Akụkụ nke m gosipụtara nke Stephen Haskell eleghị anya ahụghị, ọ bụ ezie na ọ kwadoro ya site n’ịnakwere eziokwu ndị na-eme ka e mee ka eziokwu a pụta ìhè, bụ na n’akụkọ ihe mere eme nke ngwụcha Izrel oge ochie, ị na-ahụ n’otu oge ahụ mmalite nke Izrel nke oge a ka ọ na-adakọ n’elu otu oge ahụ nke akụkọ ihe mere eme. Mgbe Kraịst nọ na-eme ka ọgbụgba ndụ ahụ guzosie ike ya na ọtụtụ mmadụ ruo otu izu (ụbọchị puku abụọ na narị ise na iri abụọ), Izrel oge ochie nọ na-ebi ahụmahụ nke Laodisia, n’ọnụ ọnụ ka a ga-asi ya n’ọnụ Onyenwe anyị tufuo ya. N’otu oge ahụ Izrel nke oge a nọ na-ebi ahụmahụ nke Efesọs. A na-achụsasị Laodisia nke Izrel oge ochie, a na-anakọtakwa Efesọs nke Izrel nke oge a n’ime otu akụkọ ihe mere eme ahụ.
Ma “ee,” ọ bụrụ na ị na-eche, ama m na izu ahụ Kraịst kwadoro ọgbụgba-ndụ n’ime mmezu nke Daniel isi nke itoolu, nke malitere na baptizim Ya ma kwụsị na nkume a tụrụ Stivin, abụghị n’ezie ụbọchị puku abụọ narị ise na iri abụọ, ma n’amụma, n’ezie ọ bụ otu a, n’ihi na n’amụma otu afọ hà ụbọchị narị atọ na iri isii. Ụbọchị narị atọ na iri isii, a mụbaa ya ugboro asaa, bụ ụbọchị puku abụọ narị ise na iri abụọ, ma “etiti etiti” nke izu amụma ahụ bụ obe. N’amụma, Kraịst debere obe ahụ n’etiti etiti nke oge amụma nke ụbọchị puku abụọ narị ise na iri abụọ, si otu a gosi na “oge asaa” nke Levitikọs iri abụọ na isii bụ ihe e guzobere ma na obe Kraịst na-akwado ya. Ọ bụghị ihe mberede na mgbe Sister White na-akụzi, dịka ọ na-eme, na tebụl nsọ abụọ ahụ nke Habakuk; chaatị 1843 na 1850, nwere amụma afọ puku abụọ narị ise na iri abụọ ahụ n’etiti etiti nke chaatị ahụ, na chaatị abụọ ahụ nwekwara obe ahụ n’etiti etiti nke ihe atụ ahụ.
“Baịbụl nwere ụkpụrụ nile ndị mmadụ chọrọ ịghọta ka e wee mee ka ha ruo eru ma n’ihi ndụ a ma ọ bụ n’ihi ndụ nke ga-abịa. A pụkwara ka mmadụ nile ghọta ụkpụrụ ndị a. Ọ dịghị onye ọbụla nwere mmụọ e ji atụgharị uche ma nwee ekele maka ozizi ya ga-agụ ọbụna otu akụkụ Akwụkwọ Nsọ n’enwetaghị n’ime ya echiche bara uru na-enyere aka. Ma ozizi Baịbụl nke kacha baa uru abụghị ihe a na-enweta site n’ịmụ ya mgbe ụfọdụ ma ọ bụ n’ụzọ adịghị ejikọta ọnụ. E gosipụtaghị nnukwu usoro eziokwu ya n’ụzọ onye na-agụ ngwa ngwa ma ọ bụ onye na-eleghara anya ga-esi ghọta ya. Ọtụtụ n’ime akụ ya zoro ezo nke ukwuu n’okpuru elu ya, a pụkwara inweta ha naanị site n’ịnyocha nke ọma na mgbalị na-aga n’ihu. A ghaghị ịchọpụtachaa eziokwu ndị mejupụtara nnukwu izugbe ahụ ma chịkọtakwa ha, ‘ntakịrị ebe a, ntakịrị ebe ahụ.’ Aịsaịa 28:10.”
“Mgbe a nyochasịrị ha otú a ma kpọkọọ ha ọnụ, a ga-achọpụta na ha dabara onwe ha nke ọma n’ụzọ zuru oke. Oziọma ọ bụla bụ mmeju nke ndị ọzọ, amụma ọ bụla bụ nkọwa nke ọzọ, eziokwu ọ bụla bụ mmepe nke eziokwu ọzọ. A na-eme ka onyinyo dị iche iche nke usoro Juu doo anya site n’Oziọma. Ụkpụrụ ọ bụla dị n’Okwu Chineke nwere ọnọdụ ya, eziokwu ọ bụla nwekwara ihe ọ na-egosi. Ma owuwu ahụ zuru ezu, n’uchepụta ya na n’imezu ya, na-agba àmà banyere Onye dere ya. Owuwu dị otu a abụghị uche ọ bụla ma e wezụga nke Onye Enweghi Oke nke pụrụ ichepụta ma ọ bụ ịrụpụta ya.” Education, 123.
Tinyere ụkpụrụ ahụ bụ na a na-emegharị nke ọ bụla n’ime ụka asaa ahụ n’akụkọ ihe mere eme nke ndị Miller na kwa n’akụkọ ihe mere eme anyị, e nwekwara ụkpụrụ ọzọ dị mkpa nke Adventism mbụ kwetara. Ụkpụrụ ahụ na-egosi na a na-eji ahịrị amụma “ime na mpụga” nke otu akụkọ ihe mere eme ahụ eme ihe site n’aka Mmụọ Nsọ iji nyefee eziokwu. Miller ghọtara nke a ma kuzie ya kpọmkwem. O kuziiri nke ọma na akàrà asaa nke Mkpughe na-anọchi anya akụkọ ihe mere eme nke kwekọrọ n’akụkụ ọzọ na nke ụka ndị ahụ, ma n’ihe atụ ahụ kwekọrọ n’akụkụ ọzọ, akàrà ndị ahụ na-anọchi anya eziokwu mpụga, ebe ụka ndị ahụ na-anọchi anya eziokwu ime nke otu akụkọ ihe mere eme ahụ. Uriah Smith kwa na-atụle ụkpụrụ a ma jiri okwu ndị bụ “ime” na “mpụga,” nke o yiri m ka ọ bụ ụzọ kachasị mma isi kọwaa ahịrị abụọ ahụ kwekọrọ n’otu.
