahụ ka a ga-eji ikike jikọtara ọnụ nke ụka na ọchịchị manye sabbath nke papal. A ga-enwe ndapụ n’ezi okwukwe nke mba, nke ga-akwụsị naanị na mbibi nke mba.” Manuscript 51, 1899.
N’iwu Sọnde, naanị ndị a ga-eme ka ha zaa ajụjụ maka ìhè nke mmụọ ozi nke atọ bụ ndị Adventist Ụbọchị nke Asaa, n’ihi na ọ bụ naanị n’oge ahụ ka a ga-eweta n’ihu ndị nọ n’èzí Adventizim ule nke mmụọ ozi nke atọ. “Ọtụtụ” ndị a ga-akwatu n’iwu Sọnde bụ ndị Adventist Laodisia, n’ihi na “ikpe na-amalite n’ụlọ Chineke.”
Ya mere, ndị ikpeazụ ga-abụ ndị mbụ, ndị mbụ kwa ga-abụ ndị ikpeazụ; n’ihi na a kpọrọ ọtụtụ, ma ọ bụ mmadụ ole na ole ka a họrọrọ. Matiu 20:16.
Aịzaya bụ “ihe ịrịba ama na ihe ịtụnanya” nye Ijipt na Itiopia banyere mmeri na-aga n’ihu nke ọchịchị ndị popu n’ịchị ụwa. Ijipt bụ Mba Ndị Dị n’Otu; Itiopia bụ United States, Assiria bụkwa ọchịchị ndị popu. N’usoro nke akụkọ amụma ahụ, Aịzaya bidoro iwepụta usoro amụma nke mbibi. Isi nke iri abụọ na abụọ bụ banyere ndị Laodisia a kwaturu n’iwu Ụkaịde, na ndị Filadelfia ndị na-akpọ “Idọm, Moab na ndị isi nke ụmụ Amon” ka ha si na Babilọn pụta.
Adventizim nke Laodisia enweghị agwa dị mkpa iji zọpụta ya, a na-awụsakwa ha n’ọnụ Onyenwe anyị n’oge iwu ụbọchị Sọnde. Ana m arịba ama eziokwu a naanị iji mee ka isi okwu na-esonụ pụta ìhè. Aịsaịa iri abụọ na abụọ na-anọchi anya ihe ọzọ kpatara Laodisia ji efu, n’ihi na amụma mbibi ahụ megide ndagwurugwu “ọhụ.” E nwere okwu Hibru isi abụọ a na-atụgharị dịka “ọhụ.” Otu na-anọchi anya usoro ihe omume amụma, nke ọzọkwa na-anọchi anya ọhụ nke Kraịst. Otu dị n’èzí nzukọ, nke ọzọ dịkwa n’ime nzukọ. Okwu ahụ dị n’isi iri abụọ na abụọ bụ ọhụ nke na-anọchi anya ihe omume amụma, ọ bụkwa otu okwu ahụ a tụgharịrị dịka “ọhụ” n’akwụkwọ Ilu.
Ebe ọhụụ na-adịghị, ndị mmadụ na-ala n’iyi: ma onye na-edebe iwu, onye ahụ ka a gọziri agọzi. Ilu 29:18.
“Ibu nke ndagwurugwu nke ọhụụ” bụ amụma nke na-achọpụta ìgwè abụọ nke ndị na-efe ofufe n’ime nzukọ Chineke n’ọgwụgwụ ụwa. Otu ìgwè, nke Shebna na-anọchi anya ya, bụ Laodisia, ma ìgwè nke ọzọ bụ Filadelfia, nke Eliakim nwa Hilkaịa na-anọchi anya ya. N’ezie, ọdịiche dị n’etiti ìgwè abụọ ahụ n’isiakwụkwọ ahụ bụ otu ọdịiche ahụ a hụrụ n’ilu nke ụmụ agbọghọ iri ahụ. Otu ìgwè nwere mmanụ ahụ n’etiti abalị, ma ìgwè nke ọzọ enweghị ya. “Mmanụ” ahụ, dịka akara, na-anọchi anya eziokwu dị iche iche dabere n’ọnọdụ e si hụ ya, ma na Aịsaịa iri abụọ na abụọ, “mmanụ” nke ụmụ agbọghọ iri ahụ ka okwu ahụ bụ “ọhụụ” na-anọchi anya ya. Otu ìgwè nwere “mmanụ” ahụ; nke ọzọ enweghị ya.
“Ndị ahụ e tere mmanụ, ndị guzo n’ihu Onyenwe ụwa nile, nwere ọnọdụ e nyere Setan n’oge gara aga dị ka cherub na-ekpuchi ekpuchi. Site n’aka ndị nsọ ahụ gbara ocheeze Ya gburugburu, Onyenwe anyị na-edobe nkwurịta okwu na-adịghị akwụsị akwụsị ya na ndị bi n’ụwa. Mmanụ ọlaedo ahụ na-anọchi anya amara nke Chineke ji na-eme ka oriọna ndị kwere ekwe jupụta mgbe niile, ka ha ghara ịma jijiji ma gbanyụọ. Ọ bụrụ na ọ bụghị na a na-awụsa mmanụ nsọ a site n’eluigwe n’ozi nke Mmụọ Chineke, ndị nnọchiteanya nke ihe ọjọọ ga-enwe ọchịchị zuru ezu n’ebe ụmụ mmadụ nọ.”
“A na-emekwa Chineke ihere mgbe anyị na-anabataghị ozi ndị ọ na-ezitere anyị. N’ụzọ dị otu a, anyị na-ajụ mmanụ ọlaedo ahụ nke ọ ga-awụsa n’ime mkpụrụ obi anyị ka e wee kesaa ya nye ndị nọ n’ọchịchịrị. Mgbe oku ahụ ga-abịa, ‘Lee, nwoke-alụ nwanyị na-abịa; pụtanụ izute ya,’ ndị na-anatabeghị mmanụ nsọ ahụ, ndị na-edebebeghị amara Kraịst n’obi ha, ga-achọpụta, dịka ụmụ agbọghọ-amaghị-uche ahụ, na ha adịghị njikere izute Onyenwe ha. Ha enweghị, n’ime onwe ha, ike inweta mmanụ ahụ, ndụ ha wee bụrụ mbibi. Ma ọ bụrụ na a rịọ maka Mmụọ Nsọ nke Chineke, ọ bụrụ na anyị arịọsi ike, dịka Mosis mere, ‘Gosi m ebube gị,’ a ga-awụsa ịhụnanya Chineke n’obi anyị. Site n’ọkpọkọ ọlaedo ndị ahụ, a ga-eme ka mmanụ ọlaedo ahụ ruo anyị. ‘Ọ bụghị site n’ike, ọ bụghịkwa site n’agha, kama site na Mmụọ m, ka Jehova nke ụsụụ ndị agha kwuru.’ Site n’inara ụzarị na-enwu enwu nke Anyanwụ nke Ezi Omume, ụmụ Chineke na-enwu dịka ìhè n’ụwa.” Review and Herald, July 20, 1897.
Mmụọ ndị amụma na-ekwekọrịtara ibe ha, ndị e tere mmanụ abụọ nke Zekaraya bụkwa ndị akaebe abụọ nke Mkpughe isi nke iri na otu.
“Banyere ndịàmà abụọ ahụ, onye amụma ahụ kwupụtakwara, sị: ‘Ndị a bụ osisi oliv abụọ ahụ, na ihe-ọkụ kandụl abụọ ahụ nke na-eguzo n’ihu Chineke nke ụwa.’ ‘Okwu Gị,’ ka onye ọbụ abụ ahụ kwuru, ‘bụ oriọna nye ụkwụ m, bụrụkwa ìhè nye ụzọ m.’ Mkpughe 11:4; Abụ Ọma 119:105. Ndịàmà abụọ ahụ na-anọchi anya Akwụkwọ Nsọ nke Agba Ochie na nke Agba Ọhụrụ. Ha abụọ bụ àmà dị mkpa banyere mmalite na ịdịgide ebighị ebi nke iwu Chineke. Ha abụọ bụkwa ndịàmà banyere atụmatụ nzọpụta. Ụdị, àjà, na amụma nke Agba Ochie na-atụ aka n’ihu gaa n’ebe Onye Nzọpụta nke ga-abịa nọ. Oziọma na Epistle nke Agba Ọhụrụ na-agwa banyere Onye Nzọpụta nke bịaworị n’ụzọ ziri ezi dị ka e buru n’amụma site n’ụdị na amụma.” The Great Controversy, 267.
Ndị a abụọ e tere mmanụ nke Zechariah na-anọchi anya usoro nkwurịta okwu nke e gosiri na Mkpughe isi nke mbụ. “Mmanụ” ahụ, nke bụ “ọhụụ” amụma banyere ihe omume nke akụkọ ihe mere eme, ka a na-ebufe site n’Agba Ochie na Agba Ọhụrụ. N’ime Mkpughe iri na otu, a na-amata ndị akaebe abụọ a site n’ọnọdụ okwu ahụ dịka Mozis na Elaija. Mozis na Elaija bụ akara nke na-anọchi onwe ha.
Mgbe a na-anọchi ha ọnụ dị ka o mere n’Ugwu Ntughari Ahụ ma ọ bụ na Mkpughe iri na otu, ha bụ ihe nnọchianya nke eziokwu abụọ dị iche iche. N’ugwu ahụ, ha na-anọchi ndị e gburu n’ihi okwukwe n’oge nsogbu iwu Ụkaịde na otu narị puku iri anọ na anọ, ebe na Mkpughe iri na otu ha na-anọchi Agba Ochie na Agba Ọhụrụ. Ma n’ihe gbasara Adventism, ha na-anọchi ọbụna karịa nke ahụ. Ndị akaebe abụọ maka ndị Juu bụ “iwu na ndị amụma,” nke na-anọchi Agba Ochie, ndị akaebe abụọ maka ndị Kraịstkwa bụ Agba Ochie na Agba Ọhụrụ, ma maka Adventism ndị akaebe abụọ ahụ bụ okwu Chineke na àmà Jizọs. Nke a bụ ihe mere Jọn ji nọ na Patmos.
Mụ onwe m Jọn, onye bụkwa nwanne unu, na onye na-esonyere unu n’ahụhụ, nakwa n’alaeze na ndidi nke Jisọs Kraịst, nọ n’agwaetiti a na-akpọ Patmos n’ihi okwu Chineke na n’ihi àmà nke Jisọs Kraịst. Mkpughe 1:9.
N’Aịsaịa iri abụọ na abụọ, a na-anọchi anya ndị àmà abụọ ahụ, bụ Mosis na Ịlaịja, ọ bụ ezie na a pụrụ ịmata nke a naanị ma ọ bụrụ na i tinye ụkpụrụ nke Alfa na Omega n’isiakwụkwọ ahụ. Chebara echiche ebe Jizọs malitere nkọwa Ya banyere “ọhụ” nke ihe omume amụma nye ndị na-eso ụzọ Ya n’ụzọ na-aga Emau.
“Site na Mosis, bụ́ Alfa n’onwe ya nke akụkọ ihe mere eme nke Akwụkwọ Nsọ, Kraịst kọwara n’Akwụkwọ Nsọ niile ihe ndị gbasara Onwe Ya.” Desire of Ages, 796.
Elaịja bụ onye-amụma ahụ nke na-apụta tupu nnukwu ụbọchị ahụ na-atụ egwu nke Onyenwe anyị eruo, n’ibu ozi nke dabeere n’ụkpụrụ nke Alfa na Omega, na-atụgharị obi ndị nna (alfa) ka ọ bụrụ nke ụmụ (omega). Mosis na Elaịja nọchiri anya alfa na omega nke amụma Akwụkwọ Nsọ. Ọ bụrụ na i nwere ike ịnụ ya, Mosis bụ William Miller. Ma Mosis ma Miller nwụrụ, a makwaara ha abụọ site n’mmụọ nsọ dị ka ndị a zọpụtara. N’ezie, a kpọlitere Mosis n’ọnwụ ozugbo mgbe ọnwụ ya gasịrị, ma ndị mmụọ ozi na-eche nche gburugburu ili Miller ruo mgbe mbilite n’ọnwụ ya ga-abịa. Elaịja nọchiri anya onye ozi ikpeazụ tupu ọbịbịa nke nnukwu ụbọchị ahụ na-atụ egwu nke Onyenwe anyị.
“Ndị Juu gbalịrị igbochi nkwusa nke ozi ahụ e buru n’amụma banyere ya n’Okwu Chineke; ma amụma aghaghị imezu. Onyenwe anyị na-ekwu, ‘Lee, aga m ezitere unu Ịlaịja onye amụma tupu ọbịbịa nke nnukwu ụbọchị ahụ na nke dị egwu nke Onyenwe anyị’ (Malaki 4:5). Otu onye ga-abịa n’ime mmụọ na ike nke Ịlaịja, ma mgbe ọ pụtara, mmadụ pụrụ ikwu, ‘Ị dị oke ọkụ n’obi, ị naghị akọwa Akwụkwọ Nsọ n’ụzọ ziri ezi. Ka m gwa gị otú ị ga-esi akụzi ozi gị.’”
“E nwere ọtụtụ ndị na-enweghị ike ịmata ọdịiche dị n’etiti ọrụ Chineke na nke mmadụ. Aga m ekwu eziokwu dịka Chineke na-enye m ya, ma ana m ekwu ugbu a, ọ bụrụ na unu anọgide na-achọ mmejọ, na-enwekwa mmụọ nke esemokwu, unu agaghị ama eziokwu. Jisọs gwara ndị na-eso ụzọ Ya, ‘Enwerem kwa ọtụtụ ihe ikwu unu, ma unu apụghị iburu ha ugbu a’ (John 16:12). Ha anọghị n’ọnọdụ ga-eme ka ha nwee ike ịghọta ma nwee ekele maka ihe ndị dị nsọ na ndị ebighị ebi; ma Jisọs kwere nkwa iziga Onye Nkasi Obi ahụ, onye ga-akụziri ha ihe niile, ma mee ka ha cheta ihe niile ọbụla O kwuru ha. Ụmụnna, anyị ekwesịghị itinye ntụkwasị obi anyị n’ime mmadụ. ‘Kwụsịnụ n’ebe mmadụ nọ, onye ume ya dị n’imi ya: n’ihi na gịnị ka a ga-agụta ya?’ (Isaiah 2:22). Unu aghaghị ịtụkwasị mkpụrụobi unu ndị na-enweghị enyemaka n’ebe Jisọs nọ. Ọ dịghị adabara anyị ịṅụ mmiri site n’iyi nke ndagwurugwu, mgbe e nwere isi iyi n’ugwu. Ka anyị hapụ iyi ndị dị ala; ka anyị bịakwute isi mmiri ndị ka elu. Ọ bụrụ na e nwere otu isiokwu eziokwu unu na-aghọtaghị, nke unu na-ekwenyeghị na ya, nyochaa ya, tụnyere Akwụkwọ Nsọ na Akwụkwọ Nsọ, gbadaa olulu nchọpụta nke eziokwu miri emi n’ime ebe a na-egwupụta akụ nke Okwu Chineke. Unu aghaghị idobe onwe unu na echiche unu n’elu ebe ịchụàjà Chineke, wepụ echiche unu ndị unu butere ụzọ, ma kwe ka Mmụọ nke Eluigwe duzie unu n’eziokwu niile.” Selected Messages, book 1, 412.
