“Anyị kwesị ịma n’onwe anyị ihe na-eme ka mmadụ bụrụ Onye Kraịst, ihe bụ eziokwu, ihe bụ okwukwe ahụ anyị natara, ihe bụ iwu ndị dị na Bible—iwu ndị e nyere anyị site n’aka ọchịchị kachasị elu.” The 1888 Materials, 403.
Ruo ọtụtụ afọ, Future for America akọwapụtala na ụka asaa ndị e kwuru n’Akwụkwọ Mkpughe abụghị naanị na ha na-anọchite anya akụkọ ihe mere eme nke Izrel nke oge a site n’oge ndịozi ruo na njedebe ụwa, kama na ụka asaa ahụ na-anọchitekwa anya Izrel oge ochie site n’oge Mozis ruo n’ịtụ nkume gbuo Stivin. Ndị mbu nke Adventism akụzighị eziokwu a, ma ha ghọtara ma jiri ụkpụrụ ndị na-eguzobe eziokwu a rụọ ọrụ. Jisọs na-egosi njedebe site na mmalite, Izrel oge ochie na-anọchitekwa anya Izrel nke oge a. Ya mere, eziokwu ọ bụla bụ akụkụ nke njirimara amụma nke Izrel nke oge a dịkwa na Izrel oge ochie.
Tupu akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite, echiche ọdịnala nke Ndị Kraịst banyere ụka asaa ahụ bụ na ha nọchiri anya ụka ndị dị adị n’ezie n’Ógbè Eshia nta n’oge Jọn. Echiche ọdịnala ahụ ghọtakwa na ndụmọdụ e nyere ụka nke ọ bụla n’otu n’otu nwekwara ike ịghọta dị ka ndụmọdụ pụrụ iche nye ụka dị iche iche n’ime akụkọ ihe mere eme nke Ndị Kraịst, nakwa na otu ndụmọdụ na ịdọ aka ná ntị ndị ahụ bụkwa nke e nyere Ndị Kraịst n’otu n’otu. Ha ghọtakwa na ụka asaa ahụ nọchiri anya oge asaa nke akụkọ ihe mere eme nke ụka site n’oge ndị na-eso ụzọ Kraịst ruo ọgwụgwụ nke ụwa. Echiche ndị a dịrị tupu akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite. Nkwenye anọ ndị ahụ banyere ụka asaa ahụ, nke mejupụtara echiche ọdịnala ahụ nke dịrị tupu William Miller, dabere n’ọkọwa Akwụkwọ Nsọ nke “historicist.” Ọ bụ usoro nkọwa ahụ ka ndị mmụọ ozi nke Chineke duuru William Miller ka ọ nabata.
“Ụka asaa nke Eshia bụ akụkọ ihe mere eme nke ụka Kraịst n’ụdị ya asaa, n’ihe gbagọrọ agbagọ na ntụgharị ya niile, n’ọganihu na n’ahụhụ ya niile, site n’ụbọchị ndịozi ruo na njedebe nke ụwa. Akara asaa ahụ bụ akụkọ ihe mere eme nke omume na mmegharị nke ndị ọchịchị na ndị eze nke ụwa n’ebe ụka nọ, nakwa nchebe Chineke na-echekwaba ndị Ya n’oge ahụ kwa. Opì asaa ahụ bụ akụkọ ihe mere eme nke ikpe asaa pụrụ iche ma dị arọ e zitere n’elu ụwa, ma ọ bụ alaeze Rom. Efere asaa ahụ kwa bụ ọrịa ọjọọ asaa ikpeazụ e zitere n’elu Rom nke Papa. A gwakọtara ọtụtụ ihe omume ndị ọzọ na ndị a, a kpara ha n’ime ya dịka iyi nta na-asọba banye n’osimiri, na-emeju nnukwu osimiri amụma ahụ, ruo mgbe ihe niile na-ejedebe anyị n’oke osimiri nke ebighị ebi.”
“Nke a, n’uche m, bụ atụmatụ amụma Jọn dị n’akwụkwọ Mkpughe. Ma onye ọ bụla chọrọ ịghọta akwụkwọ a, aghaghị inwe ọmụma zuru ezu banyere akụkụ ndị ọzọ nke okwu Chineke. Ihe oyiyi na ilu ndị e ji mee ihe n’amụma a, a kọwaghị ha niile n’ime otu a, kama a ghaghị ịchọta ha n’aka ndị amụma ndị ọzọ, ma kọwaa ha n’ebe ndị ọzọ nke Akwụkwọ Nsọ. Ya mere, o doro anya na Chineke ezubela ka a mụọ ihe dum, ọbụna iji nweta ihe ọmụma doro anya banyere akụkụ ọbụla.” William Miller, Miller’s Lectures, volume 2, lecture 12, 178.