“A na-eme ka akara ndị ahụ bịara n’ịma anyị n’isi nke 4, nke 5, na nke 6 nke Mkpughe. A na-egosi ihe ndị a na-ahụ n’okpuru akara ndị a n’ime Mkpughe 6, na amaokwu mbụ nke Mkpughe 8. N’eziokwu, ha na-ekpuchi ihe omume ndị ụka metụtara site n’mmalite nke oge nchịkwa a ruo n’ọbịbịa nke Kraịst.
“N’oge ụka asaa ahụ na-egosi akụkọ ime nke ụka, akàrà asaa ahụ na-ewetara anya nnukwu ihe omume nke akụkọ mpụga ya.” Uriah Smith, The Biblical Institute, 253.
Ugbu a, anyị ga-amalite ịtụle ụka asaa ahụ. Ọ dị mkpa ịghọta na ụka abụọ mbụ ahụ, ma ọzọkwa, ụka nke atọ na nke anọ, nwere mmekọrịta nke “ihe kpatara ya na ihe si na ya pụta” nke na-achọ ka a tụlee ha ọnụ. Sịmána bụ ụka ahụ nke na-anọchi anya ndị Rom na-akpagbu, ma Efesọs bụ ụka ahụ nke buo oziọma gaa n’ụwa nile.
“Ọ bụ na Antiọk ka e bu ụzọ kpọọ ndị na-eso ụzọ ahụ Ndị Kraịst. E nyere ha aha ahụ n’ihi na Kraịst bụ isiokwu bụ isi nke nkwusa ha, nkuzi ha, na mkparịta ụka ha. Mgbe niile ha na-akọghachi ihe ndị mere n’ụbọchị ndị ozi Ya n’ụwa, mgbe ndị na-eso ụzọ Ya ji ọnụnọ Ya n’onwe Ya bụrụ ndị a gọziri agọzi. N’enweghị ike ọgwụgwụ ha na-atụgharị uche n’ozizi Ya na ọrụ ebube Ya nke ịgwọ ọrịa. Site n’egbugbere ọnụ ndị na-ama jijiji na anya juputara n’anya mmiri, ha na-ekwu maka oke ihe mgbu Ya n’ubi ahụ, nrara Ya, ikpe Ya, na igbu Ya, ndidi na ịdị umeala n’obi nke O ji tachie obi n’ime mkparị na ahụhụ ndị iro Ya tinyere n’ahụ Ya, na ebere dị ka nke Chineke nke O ji kpee ekpere maka ndị na-akpagbu Ya. Mbilite n’ọnwụ Ya na nrịgoro Ya n’eluigwe, na ọrụ Ya n’eluigwe dịka Onye Ogbugbo maka mmadụ dara ada, bụ isiokwu ndị ha ji ọṅụ na-atụgharị uche. N’ezie, ndị mba ọzọ pụrụ ịkpọ ha Ndị Kraịst, ebe ha na-ekwusa Kraịst ma na-ekpegara Chineke ekpere site n’aka Ya.”
“Ọ bụ Chineke nyere ha aha ahụ bụ Onye Kraịst. Nke a bụ aha eze, e nyere mmadụ niile ndị jikọtara onwe ha na Kraịst. Ọ bụ banyere aha a ka Jems dere n’oge e mesịrị, sị, ‘Ọ̀ bụghị ndị ọgaranya na-emegbu unu, ma na-adọkpụ unu n’ihu oche ikpe? Ọ̀ bụghị ha na-ekwulu aha ahụ dị nsọ nke e ji akpọ unu?’ Jems 2:6, 7. Pita kwa kwupụtara, sị, ‘Ọ bụrụkwa na onye ọbụla na-ata ahụhụ dị ka Onye Kraịst, ya emela ihere; kama ya nye Chineke otuto n’ihi nke a.’ ‘Ọ bụrụ na a na-akọcha unu n’ihi aha Kraịst, ngọzi dịrị unu; n’ihi na Mmụọ nke ebube na nke Chineke na-anọkwasị unu n’elu.’ 1 Pita 4:16, 14.” Ọrụ Ndịozi, 157.
Nzukọ Efesọs nọchiri anya nzukọ mbụ ahụ nke biri “n’ụzọ nsọpụrụ Chineke n’ime Kraịst Jizọs,” nke bụ “ihe kpatara” na-emepụta “nsonaazụ” mgbe niile.
Ee, ndị niile chọrọ ibi ndụ n’ụzọ nsọpụrụ Chineke n’ime Kraịst Jizọs ga-ata ahụhụ mkpagbu. 2 Timothy 3:12.
Nsọpụrụ Chineke nke ụka Efesọs wetara mkpagbu nke ụka Smaina na-anọchi anya ya. Ụka abụọ ahụ na-anọchi anya mmekọrịta nke ihe kpatara ihe na nsonaazụ ya, nsonaazụ ahụkwa chọrọ ka ihe kpatara ya buru ya ụzọ. A na-akpali mkpagbu nke nsogbu iwu ụbọchị Sọnde site n’ịhụnanya nke ihe Nwannaanyị White kpọrọ “nsọpụrụ Chineke mbụ.” Nsọpụrụ Chineke nke e gosipụtara n’akụkọ ihe mere eme gara aga, ma ọ bụ n’akụkọ mbụ.