N’Aịzaya iri abụọ na abụọ, Shebna na Eliakim na-anọchi anya ndị amamihe na ndị nzuzu nọ n’ime Adventism n’oge ọgwụgwụ nke ụwa, mgbe eze ugwu na-abịakwute Jerusalem. Eliakim nwa Hilkaya nwere “ọhụụ” ahụ, Shebna enweghi ya.
Ebe ọhụụ na-adịghị, ndị mmadụ na-ala n’iyi; ma onye na-edebe iwu, ọ gọziri agọzi. Ilu 29:18.
Ozi amụma, ya bụ “ọhụ” nke amaokwu a, na-ekwu maka ihe abụọ. Ị na-aghọta mmụba nke ìhè amụma, ị dịkwa ndụ; ma ọ bụrụ na i meghị ya—ị na-anwụ. Ọ bụrụ na ị naghị aghọta, mgbe ahụ ị gaghị enwe ike ịdị njikere idebe ụbọchị izu ike n’oge ule iwu Sọnde. Ọ ga-abụ, “oge agafewo.” Mgbe a kwaturu ndị Adventist Laodisia n’oge iwu Sọnde, ha na-ajụ iwu ahụ n’ihi na ha jụrụ “ọhụ nke eziokwu.” Ha enweghị mmanụ, ha aghọtaghị mmụba nke ọmụma nke a na-ekpughe mgbe obere oge fọdụrụ tupu mmechi oge amara.
N’ihi na ị na-asị, Abaram ụba, nwekwaara m akụnụba n’ụba, ọ dịghịkwa ihe ọ bụla dị m mkpa; ma ị maghị na ị bụ onye ahụhụ, na onye kwesịrị ebere, na ogbenye, na onye kpuru ìsì, na onye gba ọtọ. Mkpughe 3:17.
Ihe ịrịbama nke Aịsaịa bụ na ọ gara ije n’ọtọ, ụkwụ efu, ruo afọ atọ. O mere nke a iji dọọ ndị ga-ekwe ka a dọọ ha aka ná ntị site n’ozi amụma ya aka ná ntị, na ọ bụrụ na unu aghọtaghị ọhụụ banyere ihe omume amụma, unu ga-abịa n’iwu ụbọchị Sọnde ma ghọọ ndị a dọtara n’agha, a na-eduga pụọ n’ọnọdụ jọgburu onwe ya, nke mwute, nke ịda ogbenye, nke ìsì, na nke ịtọ. Aịsaịa bụ ihe ịrịbama na ihe ijuanya maka akụkọ ihe mere eme nke Aịsaịa, ma ọbụna karịa maka ọgwụgwụ ụwa.
Ma ihe ndị a niile dakwasịrị ha dị ka ihe atụ: e dekwara ha n’akwụkwọ maka ịdụ anyị ọdụ, anyị bụ ndị ngwụcha ụwa ndị a bịakwasịrị. 1 Ndị Kọrịnt 10:11.
N’amaokwu ise mbụ nke isi nke iri abụọ na abụọ, a na-akọwa Jerusalem, obodo Devid, dịka obodo “juru n’ụzụ,” “nke ọṅụ jupụtara,” nke juputakwara n’“mkpali.” E ji okwu a ma ama nke Akwụkwọ Nsọ, nke ọbụna ndị nke ụwa na-ejikwa, n’isi a nọchie anya obodo ahụ “nke ọṅụ jupụtara” ma “juru n’ụzụ,” nke juputara n’“mkpali,” mgbe ndị ahụ e kwuru banyere ha n’amaokwu nke iri na atọ ji ọṅụ na-asị, “ka anyị rie ma ṅụọ; n’ihi na echi anyị ga-anwụ.” Ma, ọ bụ ezie na ha nwere ọṅụ, e gburu ndị ikom ha, ma ọ bụghị n’mma agha, ọ bụghịkwa n’agha; ya mere Aịzaịa na-ajụ ajụjụ sị, “Gịnị na-emekpa gị?”
N’agbanyeghị ihe ọ bụla na-emekpa ha ahụ, ọ emeela ka ha rịgoro n’elu ụlọ. Elu ụlọ bụ ihe nnọchianya nke ife anyanwụ, ọnwa na kpakpando, ọ bụkwa ihe nnọchianya nke ime mmụọ afa. N’akụkụ Akwụkwọ Nsọ a, Adventism nọ n’okpuru aghụghọ ime mmụọ.
Na ndị ahụ na-efe usuu nke eluigwe n’elu ụlọ ha; na ndị ahụ na-efe ofufe ma na-aṅụ iyi site n’aha Onyenwe anyị, ma na-aṅụkwa iyi site n’aha Malkam; na ndị ahụ laghachiri azụ n’iso Onyenwe anyị; na ndị ahụ na-achọghị Onyenwe anyị, ma ọ bụ jụkwa ase n’ebe Ọ nọ.
Nọrọ jụụ n’ihu Onyenweanyị Chineke: n’ihi na ụbọchị Onyenweanyị dị nso: n’ihi na Onyenweanyị akwadowo àjà, ọ kpọwo ndị ọbịa ya. O gēru kwa, n’ụbọchị àjà nke Onyenweanyị, na M ga-ata ndị-isi, na ụmụ eze, na ndị nile yi uwe mba ọzọ ahụhụ. N’otu ụbọchị ahụ kwa ka M ga-ata ndị nile nāwụli n’elu uzo-ọnu-uzọ, bụ́ ndị nējupụta ụlọ ndị nna ha ukwu ihe-ike na aghughọ. Zefanaịa 1:5–9.
N’oge nsogbu iwu ụbọchị Sọnde, Adventism, nke a na-anọchi anya ya dịka Jerusalem, nọ “na ndagwurugwu ọhụụ.” Ndị ahụ jụrụ ozi amụma ahụ nke “mmanụ” ma ọ bụ “ọhụụ” nọchiri anya ya, na-eme ime mmụọ aghụghọ, nke Pọl kwuru banyere ya n’Akwụkwọ Ndị Tesalonaịka nke Abụọ. N’ebe ahụ ka anyị na-ahụkwa ndị ahụ (Shebna) ndị na-anabataghị ịhụnanya nke eziokwu ahụ.
N’ihi nke a, Chineke ga-ezigara ha aghụghọ dị ike, ka ha wee kwere ụgha: Ka e wee maa ha niile ikpe, bụ ndị ekweghị eziokwu, kama ha nwere obi ụtọ n’ajọ omume. 2 Ndị Tesalonaịka 2:11, 12.
N’ezie, okwu ahụ bụ “eziokwu” nke Pọl ji mee ihe bụ okwu Grik e nwetara site n’okwu Hibru ahụ bụ “eziokwu,” nke e si n’ịjikọta mkpụrụedemede Hibru atọ ahụ na-anọchi anya Alfa na Omega kee ya. Ịjụ “eziokwu” ahụ nke e gosipụtara dị ka ụkpụrụ nke Alfa na Omega, na-ewetara ndị Laodisia aghụghọ dị ike, aghụghọ ahụ bụkwa ime mmụọ.
“Onye amụma Aịzaịa na-ekwu, sị: ‘Mgbe ha ga-asị unu, Jekwuuru ndị nwere mmụọ ndị a maara amara, na ndị dibịa afa ndị na-eti mkpu nta ma na-atamu ntamu: ọ̀ bụghị Chineke ha ka ndị mmadụ kwesịrị ịjụ ase? hà ga-ajụ ndị nwụrụ anwụ n’ihi ndị dị ndụ? N’iwu na n’amà: ọ bụrụ na ha ekwughị dịka okwu a si dị, ọ bụ n’ihi na ìhè adịghị n’ime ha.’ Aịzaịa 8:19, 20. Ọ bụrụ na mmadụ dị njikere ịnakwere eziokwu ahụ e kwuworo nke ọma n’Akwụkwọ Nsọ banyere ọdịdị mmadụ na ọnọdụ ndị nwụrụ anwụ, ha ga-ahụ n’ihe ndị ime mmụọ na-azọrọ na n’ihe ngosi ya ọrụ Setan ji ike na ihe ịrịba ama na ọrụ ebube ụgha arụ ọrụ. Ma kama ịhapụ nnwere onwe ahụ nke na-atọ obi nke anụ ahụ ụtọ, ma jụ mmehie ndị ha hụrụ n’anya, ìgwè mmadụ dị ukwuu na-emechi anya ha n’ihu ìhè ma na-aga n’ihu kpọmkwem, n’agbanyeghị ịdọ aka ná ntị, ebe Setan na-akpa ọnyà ya gburugburu ha, ha wee bụrụ anụ ọ na-eri. ‘N’ihi na ha anabataghị ịhụnanya nke eziokwu, ka e wee zọpụta ha,’ ya mere ‘Chineke ga-ezigara ha aghụghọ dị ike, ka ha wee kwere ụgha.’ 2 Ndị Tesalonaịka 2:10, 11.” The Great Controversy, 559.
N’Aịsaịa iri abụọ na abụọ, e gburu ndị ikom nke obodo ahụ jupụtara n’ọṅụ, ma ọ bụghị n’agha ma ọ bụ site na mma-agha; e jikọtara ha ọnụ, e gbukwara ha na ndị ndú ahụ ndị gbapụrụ ọsọ.
“Ọ bụrụ na chọọchị soro ụzọ yiri nke ụwa, ha ga-eketa otu ọdịnihu ahụ. Mba, kama, ebe ha natara ìhè ka ukwuu, ntaramahụhụ ha ga-adị ukwuu karịa nke ndị na-adịghị echegharị echegharị.
“Anyi dịka otu ndị mmadụ na-ekwupụta na anyị nwere eziokwu tupu ndị ọzọ niile nọ n’elu ụwa. Ya mere, ndụ na agwa anyị kwesịkwara ịdị n’otu na okwukwe dị otu a. Ụbọchị ahụ adịlarị nso n’ebe anyị nọ mgbe a ga-ekekọta ndị ezi omume dịka ọka dị oké ọnụ ahịa n’ùkwù maka ebe a na-echekwa ihe ubi nke eluigwe, ebe a na-achịkọtakwa ndị ajọ omume, dịka ata, maka ọkụ nke nnukwu ụbọchị ikpeazụ ahụ. Ma ọka wit na ata ‘na-etokọ ọnụ ruo oge owuwe ihe ubi.’” Testimonies, volume 5, 100.
Ejikọtala ndu nke dị na Aịzaya iri abụọ na abụọ site n’aka “ndị na-agba ụta.” A kọwara Shebna dị ka onye ndu n’elu ụlọ, a ga-enyekwa ọnọdụ ya Eliakim, nwa Hilkaya. N’Aịzaya iri abụọ na abụọ ozi amụma nke “ọhụụ” nke ihe omume amụma na-anọchi anya ya emeela ka e nwee òtù abụọ nke ndị na-efe ofufe na Jerusalem ka eze ugwu na-abịaru nso. A na-ekekọta otu òtù maka ọba eluigwe, a na-ekekọtakwara nke ọzọ maka ọkụ nke ụbọchị ikpeazụ. Ihe ekekọtala ndị ajọ omume bụ “ndị na-agba ụta,” nke bụ otu n’ime ọtụtụ akara nke Islam n’Okwu Chineke.
Ndị fọdụrụ n’ọnụọgụ ndị na-agba ụta, bụ ndị dike nke ụmụ Keda, a ga-eme ka ha dị ole na ole: n’ihi na Onyenwe anyị Chineke nke Izrel ekwuwo ya. Aịsaịa 21:17.
Ndị a bụkwa aha ụmụ Izmael, dị ka aha ha si dị, dịka ọgbọ ha si dị: ọkpara Izmael bụ Nebajoth; na Keda, na Adbeel, na Mibsam, na Mishma, na Duma, na Massa, Hadar, na Tema, Jetur, Nafish, na Kedema: ndị a bụ ụmụ Izmael, ndị a bụkwa aha ha, n’obodo nta ha, na n’ụlọ nche ha; ndị isi iri na abụọ dịka mba ha si dị. Jenesis 25:13–16.
E jidere ndị isi Adventism n’aka ndị na-agba ụta mgbe ha jụrụ ozi ahụ na Islam wakporo United States na Septemba 11, 2001, dị ka mmezu amụma Akwụkwọ Nsọ si dị. Mwakpo nke 9/11 bụ nkwado nke ozi ahụ e meghere n’afọ 1989, n’oge ọdịda Soviet Union. Mwakpo Islam mere na 9/11 dakọtara na Ọgọst 11, 1840, mgbe amụma banyere igbochi Islam nyere ozi mmụọ ozi mbụ ike site n’ịkwado isi iwu amụma Miller, na otu ụbọchị nọchiri anya otu afọ. Ọgọst 11, 1840 bụ mmezu nke ihe omume e buru amụma banyere ya nke e dabeere n’elu ụkpụrụ ụbọchị maka otu afọ. Mgbe e mezuru ya, a kpọsara ozi mmụọ ozi mbụ ahụ n’ụlọ ọrụ ozi ọma ọ bụla n’ụwa niile.
9/11 kwadoro iwu bụ isi nke “ọhụụ” e nyere ndị Adventist ka ha kpọsaa. Iwu ahụ bụ na akụkọ ihe mere eme na-emegharị onwe ya. Mgbe a kwadoro ụkpụrụ ụbọchị maka otu afọ n’ụbọchị Ọgọọst 11, 1840, mmụọ ozi dị ike nke Mkpughe isi nke iri rịdatara, na-akara mmanye e nyere ozi nke awa ikpe Miller, si otu a bụrụ ihe nnọchianya nke mgbe mmụọ ozi nke Mkpughe isi nke iri na asatọ rịdatara n’ụbọchị 9/11.
“Òlee otú okwu ahụ si pụta na m ekwuola na a ga-eji ebili mmiri ukwu sachapụ New York? Nke a abụghị ihe m kwuworo mgbe ọ bụla. Ihe m kwuru bụ na, mgbe m lere anya n’ụlọ ndị ukwu a na-ewuli n’ebe ahụ, okpukpu n’elu okpukpu, m kwuru, ‘Lee ihe omume dị egwu ga-eme mgbe Onyenwe anyị ga-ebili ka O wee maa jijiji ụwa n’ụzọ dị egwu!’ Mgbe ahụ ka a ga-emezu okwu ndị dị na Mkpughe 18:1–3. Isi nke iri na asatọ dum nke Mkpughe bụ ịdọ aka ná ntị banyere ihe na-abịa n’ụwa. Ma enweghị m ìhè ọ bụla pụrụ iche banyere ihe na-abịa n’elu New York, ma e wezụga naanị na amaara m na otu ụbọchị a ga-akwatu ụlọ ndị ukwu dị n’ebe ahụ site n’ịtụgharị na ịtụgharịa nke ike Chineke. Site n’ìhè e nyere m, amaara m na mbibi dị n’ụwa. Otu okwu sitere n’ọnụ Onyenwe anyị, otu mmetụ nke ike Ya dị ukwuu, ụlọ ndị a buru ibu ga-ada. Ihe omume ga-eme nke ịdị egwu ha anyị apụghị ichetụ n’echiche.” Review and Herald, July 5, 1906.