Nwannaanyị White kwekọrọ na nkwado echiche “historicist” nke Miller jidere, ma ọ gbakwụnyere nghọta miri emi karị banyere akwụkwọ Mkpughe karịa ihe Miller hụrụ, n’ihi na Miller amatabeghị ebe nsọ ahụ dịka ọ dị n’eziokwu. Ọ ghọtara na ebe nsọ ahụ bụ ụwa. Nwannaanyị White ghọtara na mgbe Jizọs gosipụtara amụma ndị e sere n’akwụkwọ Mkpughe, na Kraịst na-eme nke a n’ijikọta ya na ọrụ Ya dị ka Nnukwu Onye Nchụàjà nke eluigwe.
Mgbe Jọn tụgharịrị wee hụ Kraịst, Ọ nọ na-ejegharị n’etiti ihe-ndọba oriọna ndị ahụ n’uwe nchụàjà, ihe-ndọba oriọna ndị ahụ dịkwa n’Ebe Nsọ, ya mere n’akụkọ ihe mere eme mgbe ọ rịgoro n’eluigwe, ma tupu Ọ banye n’Ebe Kachasị Nsọ n’afọ 1844. Miller enweghị ike ịghọta ịdị mkpa nke eziokwu a. Tyndale, Luther, ma ọ bụ John Wycliffe, ma ọ bụkwa ndị mgbanwe okwukwe mbụ, agaghịkwa aghọta ya. Eziokwu na-aga n’ihu n’ịkpughe onwe ya, na-enwuwanye gbaa, ma na-enwu gbaa karịa, ruo ụbọchị ahụ zuru oke.
“Ụkpụrụ ukwu ahụ nke Robinson na Roger Williams kwadoro n’ụzọ dị ebube, ya bụ, na eziokwu na-aga n’ihu n’ịpụta ìhè, nakwa na ndị Kraịst kwesịrị ịdị njikere ịnabata ìhè niile nke pụrụ isi n’Okwu nsọ nke Chineke na-enwu, tufuru n’anya n’etiti ụmụ ụmụ ha. Ụka ndị Protestant nke America,—nakwa nke Europe,—ndị e nyere nnukwu ohere n’ịnata ngọzi nke Ndozigharị ahụ, enweghị ike ịga n’ihu n’ụzọ nke ndozigharị. Ọ bụ ezie na site n’oge ruo n’oge, mmadụ ole na ole kwesịrị ntụkwasị obi biliri ikwusa eziokwu ọhụrụ ma kpughee njehie ndị a na-elekọta kemgbe ogologo oge, ọtụtụ n’ime ha, dịka ndị Juu n’ụbọchị Kraịst ma ọ bụ ndị Katọlik n’oge Luther, juputara n’inwe afọ ojuju ikwere dịka nna nna ha kwenyere na ibi ndụ dịka ha biri. N’ihi ya, okpukpe dara ọzọ n’usoro emume efu; a nọgidekwara na-edebe ma na-ahụ njehie na nkwenkwe ụgha n’anya, bụ ndị a gaara atụfu ma ọ bụrụ na ụka ahụ gara n’ihu na-eje ije n’ìhè nke Okwu Chineke. N’ụzọ dị otu a, mmụọ nke Ndozigharị ahụ kpaliri jiri nwayọọ nwayọọ nwụọ, ruo mgbe mkpa ndozigharị dị na ụka ndị Protestant fọrọ nke nta ka ọ bụrụ otu nnukwu mkpa ahụ dị na Ụka Rom n’oge Luther. E nwere otu ọchịchọ ụwa ahụ, otu nkụda mmụọ ime mmụọ ahụ, nsọpụrụ yiri nke ahụ nye echiche mmadụ, na nnọchi ozizi nke Okwu Chineke site n’amụma mmadụ.” The Great Controversy, 297.
Ọ bụrụ na a naghị amata eziokwu ahụ bụ na eziokwu na-etolite n’ụzọ na-aga n’ihu n’ime akụkọ ihe mere eme nile, mgbe ahụ ihe ọ bụla bụ mkpa na ịdị arọ nke ìhè ọhụụ ọ bụla n’ọgbọ ikpeazụ a pụrụ nnọọ ịbụ ihe agaghị ekwe omume ịmata. Ozugbo mmadụ kwụsịrị ịghọta ọdịdị na-aga n’ihu nke “eziokwu,” ha na-amalite ozugbo ịdabere n’omenala, n’agwa ndị e si eme ihe, na nduzi mmadụ dara ada.