“N’agbanyeghị ndapụ n’ukwu nke okwukwe na nsọpụrụ Chineke nke juru ebe nile, e nwere ezi ndị na-eso ụzọ Kraịst n’ime ụka ndị a. Tupu nleta ikpeazụ nke ikpé Chineke n’elu ụwa, a ga-enwe n’etiti ndị nke Onyenwe anyị ụdị mmụte nke nsọpụrụ Chineke mbụ nke a na-ahụbeghị kemgbe oge ndịozi. A ga-awụkwasị Mmụọ na ike nke Chineke n’elu ụmụ Ya. N’oge ahụ ọtụtụ ga-ekewapụ onwe ha na ụka ndị ahụ, ebe ịhụnanya ụwa a anọchiwo ịhụnanya Chineke na Okwu Ya. Ọtụtụ, ma ndị ozioma ma ndị mmadụ nkịtị, ga-anabata n’ọṅụ eziokwu ndị ahụ dị ukwuu nke Chineke mere ka a kpọsaa n’oge a iji kwadebe otu ndị mmadụ maka ọbịbịa nke ugboro abụọ nke Onyenwe anyị. Onye iro nke mkpụrụobi na-achọ igbochi ọrụ a; ma tupu oge mmegharị dị otu a abịa, ọ ga-agbalị igbochi ya site n’iweta nke adịgboroja. N’ime ụka ndị ahụ ọ pụrụ iweta n’okpuru ike aghụghọ ya, ọ ga-eme ka o yie na a wụkwasịwo ngọzi pụrụ iche nke Chineke n’elu ha; a ga-egosipụta ihe a na-eche na ọ bụ nnukwu mmasị okpukpe. Ìgwè mmadụ dị ukwuu ga-aṅụrị ọṅụ na Chineke na-arụ ọrụ n’ụzọ dị ịtụnanya n’ihi ha, ebe ọrụ ahụ bụ nke mmụọ ọzọ. N’okpuru ọdịdị okpukpe, Setan ga-achọ ịgbasa mmetọ ya n’elu ụwa Ndị Kraịst.” The Great Controversy, 464.
Mkpu Etiti Abalị nke “ụbọchị ikpeazụ” bụ mmelite nke “nsọpụrụ Chineke mbụ” a kọwara n’ebe ahụ. Ọ bụ mmelite nke na-eme n’ime otu mmegharị, ọ bụghị n’ime ụka. Akụkọ ihe mere eme Sista White ji akọwa mmelite ahụ bụ akụkọ ihe mere eme nke “oge ndịozi,” nke ụka Efesọs nọchiri anya ya. Mmelite ahụ ga-amịpụta “mkpagbu.”
“A ga-atụ ọtụtụ n’ụlọ mkpọrọ, ọtụtụ ga-agbapụ n’obodo ukwu na n’obodo nta iji zọpụta ndụ ha, ọtụtụkwa ga-abụ ndị a ga-egbu n’ihi okwukwe ha n’ihi Kraịst, ebe ha na-eguzo n’ịgbachitere eziokwu.” Selected Messages, book 3, 397.
“Ndụ nke Kraịst n’ụwa” n’akụkụ edemede na-esonụ na-anọchi anya mmalite nke ụka Efesọs, ma ọ na-egosikwa n’ụdị amụma akụkọ ihe mere eme nke Adventizim Laodisia n’ọgwụgwụ ụwa.
“‘A chụpụrụ ikpe ziri ezi azụ, ezi omume adịkwa anya; n’ihi na eziokwu adawo n’okporo ámá, izi ezi apụghịkwa ịbata. Ee, eziokwu adaala; onye ọbụla nke na-apụ n’ihe ọjọọ na-eme onwe ya anụ oriri.’ Aịzaya 59:14, 15. E mezuru nke a n’ime ndụ Kraịst n’elu ụwa. Ọ nọgidere na-eguzosi ike n’iwu Chineke, na-ewepụ omenala na ihe ndị mmadụ chọrọ, bụ́ nke e buliri elu dochie ebe iwu ndị ahụ kwesịrị ịdị. N’ihi nke a ka a kpọrọ Ya asị ma kpagbuo Ya. A na-emeghachi akụkọ a.” Christ’s Object Lessons, 170.
Ahụmahụ nke a na-anọchi anya ya site na Ephesus na-eme n’otu oge ahụ dịka ahụmahụ nke Laodicea. Ndị Juu ndị na-arụ ụka n’efu bụ ndị Laodicea nke Izrel oge ochie, ma Kraịst na ndị na-eso ụzọ Ya bụ ndị Efesọs nke Izrel ọhụụ. Jọn Onye na-eme baptizim webatara nzukọ nke Ephesus, ma ọ na-anọchi anya nzukọ ahụ n’“ụbọchị ikpeazụ,” nke ndị Laodicea na-emegide, ndị na-akpọ onwe ha ndị Juu, ma ha abụghị.
“Ọrụ Jọn Baptist, na ọrụ ndị ahụ ndị n’ụbọchị ikpeazụ na-apụta n’ime mmụọ na ike nke Ịlaịja iji kpọte ndị mmadụ n’ọnọdụ enweghị mmasị ha, bụ otu ihe n’ọtụtụ akụkụ. Ọrụ ya bụ ihe atụ nke ọrụ a ga-arụ n’oge a. Kraịst ga-abịa nke ugboro abụọ ikpé ụwa n’ezi omume. Ndị ozi nke Chineke bụ ndị na-ebu ozi ikpeazụ nke ịdọ aka ná ntị a ga-enye ụwa, ga-akwadebe ụzọ maka ọbịbịa nke ugboro abụọ nke Kraịst, dịka Jọn siri kwadebe ụzọ maka ọbịbịa mbụ Ya. N’ọrụ nkwadebe a, ‘ndagwurugwu ọ bụla ka a ga-ebuli elu, ugwu ọ bụla na ugwu nta ọ bụla ka a ga-eme ka ọ dị ala; a ga-eme ka ebe gbagọrọ agbagọ guzozie, ebe ndị tara tara kwa ka ha bụrụ ala dị larịị’ n’ihi na a ga-emegharị akụkọ ihe mere eme, ma ọzọkwa, ‘a ga-ekpughe ebube nke Onyenwe anyị, anụ ahụ niile ga-ahụkwa ya ọnụ; n’ihi na ọnụ Onyenwe anyị ekwuwo ya.’” Southern Watchman, March 21, 1905.