N’ezie, e nwere ọtụtụ ihe ndị ọzọ a ga-ekwu banyere Islam, ma Shebna na-anọchi anya ndị jụrụ “ọhụ” nke akụkọ ihe mere eme amụma nke dabeere n’ịmegharịghachi akụkọ ihe mere eme, nke eziokwu mbụ nke ịmegharịghachi akụkọ ihe mere eme na-esokwa—na mmalite nke ihe na-egosi njedebe nke ihe ahụ. Mgbochi e tinyere Islam n’ụbọchị Ọgọst 11, 1840 mere ka mmụọ ozi nke Mkpughe iri rịdata, ma ntọhapụ Islam n’ụbọchị 9/11 mere ka mmụọ ozi nke Mkpughe iri na asatọ rịdata.
M wee sị, Bikonụ, nụrụ, unu ndị isi Jekọb, na unu ndị ọchịchị nke ụlọ Izrel; ọ̀ bụghị ọrụ unu ịmata ikpe ziri ezi? Unu ndị kpọrọ ezi ihe asị, hụkwa ajọ ihe n’anya; ndị na-adọpụpụ akpụkpọ ahụ ha n’ahụ ha, na anụ ahụ ha n’ọkpụkpụ ha; ndị na-erikwa anụ ahụ nke ndị m, na-efupụkwa ha akpụkpọ ahụ n’ahụ ha; ha na-agbajikwa ọkpụkpụ ha, na-egbutukwa ha iberibe, dị ka ihe a na-akwadebe n’ite, na dịka anụ dị n’ime nnukwu ite esi nri. Mgbe ahụ ha ga-akpọku Onyenwe anyị, ma ọ gaghị anụ ha; ee, ọ ga-ezonarị ha ihu ya n’oge ahụ, dịka ha si mebie omume ha n’omume ha. Otú a ka Onyenwe anyị kwuru banyere ndị amụma na-eduhie ndị m, ndị ji ezé ha ata ihe ma tie mkpu sị, Udo; ma onye ọ bụla na-adịghị etinye ihe n’ọnụ ha, ha na-akwadebe agha imegide ya. Ya mere abalị ga-adịrị unu, ka unu ghara inwe ọhụ; ọchịchịrị ga-adịrị unu, ka unu ghara ịgba afa; anyanwụ ga-adakwa n’elu ndị amụma ahụ, ụbọchị ga-agbakwa ọchịchịrị n’elu ha. Mgbe ahụ ndị ọhụ ụzọ ga-eme ihere, ndị na-agba afa ga-agbagwoju kwa anya; ee, ha niile ga-ekpuchi egbugbere ọnụ ha; n’ihi na enweghị azịza sitere n’aka Chineke. Ma n’ezie, ejuputaram m n’ike site na Mmụọ nke Onyenwe anyị, na ikpe ziri ezi, na ịdị ike, ikwupụtara Jekọb njehie ya, na Izrel mmehie ya. Bikonụ, nụrụ ihe a, unu ndị isi nke ụlọ Jekọb, na unu ndị ọchịchị nke ụlọ Izrel, ndị kpọrọ ikpe ziri ezi asị, na-agbagọkwa izi ezi niile. Ha ji ọbara ewu Zayọn, jiri ajọ omume ewu Jerusalem. Ndị isi ya na-ekpe ikpe n’ihi ụgwọ ọrụ, ndị nchụàjà ya na-ezi ihe n’ihi ụgwọ, ndị amụma ya na-agba afa n’ihi ego; ma ha na-adabere n’Onyenwe anyị, na-asị, Ọ̀ bụghị Onyenwe anyị nọ n’etiti anyị? Ọ dịghị ihe ọjọọ ga-abịakwasị anyị. Maịka 3:1–11.
Ìgwè mmadụ nke mba niile ndị na-alụso Ariel [Jerusalem] ọgụ, ọbụna ndị niile na-alụso ya na ebe ewusiri ike ya ọgụ, na ndị na-emekpa ya ahụhụ, ga-adị ka nrọ nke ọhụụ abalị. Ọ ga-adịkwa dịka mgbe onye agụụ na-agụ rọrọ nrọ, ma lee, ọ na-eri nri; ma mgbe o tetara, mkpụrụobi ya tọgbọ chakoo: ma ọ bụ dịka mgbe onye akpịrị na-akpọ nkụ rọrọ nrọ, ma lee, ọ na-aṅụ mmiri; ma mgbe o tetara, ma lee, ike agwụwo ya, mkpụrụobi ya ka na-achọkwa ihe ọṅụṅụ: otu a ka ìgwè mmadụ nke mba niile ga-adị, ndị na-alụso ugwu Zion ọgụ. Kwọsịanụ, juokwanụ anya; tịanụ mkpu, tikwanụ mkpu: ha ṅụbigara mmanya ókè, ma ọ bụghị mmanya; ha na-ama jijiji, ma ọ bụghị n’ihi ihe ọṅụṅụ siri ike. N’ihi na Onyenwe anyị awụsawo n’elu unu mmụọ nke ụra miri emi, meekwa ka anya unu mechie: ndị amụma na ndị na-achị unu, ndị ọhụ ụzọ, ka O kpuchiri. Ọhụụ ahụ niile aghọwo n’ebe unu nọ dịka okwu nke akwụkwọ e mechiri emechi, nke mmadụ na-enyefe onye mụtara akwụkwọ, na-asị, Biko, gụọ ihe a: ma ọ sị, Enweghị m ike; n’ihi na e mechiri ya emechi: e nyekwaara onye na-amaghị akwụkwọ ahụ akwụkwọ ahụ, na-asị, Biko, gụọ ihe a: ma ọ sị, Amaghị m akwụkwọ. Ya mere Onyenwe anyị kwuru, Ebe ọ bụ na ndị a ji ọnụ ha abịaruo m nso, jirikwa egbugbere ọnụ ha sọpụrụ m, ma ha emeela ka obi ha dịrị m anya, egwu ha na-atụ m bụkwa ihe e kuziri ha site n’iwu mmadụ: Ya mere, lee, aga m aga n’ihu ime ọrụ ịtụnanya n’etiti ndị a, ọbụna ọrụ ịtụnanya na ihe ebube: n’ihi na amamihe nke ndị amamihe ha ga-ala n’iyi, nghọta nke ndị nwere uche n’etiti ha ga-ezokwa ezo. Ahụhụ ga-adịrị ndị na-achọ ime ka ndụmọdụ ha zoo nke ukwuu n’ihu Onyenwe anyị, ndị ọrụ ha dịkwa n’ọchịchịrị, ha na-asịkwa, Ònye na-ahụ anyị? ònye makwaara anyị? N’ezie, ịtụgharị unu ihe n’isi ala ga-abụ ihe a ga-ewere dịka ụrọ onye ọkpụite: n’ihi na ọrụ ò ga-asị onye mere ya, Ọ meghị m? ma ọ bụ ihe a kpụrụ akpụ ò ga-asị onye kpụrụ ya, O nweghị nghọta? Aịzaya 29:7–16.
Ndagwurugwu ọhụụ ahụ, dị ka Aịzaya si kwuo, bụ “ụbọchị nsogbu, na nke ịzọpịa, na nke mgbagwoju anya site n’aka Onyenwe anyị Chineke nke ndị agha nndagwurugwu ọhụụ ahụ, nke ịkwatu mgbidi, na nke iti mkpu n’ugwu.” Ya mere, Aịzaya na-akwa ákwá nke ukwuu, dịka Jizọs mekwara.
“Anya mmiri anya Jisọs akwadoghị n’ịtụ anya ahụhụ nke Ya onwe Ya. N’ihu Ya kpọmkwem ka Getsemane dị, ebe n’oge na-adịghị anya oke egwu nke nnukwu ọchịchịrị ga-ekpuchi Ya. Ọzọkwa, ọnụ ụzọ atụrụ ahụ nọkwa n’anya, nke e siworo n’ime ọtụtụ narị afọ duzie anụmanụ ndị a ga-achụ n’àjà gafee. Ọnụ ụzọ a ga-emeghekwa n’oge na-adịghị anya maka Ya, nnukwu Onye Nnọchianya Eziokwu ahụ, onye àjà Ya maka mmehie nke ụwa ka àjà ndị a niile nọ na-ezo aka na ya. Nso nso ebe ahụ ka Kalvari dị, ebe ihe mgbu Ya na-abịa nso ga-eme. Ma ọ bụghị n’ihi ihe ncheta ndị a nke ọnwụ obi ọjọọ Ya ka Onye Nzọpụta ahụ bere akwa ma sụ ude n’ahụhụ nke mmụọ. Ihe mwute Ya abụghị nke ịchọ onwe onye. Echiche banyere ahụhụ nke Ya onwe Ya emeghị ka mkpụrụobi ahụ dị ebube ma juputara n’ịkpọrọ onwe ya n’àjà tụọ egwu. Ọ bụ ịhụ Jerusalem ka gbara obi Jisọs ọsọ—Jerusalem nke jụrụ Ọkpara Chineke ma lelịa ịhụnanya Ya, nke jụrụ ikwe ka ọrụ ebube Ya ndị dị ike mee ka o kweta, ma nke fọrọ nke nta ka ọ napụ Ya ndụ. Ọ hụrụ ihe ọ bụ n’ime ikpe ọmụma ya nke ịjụ Onye Nzọpụta ya, na ihe ọ pụrụ ịbụ ma ọ bụrụ na ọ nabatara Onye ahụ naanị Ya nwere ike ịgwọ ọnya ya. Ọ bịara ịzọpụta ya; olee otú Ọ ga-esi hapụ ya?”
“Israel bụ ndị a hụrụ n’anya nke ukwuu; Chineke emeela ụlọ nsọ ha ebe obibi Ya; ọ bụ ‘onye mara mma n’ọnọdụ ya, ọṅụ nke ụwa nile.’ Abụ Ọma 48:2. Akụkọ nke ihe karịrị otu puku afọ nke nchebe Kraịst na ịhụnanya Ya dị nro, dịka nna si ahụ naanị nwa ya, dị n’ebe ahụ. N’ụlọ nsọ ahụ ka ndị amụma kwupụtara ịdọ aka ná ntị ha ndị dị oke nsọ. N’ebe ahụ ka a na-efe ihe nsure ọkụ na-ere ere, ebe ísì ụtọ, nke ejikọtara na ekpere ndị na-efe ofufe, na-arịgoro Chineke. N’ebe ahụ ka ọbara anụmanụ ndị e ji achụ àjà sọrọ, nke na-anọchi anya ọbara Kraịst. N’ebe ahụ ka Jehova gosipụtara ebube Ya n’elu ebe ebere ahụ. N’ebe ahụ ka ndị nchụàjà na-eje ozi, ma ịdị ebube nke ihe nnọchianya na emume gara n’ihu ruo ọtụtụ ọgbọ. Ma ihe ndị a niile aghaghị ịbịa ná njedebe.”
“Jisọs weliri aka-Ya,—aka ahụ nke na-agọzị ndị ọrịa na ndị na-ata ahụhụ ọtụtụ oge,—wee fee ya n’akụkụ obodo ahụ a tụrụ ikpe mbibi, ma n’okwu nkwarụ nke iru uju tie mkpu, sị: ‘A sị na ị matara, ọbụna gị onwe gị, ma ọ dịkarịa ala n’ụbọchị a nke gị, ihe ndị gbasara udo gị!—’ N’ebe a ka Onye Nzọpụta ahụ kwụsịrị, ma hapụ ikwughị ihe gaara abụ ọnọdụ Jerusalem ma ọ bụrụ na o nabatara enyemaka ahụ Chineke chọrọ inye ya,—onyinye nke Ọkpara Ya Ọ hụrụ n’anya. Ọ bụrụ na Jerusalem amatala ihe bụrịrị ihe ùgwù ya ịmata, ma gee ntị n’ìhè ahụ Eluigwe zitere ya, ọ gaara apụta ìhè n’ebube nke ọganihu, dịka eze nwanyị nke alaeze dị iche iche, nweere onwe ya n’ike nke a nyere ya site n’aka Chineke ya. A gaghị enwe ndị agha ji ngwá agha guzo n’ọnụ ụzọ ámá ya, ọ dịghịkwa ọkọlọtọ Rom ga-efegharị n’elu mgbidi ya. Ọdịnihu ahụ dị ebube nke gaara agọzi Jerusalem ma ọ bụrụ na o nabatara Onye Mgbapụta ya bilitere n’ihu Ọkpara Chineke. Ọ hụrụ na ọ gaara esi n’aka Ya gwọọ ọrịa ọjọọ ya dị njọ, tọhapụ ya n’ibu ohu, ma mee ka o guzosie ike dịka obodo ukwu dị ike nke ụwa. Site n’elu mgbidi ya ka nduru nke udo gaara esi pụọ gaa n’ebe mba niile nọ. Ọ gaara abụ okpueze ebube nke ụwa.”
“Ma ihe osise na-enwu gbaa nke ihe Jerusalem gaara abụ na-apụ n’anya n’ihu Onye Nzọpụta. Ọ na-aghọta ihe ọ bụ ugbu a n’okpuru yoke ndị Rom, na-ebu iwe Chineke, ekenyela ya ikpe nkwụghachi nke Ya. Ọ na-eburu eriri mgbawa nke mkpu arịrị Ya ọzọ, sị: ‘Ma ugbu a, e zoro ha n’anya gị. N’ihi na ụbọchị ga-abịakwasị gị, mgbe ndị iro gị ga-agbapụta gị ámá nche, gbaa gị gburugburu, mechibie gị n’akụkụ niile, ha ga-emekwa ka gị na ụmụ gị nọ n’ime gị daa n’ala kpamkpam; ha agaghị ahapụ n’ime gị otu nkume ka ọ dịkwasị n’elu ibe ya; n’ihi na ị mataghị oge nleta gị.’”
“Kraịst bịara ịzọpụta Jerusalem ya na ụmụ ya; ma nganga nke ndị Farisii, ihu abụọ, ekworo, na obi ọjọọ egbochila Ya imezu nzube Ya. Jizọs maara ntaramahụhụ dị egwu nke a ga-ewetara obodo ahụ e kpebiri mbibi ya. Ọ hụrụ Jerusalem ka ndị agha gbara ya gburugburu, ndị bi n’ime obodo ahụ a nọ n’ọnọdụ mgbachibido ka agụụ na ọnwụ na-achụ ha, ndị nne na-eri ozu ụmụ nke ha, ma ndị mụrụ ụmụ na ụmụaka na-anapụ ibe ha nri ikpeazụ, ebe oke ihe mgbu agụụ na-ebibi ịhụnanya nke okike. Ọ hụrụ na isi ike nke ndị Juu, dịka e gosiri ya n’ịjụ nzọpụta Ya, ga-emekwa ka ha jụ ikwere n’okpuru ndị agha mwakpo ahụ. Ọ hụrụ Calvary, ebe a ga-ebuli Ya elu, ka e jupụtara na obe dị ka osisi dị n’oké ọhịa. Ọ hụrụ ndị bi n’obodo ahụ dara ogbenye ka ha na-ata ahụhụ n’ime ahụhụ ndọgbu n’elu igwe mmekpa ahụ na site n’ịkpọgide n’obe, ụlọ eze mara mma ka e bibiri, ụlọ nsọ ka ọ bụrụ mkpọmkpọ ebe, ma n’ime mgbidi ya ndị ahụ dị arọ, ọbụna otu nkume agaghị adịgide n’elu ibe ya, mgbe a ga-akọkwa obodo ahụ dị ka ubi. N’ezie, Onye Nzọpụta nwere ezi ihe kpatara Ya iji tie mkpu akwa n’ihe mgbu mgbe Ọ na-ele ihe ahụ jọgburu onwe ya anya.”