Usoro Miller jiri bụ ihe-ọma nke na-agafe n’ahịrị amụma dum, nke na-eweta àmà banyere mmepe nke eziokwu nke Akwụkwọ Nsọ nke malitere n’aka ndịozi. Ma n’ihe-ọma nke Miller nọchiri anya ya, anyị na-ahụ mmalite nke na-achọ ihe kwekọrọ na ya n’ọgwụgwụ. Ọtụtụ mmadụ anaghị aghọta eziokwu ndị a ma ọlị, ma ọ bụghị otu a ka ọ dị n’ebe Setan nọ.
Setan eguzogidela eziokwu na mmepe ya site n’oge nnupu isi ya n’eluigwe gawa n’ihu. Mgbe o rutere n’ókè ahụ n’akụkọ ihe mere eme ebe ndị Ndozigharị malitere ịghọta nke ọma otú e si amụ Bible, Setan mere dị ka ọ na-eme mgbe niile ma webata ihe ụgha yiri eziokwu. Ihe àmà sitere n’akụkọ ihe mere eme banyere ọrụ ya nke imegharị eziokwu n’ụgha na-egosi na ndị Jesuit dịka Ribera na Louis de Alcazar tinyere usoro aghụghọ ha kpọmkwem megide akwụkwọ Mkpughe. Usoro rụrụ arụ a na-akpọ “preterism” malitere na narị afọ nke abụọ na nke atọ site n’aka ndị nnọchi anya abụọ bụ isi nke usoro ụgha ahụ. Otu n’ime ha bụ Eusebius nke Caesarea (260–339), nke ọzọkwa bụ Victorinus nke Pettau (nwụrụ ihe dị ka 304). Ha abụọ, bụ ndị a ma ama n’oge mbụ n’akụkọ ihe mere eme, kwalitere usoro ahụ nke na-atụ aro na e mezuru akwụkwọ Mkpughe n’oge Alaeze Ukwu Rom site n’aka ndị dị n’akụkọ ihe mere eme dịka eze ukwu a ma ama n’ọjọọ, Nero.
Na narị afọ nke iri na itoolu, John Darby (1800–1882) sitere na United Kingdom webatara usoro ọzọ nke Setan, nke etinyekwara n’ihe ndetu dị n’ala peeji nke Akwụkwọ Nsọ ịnyịnya Trojan a kpọrọ Scofield Reference Bible nke anyị akọwapụtalarị. “Dispensationalism” bụ usoro echiche nkà mmụta okpukpe nke na-ekewa akụkọ ihe mere eme na mmekọrịta Chineke na mmadụ n’oge dị iche iche pụrụ iche, ma ọ bụ “dispensations,” nke Chineke ji achịkọta atụmatụ Ya n’ụzọ dị iche iche. Ana m arịba nke a ama n’ebe a n’ihi na nke a bụ otu n’ime ụgha ndị ewebatara n’ime mmegharị Future for America site n’olu ndị si n’otu mpaghara ahụ Darby si gbasaa echiche Setan ya. Echiche Darby ndị wakporo Future for America sochiri nkà ihe ọmụma nke ihe a na-akpọ mmegharị “woke” nke oge a, nke na-akwalite otu ọgbaaghara ahụ nke Mgbanwe Ọchịchị French nọchiri anya ya na otu mmehie ịkwa iko na enweghị njide onwe ahụ Sọdọm na Gọmọra nọchiri anya ha.
Taa, ndị ọkà mmụta okpukpe nke Adventism nke oge a na-eji usoro nkewa eziokwu nke Akwụkwọ Nsọ, dabere n’usoro nkọwa Akwụkwọ Nsọ nke okpukpu abụọ ha na-eji eme ka ma Akwụkwọ Nsọ ma Mmụọ nke Amụma ghara ịdị ike ma jụ ha abụọ. Ha na-ekewa ndị mmadụ dịka ndị ọkachamara n’asụsụ Akwụkwọ Nsọ ma ọ bụ dịka ndị ọkachamara n’akụkọ ihe mere eme nke Akwụkwọ Nsọ. N’ihi ya, taa ndị ọkà mmụta okpukpe nke Adventism na-achịkwa uche nke Adventism Laodisia ma site n’ịkọwa Okwu Chineke dabere n’otú mmadụ dara ada si aghọta akụkọ ihe mere eme ma ọ bụ n’otú mmadụ dara ada si aghọta asụsụ. A ga-eleba anya n’ihu n’ime edemede ndị a n’ihe ngosi njehie ndị a nke oge a, bụ́ ndị e jiwo ugboro ugboro luso ozi ị na-agụ ugbu a agha, mgbe anyị ga-atụle ihe nnọchianya nke Mgbanwe Ọchịchị France. Setan dị ndụ, ọ makwa na oge ya dị mkpụmkpụ. Iwu ikpeazụ n’ime iwu Miller, nke bụ nọmba iri na anọ, na-ejedebe na paragraf na-esonụ.