Efesọs bụ “ihe kpatara ya” ma Smaịna bụ “nsonaazụ ya.” Pegamọs na Taịataịra na-anọchitekwa anya mmekọrịta nke ihe kpatara ya na nsonaazụ ya. Pegamọs bụ nzukọ Kraịst nke nkwenye-otu nke mebiri Kraịstianiti site n’ịgwakọta ya na ekpere arụsị. Nzukọ Kraịst dara mgbe ọ nakweere echiche bụ́ na ọ ga-ekwe omume ka ikpere arụsị nke ndị ọgọ mmụọ na-adịkọrịrị n’ime oke ya. Eze Ukwu Konstantain bụ akara nke akụkọ ihe mere eme ahụ nke nkwenye-otu, ọrụ amụma ya bụkwa ime ka ndapụ n’ezi Kraịstianiti pụta tupu e kpughee ọchịchị ndị popu.
Ka onye ọ bụla ghara iduhie unu n’ụzọ ọ bụla: n’ihi na ụbọchị ahụ agaghị abịa, ma ọ bụghị na ndapụ n’ezi-okwu ga-ebu ụzọ bịa, ma kpughee nwoke ahụ nke mmehie, nwa nke mbibi; onye ahụ na-emegide ma na-ebuli onwe ya elu karịa ihe niile a na-akpọ Chineke, ma ọ bụ nke a na-efe ofufe; nke mere na ya dịka Chineke nọdụrụ ala n’ụlọ nsọ Chineke, na-egosi onwe ya na ọ bụ Chineke. Ọ̀ bụghị na unu na-echeta na, mgbe m ka nọnyere unu, agwara m unu ihe ndị a? Ugbu a unu matara ihe na-egbochi ya ka e wee kpughee ya n’oge ya. N’ihi na ihe omimi nke ajọ omume amalitela ịrụ ọrụ ugbua: naanị onye na-egbochi ugbu a ga-anọgide na-egbochi, ruo mgbe a ga-ewepụ ya n’ụzọ. Mgbe ahụ ka a ga-ekpughe Onye Ajọ ahụ, onye Onyenwe anyị ga-eji mmụọ nke ọnụ ya laa n’iyi, ma jiri ìhè nke ọbịbịa ya bibie ya. 2 Ndị Tesalonaịka 2:3–8.
Nzukọ Pergamos bụ “ihe kpatara ya,” Thyatira bụkwa “nsonaazụ ya.” Onye-amụma Daniel na-egosikarị akụkọ ihe mere eme nke ikpere arụsị ka ọ na-enye ohere nye ọchịchị papal, a na-ekwu kwa maka ndapụ ahụ nke buru ụzọ mee tupu e guzobe ọchịchị papal nke Pọl kọwara n’ime Daniel isi nke iri na otu.
N’ihi na ụgbọ mmiri nke Chittim ga-abịa imegide ya: ya mere, obi ga-ewute ya, ọ ga-alaghachikwa, ma nwee iwe megide ọgbụgba ndụ nsọ ahụ: otu a ka ọ ga-eme; ọ ga-alaghachikwa, ma nwee nghọta na ndị na-ahapụ ọgbụgba ndụ nsọ ahụ. Ma ndị agha ga-eguzo n’akụkụ ya, ha ga-emetọkwa ebe nsọ nke ike ahụ, ha ga-ewepụkwa àjà ụbọchị niile, ha ga-edobekwa ihe arụ nke na-eme ka ọ bụrụ nkịtị. Daniel 11:30–31.
Ụka nke ime nkwekọrịta nke dapụrụ n’ezi okwukwe tupu e kpughee ike ọchịchị popu n’ime akụkọ ihe mere eme, ka Daniel na-anọchi anya ya dị ka “ndị ahụ” hapụrụ “ọgbụgba ndụ nsọ.” Mgbe ha hapụsịrị ọgbụgba ndụ ahụ, mgbe ahụ ka e debere ọchịchị popu, nke Daniel na-anọchi anya ya dị ka “ihe arụ ahụ nke na-eme ka ebe tọgbọrọ n’efu,” n’ocheeze nke ụwa. Sister White na-akọwapụta amaokwu isii ikpeazụ nke Daniel iri na otu mgbe ọ na-ekwu, amụma ahụ “dị n’ime Daniel isi nke iri na otu eruola nso n’ịzu oke ya kpamkpam.” Amaokwu isii ikpeazụ ahụ bụ mmezu ikpeazụ nke Daniel iri na otu, ọ na-akụzikwa na akụkọ ihe mere eme nke amaokwu ikpeazụ ndị ahụ na-anọchi anya e sere onyinyo ya tupu oge eruo na Daniel 11:30–36, nke na-egosi “ihe kpatara ya na ihe si na ya pụta” nke akụkọ ihe mere eme nke Pergamos na Taiataira nọchiri anya ya.
“Anyi enweghi oge anyị ga-efunahụ. Oge nsogbu dị n’ihu anyị. Ụwa ejiri mmụọ agha kpalie. N’oge na-adịghị anya, ihe omume ndị ahụ e kwuru banyere ha n’amụma ga-emezu. Amụma ahụ dị na Daniel isi nke iri na otu eruola ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ mmezu ya zuru ezu. A ga-emegharịkwa ọtụtụ akụkụ nke akụkọ ihe mere eme nke mezuru n’ịrụzu amụma a.”
“N’amaokwu nke iri atọ, a na-ekwu maka ike nke ‘amaokwu 30 ruo iri atọ na isii ka e hotara.’”
“A ga-enwe ihe omume ndị yiri nke a kọwara n’okwu ndị a.” Manuscript Releases, nọmba 13, 394.