“Jeruselem abụrụla nwa nke nlekọta Ya, dịkwa ka nna dị nro si arụrụ nwa ya nke kpafuru akpafu ụfụ, otu a ka Jisọs kwara ákwá n’ihi obodo ahụ ọ hụrụ n’anya. Olee otú M ga-esi rara gị nye? Olee otú M ga-esi hụ gị ka e kenyere gị nye mbibi? Ì kwesịrị ka M hapụ gị ka i jee mejupụta iko nke ajọ omume gị? Otu mkpụrụobi bara nnukwu uru nke na, ma e jiri ya tụnyere ya, ụwa dị iche iche adaa n’ọnọdụ enweghị ihe ọ pụtara; ma n’ebe a, ọ bụ mba dum ka a ga-atụfu. Mgbe anyanwụ na-adaba n’ọdịda anyanwụ ngwa ngwa ga-apụ n’anya n’eluigwe, ụbọchị amara nke Jeruselem ga-abịa na njedebe. Mgbe ìgwè ahụ kwụsịrị ije n’elu ugwu Olivet, oge agafebeghị ka Jeruselem chegharịa. N’oge ahụ ka mmụọ-ozi nke ebere nọ na-apịaji nku ya iji si n’ocheeze ọlaedo ahụ rituo ala ma nye ikpe ziri ezi na ikpe ga-abịa ngwa ngwa ohere. Ma nnukwu obi ịhụnanya nke Kraịst ka nọ na-arịọ arịrịọ n’ihi Jeruselem, nke lelịrị ebere Ya, kpọrọ ịdọ aka ná ntị Ya asị, ma nke fọdụrụ ntakịrị ka ọ tọba aka ya n’ọbara Ya. Ọ bụrụ na Jeruselem ga-echegharị naanị, oge agafebeghị. Mgbe ụzarị ikpeazụ nke anyanwụ na-ada ada ka nọ na-egbu oge n’elu ụlọ nsọ, elu ụlọ nche, na ọnụ elu ụlọ, ọ̀ gaghị abụ na ụfọdụ ezigbo mmụọ-ozi ga-eduba ya n’ịhụnanya Onye Nzọpụta, ma gbochie mbibi ya? Obodo mara mma ma na-adịghị nsọ, nke tụrụ ndị amụma nkume, nke jụrụ Ọkpara Chineke, nke ji enweghị nchegharị ya kee onwe ya agbụ nke ịdị n’ohu,—ụbọchị ebere ya fọdụrụ ntakịrị ka ọ gwụ!” Desire of Ages, 576–578.
Dịka Aịzaya si kọwaa ọgụ a na-alụ megide Jerusalem n’isi nke iri abụọ na abụọ, ndị na-awakpo ya “doro onwe ha n’usoro agha n’ọnụ ụzọ ámá.” Elam na Kira nọ n’ọnụ ụzọ ámá ahụ, ngwa agha ha dị njikere, mgbe ahụ ha achọpụta ihe mkpuchi Jerusalem. N’Aịzaya, “ihe mkpuchi” ahụ ndị iro nọ n’ọnụ ụzọ ámá chọpụtara bụ onyinyo Ijipt.
Ahuhu dịrị ụmụ nnupụisi ahụ, ka Onyenwe anyị kwuru, ndị na-ewe ndụmọdụ, ma ọ bụghị nke si n’aka m; ndị na-ekpuchikwa onwe ha n’ihe mkpuchi, ma ọ bụghị nke Mmụọ m, ka ha wee tụkwasị mmehie n’elu mmehie: ndị na-eje ije ịrịda n’Ijipt, ma ha ajụghị n’ọnụ m; iji mee ka onwe ha sie ike n’ike Fero, na ịtụkwasị obi n’onyinyo Ijipt! Aịsaịa 30:1, 2.
Ndị iro Jerusalem ghọtara na ndị Shebna nọchiri anya etinyewo ntụkwasị obi ha n’Ijipt, na-eche na Ijipt ga-echebe ha, ebe ndị Eliakim nwa Hilkaya nọchiri anya ya atụkwasịghị obi n’“onyinyo Ijipt,” kama e ji mkpuchi nke Mmụọ Chineke kpuchie ha, ha na-atụkwasịkwa obi n’“onyinyo nke Onye Kasị Elu.”
Onye bi n’ebe nzuzo nke Onye Kachasị Elu ga-anọgide n’okpuru onyinyo nke Onye Pụrụ Ime Ihe Niile. Aga m asị banyere Onyenwe anyị, Ọ bụ ebe mgbaba m na ebe e wusiri ike m: Chineke m; n’ime Ya ka m ga-atụkwasị obi. Abụ Ọma 91:1, 2.
N’oge nsogbu iwu ụbọchị Sọnde, amaghị nwanyị ndị ahụ nke Eliakim nwa Hilkaya nọchiri anya ha na-atụkwasị obi n’onyinyo nke Onye Kasị Elu, ma amaghị nwanyị ndị nzuzu nke Shebna nọchiri anya ha na-atụkwasị obi n’onyinyo Ijipt. Okwu a sụgharịrị dịka “ekpughere” pụtara iyipụ kpamkpam ma dọrọ n’agha. Ndị iro nọ n’ọnụ ụzọ ámá matara na ewepụla nchebe Jerusalem, mgbe ahụ Shebna na ndị otu ya amalitekwa ịnwa ịzọpụta onwe ha, n’ihi na ha hụrụ “mmebi nke obodo Devid,” ha hụkwa na mmebi dị ọtụtụ nke ga-ekwe ka onye iro banye. N’ụjọ na mgbagwoju anya, dịka e gosiri n’ilu ahụ banyere amaghị nwanyị iri ahụ, ndị nzuzu ahụ amalite ịchọ nchebe, ma ha enweghị nke ọ bụla.
Shebna na-ele anya n’ebe “ngwá-agha nke ọhịa” nọ ka ọ zọpụta ya, ma oge agafewo. Ọ na-agụ ụlọ ndị dị na Jerusalem ma bido ịkwatu ha iji mee ka mgbidi ahụ sie ike, ma oge agafewo. Ha na-achịkọta mmiri sitere n’ọdọ mmiri dị ala ma na-anwa ijikọta ya na mmiri nke ọdọ mmiri ochie, ma oge agafewo. Ebe mmiri bụ ihe nnọchianya bụ isi nke Mmụọ Nsọ, nke a na-egosi na ha na-achọ mmanụ n’ụzọ nnọọ jọgburu onwe ya, ma oge agafewo. N’ime mbọ ha nile, ha chefuru Onye Okike nke ọdọ mmiri ndị ahụ, nakwa na ọ bụ ya mere “ọdọ mmiri” ndị ahụ nke eziokwu n’oge dị anya gara aga. Ha chefuru na ọ bụ Nkume nke Oge Ebighị Ebi nyere ozi ahụ n’oge ochie. Ha họọrọ ịghara ije n’ụzọ ochie ndị ahụ, nke ntọala ndị e guzobere site n’ọrụ William Miller na-anọchi anya ya.
“Onye iro ahụ na-achọ ịtụgharị uche nke ụmụnna anyị ndị nwoke na ndị nwanyị pụọ n’ọrụ nke ịkwadebe otu ndị mmadụ ka ha guzoro n’ime ụbọchị ikpeazụ ndị a. Aghụghọ amamihe ya ka e ji hazie iji dọpụta uche ndị mmadụ pụọ n’ihe ize ndụ na ọrụ dịịrị oge a. Ha na-agụnye dịka ihe efu ìhè ahụ Kraịst siri n’eluigwe bịa nye Jọn n’ihi ndị ya. Ha na-akụzi na ihe ngosi ndị ahụ dị n’ihu anyị ozugbo a abụghị nke dị oke mkpa ka e nye ha nlebara anya pụrụ iche. Ha na-eme ka eziokwu ahụ nke sitere n’eluigwe ghara inwe mmetụta, ma na-anapụ ndị Chineke ahụmahụ ha nke gara aga, na-enye ha n’ọnọdụ ya sayensị ụgha.”
“‘Otú a ka Onye-nwe anyị kwuru, Guzoọnụ n’ụzọ dị iche iche, lekwasịanụ anya, jụakwanụ maka ụzọ ochie ndị ahụ, ebe ezi ụzọ ahụ dị, gagharịakwanụ n’ime ya.’ Jeremaya 6:16.
“Ka onye ọ bụla ghara ịchọ ịdọpụ ntọala nke okwukwe anyị—ntọala ndị e debere ná mmalite ọrụ anyị site n’ịmụ Okwu ahụ n’ekpere na site n’mkpughe. N’elu ntọala ndị a ka anyị nọ na-ewu n’ime afọ iri ise gara aga. Ndị mmadụ pụrụ iche na ha achọtala ụzọ ọhụrụ nakwa na ha pụrụ idowe ntọala siri ike karịa nke ahụ e debere. Ma nke a bụ aghụghọ dị ukwuu. Ọ dịghị onye ọbụla pụrụ idowe ntọala ọzọ ma e wezụga nke ahụ e debere.”
“N’oge gara aga ọtụtụ ndị ewerewo iwulite okwukwe ọhụrụ, na iguzobe ụkpụrụ ọhụrụ. Ma ruo ogologo oge ole ka ụlọ ha wuru guzooro? N’oge na-adịghị anya ọ dara, n’ihi na e hiwere ya ọ bụghị n’elu Nkume ahụ.
“Ọ̀ bụ̀ na ndị na-eso ụzọ mbụ ekwesịghị izute okwu ndị mmadụ? Ọ̀ bụ̀ na ha ekwesịghị ige ntị n’echiche ụgha, ma emesịa, mgbe ha meworo ihe niile, iguzosi ike, na-asị: ‘N’ihi na ọ dighi onye ọ bula puru itọ ntọ-ala ọzọ, ma-ọbughi nke atọrọ atọrọ’? 1 Kọrint 3:11.”
“Ya mere, anyị ga-ejidesi mmalite nke ntụkwasị-obi anyị ike ruo ọgwụgwụ. Chineke na Kraịst eziterela ndị a okwu nke ike, na-eweta ha pụọ n’ụwa, isi-isi okwu, banye n’ìhè doro anya nke eziokwu dị ugbu a. N’egbugbere ọnụ ndị ọkụ nsọ metụrụ, ndị ohu Chineke ekwusawo ozi ahụ. Okwu ọnụ nke Chukwu etinyela akara ya n’eziokwu nke eziokwu ahụ e kwusara.” Testimonies, volume 8, 296, 297.
“Ụbọchị” nke ihe ndị a niile na-eme bụ “ụbọchị” Akwụkwọ Nsọ ahụ nke Aịsaịa kpọrọ nke Onyenweanyị Chineke nke Usuu Ndị Agha kpọrọ ka e nwee “ịkwa ákwá, na iru uju, na ịkpọ isi nkwọcha, na ike ákwà mkpe.”
Onyenwe anyị gwara Mozis okwu, sị, Ọzọkwa, n’ụbọchị nke iri nke ọnwa nke asaa a, a ga-enwe ụbọchị mkpuchi mmehie: ọ ga-abụrụ unu nzukọ dị nsọ; unu ga-emekwa ka mkpụrụ obi unu nwee ahụhụ, chụọkwa aja a na-esure n’ọkụ nye Onyenwe anyị. Unu agaghị arụ ọrụ ọbụla n’ụbọchị ahụ n’onwe ya: n’ihi na ọ bụ ụbọchị mkpuchi mmehie, iji kpuchie mmehie unu n’ihu Onyenwe anyị bụ Chineke unu. N’ihi na mkpụrụ obi ọbụla nke na-agaghị eme ka o nwee ahụhụ n’ụbọchị ahụ n’onwe ya, a ga-ebipụ ya n’etiti ndị ya. Ma mkpụrụ obi ọbụla nke na-eme ọrụ ọbụla n’ụbọchị ahụ n’onwe ya, mkpụrụ obi ahụ ka M ga-ebibi n’etiti ndị ya. Unu agaghị arụ ụdị ọrụ ọbụla: ọ ga-abụ ụkpụrụ ebighị ebi ruo n’ọgbọ unu niile n’ebe obibi unu niile. Ọ ga-abụrụ unu sabbat nke izuike, unu ga-emekwa ka mkpụrụ obi unu nwee ahụhụ: n’anyasị nke ụbọchị nke itoolu nke ọnwa, site n’anyasị ruo n’anyasị, ka unu ga-edebe sabbat unu. Levitikọs 23:26–32.
Ụbọchị nke e ji Shebna na Eliakim nwa Hilkaịa kọwaa bụ Ụbọchị Mkpuchi Mmehie nke ihe atụ ahụ na-anọchi anya ya, nke na-ekpuchi akụkọ ihe mere eme site n’afọ 1844 ruo mgbe Maịkel ga-ebili. N’oge ahụ, a kpọrọ Adventism ka ọ “megbuo” mkpụrụ obi ha, ma ọ bụ dịka Aịzaya si akọwa ya, a kpọrọ ha “ka ha bee ákwá, na ka ha ruo uju, na ka ha kpụọ isi nkwọcha, na ka ha kee ákwà mkpe n’úkwù.”
“N’afọ 1844, Nnukwu Onye Nchụàjà anyị banyere n’Ebe Kachasị Nsọ nke ebe nsọ nke eluigwe, iji malite ọrụ ikpe nyocha. A na-enyocha ikpe ndị ezi omume nwụrụ anwụ n’ihu Chineke. Mgbe a ga-emecha ọrụ ahụ, a ga-ekwupụta ikpe banyere ndị dị ndụ. Lee ka oge ndị a dị nsọ si bụrụ ọnụ ahịa, lee kwa ka ha si bụrụ ndị dị mkpa! Onye ọ bụla n’ime anyị nwere ikpe na-echere n’ụlọikpe eluigwe. A ga-ekpe onye ọ bụla n’ime anyị ikpe n’otu n’otu dị ka ọrụ e mere n’anụ ahụ si dị. N’ozi ihe atụ ahụ, mgbe nnukwu onye nchụàjà rụrụ ọrụ mkpuchi mmehie n’Ebe Kachasị Nsọ nke ebe nsọ ụwa, a chọrọ ka ndị mmadụ wedaa mkpụrụ obi ha n’ihu Chineke, ma kwupụta mmehie ha, ka e wee kpuchie ha mmehie ma hichapụ ha. Ọ̀ bụ na a ga-achọ ihe ọ bụla dị nta karịa nke a n’aka anyị n’ụbọchị mkpuchi mmehie a nke ihe ọ pụtara n’eziokwu, mgbe Kraịst nọ n’ebe nsọ nke dị n’elu na-arịọ arịrịọ n’ihi ndị Ya, ma a ga-ekwupụta mkpebi ikpeazụ, nke a na-apụghị ịgbanwe agbanwe, banyere ikpe ọ bụla?”