“Nkuzi nke chi a na-akụzi n’ụlọ akwụkwọ anyị na-adabere mgbe niile n’ụkpụrụ okwukwe nke òtù okpukpe ụfọdụ. O nwere ike ịdị mma iburu uche efu ma kpọchie ya ụdị nke a, ma ọ ga-emecha mgbe niile n’ịghọ onye ekweghị ibe nọrọ n’otu. Uche nweere onwe ya agaghị enwe afọ ojuju n’echiche ndị ọzọ. Ọ bụrụ na m bụ onye nkụzi nke ndị ntorobịa n’ihe banyere nkuzi nke chi, aga m ebido n’ịmụta ikike ha na uche ha. Ọ bụrụ na ndị a dị mma, aga m eme ka ha mụọrọ onwe ha Akwụkwọ Nsọ, ma zipụ ha ka ha nwee onwe ha ime ụwa ezi ihe. Ma ọ bụrụ na ha enweghị uche, aga m ebipụta n’ime ha uche onye ọzọ, dee onye ekweghị ibe nọrọ n’otu n’egedege ihu ha, ma zipụ ha dịka ndị ohu!” William Miller, Miller’s Works, mpịakọta 1, 24.
N’oge dị nso ozugbo Jọn Onye Nkpughe biri, nakwa n’ụbọchị ndị Ndozigharị, Setan nọ na-arụsi ọrụ ike ịmepụta ụkpụrụ amụma ụgha iji gbagwojuo ma bibie ezi nyocha nke Akwụkwọ Nsọ. Ihe a na-ahụghị mgbe ụfọdụ n’akụkọ ihe mere eme ndị a bụ na usoro omume Setan ndị ahụ nile e lekwasịrị anya kpọmkwem n’akwụkwọ ọzọ ọ bụla ma e wezụga akwụkwọ Mkpughe. Nke ahụ bụ isiokwu nke onye ọ bụla n’ime ndị a na-akwalite mgbagwoju anya nke Setan. Akwụkwọ Mkpughe abụwo mgbe niile ihe Setan na-elekwasị anya. Setan maara na ọ bụ akwụkwọ Mkpughe ka ọ ga-ebuso agha. Mgbe anyị matara eziokwu a, anyị nwere ike mgbe ahụ ịmata eziokwu ọzọ a na-adịghị ahụ anya, nke eziokwu ọzọ dị mkpa na-ekpuchi.
E bu n’obi nke usoro ụgha ndị Jesuit bụ igbochi nghọta doro anya na popu nke ụka Rom bụ onye ahụ na-emegide Kraịst nke amụma Akwụkwọ Nsọ. Onye ọ bụla n’ime ndị Ndozigharị Protestanti bịara ịmata ma kọwaa eziokwu a. Ya mere, mgbe e gosipụtara n’ihu ọha n’oge gara aga, site n’okwu na site n’akwụkwọ e bipụtara, akụkọ ziri ezi banyere ndị dị ka Ribera na Louis de Alcazar, e ji akụkọ banyere ndị dị ka Ribera na Louis de Alcazar mee ihe iji gosi mgbalị Setan ji arụ ọrụ iji gbochie nghọta ziri ezi banyere “nwoke nke mmehie.” Ihe akaebe ndị e dere ede ma ọ bụ ndị e kwuru n’ọnụ nke na-ekpughe ebumnuche iweta usoro ndị a sitere n’aka Setan ziri ezi ruo n’ókè ha ruru, ma Setan nọ na-anwa ikpuchi karịa nanị ihe akaebe nke Akwụkwọ Nsọ ndị na-akọwa na onye ahụ na-emegide Kraịst bụ popu Rom.
E nwere eziokwu dị n’akwụkwọ Mkpughe nke e kpuchiri ekpuchi site n’ọgbaaghara nke usoro ụgha ndị a nke ịkọwa Akwụkwọ Nsọ mepụtara, bụ ndị nọ n’èzí isiokwu nke nwoke ahụ nke nọmba ya bụ isii, isii, isii. Otu n’ime eziokwu ndị ahụ bụ n’ezie eziokwu ahụ a na-anọchi anya mgbe a ghọtara ụka asaa ahụ n’otú mmepe ha zuru oke si dị. E nwere eziokwu dị n’ime ụka asaa ahụ nke na-ekwu kpọmkwem banyere akụkọ ihe mere eme nke malitere n’ụbọchị Septemba 11, 2001 ma na-akwụsị n’oge nsogbu iwu ụbọchị ụka. Setan anọwo na-achọ ime ka ìhè a lie n’ala, ma o chepụtara usoro omume Setan ndị ahụ iji mee ka ọtụtụ nkume bara nnukwu uru nke eziokwu dị n’akwụkwọ Mkpughe ghara ịdị pụta ìhè, ọ bụghị naanị njirimara pope nke Rom dịka onye ahụ na-emegide Kraịst.