Mmekọrịta nke ihe kpatara ya na ihe na-esite na ya nke Pergamos na Tayaṭaira, dịka kwa mmekọrịta nke ihe kpatara ya na ihe na-esite na ya nke Ephesọs na Smiṇa, ka a na-emegharị ọzọ n’ime “ụbọchị ikpeazụ.” Ndị Protestant nke United States ga-ekwenye ekwenye na ikpere arụsị, dịka Pergamos nọchiri anya ya (ihe ịrịba ama kachasị pụta ìhè nke ikpere arụsị bụ ofufe anyanwụ), ma mgbe ha dapụrụ n’okwukwe, a ga-akwadebe ụzọ maka nwoke mmehie ahụ ka e wee kpughee ya ọzọ n’amụma. Mgbe a na-emegharị ọdịda ahụ n’okwukwe na itinye ọchịchị ndị popu n’ocheeze, Chineke ga n’otu oge ahụ na-ebuli otu ụka nke Ephesọs nọchiri anya ya iji buru ozi Daniel na Mkpughe gaa ụwa, ma mkpagbu ahụ nke Smiṇa nọchiri anya ya ga-emegharịkwa ọzọ.
Aga m ekwu okwu banyere ụka atọ ikpeazụ ahụ mgbe anyị tụlechara eziokwu ahụ na akara anọ mbụ nke Mkpughe bụ ahịrị eziokwu nke mpụga nke na-agba n’ahịrị kwekọrọ n’ahịrị eziokwu nke ime nke ụka anọ mbụ nọchiri anya ya. Dị ka e kwuworị, Uriah Smith kwuru ya n’ụzọ a:
“N’oge ụka asaa ahụ na-egosi akụkọ ime nke ụka, akàrà asaa ahụ na-eweta n’ihu anya nnukwu ihe omume nke akụkọ mpụga ya.” Uriah Smith, The Biblical Institute, 253.
Anyị egosila na ụka anọ mbụ ahụ na-anọchite anya mmekọrịta abụọ nke “ihe kpatara ya na nsonaazụ ya” nke a na-emegharịrị n’ime “ụbọchị ikpeazụ.” Dabere n’elu ndị ọsụ ụzọ nke Adventism, ma nke ka mkpa, dabere n’elu ikike nke Okwu Chineke, akụkọ ihe mere eme anọ ahụ nke ime ụka kwesịrị inwe akụkọ ihe mere eme yiri ya n’èzí nke akàrà anọ mbụ ahụ na-anọchite anya. Akàrà mbụ na nke abụọ na-ekwughachi otu àgwà ahụ nke Ephesus na Smyna, ma ha ji ịnyịnya ọcha nọchite anya ọrụ nke ibu Okpukpe Kraịst gaa n’ụwa. Ọ na-anọchite anya ọrụ ụka n’èzí, akàrà nke abụọ kwa na-anọchite anya ịsa ọbara nke Smyna site n’ịnyịnya uhie.
M wee hụkwara mgbe Nwa-Atụrụ ahụ meghere otu n’ime akara-ụkpụrụ ahụ, m wee nụ, dị ka ọ̀ bụ ụda égbè eluigwe, otu n’ime anụmanụ anọ ahụ ka ọ na-asị, Bịa hụ. M wee hụ, ma lee, ịnyịnya ọcha: onye nọkwasịrị ya nwere ụta; e wee nye ya okpueze: o wee pụta na-emeri, na ka o wee merie. Ma mgbe o meghere akara-ụkpụrụ nke abụọ, m nụrụ anụmanụ nke abụọ ahụ ka ọ na-asị, Bịa hụ. Ịnyịnya ọzọ wee pụta nke bụ uhie: e wee nye onye nọkwasịrị ya ike iwepụ udo n’ụwa, ka ha wee gbuo ibe ha: e wee nye ya nnukwu mma-agha. Mkpughe 6:1–4.
Zekaraịa nwere akụkụ ole na ole nke na-akọwa kpọmkwem ịnyịnya anọ ahụ e gosiri n’akàrà anọ mbụ nke Mkpughe. N’otu n’ime akụkụ ndị ahụ n’isi nke iri, Zekaraịa na-akọwa na mgbe a wụsara mmiri ozuzo ikpeazụ ahụ, “ìgwè atụrụ Juda” nke bụ “ụlọ” Chineke ga-agbanwe bụrụ “ịnyịnya Ya mara mma n’agha.”
Rịọnụ Jehova mmiri ozuzo n’oge mmiri ozuzo ikpeazụ; ya mere Jehova ga-eme igwe ojii na-enwu enwu, nye ha oke mmiri ozuzo, nye onye ọ bụla ahịhịa n’ubi. N’ihi na arụsị ekwuwo ihe efu, ndị na-agba afa ahụwo ụgha, ha akọwokwa nrọ ụgha; ha na-akasi mmadụ obi n’efu: ya mere ha gara ụzọ ha dịka ìgwè atụrụ, e wee mekpaa ha ahụhụ, n’ihi na ọ dịghị onye ọzụzụ atụrụ. Iwe m wee mụọ ọkụ megide ndị ọzụzụ atụrụ ahụ, ekpekwara m ndị ebule ikpe: n’ihi na Jehova nke ndị agha eletawokwa ìgwè atụrụ ya, bụ ụlọ Juda, mee ha dịka ịnyịnya ya mara mma n’agha. Zekaraya 10:1–3.
Ellen White ugboro ugboro na-akọwapụta na ịwụsa Mmụọ Nsọ na Pentikọst bụ ihe nnọchianya nke mmiri ozuzo ikpeazụ nke na-adapụ ugbu a. Ọrụ e rụrụ maka ụwa na Pentikọst ka a na-anọchi anya ya site na ụka Efesọs, ma Efesọs na-akpata mkpagbu ahụ a na-anọchi anya ya site na Smina, nke Jọn na-anọchi anya dịka “ịnyịnya uhie” nke akara nke abụọ. Akara abụọ mbụ ahụ na-agba n’akụkụ ụka abụọ mbụ ahụ, ha na-egosikwa “ụbọchị ikpeazụ,” mgbe a na-awụsa mmiri ozuzo ikpeazụ ahụ.