“Gịnị bụ ọnọdụ anyị n’oge a dị egwu ma dị nsọ? Ewoo, lee otú mpako si na-achị n’ime nzukọ ahụ, ụdị ihu abụọ dị aṅaa, ụdị aghụghọ dị aṅaa, ụdị ịhụnanya uwe na ejiji, ihe efu na ntụrụndụ dị aṅaa, na ụdị ọchịchọ ịbụ onye kachasị elu dị aṅaa! Mmehie ndị a niile emewo ka uche kpuchie, nke mere na a naghị aghọta ihe ndị ebighị ebi. Ọ̀ gaghị adị mkpa ka anyị nyochaa Akwụkwọ Nsọ, ka anyị wee mara ebe anyị nọ n’akụkọ ihe mere eme nke ụwa a? Ọ̀ gaghị adị mkpa ka anyị bụrụ ndị nwere nghọta gbasara ọrụ a na-arụrịrị maka anyị n’oge a, na ọnọdụ nke anyị dịka ndị mmehie kwesịrị ịnọ n’ime ya mgbe ọrụ mkpuchi mmehie a na-aga n’ihu? Ọ bụrụ na anyị nwere nlebara anya ọbụla banyere nzọpụta nke mkpụrụ obi anyị, anyị aghaghị ime mgbanwe doro anya. Anyị aghaghị iji ezi nchegharị chọọ Onyenwe anyị; anyị aghaghịkwa iji miri emi nke mgbawa obi kwupụta mmehie anyị, ka e wee hichapụ ha.” Selected Messages, akwụkwọ nke 1, 124, 125.
N’ụbọchị ahụ ka Onyenwe anyị, Chineke nke ụsụụ ndị agha, kpọrọ mmadụ ka ha bee ákwá, ka ha ruo uju, ka ha kpụ isi, ka ha kee ákwà mkpuchi n’ukwu ha: Ma lee, ọ joyụ na ọṅụ, igbu ehi, na ịkụ atụrụ, iri anụ, na ịṅụ mmanya: ka anyị rie ma ṅụọ; n’ihi na echi anyị ga-anwụ. Aịzaya 22:12, 13.
Onyenwe anyị kpọrọ Shebna ka o mee ka mkpụrụ obi ya nwee nhụjuanya, ma ọ họọrọ iri ihe, ịṅụ ihe ọṅụṅụ, na ịga n’ihu n’emume oriri. Onyenwe anyị “kpughere” n’ime “ntị” ya na a gaghị ehichapụ mmehie Shebna. Okwu a sụgharịrị dịka “ehichapụ” bụ okwu e ji n’Akwụkwọ Levitikọs mee ihe maka “mmehie mkpuchi.” A gaghị eme mmehie a nke Adventism Laodisia mmehie mkpuchi. Ugbu a Aịsaịa amalite ịtụle mmekọrịta dị n’etiti Shebna (ndi Adventist Laodisia) na Eliakim, nwa Hilkaịa (ndi Adventist Filadelfia).
Shebna bụ “onye na-edebe akụ” dịka Judas bụkwa. Ma Tobaya n’ụbọchị Nehemaya biri n’ebe nsọ Chineke n’ime otu ụlọ (ụlọ-akụ) ebe a ga-edobe onyinye. Mgbe Nehemaya sachara ụlọ nsọ ahụ, ọ tụpụrụ Tobaya na ngwongwo ya n’èzí. A ga-atụpụkwa Shebna n’èzí. Ha abụọ na-egosi ịpụ n’ọnụ nke Adventism Laodisia n’oge iwu ụbọchị Sọnde.
“N’ihi obi ọjọọ na aghụghọ ndị Amọn na ndị Moab gosiri Izrel, Chineke ekwupụtala site n’ọnụ Mozis na a ga-emechi ha ruo mgbe ebighị ebi pụọ n’ọgbakọ nke ndị Ya. Lee Deuteronomi 23:3–6. N’ime nnupụisi megide okwu a, nnukwu onye nchụàjà achụpụwo àjà ndị e debere n’ụlọ ime nke ụlọ Chineke, iji wepụta ebe nye onye nnọchiteanya a nke agbụrụ e jụrụ iwu. A pụghị igosi nlelị ka ukwuu megide Chineke karịa inye onye iro a nke Chineke na eziokwu Ya amara dị otu a.”
“Mgbe Nehemaya si Peasia lọta, ọ matara ajọ mmebi nsọ ahụ e ji obi ike mee, o wee mee ngwa ngwa iji chụpụ onye mwakpo ahụ. ‘O wutere m nke ukwuu,’ ka ọ na-ekwupụta; ‘ya mere, atụfuru m ihe nile nke ụlọ Tobaya n’èzí ụlọ ahụ. Mgbe ahụ, enyeere m iwu, ha wee sachapụ ụlọ ndị ahụ: n’ebe ahụkwa ka m weghachiri ọzọ ihe niile e ji eje ozi nke ụlọ Chineke, tinyere onyinye nri na frankinsens.’”
“Ọ bụghị naanị na e merụrụ ụlọ nsọ ahụ; kama e jikwala àjà ndị ahụ eme ihe n’ụzọ na-ezighị ezi. Nke a emeela ka e nwee nkụda mmụọ n’ime inye onyinye nke ndị mmadụ. Ha efuola ịnụ ọkụ n’obi na ume ha, ha enweghịkwa mmasị ịkwụ otu ụzọ n’ụzọ iri ha. Ebe nchekwa akụ nke ụlọ Jehova enwetaghị ihe zuru ezu; ọtụtụ n’ime ndị na-abụ abụ na ndị ọzọ e tinyere n’ọrụ ofufe ụlọ nsọ, ebe ha na-anataghị nkwado zuru ezu, ahapụla ọrụ Chineke ka ha gaa rụọ ọrụ n’ebe ọzọ.” Prophets and Kings, 670.
Shebna, Judas na Tobaya niile na-anọchi anya ndị Adventist Laodisia n’ọgwụgwụ oge.
Otú a ka Onyenwe anyị, Chineke nke ndị agha, sị, Gaa, jekwuru onye-nlekọta-akụ̀ a, ya bụ Shebna, onye nọ n’isi ụlọ, sị ya, Gịnị ka i nwere n’ebe a? Ònye ka i nwere n’ebe a, nke mere i ji akpụpụtara onwe gị ili n’ebe a, dịka onye na-akpụpụtara onwe ya ili n’ebe dị elu, na onye na-awapụtara onwe ya ebe obibi n’ime nkume? Lee, Onyenwe anyị ga-eburu gị pụọ n’agha-mbuga dị ike, ọ ga-ekpuchikwa gị n’ezie. N’ezie, ọ ga-atụgharị gị ike, ma tụfuo gị dịka bọl n’ala sara mbara: n’ebe ahụ ka ị ga-anwụ, n’ebe ahụkwa ka ụgbọ ịnyịnya nke ebube gị ga-abụ ihere nke ụlọ nke nna gị ukwu. Aga m achụpụkwa gị n’ọnọdụ gị, a ga-adọpụkwa gị n’ọkwa gị. Aịsaịa 22:15–19.
Dịka eze nke ugwu na-abịaru Jerusalem nso, ekwesịkwara icheta na mbịarute ahụ bụ mbịarute na-aga n’ihu nke ụmụ amaala Jerusalem maara na ọ na-abịa. Nke a bụ ihe a kọwara na Aịzaya isi nke iri abụọ, mgbe Tatan, onyeisi ndị agha Asiria, meriri Ashdod n’Ijipt. Ha maara ihe na-abịa, ma Shebna jiri oge ya na-ewuru onwe ya ili mara mma. Ndị ọkà mmụta ihe ochie chọtara ili Shebna ma wepụ ihe e dere n’elu ọnụ ụzọ ili ahụ, ma ọ dị ugbu a n’Ụlọ Ncheta Ihe Ochie nke Britain. N’ụzọ dị ịtụnanya nke ukwuu, mgbe e wepụrụ Shebna ma Eliakim nwa Hilkaịa were ọnọdụ ndu Shebna, Eliakim nwa Hilkaịa natara akara eze nke ọ pụrụ iji kwado aha ya n’akwụkwọ gọọmenti. Ndị ọkà mmụta ihe ochie chọtakwa akara ahụ, ma ọ dị n’otu ụlọ ncheta ihe ochie ahụ dị na England. A na-anọchi anya Shebna n’ụlọ ncheta ihe ochie ahụ site n’ili ya, akara nke ọnwụ, ebe Eliakim, nwa Hilkaịa, nọkwa n’ụlọ ncheta ihe ochie ahụ site n’anọchite nke akara nke ndụ.
N’ihi na Shebna jụrụ ozi ịdọ aka ná ntị gbasara eze nke ugwu, a wụsịrị ya n’ọnụ Onyenwe anyị, ma okwu ahụ a sụgharịrị dịka “wụsịrị” n’ịdọ aka ná ntị nke Mkpughe nye Laodisia n’ezie pụtara ịgbọpụta site n’ike. N’oge Nehemaya, Ọ chụpụrụ Tobaya na ngwongwo ya, ma n’ihe metụtara Shebna, a tụfuru ya n’ike dị ka bọọlụ n’ala dị anya. Shebna bụ ndị Adventist Laodisia na-ajụ ozi amụma ahụ e kpughere site n’imeghe akara ya n’afọ 1989 ma na-akwadebe maka ili—akara nke anụ ọhịa ahụ; Eliakim nwa Hilkaịa kwa bụ Adventizim Filadelfia nke na-anata akara Chineke.
Ọ gēru kwa n’ụbọchị ahụ, na M ga-akpọ ohu M, bú Éliakim nwa Hilkaịa: M ga-eyikwasị ya uwe-nwuda gị, were ihe-ọkiké gị kee ya ike, M ga-enyekwa ọchịchị gị n’aka ya: ọ ga-abụkwa nna nye ndị bi na Jerusalem, na nye ụlọ Juda. Aịsaịa 22:20, 21.
N’iwu Sọnde, a na-ekewa ọka wit na ahịhịa ọjọọ nke Adventism, e nyekwa Eliakim nwa Hilkaịa ndu nke chọọchị mmeri, mgbe ahụkwa Onyenwe anyị na-ebuli chọọchị Ya elu dịka ọkọlọtọ ka ozi mmụọ-ozi nke atọ na-arịwanye elu bụrụ mkpu ukwu. O nwere ike ịbụ na agbasaworom okwu nke ukwuu site n’itinye ahịrịokwu ahụ bụ “nwa Hilkaịa,” mgbe m pụrụ nanị ikwu Eliakim. Ma nna ahụ na nwa ya ọnụ bụ ihe nnọchianya nke ozi Elaịja tupu ihe otiti asaa ikpeazụ. Ozi Elaịja na-eji ihe nnọchianya nke ndị nna na ụmụ ha egosi nke mbụ (nna) na nke ikpeazụ (nwa). Mmekọrịta amụma a na-enye aka n’ihe omimi ikpeazụ dị n’isi nke iri abụọ na abụọ. Nkwa e kwere Eliakim, nwa Hilkaịa, bụ na Onyenwe anyị ga-edobe n’ubu ya mkpịsị ugodi nke ụlọ Devid.
“Ụlọ Devid” bụ ozi nke nna na nwa nke Jizọs kpọrọ aha n’okwu ikpeazụ Ya na ndị Juu nnupụisi. Ọ bụkwa ebe Ọ mechiri akwụkwọ Mkpughe. Ụlọ Devid nwere igodo, nke, ma ọ bụrụ na e nweghị ihe ọzọ e ji ya eme ihe n’ụbọchị Ọktoba 22, 1844, n’ihi na naanị ebe n’Akwụkwọ Nsọ nke na-ezo aka n’igodo a bụ n’ozi e zigara ụka Filadelfịa.
M ga-atụkwasịkwa igodo nke ụlọ Devid n’ubu ya; ọ ga-emepe, ọ dịghị onye ga-emechi; ọ ga-emekwa ka emechie, ọ dịghị onye ga-emepe. Aịzaya 22:22.
Degara mmụọ-ozi nke nzukọ Kraịst dị na Filadelfia akwụkwọ, sị; Ihe ndị a ka Onye dị nsọ na-ekwu, Onye bụ eziokwu, Onye nwere mkpịsị-igodo Devid, Onye na-emepe, ọ dịghịkwa onye ọbụla na-emechi; Onye na-emechikwa, ọ dịghịkwa onye ọbụla na-emepe; Amaara m ọrụ gị nile: lee, edobewo m n’ihu gị ụzọ e meghere emepe, nke ọ dịghịkwa onye ọbụla pụrụ imechi ya: n’ihi na i nwere ntakịrị ike, ma i debe okwu m, ịgọnarịghịkwa aha m. Lee, aga m eme ka ndị si n’ụlọ-nzukọ Setan, ndị na-ekwu na ha bụ ndị Juu ma ha abụghị, kama ha na-agha ụgha; lee, aga m eme ka ha bịa kpọọ isi ala n’ihu ụkwụ gị, ma mata na ahụworo m gị n’anya. N’ihi na i debe okwu nke ntachi-obi m, mụ onwe m ga-echebekwa gị pụọ n’oge ọnwụnwa ahụ, nke ga-abịakwasị ụwa dum, iji nwalee ndị bi n’elu ụwa. Lee, ana m abịa ọsọ ọsọ: jidesie ihe i nwere ike, ka onye ọbụla ghara ịnara gị okpueze gị. Onye na-emeri emeri, aga m eme ya ogidi n’ụlọ nsọ nke Chineke m, ọ gaghịkwa apụ ọzọ ma ọlị: aga m edekwasịkwa ya aha Chineke m, na aha obodo nke Chineke m, nke bụ Jerusalem ọhụrụ ahụ, nke si n’eluigwe n’aka Chineke m na-arịdata: aga m edekwasịkwa ya aha ọhụrụ m. Onye nwere nti, ya nụ ihe Mmụọ Nsọ na-agwa nzukọ nile. Mkpughe 3:7–12.
Eliakim na-anọchi anya otu onye Filadelfia n’oge mmegharị Millerite nke meghere Ebe Kachasị Nsọ n’ọnwa Ọktoba 22, 1844. Amaara m na ọ bụ Kraịst, Onye Nnukwu Onye Nchụàjà anyị, meghere ọnụ ụzọ nke usoro oge ahụ, ma Kraịst tọrọ igodo ahụ n’ubu Eliakim nwa Hilkaya, ma kwuo na “ọ ga-emeghe.” Anyị eruola n’ókè ahụ m gosiri ná mmalite nke isiokwu a.
N’akwụkwọ Aịsaịa, e nwere ugboro iri na asatọ anyị na-ahụ okwu ahụ bụ “ibu,” ma n’ime ugboro ndị ahụ, ugboro asaa na-anọchi anya ihe a na-ebu n’ubu, ebe ugboro iri na otu ọ na-anọchi anya amụma nke mbibi. N’ime ugboro iri na asatọ ahụ, otu ugboro ka e ji okwu ahụ nke pụtara amụma nke mbibi mee ihe n’otu oge ahụkwa iji nọchite anya ibu a na-ebu n’ubu.