Tupu e kpughee “nwoke nke mmehie” n’afọ 538, ndị ikom dị ka Eusebius na Victorinus wakporo akwụkwọ Mkpughe n’ịgbalị ikpuchi ịrị elu nke ọchịchị popu. Mgbe e mesịrị n’akụkọ ihe mere eme, Kraịst mezuru nkwa Ya nye Tayaṭaira ma wepụta kpakpando ụtụtụ nke Ndozigharị (Wycliffe), ma mgbe ahụ Setan wepụtakwa mmadụ abụọ a ma ama n’akụkọ ihe mere eme ka ha bụrụ ndị ga-akwado ma gaa n’ihu n’ọrụ ya nke satanik. Agha ogologo oge ahụ gbasara mmepe nke eziokwu, nke na-eru n’ókè ya kachasị elu mgbe a na-emeghe ihe nzuzo nke akwụkwọ Mkpughe, (ntakịrị oge tupu mmechi nke oge amara) gụnyere ìhè sitere n’ọgbakọ asaa ndị Miller amatabeghị, ma ọ bụkwa ihe Sister White amatabeghị; ma a pụrụ igosi ya n’ụzọ dị mfe na ma Miller ma Mmụọ Amụma na-akwado ìhè ọhụrụ ahụ, n’ihi na ìhè ọhụrụ adịghị emegide ìhè ochie.
“Ọ bụ eziokwu na anyị nwere eziokwu ahụ, anyị aghaghịkwa ijidesi ọnọdụ ndị a na-apụghị ịma jijiji ike; ma anyị aghaghịghọ ile anya n’ìhè ọhụrụ ọbụla Chineke pụrụ izite site n’enyo enyo, ma sị, N’ezie, anyị apụghị ịhụ na anyị chọrọ ìhè ọzọ karịa eziokwu ochie ahụ nke anyị natara ruo ugbu a, nke anyị nọkwa n’ime ya kwụsie ike. Mgbe anyị jidere ọnọdụ a, àmà nke Onyeàmà Eziokwu ahụ na-etinye n’ọnọdụ anyị ịba mba ya, ‘Ị maghịkwa na ị bụ onye e wedara n’ọnọdụ, na onye ebere kwesịrị, na ogbenye, na onye kpuru ìsì, na onye gba ọtọ.’ Ndị na-eche na ha bara ụba, na e meela ka ihe ha baa ụba, na ha enweghịkwa ihe ọ bụla ha chọrọ, nọ n’ọnọdụ ìsì gbasara ọnọdụ ha n’ezie n’ihu Chineke, ha amaghịkwa ya.” Review and Herald, August 7, 1894.
Nnwale bụ isi maka ìhè ọhụrụ bụ ma ọ na-emegide eziokwu e guzobeworo, na ma ọ na-akwado eziokwu ndị bụ ntọala.
“Mgbe ike Chineke na-agba ama banyere ihe bụ eziokwu, eziokwu ahụ ga-anọgide ruo mgbe ebighị ebi dị ka eziokwu. A gaghị anabata echiche ndị e chepụtara emechaa, ndị na-emegide ìhè Chineke nyeworo. Ndị mmadụ ga-ebili na nkọwa Akwụkwọ Nsọ nke bụ eziokwu n’anya ha, ma nke na-abụghị eziokwu. Eziokwu maka oge a, Chineke enyewo anyị ya dị ka ntọala nke okwukwe anyị. Ya onwe ya akụzierela anyị ihe bụ eziokwu. Otu ga-ebili, ọzọkwa ga-ebili, na ìhè ọhụrụ nke na-emegide ìhè ahụ Chineke nyere n’okpuru ngosipụta nke Mmụọ Nsọ Ya.” Selected Messages, book 1, 162.
Setan emeela ka akwụkwọ Nkpughe bụrụ ihe ọ na-elekwasị anya n’ịwakpo kemgbe oge Jọn dere ozi ndị dị n’ime ya. Jisọs sịrị:
Ma ngọzi nādịrị anya unu, n’ihi na ha na-ahụ ụzọ; na ntị unu, n’ihi na ha na-anụ. N’ihi na n’ezie asị m unu, na ọtụtụ ndị amụma na ndị ezi omume agụsiwo agụụ ike ịhụ ihe ndị unu na-ahụ, ma ha ahụbeghị ha; na ịnụ ihe ndị unu na-anụ, ma ha anụbeghị ha. Matiu 13:16, 17.