Mmụọ nke Amụma kwa họrọ ma njedebe nke akara nke atọ ma mmalite nke akara nke anọ, si otu a jikọta ha ọnụ (ihe kpatara ya na ihe si na ya pụta); ma n’ime ime nke a, ọ debere akụkọ ihe mere eme ahụ a na-anọchi anya ya dị ka ihe dị ugbu a n’oge ya na n’“ụbọchị ikpeazụ.”
“A na-ahụ otu mmụọ ahụ taa nke e gosipụtara na Mkpughe 6:6–8. A ga-emegharị akụkọ ihe mere eme. Nke dịrịbu ga-adịkwa ọzọ.” Manuscript Releases, volume 9, 7.
N’akụkọ onwe Sister White, (e dere na 1898) mmụọ nke ime nkwekọrịta nke na-akwadebe ụzọ ka e wee mee ka ọchịchị papacy nọrọ n’ocheeze ọzọ dịrị ndụ ma sie ike ugbua, n’ihi na ndapụ n’ezi okwukwe nke Protestantism, nke malitere site n’ịjụ ozi mmụọ ozi mbụ n’oge opupu ihe ubi nke 1844, amalitelarị (na 1863) ịbata n’ike n’elu mpi nke Protestant Adventism.
A na-anọchi anya nkwekọrịta Pergamos dịka “ụzọ aka” nke ihe atụ n’akàrà nke atọ. Akàrà abụọ nke ịtụ ihe na-anọchi anya ntụtụ na-ezighị ezi. Akàrà nke atọ na-eduga n’akàrà nke anọ, nke a na-anọchi anya ya site n’“ịnyịnya ọcha-acha-akwara” nke “ọnwụ,” si otú a na-anọchi anya igbu ọtụtụ nde mmadụ nke ndị popu mere n’oge Ọchịchịrị nke Ụwa. “Hel” bụ ihe na-eso ịnyịnya ọcha-acha-akwara nke ọchịchị popu. Akụkọ ihe mere eme nke akàrà nke atọ na nke anọ na-adakọ n’otu ahịrị na akụkọ ihe mere eme nke ụka Pergamos na Tiatira. Nkwekọrịta Constantine bụ ọrụ na-aga n’ihu nwayọọ nwayọọ; ya mere, mmụọ nke nkwekọrịta amalitelarị ịrụ ọrụ n’akụkọ onwe onye nke Sister White, dịka ọ dịkwa n’oge Pọl mgbe o kwuru na “ihe omimi nke ajọ omume amalitelarị ịrụ ọrụ.” Ndapụ n’okwukwe nke na-ebute ibuli ọchịchị popu n’oche eze bụ mgbe niile akụkọ ihe mere eme na-aga n’ihu nwayọọ nwayọọ, ma “a ga-emeghachi akụkọ ahụ. Ihe dịbu ga-adịkwa ọzọ.”
Anụrụ m olu n’etiti anụ ọhịa anọ ahụ ka ọ na-asị, Otu ịtụ ọka wit maka otu peni, na ịtụ atọ nke ọka bali maka otu peni; ma lezie anya ka ị ghara imebi mmanụ na mmanya. Mgbe O meghere akara nke anọ, anụrụ m olu nke anụ ọhịa nke anọ ka ọ na-asị, Bịa hụ. M wee lee anya, ma, le, ịnyịnya na-acha ọbara-ọbara ntụ; aha onye ahụ nọkwasịrị n’elu ya bụ Ọnwụ, Hel sokwa ya. E wee nye ha ike n’elu akụkụ nke anọ nke ụwa, iji mma-agha, na n’agụụ, na n’ọnwụ, na site n’anụ ọhịa nke ụwa gbuo mmadụ. Mkpughe 6:6–8.
James White chọpụtara ihe ọzọ pụrụ iche n’amụma dị n’ime ụka asaa ahụ na akàrà asaa ahụ. Ọ kọwara ọdịiche e bu n’obi dị n’etiti ụka anọ mbụ na ụka atọ ikpeazụ, ma ọzọkwa, otu ihe omume ahụ n’ime akàrà anọ mbụ na akàrà atọ ikpeazụ.
“Ugbu a, anyị esoela ụka ndị ahụ, akara ndị ahụ, na anụ ọhịa ndị ahụ, ma ọ bụ ndị dị ndụ ahụ, ruo n’ókè ha pụrụ ịtụnyere onwe ha dịka ndị na-ekpuchi otu oge ndị ahụ. Akara ndị ahụ dị asaa n’ọnụọgụ, ma anụ ọhịa ndị ahụ bụ naanị anọ. Ọ pụkwara ịdị mma ebe a ịrịba ama na, n’imeghe akara nke mbụ, nke abụọ, nke atọ na nke anọ, a nụrụ anụ ọhịa nke mbụ, nke abụọ, nke atọ na nke anọ ka ha na-asị, ‘Bịa hụ;’ ma mgbe e meghere akara nke ise, nke isii na nke asaa, ọ dịghị olu dị otu a a nụrụ. Ma ọ bụghịkwa na ụka atọ ikpeazụ ahụ, na akara atọ ikpeazụ ahụ, na-atụnyere ibe ha dịka ndị na-ekpuchi otu oge ndị ahụ, dịka ụka anọ mbụ ahụ na akara anọ mbụ ahụ si eme. Ma, dịka anyị egosila, ụka ndị ahụ, akara ndị ahụ na anụ ọhịa ndị ahụ kwekọrọ, dịka ndị na-ekpuchi otu oge ndị ahụ n’ime ihe dị ka afọ 1800, ruo mgbe anyị rutere n’oge a nke dị ugbu a, nke karịrị obere ihe karịrị ọkara narị afọ.” James White, Review and Herald, February 12, 1857.