Akụkọ banyere ndagwurugwu ọhụụ bụ gbasara ozi mbibi nke na-emepụta ìgwè abụọ nke ndị na-efe ofufe n’ime Jerusalem. Ozi amụma ahụ nke kpọpụtara mmeghe nke ikpe bụ nke Nna Miller kwusara, ọ bụkwa ozi nke mmụọ-ozi mbụ, nke kwụsịrị mgbe e mechiri ụzọ ebe nsọ ahụ, e mepekwara Ebe Nsọ Kachasị Elu na Ọktoba 22, 1844. “Ibu” ahụ e tinyere n’ubu William Miller, nke e nyere ya ọrụ iburu gaa n’ụwa, bụ ozi nke mmụọ-ozi mbụ, amụma nke mbibi nke kwụsịrị na Ọktoba 22, 1844 site n’ịbịa nke ozi mmụọ-ozi nke atọ.
“Aga m edobe mkpịsị ugodo nke ụlọ Devid n’ubu ya,” ma ọ sịrị, “N’ụbọchị ahụ,” “a ga-ewepụ ntu ahụ a kpọgidere n’ebe siri ike, a ga-egbutukwa ya, ọ ga-adakwa; a ga-ebipụkwa ibu ahụ dị n’elu ya.”
Okwu a sụgharịrị ebe a dị ka “ibu” bụ okwu na-akọwa amụma nke mbibi, ma amụma a nke mbibi abụghị okwu Hibru Aịzaịa ji anọchi anya ihe mmadụ na-eburu n’ubu ya. Dị ka okwu maka amụma nke mbibi, ọ pụtara na a ga-edobe Eliakim, nwa Hilkaya, mkpịsị ugodi nke Devid n’ubu ya, na ibu nke dị n’ubu ya bụ amụma nke mbibi. Ọ bụ egwuregwu omimi dị ukwuu n’iji okwu eme ihe!
Nwannaanyị White na-ekwu ihe a banyere mkpịsị ugodi nke e jikọtara na Bible.
“Ejikọtara ya na Okwu Chineke, e nwere mkpịsị-igodo nke na-emepe igbe akụ dị oké ọnụ ahịa, ka anyị wee nweta afọju na ọṅụ. Enwere m ekele maka ìhè ọ bụla. N’ọdịnihu, a ga-akọwara ahụmahụ ụfọdụ ndị ugbu a bụ ihe omimi nke ukwuu n’anya anyị. O nwere ahụmahụ ụfọdụ anyị nwere ike ghara ịghọta nke ọma n’uju ruo mgbe ihe a na-anwụ anwụ ga-eyi enweghị anwụ anwụ.” Manuscript Releases, volume 17, 261.
Okwu mmalite Miller banyere nrọ ya na-ekwu nke a.
“A rọrọ m nrọ na Chineke, site n’aka a na-ahụghị anya, zitere m otu igbe e ji nka rụọ nke ọma, nke ogologo ya dị ihe dị ka sentimita iri, obosara ya kwa dị ihe dị ka sentimita isii n’akụkụ anọ, e ji osisi eboni na pel dị iche iche kụọ ya nke ọma. E tinyere mkpịsị-igodo na igbe ahụ. Ozugbo ahụ, ewere m mkpịsị-igodo ahụ meghee igbe ahụ; mgbe ahụ, n’ịtụnanya na n’iju m anya, ahụrụ m na o juputara n’ụdị na nha dị iche iche nke ọla dị oké ọnụ ahịa, daimọnd, nkume dị oké ọnụ ahịa, na mkpụrụ ego ọlaedo na ọlaọcha nke nha na ọnụ ahịa niile, e debechara ha nke ọma n’ọnọdụ ha dị iche iche n’ime igbe ahụ; ma n’ihi otú e si hazie ha otu a, ha wepụtakwara ìhè na ebube nke naanị anyanwụ ka ya na ya hà.” Early Writings, 81.
N’ihe ndetu ụkwụ ala James White nyere gbasara nrọ ahụ, o kwuru nke a banyere igodo ahụ.
“‘Mkpịsị-igodo e tinyere’ bụ ụzọ o si akọwa Okwu amụma ahụ—iji Akwụkwọ Nsọ tụnyere Akwụkwọ Nsọ—ya bụ, ka Baịbụl bụrụ onye na-akọwa onwe ya. Site n’iji mkpịsị-igodo a, Nwanna Miller meghere ‘igbe akụ ahụ,’ ya bụ, nnukwu eziokwu banyere ọbịbịa ahụ nye ụwa.” James White.
Jems Waịtị kọwara nrọ a, ma n’ime ime nke a o dere okwu mmeghe. Ọ dị oke mkpa ịghọta na Mịla nwere nrọ ya ma bipụta ya n’afọ 1847, opekata mpe afọ abụọ mgbe Nnukwu Mmechuihu ahụ gasịrị, mgbe ndị Adventist ndị Mịlait bụbu otu ejikọrọ ọnụ agbasasịwo. E kewapụrụ Mịla n’ebe ije ahụ nọ, ma “obere igwe atụrụ” ahụ nke “a chụsasịrị n’ebe dị iche iche” ka nọ na-ata ahụhụ n’ihi mmechuihu ahụ. Nrọ Mịla kwuru kpọmkwem banyere ọnọdụ ahụ, Jems Waịtị wee kwuo okwu banyere ya, Ellen Waịtị kpọkwara ya n’ụzọ zuru oke nke ọma. Jems Waịtị dere okwu mmeghe nye nrọ ya, tinye nrọ ya, ma mesịa gbakwụnye ndetu ala ibe ole na ole. Okwu mmeghe ya, nrọ ahụ, na ndetu ala ibe ndị ahụ ga-adị na njedebe nke isiokwu a maka ndị chọrọ inweta ozi a.
Aịsaịa iri abụọ na abụọ bụ ihe atụ nke mmalite na njedebe nke Adventizim. N’akụkọ ihe mere eme abụọ ahụ, e nwere ma a ga-enwe nkewa nke mere na Ọktoba 22, 1844, ma emesịa kwa ọzọ n’oge iwu Sọnde. Nkewa ahụ n’ọnọdụ abụọ ahụ, ya bụ mmalite na njedebe, bụ mmezu nke ilu ụmụ agbọghọ iri ahụ. Nwannaanyị White na-agwa anyị na ụmụ agbọghọ ndị nzuzu bụ ndị Laodisia. Shebna na-anọchi anya ndị Adventist Laodisia na mmalite na njedebe nke Adventizim. Eliakim, nwa Hilkaịa, na-anọchi anya ndị Adventist Filadelfịa.
Ma Hilkaịa na-anọchikwakwa nna nke Adventizim n’ihi na “ọ ga-abụ nna nye ndị bi na Jerusalem, na nye ụlọ Juda.” A na-akpọ William Miller n’ụzọ nkwanye ugwu “Nna Miller.” E debere “igodo Devid” n’ubu Miller, nke na-anọchi anya usoro ya nke ịmụ Akwụkwọ Nsọ, “akara n’elu akara.”
Igbe ahụ́ bụ Baịbụl, ọ jiri “mkpịsị-igodo Devid” nke na-anọchi anya ụkpụrụ nkọwa amụma ndị o ji meghee eziokwu nke mmụọ-ozi mbụ. A kwụnyere ụkpụrụ ndị ahụ, (mkpịsị-igodo Devid) na amụma mbibi ya (ibu ahụ) nke e ji mkpịsị-igodo Devid ghọta, “dị ka ntu n’ebe siri ike” n’ụlọ nsọ ahụ. “Ntu” ahụ bụ ụbọchị Ọktoba 22, 1844. Okwu ahụ “ntu” pụtara mkpịsị, ntu, ma ọ bụ osisi a kpọgidere n’ala, nke na-anọchi anya akara ụzọ. “Ibu” ahụ, ma ọ bụ amụma mbibi ahụ a kwụnyere n’elu ntu ahụ, bụ ozi mmụọ-ozi mbụ, ozi ahụ wee ruo na njedebe na Ọktoba 22, 1844, mgbe amụma mbibi ahụ mezuru ma e wepụrụ ya, bee ya, ọ daa. E wepụrụ ya n’ihi na ozi amụma nke mbibi aghọwo ihe gara aga, ya mere a ghaghị ibuga ntu ahụ n’Ebe Kasị Nsọ, ebe a ga-akwụnyere ibu mbibi ọzọ n’elu ya.
Amụma Miller banyere mbibi, nke a ghọtara site n’iwu amụma ndị e sere onyinyo dịka “mkpịsị ugodi Devid,” ga-akụtu otu ntu n’ebe nsọ nke ga-eburu ebube nile nke ụlọ nna ya. Okwu ahụ bụ “ebube” n’ebe ahụ pụtara ibu. Ihe na-eburu ibu nke ụlọ bụ ntọala ụlọ ahụ. Ọrụ ntọala Miller na-eburu ibu nke ìhè niile e tinyekwara nke ozi mmụọ ozi nke atọ nke e ji “ụmụ na mkpụrụ” nọchite anya ya. Ọ na-eburukwa ibu nke arịa niile dị iche iche nke ụlọ nsọ ahụ. E wee tọọ ntọala ahụ maka ụlọ nsọ iji debe ocheeze dị ebube.
Iliakim nwa Hilkaịa nọchiri anya nzukọ Filadelfia. Iliakim pụtara Chineke nke ibuli elu, n’ihi na Iliakim, nna Jerusalem, nọchiri anya William Miller onye Chineke jiri bilie ntọala nke ndị ọgbụgba ndụ Chineke họpụtara. Ọ bụ nwa Hilkaịa, nke sitere n’okwu abụọ, nke nke abụọ bụ Chineke, nke nke mbụ pụtakwara “ịnọ dị ire ụtọ” dịka n’ịdị ire ụtọ n’okwu. Hilkaịa nọchiri anya Okwu Chineke ma ọ bụ olu Ya, nwa ya nọchikwara anya ibuli ụlọ nsọ ahụ elu.
Ná ngwụsị nke Adventizim, aghaghị ịdị amụma nke mbibi, ma amụma ahụ bụ mmụọ-ozi nke atọ nke Mkpughe iri na anọ. Aghaghị ịdịkwa igodo n’ọgwụgwụ nke e jiri igodo Miller nọchianya ya. “Igodo” nke ụbọchị anyị dabeere n’ịmegharị akụkọ ihe mere eme, ma ọkachasị n’iwu nke nkwupụta mbụ, nke gụnyere ma ọ bụ bụ ụkpụrụ nke Kraịst n’onwe Ya nọchiri anya dịka Alfa na Omega. Aghaghị ịdịkwa nwa nke Miller. Miller, mgbe ahụ, dịka nna, ghọọ Hilkaịa, Okwu nke Onyenwe anyị, ma nwa Miller bụ Eliakim, nke pụtara Chineke nke ibuli elu. Nna Miller welitere ụlọ nsọ ahụ, ma nwa Miller na-achọpụta oge a na-ekewa Laodisia na Filadelfia, ma na-ebuli ndị Filadelfia elu dịka ọkọlọtọ. Aghaghị ịdịkwa ntu a kpọgidere nke ọma, ma ọ bụghị n’Ebe Nsọ dịka n’akụkọ ihe mere eme Miller, kama n’Ebe Kachasị Nsọ. A ga-ebipụ ntu ahụ na ibu e kpọkwasịrị ya n’elu ya ná ngwụsị ozi mmụọ-ozi nke atọ, dịka e mere ya ná ngwụsị ozi mmụọ-ozi nke mbụ. Mgbe Maịkel biliri ma ohere nnwale nke mmadụ emechie, amụma nke mbibi ahụ ga-adị n’oge gara aga, a ga-ewepụ ya, a ga-ebipụ ya, ọ ga-adakwa.
Nkewa ma ọ bụ ịgbasasị nke mere mgbe oge gafere n’afọ 1844 ga-emezigharịkwa n’oge iwu Sọnde. Aịzaya iri abụọ na abụọ bụ ihe atụ nke ọnọdụ ndị na-eduga na nkewa nke ndị Adventist Laodisia site n’aka ndị Adventist Filadelfịa, nke na-eme n’oge nsogbu iwu Sọnde.
Dee degaara mmụọ-ozi nke nzukọ Laodisia akwụkwọ; Ihe ndị a ka Amen, onye-àmà nke kwesịrị ntụkwasị obi na onye eziokwu, mmalite nke ihe e kere eke nke Chineke, na-ekwu; Amaara m ọrụ gị, na ị bụghịkwa oyi maọbụ ọkụ: Ọ ga-amasị m ka ị bụrụ oyi maọbụ ọkụ. Ya mere, n’ihi na ị dị ṅụrịaṅụrịa, ọ bụghịkwa oyi maọbụ ọkụ, M ga-agbụpụ gị n’ọnụ M. N’ihi na ị na-asị, Abụ m ọgaranya, e mekwaala ka m baa ọgaranya n’ihe onwunwe, ọ dịghịkwa ihe ọ bụla m chọrọ; ma ị maghị na ị bụ onye ajọ ọnọdụ, na onye kwesịrị ebere, na ogbenye, na onye kpuru ìsì, na onye gba ọtọ: Ana m adụ gị ọdụ ka ị zụta n’aka M ọlaedo a nwara n’ọkụ, ka i wee bụrụ ọgaranya; na uwe ọcha, ka e wee yikwasị gị, ka ihere nke ịgba ọtọ gị wee ghara igosi; werekwa ude anya tee anya gị, ka i wee hụ ụzọ. Ka ọtụtụ ndị M hụrụ n’anya, ka M na-adụ ọdụ ma na-ata ahụhụ: ya mere, nwee ịnụ ọkụ n’obi, chegharịakwa. Lee, Anọ m n’ọnụ ụzọ, na-akụ aka: ọ bụrụ na onye ọ bụla anụ olu M, mepee ụzọ, Aga m abata n’ime ya, soro ya rie nri abalị, ya onwe ya esorokwa M. Onye meriri emeri, aga M enye ya ka ya na M nọdụ n’ocheeze M, dị nnọọ ka M onwe M meriri emeri, wee soro Nna M nọdụ n’ocheeze Ya. Onye nwere ntị, ya nụ ihe Mmụọ ahụ na-agwa nzukọ dị iche iche. Mkpughe 3:7–22.
Mgbe James White mechara mmalite nke nrọ ahụ, o wee tinye nrọ ahụ ya na ihe ndekọ ala peeji. Enweghị m nsogbu ọ bụla banyere etu James White si etinye nrọ Miller n’ọrụ, n’agbanyeghị eziokwu ahụ bụ na anyị ebipụtala ugboro ugboro nkọwa nke nrọ ya nke dị ntakịrị iche na nke James White. Ụzọ isi James White si abịaruo ya nso nke dị iche na ihe anyị ebipụtala bụ na ọ na-edobe “ọla ndị dị oké ọnụ ahịa” n’okirikiri ndị Chineke, ebe anyị na-aghọta na ọla ndị ahụ bụ eziokwu amụma. E nweghị mmegide ọ bụla, n’ihi na mmadụ na-egosipụta ihe ọ kwenyere, ma ịgbasasị nke ọla ndị ahụ mgbe Nnukwu Ndakpọ Olileanya ahụ gasịrị na-anọchi anya ịgbasasị nke ndị Chineke TUPU iwu Sunday. Ma eziokwu a bụ maka ọmụmụ n’ọdịnihu.