Ngọzi nke e jikọtara na ịhụ na ịnụ bụ ngọzi nke ịghọta ozi nke Mkpughe Jisọs Kraịst. Mgbe Jọn nọchiri anya ndị ahụ nọ n’“ụbọchị ikpeazụ” nke na-ahụ ma na-anụ ozi ahụ, ọ dara n’ala ịkpọ isi mmụọ ozi Gebriel, onye kpọmkwem gwara Jọn ozugbo ka ọ ghara ime ya.
Ma mụ onwe m, Jọn, hụrụ ihe ndị a, nụkwa ha. Ma mgbe mụ nụrụ ma hụchara, adara m n’ala ikpere n’ala ikpere arụsị n’ihu ụkwụ nke mmụọ ozi ahụ nke gosiri m ihe ndị a. Mgbe ahụ ọ sịrị m, Lezienụ anya ka ị ghara ime nke a: n’ihi na abụ m onyeozi ibe gị, na nke ụmụnne gị ndị amụma, na nke ndị na-edebe okwu nile nke akwụkwọ a: kpọọ isiala nye Chineke. Nkpughe 22:8, 9.
Gebriel na Jọn bụ ha abụọ ihe e kere eke, ndị kwesịkwara ife naanị Onye Okike. Ọtụtụ ndị amụma na ndị ezi omume, tinyere ndị mmụọ ozi, achọwo “ịhụ” na “ịnụ” ozi nke Mkpu Etiti Abalị mgbe a ga-ekwughachi ya na njedebe nke ụwa.
“Kraịst sịrị, ‘Ngọzị nādiri anya unu, n’ihi na ha na-ahụ; na ntị unu, n’ihi na ha na-anụ. N’ihi na n’ezie asị m unu, na ọtụtụ ndị amụma na ndị ezi omume ọchọwo ịhụ ihe ndị ahụ unu na-ahụ, ma ha ahụghị ha; na ịnụ ihe ndị ahụ unu na-anụ, ma ha anụghị ha’ [Matthew 13:16, 17]. Ngọzị nādiri anya ndị ahụ hụrụ ihe ndị a hụrụ n’afọ 1843 na 1844.”
“E nyere ozi ahụ. Ma ekwesịghị ịdị oge ọ bụla n’ịkpọgharị ozi ahụ, n’ihi na ihe ịrịba ama nke oge ndị a na-emezu; a ghaghị ịrụcha ọrụ mmechi ahụ. A ga-arụ nnukwu ọrụ n’oge dị mkpirikpi. N’oge na-adịghị anya, a ga-enye ozi site n’ịhọpụta Chineke nke ga-ebili bụrụ nnukwu mkpu. Mgbe ahụ Daniel ga-eguzo n’òkè ya, ka o nye àmà ya.” Manuscript Releases, volume 21, 437.
Ihe ndị ezi omume (Jọn) na ndị ohu ibe ha (ndị mmụọ ozi) chọsiri ike ịhụ bụ mmezu ikpeazụ nke Mkpu Etiti Abalị na njedebe nke Adventizim, mgbe a ga-eji ebube Chineke mee ka ụwa nwee ìhè. A na-eweta ngosipụta ikpeazụ ahụ nke ike n’ime mmiri ozuzo ikpeazụ site n’imeghe mkpuchi nke Mkpughe nke Jisọs Kraịst.
Banyere nzọpụta ahụ ka ndị-amụma jụrụ ase ma chọsie ike, ndị buru amụma banyere amara ahụ nke ga-abịakwute unu: na-achọ ịmata oge ọ bụ, ma ọ bụ ụdị oge ọ bụ, nke Mmụọ Kraịst nke dị n’ime ha na-egosi, mgbe Ọ na-agba àmà tupu oge eruo banyere ahụhụ nile nke Kraịst, na otuto ahụ nke ga-eso ya. Nye ndị a ka e kpughere na ọ bụghị nye onwe ha, kama ọ bụ nye anyị ka ha ji eje ozi n’ihe ndị ahụ, nke ugbu a ka ndị ahụ kwusara unu ozi ọma nye unu site n’ike Mmụọ Nsọ e zitere si n’eluigwe; ihe ndị mmụọ-ozi na-achọsi ike ileba anya n’ime ha. Ya mere, kekwasịanụ akụrụ nke uche unu, nọrọ n’ịdị uchu, ma nwee olileanya ruo ọgwụgwụ n’amara ahụ nke a ga-ewetara unu na mkpughe nke Jizọs Kraịst. 1 Pita 1:10–13.