James White etinyeghị eziokwu ahụ na otu usoro ahụ dịkwa n’ime opi ndị ahụ, ma ọ dị. Opi anọ mbụ bụ opi, ma opi atọ ikpeazụ ahụ bụ ahụhụ atọ. Opi anọ mbụ ahụ na-anọchi anya ikpe Chineke megide Rom ndị ọgọ mmụọ n’ihi iwu Sọnde nke Constantine n’afọ 321, ma ahụhụ atọ nke opi ahụ na-anọchi anya Alakụba. Ahụhụ opi abụọ mbụ ahụ bụ ikpe megide Rom nke ndị popu n’ihi iwu Sọnde ọ tiri n’afọ 538, ma ahụhụ nke atọ nke opi ahụ bụ maka nsogbu iwu Sọnde nke na-abịa n’oge na-adịghị anya nke ukwuu.
Joseph Bates ji nghọta ndị mbido jiri banyere ụka atọ ikpeazụ dị ka otu akara pụrụ iche kọwaa ụka atọ dị n’oge ya n’akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite. Nkwusi-ike niile dị n’ime akụkụ a bụ Bates nyere ya.
“‘N’ala ahu niile, ka Onyenwe anyị kwuru; AKWỤKỌ ABỤỌ n’ime ya ka a ga-ebipụ, ha anwụọ; ma a ga-ahapụ AKWỤKỌ NKE ATỌ n’ime ya. Chineke na-ekwu na ọ ga-eme ka AKWỤKỌ NKE ATỌ gafee n’ọkụ, mezie ha ka a na-eme ka ọla dị ọcha. Ha ga-akpọku ya, ọ ga-anụkwa ha. Ọ ga-asị, ‘NKE A BỤ NDỊ M;’ ha onwe ha ga-asịkwa, ONYENWE ANYỊ BỤ CHINEKE M.’ Akụkụ mbụ, SARDIS, chọọchị aha naanị ya ma ọ bụ Babilọn. Akụkụ nke abụọ, Laodisia, onye Adventist aha naanị ya. Akụkụ nke atọ, Filadelfia, naanị ezi chọọchị nke Chineke n’ụwa, n’ihi na a ga-ebuli ha gaa n’obodo Chineke. Mkpughe 3:12; Ndị Hibru 12:22–24. N’aha Jizọs, ana m akpọku unu ọzọ ka unu gbapụ n’ebe ndị Laodisian nọ, dịka a ga-agbapụ n’Sọdọm na Gọmọra. Ozizi ha bụ ụgha ma bụrụkwa nke aghụghọ; ha na-edugakwa ná mbibi zuru ezu. Ọnwụ! ỌNWỤ!!* ỌNWỤ ebighị ebi!!! dị n’ụzọ ha. Cheta nwunye Lot.” Joseph Bates, Review and Herald, volume 1, November 1850.
N’akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite, Sọdis bụ chọọchị ahụ nke nwere aha nke na-ekwu na ọ dị ndụ, ma ọ nwụrụ anwụ.
Degara mmụọ-ozi nke nzukọ dị na Sadis akwụkwọ, sị: Ihe ndị a ka Onye ahụ nke nwere Mmụọ asaa nke Chineke na kpakpando asaa na-ekwu; Ama m ọrụ gị nile, na i nwere aha na ị dị ndụ, ma ị nwụrụ anwụ. Mkpughe 3:1.
Ndị nke Chineke na-enwe aha mgbe niile. Aha ahụ n’oge akụkọ ihe mere eme nke Ephesus ruo Pergamos bụ Ndị Kraịst. Aha ahụ n’oge ọchịchị papacy bụ ụka ahụ nọ n’ọzara. Aha ahụ site n’ịbata kpakpando ụtụtụ, John Wycliffe, bụ Protestant. N’oge ọgwụgwụ na 1798, ndị Protestant amalitelarị ịlaghachi n’ime udo nsọ Rom. Ihe niile a chọrọ n’oge ahụ bụ nnwale nke ga-eme ka eziokwu ahụ pụta ìhè na n’agbanyeghị aha ha ha na-ekwupụta, ha abụghịzi ụka a họọrọ. N’oge opupu ihe ubi nke 1844, ha rutere n’ule nke ga-eme ka pụta ìhè na ha abụghịzi ụka nke bu aha ọgbụgba ndụ Kraịst. Akụkọ Elaịja na-enye àmà nke abụọ zuru ezu nke ukwuu banyere eziokwu a. Mgbe ha gosipụtara ezi agwa ha, o siri ndị Millerite ike na mbido ịmata na ndị Protestant egosila na ha aghọwo ụmụnwaanyị Babilọn. Ma ndị Millerite mechara mee kpọmkwem ihe ahụ, ma malite ịkpọ mkpụrụ obi ka ha si n’ime ụka ndị ahụ dara ada pụta, n’ime mmezu nke ozi mmụọ ozi nke abụọ. Mgbe ahụ e nwere usoro nnwale nke ga-eme ka ndị Millerite gosipụta agwa nke ha. Hà bụ ndị Filadelfia ka ha bụ ndị Laodisia?
Ndị Filadelfia soro Kraịst banye n’Ebe Kachasị Nsọ, ma ndị Millerait ndị jụrụ ime otú ahụ gosipụtara àgwà nke ndị Laodisia. Ya mere, anyị na-achọta ezi uche nke njirimara Bates banyere ụka atọ ahụ dịka ndị dị n’otu oge n’ime otu akụkọ ihe mere eme ahụ. E mezuru akụkọ ihe mere eme ahụ n’ime usoro amụma nke ilu ụmụ agbọghọ iri ahụ, nke mmụọ nsọ na-agwa anyị na e mezuola ya, a ga-emekwa ya kwa, ruo n’akwụkwọ ozi ọ bụla.
“Akụkọ ilu ahụ nke ụmụ agbọghọ iri nke Matiu 25 na-egosikwa kwa ahụmahụ nke ndị mmadụ Adventist.” The Great Controversy, 393.