Okwu mmalite James White dere banyere Nrọ William Miller
“E bipụtara nrọ a na-esonụ n’akwụkwọ Advent Herald, kemgbe ihe karịrị afọ abụọ gara aga. N’oge ahụ, ahụrụ m na ọ na-akọwa n’ụzọ doro anya ahụmahụ anyị gara aga banyere ọbịbịa nke abụọ, nakwa na Chineke nyere nrọ ahụ maka ọdịmma ìgwè atụrụ a chụsasịrị achụsasị.”
“N’etiti ihe ịrịba ama nke mbịarukwu nso nke ụbọchị ukwu ahụ na nke dị egwu nke Onyenwe anyị, Chineke etinyewo nrọ. Lee Joel 2:28–31; Ọrụ Ndịozi 2:17–20. Nrọ pụrụ ịbịa n’ụzọ atọ; nke mbụ, ‘site n’ọtụtụ ọrụ mmadụ na-arụ.’ Lee Eklisiastis 5:3. Nke abụọ, ndị nọ n’okpuru mmụọ rụrụ arụ na aghụghọ nke Setan, pụrụ inwe nrọ site n’ọrụ mmetụta ya. Lee Deuterọnọmi 8:1–5; Jeremaya 23:25–28; 27:9; 29:8; Zekaraya 10:2; Jud 8. Nke atọ kwa, Chineke anọwo na-akụzi, ma ọ ka na-akụzikwa ndị ya, n’oke ma ọ bụ ntakịrị, site na nrọ, nke na-abịa site n’ọrụ ndị mmụọ ozi na Mmụọ Nsọ. Ndị guzo n’ìhè doro anya nke eziokwu ga-amata mgbe Chineke nyere ha nrọ; ndị dị otu a agaghịkwa eduhie ma ọ bụ dọpụta ha n’ụzọ njehie site na nrọ ụgha.”
“Ọ si, Nụrụnụ ugbu a okwu m; ọ bụrụ na e nwere onye-amụma n’etiti unu, Mụ onwe m, ONYENWE anyị, ga-eme ka m mara ya onwe m n’ọhụụ, m ga-agwakwa ya okwu ná nrọ. Ọnụ Ọgụgụ 12:5.”
Jekọb kwuru, “Mmụọ-ozi nke Onyenwe anyị gwara m okwu n’ọhụ.” Jenesis 31:2. “Ma Chineke bịakwutere Leban, onye Siria, n’ọhụ n’abalị.” Jenesis 31:24. Gụọ ọhụ Josef, n’ime Jenesis 37:5–9, wee gụọkwa akụkọ na-akpali mmasị banyere mmezu ha n’Ijipt.
“N’Gibeọn ka Onyenweanyị pụtara ìhè nye Solomọn n’ime nrọ n’abalị.” 1 Ndị Eze 3:5. E nyere nnukwu ihe oyiyi dị oke mkpa nke isi nke abụọ nke Daniel n’ime nrọ; e nyekwara kwa anụ ọhịa anọ ahụ, wdg., nke isi nke asaa. Mgbe Herọd chọrọ ibibi Onye Nzọpụta ahụ bụ nwa ọhụrụ, a dọrọ Josef aka ná ntị n’ime nrọ ka ọ gbaga n’Ijipt. Matiu 2:13.
“Ọ ga-erukwa na n’ỤBỌCHỊ IKPEAZỤ, ka Chineke na-ekwu, na M ga-awụsa site na Mmụọ m n’elu anụ ahụ niile: ụmụ unu ndị ikom na ụmụ unu ndị inyom ga-ebu amụma, ụmụ okorobịa unu ga-ahụ ọhụụ, ndị agadi unu ga-arọkwa nrọ.” Ọrụ Ndịozi 2:17.
“Onyinye amụma, site n’ụzọ nrọ na ọhụ, bụ ebe a mkpụrụ nke Mmụọ Nsọ, ma n’ụbọchị ikpeazụ a ga-egosipụta ya n’ogo zuru ezu iji bụrụ ihe ịrịba ama. Ọ bụ otu n’ime onyinye nke nzukọ oziọma.”
“Ọ nyekwara ụfọdụ ịbụ ndịozi; ụfọdụkwa ịbụ NDI-AMUMA; ụfọdụkwa ịbụ ndị nkwusa ozi ọma; ụfọdụkwa ịbụ ndị na-azụ atụrụ na ndị nkụzi; maka ime ka ndị nsọ zuo oke, maka ọrụ ije ozi, maka iwulite ahụ Kraịst. Ndị Efesọs 4:11, 12.”
“Ma Chineke edobewo ụfọdụ n’ime nzukọ, nke mbụ ndịozi, nke abụọkwa NDI-AMUMA, wdg. 1 Ndị Kọrint 7:28.
“Eledakwala amụma anya. 1 Ndị Tesalonaịka 5:20. Hụkwa Ọrụ Ndịozi 13:1; 21:9; Ndị Rom 12:6; 1 Ndị Kọrịnt 14:1, 24, 39. Ndị amụma ma ọ bụ ibu amụma bụ maka iwulite nzukọ Kraịst; ma ọ dịghị ihe akaebe ọbụla a pụrụ isi n’Okwu Chineke wepụta, na e kwesịrị ka ha kwụsị tupu ndị na-ekwusa oziọma, ndị ozizi, na ndị nkụzi akwụsị. Ma onye na-ajụ ajụjụ na-asị, ‘E nweela ọtụtụ ọhụ na nrọ ụgha nke na enweghị m ike ịtụkwasị obi n’ihe ọbụla dị otu a.’ Ọ bụ eziokwu na Setan nwere nke ya nke adịgboroja. O nweela ndị amụma ụgha mgbe niile, ma n’ezie anyị pụrụ ịtụ anya ha ugbu a n’oge ikpeazụ a nke aghụghọ na mmeri ya. Ndị na-ajụ ụdị mkpughe pụrụ iche ndị a n’ihi na ihe adịgboroja dị, pụrụkwa n’otu aka ahụ ịga ntakịrị n’ihu ma gọnarị na Chineke ekpugheworị onwe ya n’ebe mmadụ nọ nrọ ma ọ bụ n’ọhụ, n’ihi na ihe adịgboroja ahụ dị mgbe niile.”
“Nrọ na ọhụụ bụ ụzọ Chineke si kpughee onwe ya nye mmadụ. Site n’ụzọ a ka O ji gwa ndị amụma okwu; O tinyewo onyinye amụma n’etiti onyinye ndị nke nzukọ oziọma, ma kụọla nrọ na ọhụụ n’otu ọkwa na ihe ịrịba ama ndị ọzọ nke ‘ỤBỌCHỊ IKPEAZỤ.’ Amen.”
“Ebumnobi m n’ihe ndị a m kwuru n’elu abụrụla iwepu mgbochi n’ụzọ nke Akwụkwọ Nsọ si dị, ma kwadebe uche onye na-agụ ya maka ihe ndị na-esonụ.” James White, Nrọ Nwanna Miller, 1–3.
Nrọ nke Abụọ nke William Miller
“Arọrọ m nrọ na Chineke, site n’aka a na-adịghị ahụ anya, zitere m otu obere igbe e jiri nka dị ịtụnanya rụọ, nke ogologo ya dị ihe dị ka sentimita iri, obosara ya kwa dị ihe dị ka sentimita isii n’akụkụ anọ, e ji osisi ebony na pel e tinyere n’ime ya n’ụzọ nka dị ịtụnanya mee ya. E jikọtara mkpịsị igodo na igbe ahụ. Ozugbo ahụ, eweere m mkpịsị igodo ahụ ma meghee igbe ahụ; mgbe ahụ, n’ịtụnanya na n’iju m, achọpụtara m na o juputara n’ụdị na nha dị iche iche nke ọla ndị dị oké ọnụ ahịa, daimọnd, nkume dị oké ọnụ ahịa, na mkpụrụ ego ọlaedo na ọlaọcha nke ụdị nha na uru nile, e doziri ha nke ọma n’ebe ha dị iche iche n’ime igbe ahụ; ma ebe e si otú a dozie ha, ha na-egosipụta ìhè na ebube nke naanị anyanwụ ka e pụrụ iji ha tụnyere.
“Echere m na ọ bụghị ọrụ m ịnụ ụtọ ịhụnanya a dị ịtụnanya naanị m, ọ bụ ezie na obi m juputara n’ọṅụ n’ihi nchasi, ịma mma, na uru nke ihe ndị dị n’ime ya. Ya mere, etinyere m ya n’elu tebụl dị n’etiti ụlọ m ma gwa ka a kpọọ okwu na ndị niile nwere ọchịchọ nwere ike ịbịa hụ ihe ahụ kachasị ebube na nke kacha na-egbukepụ egbukepụ nke mmadụ hụworo n’ụwa a.”
“Ndị mmadụ malitere ịbata, na mbụ ole na ole n’ọnụ ọgụgụ, ma na-amụba ruo n’ìgwè mmadụ. Mgbe ha lere anya n’ime igbe ahụ na nke mbụ, ha na-eju anya ma tie mkpu ọṅụ. Ma mgbe ndị na-ekiri ya bara ụba, onye ọ bụla malitere ịkpaghasị ọla ndị ahụ, na-ewepụ ha n’igbe ahụ ma na-achụsasị ha n’elu tebụl. Amalitere m iche na onye nwe ya ga-achọ ka m weghachite igbe ahụ na ọla ndị ahụ ọzọ n’aka m; ma ọ bụrụ na m ekwe ka a chụsasịa ha, enweghị m ike ịtụnye ha n’ọnọdụ ha n’igbe ahụ ọzọ dịka ha dị na mbụ; wee nwee mmetụta na agaghị m enwe ike izute ajụjụ ọrụ ahụ, n’ihi na ọ ga-adị ukwuu nke ukwuu. Mgbe ahụ amalitere m ịrịọ ndị mmadụ arịrịọ ka ha ghara imetụ ha aka, ma ọ bụ iwepụ ha n’igbe ahụ; ma ka m na-arịọsi ha arịrịọ ike, ka ha na-achụsasịsi ha ike karịa; ma ugbu a ọ dị ka ha na-achụsasị ha n’ebe niile n’ime ụlọ ahụ, n’ala na n’elu ihe ọ bụla e ji edozi ụlọ ahụ.”
“Mgbe ahụ, ahụrụ m na n’etiti nkume dị oké ọnụ ahịa nke bụ eziokwu na mkpụrụ ego ndị bụ eziokwu, ha achụsasịala ọnụ ọgụgụ a na-apụghị ịgụta agụta nke nkume dị oké ọnụ ahịa adịgboroja na mkpụrụ ego ụgha. Iwe juru m nke ukwuu n’ihi omume ha dị ala na ekweghị ekele ha, m wee baara ha mba ma katọọ ha n’ihi ya; ma ka m na-aba ha mba, otú ahụ ka ha na-achụsasịkwu nkume dị oké ọnụ ahịa adịgboroja na mkpụrụ ego ụgha n’etiti ndị nke bụ eziokwu.”
“Mgbe ahụ, iwe juru m n’ime mkpụrụ-obi m nke anụ ahụ, amalitekwara m iji ike nke anụ ahụ chụpụ ha n’ụlọ ahụ; ma ka m na-achụpụ otu, mmadụ atọ ọzọ ga-abata, wee webata unyi na mkpụrụ osisi a tụrụ aja na ájá na ụdị ahịhịa mkpofu niile, ruo mgbe ha kpuchiri ọ bụla n’ime ezigbo ọla dị oke ọnụ, dayamọnd, na mkpụrụ ego ahụ, nke e mere ka ha pụọ n’anya kpamkpam. Ha dọkwara igbe m n’ibe-ibe, wee chụsasịa ya n’etiti mkpofu ahụ. Echere m na ọ dịghị onye na-elebara mwute m ma ọ bụ iwe m anya. Obi nkoropụ juru m kpamkpam, ike mmụọ adaala m, m wee nọdụ ala bee ákwá.
“Mgbe m nọ otu a na-akwa ákwá ma na-eru uju n’ihi nnukwu ọnwụ m na ibu ọrụ m, echetara m Chineke, ma jiri obi ike kpee ekpere ike ka O zitere m enyemaka. Ozugbo ahụ, ụzọ meghere, nwoke wee bata n’ime ụlọ ahụ, mgbe ndị mmadụ niile hapụrụ ya; ma ya, ebe o ji ahịhịa ịza unyi n’aka ya, meghere windo ndị ahụ, ma malite ịza unyi na mkpofu niile n’ime ụlọ ahụ.”
“Arịọrọ m ya ka ọ kwụsị, n’ihi na e nwere ụfọdụ nkume dị oké ọnụ ahịa gbasasịrị n’etiti mkpofu ahụ.
“Ọ gwara m ka m ‘ghara ịtụ egwu,’ n’ihi na ọ ga ‘elekọta ha.’”
“Mgbe ahụ, ka ọ na-ehichapụ ájá na mkpofu, ọla dị ọnụ ahịa ụgha na mkpụrụ ego adịgboroja, ha niile biliri wee si na windo pụọ dịka igwe ojii, ifufe wee buru ha laa. N’etiti mkpọtụ na ịma jijiji ahụ, emechiri m anya m nwa oge; mgbe m meghere ha, mkpofu ahụ niile apụọla. Ọla ndị dị oké ọnụ ahịa, daimọn ndị ahụ, na mkpụrụ ego ọlaedo na ọlaọcha, dina gbasasịa n’ụba n’ime ụlọ ahụ dum.
“O wee debere n’elu tebụl otu igbe, nke ka ibu nke ukwuu ma maa mma karịa nke mbụ, wee jiri aka juputara chịkọta ọla ndị ahụ, dayamọnd ndị ahụ, ego ndị ahụ, tụba ha n’ime igbe ahụ, ruo mgbe ọbụna otu n’ime ha fọdụrụghị, ọ bụ ezie na ụfọdụ n’ime dayamọnd ndị ahụ adịghị ibu karịa isi agịga.”
“O wee kpọrọ m ka m ‘bịa hụ.’”
“Elerem anya m n’ime igbe ahụ, ma ihe m hụrụ kụrụ m anya nke ukwuu. Ha na-egbuke egbuke ugboro iri karịa ebube ha mbụ. Echere m na a sachapụrụ ha nke ọma n’ájá site n’ụkwụ ndị ajọ mmadụ ahụ, ndị chụsasịrị ha ma zọgharịa ha n’ime ntụ. E debere ha n’usoro mara mma n’ime igbe ahụ, onye ọ bụla n’ebe ya, n’enweghị ihe ọ bụla gosiri ọrụ ike nke nwoke ahụ nke tụbara ha n’ime ya. Etiere m mkpu n’ihi ọṅụ dị ukwuu, mkpu ahụ wee kpọtee m.” Early Writings, 81–83.