Ndị amụma, ndị ezi omume na ndị mmụọ-ozi achọsiwo ike ibi n’oge a na-awụsa “amara” ahụ, ma ọ bụ ike nke Chineke, n’oge mmezu ikpeazụ nke Mkpu Etiti Abalị. A na-ewetara mmadụ “amara” ahụ, nke bụ ike okike Chineke, mgbe e kpughere Mkpughe nke Jisọs Kraịst. Setan maara na ụzọ a na-esi ebufe ike okike Chineke nye ndị Ya ka a na-arụzu ya site n’ozi ahụ e kpughere n’akwụkwọ Mkpughe, ya mere mbọ ya kachasị elu abụwo ime ka ìhè dị n’akwụkwọ Mkpughe bụrụ ihe mgbagwoju anya, igbochi ya, na ikpuchi ya. Ìhè ahụ abụghị nanị njirimara nke nwoke mmehie ahụ, n’ihi na ndị mmegharị Protestant nile edeela nke ọma eziokwu ahụ n’uju ọtụtụ narị afọ gara aga.
Anọ m n’ime Mmụọ n’ụbọchị nke Onyenwe anyị, m wee nụ n’azụ m nnukwu olu, dị ka nke opi, na-asị, Abụ m Alfa na Omega, onye mbụ na onye ikpeazụ: ma, ihe ị na-ahụ, dee ya n’akwụkwọ, ziga ya n’aka ụka asaa ndị nọ n’Eshia; n’aka Efesọs, na n’aka Simiina, na n’aka Pẹgamọs, na n’aka Tayaịtaịra, na n’aka Sadis, na n’aka Filadelfịa, na n’aka Laodisia. M wee chigharịa ịhụ olu ahụ nke kwuru okwu n’ebe m nọ. Ma mgbe m chigharịrị, ahụrụ m ihe ndọba oriọna ọlaedo asaa; ma n’etiti ihe ndọba oriọna asaa ahụ ka otu onye dị ka Nwa nke mmadụ nọ, yi uwe na-eru ruo n’ụkwụ, kee eriri ọlaedo n’obi ya. Isi ya na ntutu isi ya dị ọcha dịka ajị anụ, dịkwa ọcha dịka snow; anya ya dịkwa ka ire ọkụ; ụkwụ ya dịkwa ka ọla kọpa a nụchara anụcha, dị ka a ga-asị na a kpoo ha ọkụ n’ime ite-ọkụ; olu ya dịkwa ka uda nke ọtụtụ mmiri. O wee jide kpakpando asaa n’aka nri ya: ma n’ọnụ ya ka mma agha nkọ nwere ihu abụọ siri pụta: ọdịdị ihu ya dịkwa ka anyanwụ na-enwu n’ike ya. Ma mgbe m hụrụ ya, adaara m n’ụkwụ ya dịka onye nwụrụ anwụ. O wee bikwasị m aka nri ya, na-asị m, Atụla egwu; Abụ m onye mbụ na onye ikpeazụ: Abụ m onye ahụ nke dị ndụ, ma anwụọla m; ma, lee, adị m ndụ ruo mgbe ebighị ebi, Amen; enwekwara m mkpịsị ugodi nke hel na nke ọnwụ. Dee ihe ndị ahụ ị hụworo, na ihe ndị dị ugbu a, na ihe ndị ga-adị n’ime ha n’ọdịnihu. Mkpughe 1:10–19.
Mgbe Adventism na-akwado usoro “historicist,” ha ghọtara na ụka niile nke Mkpughe abụọ na atọ na-emegharị ọzọ n’ime ụka ikpeazụ. N’ụzọ nwute, na ngwụcha narị afọ nke iri na itoolu, Setan amalitelarị imechi anya Adventism n’ihe metụtara usoro nsọ ahụ, nchedo ya, na omume nke ịbụ akụkụ dị oke mkpa nke ibu ọrụ ha dị ka “ndị e nyere n’aka idobe nnukwu eziokwu nile nke amụma.” Ọbụna mgbe a na-etinye usoro ahụ n’akụkụ n’ime Adventism, e nwekwara ndị ka na-etinye usoro nsọ ahụ n’ọrụ. Anyị na-eji akwụkwọ ahụ, Story of the Seer of Patmos, dịka onye akaebe nye eziokwu ahụ na itinye ụka niile n’akụkọ ihe mere eme nke Laodisia bụ itinye amụma n’ọrụ nke ziri ezi. Ihe ndị a na-esonụ bụ mwepu sitere n’akwụkwọ ahụ nke na-eme ka isi okwu m na-ekwu pụta ìhè.