Nkọwa Ala Peeji nke James White
“Igbe-ọnwụ” ahụ na-anọchi anya nnukwu eziokwu ndị dị n’Akwụkwọ Nsọ, nke metụtara ọbịbịa nke ugboro abụọ nke Onyenwe anyị Jisọs Kraịst, bụ́ ndị e nyere Nwanna Miller ka o bipụtaara ụwa.
“Igodo ahụ e tinyere” bụ ụzọ o si akọwa Okwu amụma—iji akụkụ Akwụkwọ Nsọ tụnyere akụkụ Akwụkwọ Nsọ—Akwụkwọ Nsọ bụrụ onye na-akọwa onwe ya. Site n’igodo a, Nwanna Miller meghere “igbe akụ ahụ,” ma ọ bụ nnukwu eziokwu nke ọbịbịa ahụ nye ụwa.
“‘Ndị mmadụ malitere ịbata, na mbụ ole na ole n’ọnụ ọgụgụ, ma na-abawanye ruo ịbụ igwe mmadụ.’ Mgbe mbụ e kwusara ozizi ọbịbịa ahụ site n’aka Nwanna Miller, na mmadụ ole na ole ọzọ, ọ rụghị ọrụ dị ukwuu, ọ bụkwa nanị mmadụ ole na ole ka e jiri ya kpọtee; ma site n’afọ 1840 ruo 1844, ebe ọbụla a kwusara ya, e kpaliri obodo ahụ dum.”
“‘Ihe ịchọ mma, daimọn, wdg.’ nke ‘ụdị nile na nha nile’ nke e ‘doziri nke ọma n’ọnọdụ ha dị iche iche n’ime akpa ahụ’ na-anọchi anya ụmụ Chineke, [Malachi 3:17,] sitere n’ụlọ ụka nile, nakwa n’ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ọnọdụ na ọnọdụ ndụ nile, ndị natara okwukwe ọbịbịa ahụ, a hụkwara ha ka ha were obi ike guzoro n’ọnọdụ ha dị iche iche n’ihi ihe dị nsọ nke eziokwu. Ka ha na-agagharị n’usoro a, onye ọ bụla na-elekọta ọrụ nke ya, na-ejikwa umeala n’obi na-eje ije n’ihu Chineke, ‘ha na-egosipụta ìhè na ebube’ nye ụwa, nke ọ dịghị ihe hà ya ma e wezụga ụka n’ụbọchị ndịozi. Ozi ahụ, [Nkpughe 14:6, 7] gara, dịka a pụrụ isi kwuo ya, n’elu nku nke ifufe, na òkù ahụ, ‘Bịa, n’ihi na ihe nile adịla njikere ugbu a,’ [Luk 14:17.] gbasara ebe nile n’ike na n’ọrụ ya.”
“Mgbe mmụọ-ozi na-efe efe [Mkpughe 14:6, 7.] malitere ibu ụzọ kwusaa ozi ọma ebighị ebi ahụ, ‘Tụọnụ egwu Chineke, nyekwanụ ya otuto; n’ihi na awa ikpe ya abịala,’ ọtụtụ tiri mkpu ọṅụ n’ile anya ọbịbịa Jisọs, na mweghachi ihe niile, ndị e mesịrị guzogide, kwaa emo, ma kwaa eziokwu ahụ ọchị, nke obere oge tupu ahụ juputara ha n’ọṅụ. Ha kpasuru ọgbaaghara ma chụsasịa ọla ndị ahụ dị oké ọnụ ahịa. Nke a na-eduga anyị n’oge mgbụsịakwụkwọ nke afọ 1844, mgbe oge nchụsasị malitere. Rịba ama nke a: ọ bụ ndị ahụ bụbu ndị ‘tiri mkpu ọṅụ’ kpasuru ọgbaaghara ma chụsasịa ọla ndị ahụ dị oké ọnụ ahịa. Ma ọ dịghị onye ọbụla chụsasịrị igwe atụrụ ahụ nke ọma nke ukwuu, ma duga ha n’ụzọ aghụghọ kemgbe 1844, dịka ndị ahụ bụbu ndị kwusara eziokwu ahụ, ma ṅụrịakwa ọṅụ n’ime ya; ma ndị kemgbe ahụ gọnarị ọrụ Chineke, na mmezu amụma n’ihe banyere ahụmahụ anyị nke ọbịbịa gara aga.”
“Ihe-àmà Nwanna Miller, ruo ọnwa ole na ole mgbe Mkpu Etiti Abalị gasịrị, n’ọnwa nke asaa, 1844, bụ na e mechiri ụzọ ahụ, nakwa na ngagharị Ọbịbịa ahụ bụ mmezu nke amụma, nakwa na anyị ziri ezi n’ikwusa oge ahụ. O wee dụọ ụmụnna ya ọdụ, site n’akwụkwọ Advent Herald, ka ha jidesie ike, ka ha nwee ndidi, ma ghara ịtakwu ibe ha ụta; Chineke ga-emekwa ka o doo anya n’oge na-adịghị anya na ha ziri ezi n’ikwusa oge ahụ. N’ụzọ dị otu a ka ọ rịọrọ arịrịọ n’ihi ihe ịchọ mma ndị ahụ, ebe ọ na-enwe mmetụta banyere ‘ọrụ-aza-ya-ọnụ’ ya n’ebe ha nọ, nakwa na ‘ọ ga-adị ukwuu nke ukwuu.’”
“‘Ọla adịgboroja na ego adịgboroja’ ndị a gbasasịrị n’etiti ndị bụ eziokwu, n’ezie na-anọchi anya ndị ntụgharị ụgha, ma ọ bụ ‘ụmụ mba ọzọ,’ [Hosea 5:7.] ebe e mechiri ọnụ ụzọ ahụ n’afọ 1844.
“Igbe nke abụọ ahụ, ‘igbe dị ukwuu karị ma maa mma karịa nke mbụ,’ nke a chịkọbara ‘ihe ịchọ mma,’ ‘dayamọnd,’ na ‘mkpụrụ ego’ ndị ahụ gbasasịrị n’ime ya, na-anọchi anya nnukwu ubi nke eziokwu dị ndụ nke oge a, nke a ga-achịkọbara ìgwè atụrụ ahụ gbasasịrị n’ime ya, ọbụna 144,000, ha niile nwere akara nke Chineke dị ndụ. O nweghị otu n’ime dayamọnd ndị ahụ dị oké ọnụ ahịa a ga-ahapụ n’ọchịchịrị. Ọ bụ ezie na ụfọdụ ‘adịghị ibu karịa isi atụdo,’ a gaghị eleghara ha anya ma hapụ ha n’èzí n’ụbọchị a mgbe Chineke na-achịkọta ihe ịchọ mma Ya. [Malachi 3:16–18.] Ọ pụrụ izipu ndị mmụọ ozi Ya ma mee ka ha gbapụta ngwa ngwa, dịka O mere ka Lọt pụọ na Sọdọm. ‘Ọrụ dị mkpirikpi ka Onyenwe anyị ga-arụ n’elu ụwa.’ ‘Ọ ga-ebelata ya n’ezi omume.’ Lee Ndị Rom 9:28.”
“‘Ájá na ntakịrị iberibe ihe, ájá, na ụdị mkpofu nile dị iche iche,’ na-anọchi anya njehie dị iche iche na ọtụtụ nke e webatara n’etiti ndị kwere na ọbịbịa nke ugboro abụọ, kemgbe ụbịa afọ 1844. N’ebe a, aga m ewere ntị kpọtụrụ ụfọdụ n’ime ha.
“1. Nkwụrụ-ụkwụ nke ụfọdụ n’ime ndị ‘ọzụzụ atụrụ’ jiri mpako were ozugbo e kwusachara akwa Etiti Abalị, na ike nsọ ahụ na-agbaze obi nke Mmụọ Nsọ nke sochiri mmegharị ọnwa nke asaa bụ mmetụta mesmerik. George Storrs so n’ime ndị mbụ were nkwụrụ-ụkwụ a. Lee ihe odide ya n’akụkụ ikpeazụ nke afọ 1844, n’ime Midnight Cry, nke a na-ebipụta mgbe ahụ n’obodo New York. J. V. Himes, na Nzukọ Albany n’oge opupu ihe ubi nke 1845, kwuru na mmegharị ọnwa nke asaa mepụtara mesmerism omimi ụkwụ asaa. A gwara m nke a site n’aka onye nọ ebe ahụ ma nụ okwu ahụ. Ndị ọzọ bụ ndị sonyere n’ọrụ nke ọma n’akwa ọnwa nke asaa ekwuola kemgbe ahụ na mmegharị ahụ bụ ọrụ Ekwensu. Ịtụrụ ọrụ Kraịst na nke Mmụọ Nsọ n’aka Ekwensu bụ, n’ụbọchị Onye Nzọpụta anyị, nkwulu megide Mmụọ Nsọ, ọ bụkwa nkwulu ahụ ugbu a.”
“2. Ọtụtụ nnwale gbasara oge kpọmkwem. Ebe ụbọchị 2300 ahụ kwụsịrị na 1844, ọtụtụ oge ka ndị dị iche iche edobeworo maka mmezu ha. N’ime ime nke a, ha ewepụwo ‘akara ókè’ ahụ, ma bute ọchịchịrị na obi abụọ n’elu mmegharị mbịbịa ahụ dum.
“3. Ịmụ mmụọ ya na echiche efu ya niile na mmebiga ya ókè. Aghụghọ a nke Ekwensu, nke rụrụ ọrụ ọnwụ dị egwu, ka e ji ‘mkpụcha osisi,’ na ‘ụdị ihe mkpofu niile’ nọchite ya nke ọma. Ọtụtụ n’ime ndị lọrọ nsí nke ịmụ mmụọ kwetara eziokwu nke ahụmahụ ọbịbịa anyị gara aga, ma n’ihi eziokwu a emeela ka ọtụtụ kwere na ịmụ mmụọ bụ mkpụrụ sitere n’okike nke ikwere na Chineke duziri nnukwu mmegharị nke ọbịbịa ahụ n’afọ 1843 na 1844. Pita, na-ekwu okwu banyere ndị ga ‘ewebata ozizi nduhie nke mbibi, ọbụna na-agọnarị Onyenweanyị ahụ zụtara ha,’ sịrị, ‘N’IHU HA KA A GA-EKWU ỤZỌ EZI-OKWU ỌJỌ.’”
“4. S. S. Snow na-ekwupụta onwe ya ịbụ ‘Ịlaịja onye amụma’” Nwoke a, n’ụzọ ndụ ya dị ịtụnanya na nke ọjọọ, emeela kwa akụkụ nke ya n’ọrụ a nke ọnwụ, ụzọ o soro emewo ka e wetara ezi ọnọdụ nke ndị nsọ na-eche ihe n’ọnọdụ ihere n’uche nke ọtụtụ mkpụrụobi eziokwu.
“N’elu katalọgụ a nke njehie, enwere m ike itinye ọtụtụ ndị ọzọ, dịka ‘puku afọ’ nke Mkpughe 20:4, 7, n’oge gara aga, ndị 144,000 nke Mkpughe 7:4; 14:1, ndị ahụ bụ ndị ‘biliri pụta n’ili’ mgbe mbilite n’ọnwụ Kraịst gasịrị, ozizi nke enweghị ọrụ, ozizi nke mbibi ụmụ ọhụrụ, wdg. wdg.
“A gbasasịrị njehie ndị a nke ukwuu site n’ịrụsi ọrụ ike, ma tụọ ha n’ihu igwe atụrụ ahụ na-eche nche, nke mere na, n’oge Nwanna Miller rọrọ nrọ ahụ, ezigbo ọla ndị ahụ ‘e wepụrụ n’anya mmadụ,’ ma okwu onye amụma ahụ wee bụrụ nke dabara adaba—‘E meewokwa ka ikpe laa azụ, ezi omume anọkwaghị nso,’ wdg. wdg. Lee Aịsaịa 59:14. N’oge ahụ, ọ dịghị akwụkwọ ọ bụla n’ala ahụ banyere ọbịbịa Onyenwe anyị nke na-akwado okwu eziokwu nke ugbu a. The Day-Dawn bụ nke ikpeazụ ji agbachitere ezi ọnọdụ nke obere igwe atụrụ ahụ; ma nke ahụ nwụrụ ọnwa ole na ole tupu Onyenwe anyị enye Nwna. Miller nrọ a; ma n’ịlụ ọgụ ikpeazụ ya tupu ọnwụ, ọ tụrụ ndị nsọ ike gwụrụ, ndị na-asụ ude, aka na 1877, nke n’oge ahụ ka bụ afọ iri atọ n’ọdịnihu, dị ka oge ntọhapụ ikpeazụ ha. Ewoo! ewoo! Ọ bụghị ihe ijuanya na Nwanna Miller, n’nrọ ya, ‘nọdụ ala bee ákwá’ n’ihi ọnọdụ a jọgburu onwe ya.”
“Nwannaanyị Miller mechiri anya ya n’ọnwụ, n’ụbọchị Disemba 22, 1849, nke mezuru okwu ndị a dị n’arọ ya, ‘N’etiti mkpọtụ na ngagharị ahụ, emechiri m anya m nwa oge.’ Mmezu a dị ịtụnanya doro anya nke ukwuu nke na ọ dịghị onye ga-ada ịhụ ya.”
“Igbe ahụ, na-anọchi anya eziokwu ọbịbịa ahụ Nwanna Miller kwusara nye ụwa, dị ka e depụtara ya n’ilu ahụ banyere ụmụ agbọghọ iri. [Matiu 25:1–11.] Nke mbụ, oge ahụ, 1843; nke abụọ, oge ichere ahụ; nke atọ, mkpu etiti abalị ahụ, n’ọnwa nke asaa, 1844, na nke anọ, ụzọ e mechiri emechi. Ọ dịghị onye ọ bụla gụworo akwụkwọ ndị banyere ọbịbịa nke abụọ kemgbe 1843, ga-agọnarị na Nwanna Miller akwadowo ihe anọ ndị a dị mkpa n’akụkọ ihe mere eme nke ọbịbịa ahụ. Usoro eziokwu a kwekọrọ n’otu, ma ọ bụ ‘igbe,’ a dọkaworị ya n’ibe-ibe, wee chụsasịa ya n’etiti mkpofu site n’aka ndị jụrụ ahụmahụ nke ha onwe ha, ma gọnarịa ọbụna eziokwu ndị ahụ nke ha, ha na Nwanna Miller, ji obi ike dị ukwuu kwusara nye ụwa.”
“N’oge ahụ, nzukọ‑ukwu ga-adị ọcha ma bụrụ nke ‘na-enweghị mmejọ n’ihu ocheeze Chineke,’ ebe ha ekwupụtala njehie ha niile, mmejọ ha na mmehie ha, ma e sachapụkwala ha site n’ọbara Kraịst ma hichapụkwa ha, ha ga-adị ‘na-enweghị ntupọ ma ọ bụ nkụchi, ma ọ bụ ihe ọ bụla yiri nke ahụ.’ Mgbe ahụ ha ga-enwu n’‘otuto ji ugboro iri karịa otuto mbụ ha.’” JAMES WHITE Oswego, Mee, 1850.