“A ghaghị icheta na, dịka ahụmahụ nke Ephesus, Smyrna, na Pergamos ga-emeghachi onwe ya n’ime ụka ikpeazụ tupu ọbịbịa nke abụọ nke Kraịst, otu a ka akụkọ ihe mere eme nke Thyatira ga-enwe ihe ya na ya kwekọrọ n’ọgbọ ikpeazụ.” Stephen N. Haskell, Story of the Seer of Patmos, 69.
Haskell n’ụzọ ziri ezi na-akọwa na ahụmahụ nke ụka anọ mbụ ahụ na-emegharị ọzọ, ma ọ bụ dịka o kwuru ya, “ga-enwe ihe kwekọrọ na ya n’ọgbọ ikpeazụ.”
“O tinyere ule ahụ, ma ihe niile tụrụ aka n’afọ 1843 dịka oge ụwa ga-anabata Onye Nzọpụta ya. Ọnọdụ ndị mmadụ n’oge mbata mbụ nke Kraịst ka e megharịrị ugbu a.” Stephen N. Haskell, Story of the Seer of Patmos, 75.
Haskell nọ na-ekwu maka William Miller na-achọpụta afọ 1843 dịka Ọbịbịa nke Abụọ nke Kraịst, ma na-egosi na ọnọdụ ndị gbara ọbịbịa mbụ gburugburu ka e kwughachiri n’oge ndị Millerite. Haskell ziri ezi, Nwanyị White na-ekwukwa na e nyere Miller n’onwe ya nnọchiteanya dị ka Jọn Onye Na-eme Baptizim.
“Dị ka Jọn Onye Na-eme Baptizim kwusara ọbịbịa mbụ nke Jisọs ma dozie ụzọ maka ọbịbịa Ya, otu a kwa ka William Miller na ndị sonyere ya si kwusaa ọbịbịa nke ugboro abụọ nke Ọkpara Chineke.” Early Writings, 229.
Haskel ọbụna kọwara na n’oge akụkọ ihe mere eme nke Pẹgamos, (ụlọ-nsọ nke atọ nke na-anọchite anya nkwekọrịta Kraịstianiti na ikpere arụsị), ka a kpọgharịrị akụkọ ihe mere eme nke Sadis, bụ ụlọ-nsọ nke ise.
“E nwere oge n’akụkọ ihe mere eme nke Pegamọs, mgbe Kraịstianị chere na ikpere arụsị anwụọla; ma n’eziokwu, okpukpe ahụ nke e chere na e meriela, emeriela. Ikpere arụsị, mgbe e mere ya baptizim, batara n’ime ụka. N’ụbọchị Saadịs ka e mere ọzọ akụkọ a.” Stephen N. Haskell, Story of the Seer of Patmos, 75, 76.
Sadis bụ ụka nke Ndozigharị ahụ nke tetara ma mee mkpesa megide ụgha aghụghọ nke Setan nke ọchịchị ndị pope, ma tupu arụ ọrụ ha agwụchaa, ha amalitelarị ịlaghachi na Rom. Ha chere, dịka ụka Pergamos chere, na ọchịchị ndị pope anwụọla anwụ, ma n’eziokwu, ọ ka dị ndụ. Haskell na-akọwapụtakwa na n’elu ụka fọdụrụnụ ka “ụzarị ndị a chịkọtara nke oge niile gara aga” na-enwu.
“N’elu nzukọ a ikpeazụ—ndị fọdụrụnụ,—ka ụzarị ọkụ niile a chịkọtara nke ọgbọ niile gara aga na-enwu.” Stephen N. Haskell, Story of the Seer of Patmos, 69.
Anaghị m atụ aro na Haskell ghọtara na akụkọ ihe mere eme na-aga n’ihu nke e ji ụka asaa nọchie anya, mezukwara onwe ya n’akụkọ ihe mere eme nke Izrel oge ochie, ma n’ezie ọ na-akwado eziokwu ahụ mgbe o dere na “ụzarị niile a chịkọtara nke oge nile gara aga” “na-enwu” n’elu “ụka ikpeazụ.” Izrel oge ochie so na “ụzarị nke” “oge nile gara aga.” Ma ọ bụ ezie na ọ na-akwado ụkpụrụ ndị dị mkpa iji mata ihe nnọchianya nke ụka asaa n’akụkọ ihe mere eme nke Izrel oge ochie, ejighị m n’aka otú miri emi o si ghọta myirịta ndị ahụ e gosiri n’ihe nnọchianya ndị ahụ. Eji mkwa n’aka na ọ ghọtaghị akụkụ ọzọ nke ka mkpa karịa n’akụkọ ihe mere eme ndị ụka asaa ahụ nọchiri anya, akụkụ anyị na-eduga n’ebe ọ dị.
Anyị ga-atụle eziokwu a n’isiokwu anyị na-esote.