“A na-akpọkarị m gaa n’ilu ahụ banyere ụmụ agbọghọ iri na-amaghị nwoke, ise n’ime ha bụ ndị maara ihe, ise kwa bụ ndị nzuzu. E mezuwo ilu a ma a ga-emezukwa ya ruo n’akwụkwọ ozi ọ bụla, n’ihi na o nwere ngwa pụrụ iche maka oge a, ma, dịka ozi mmụọ ozi nke atọ, e mezuwo ya ma ọ ga-anọgidekwa bụrụ eziokwu dị ugbu a ruo na njedebe nke oge.” Review and Herald, August 19, 1890.
Ụka atọ ikpeazụ ahụ na-anọchi anya ndị nọ n’èzí mmegharị Millerite dị ka Sardiis, ma ndị nọ n’ime mmegharị ahụ na-anọchi anya ma Filadelfia ma ọ bụ Laodisia. A kọwara ụka atọ ahụ n’isi nke atọ nke Mkpughe, ebe ụka anọ mbụ nọ n’isi nke abụọ. Ya mere, mgbe Sister White na-ezo aka n’akụkọ ihe mere eme nke isi nke atọ nke Mkpughe, ọ na-akọwapụta kpọmkwem otu ụka ndị ahụ Joseph Bates ka kpọrọ aha.
“Ewoo, lee nkọwa! Olee ọtụtụ ndị nọ n’ọnọdụ a dị egwu. Ana m arịọsi onye oziọma ọ bụla ike ka ọ mụọ nke ọma isi nke atọ nke Mkpughe, n’ihi na n’ime ya ka e sere ọnọdụ ihe ndị dị adị n’ụbọchị ikpeazụ. Jirinụ nlezianya mụọ amaokwu ọ bụla n’isi a, n’ihi na site n’okwu ndị a Jizọs na-agwa unu okwu.” Manuscript Releases, volume 18, 193.
Ụka atọ nke oge a nke akụkọ ihe mere eme Millerite ka a na-emeghachi n’ọgwụgwụ Adventism. Joseph Bates na-akọwapụta ngagharị nke oge Millerite ma kọwaa Sardis dịka ụmụnwaanyị Babilọn, ndị bụ ndị ozi mmụọ ozi nke abụọ kpọrọ kpọmkwem. Ọ na-ekwu maka ọgụ dị n’etiti obere ìgwè atụrụ ahụ nke soro Kraịst banye n’Ebe Kachasị Nsọ n’October 22, 1844 na ndị jụrụ isi na-apụ n’Ebe Nsọ. Ọ na-achọ ịkpọpụta ndị Laodicea n’ọchịchịrị ahụ ha natara, ma opekata mpe otu akụkụ nke ìsì ha nke Laodicea sitere n’eziokwu ahụ bụ na William Miller ewerela ọnọdụ ndu n’ime ngagharị Laodicea. Nke a bụ otu ọgụ ahụ a kọwara n’ozi e zigara Philadelphia.
Lee, aga m eme ka ụfọdụ n’ụlọ nzukọ Setan, ndị na-asị na ha bụ ndị Juu, ma ha abụghị, kama ha na-ekwu ụgha; lee, aga m eme ka ha bịa kpọọ isi ala n’ihu ụkwụ gị, ma mara na ahụwo m gị n’anya. Mkpughe 3:9.
Nsogbu okpukpe na-amịpụta mgbe niile ụdị abụọ nke ndị na-efe ofufe, dịka o mere n’oge Nnukwu Mmechuihu ahụ. E wepụrụ uwe-mkpọrọ nke Protestantism n’aka Sadaịs n’oge ahụ, ka ha laghachiri na Rom ma bụrụ n’ụzọ ọchịchị nwaanyị Rom. Mgbe ahụ, Millerite Adventism jidere uwe-mkpọrọ ahụ, ma n’oge na-adịghị anya ule ga-amịpụta ụdị mmadụ abụọ na-ekwupụta na ha bụ obere ìgwè atụrụ ahụ. Otu ìgwè atụrụ eziokwu na otu ìgwè atụrụ adịgboroja. Bates nọchiri anya obere ìgwè atụrụ ahụ nke sooro Kraịst banye n’Ebe Kachasị Nsọ. Mgba ya bụ megide ndị Laodisia bụ ndị na-ekwupụta na ha bụ obere ìgwè atụrụ ahụ. Dị ka onye Filadelfia, mgba Bates bụ megide ụlọ nzukọ Setan, otu ìgwè nke na-ekwupụta na ha bụ ndị Chineke, ma ha na-agha ụgha, ha abụghịkwa ndị Juu.
Mgbe e mezuru ilu ahụ n’oge ikpeazụ, n’ọgwụgwụ Adventism, a ga-enwe ndị nke ọgbụgba ndụ a họpụtara, ndị e jụrụ gafee n’oge ọgwụgwụ ahụ na 1989, otu ahụ ka e si jụ gafee ndị ndu ndị Juu n’oge ọmụmụ Kraịst, nke na-anọchi anya oge ọgwụgwụ n’akụkọ amụma ahụ. Mgbe akụkọ ndụ Kraịst rutere n’ịbanye mmeri Ya n’ime Jerusalem, a kọwapụtara akụkọ Mkpu Etiti Abalị nke oge ndị Millerite dịka ihe atụ. Mmụọ Nsọ na-ejikọta ugboro ugboro akara ụzọ nke obe na Nnukwu Ndakpọ Olileanya nke 1844. Judas na-anọchi anya ndị Laodisia nke akụkọ Kraịst, ndịozi ahụkwa bụ ndị Filadelfia. Ruo afọ atọ na ọkara mgbe obe gasịrị, ndị Filadelfia, nke Bates nọchiri anya ha, gbalịsiri ike ịkpọpụta ndị Laodisia n’ime ụka dara ada nke nwa-eso-ụzọ Judas Iskariọt nọchiri anya ya.
N’afọ 1989 ndị bụbu ndị ahọpụtara nke ọgbụgba-ndụ ahụ jụrụ ìhè ahụ e kpughere emeghe, e wee gafee ha. Mgbe mmechuihu mbụ nke July 18, 2020 bịarutere, usoro nnwale malitere n’etiti ndị bụbu ndị yiri ka ha sitere n’otu mmegharị ahụ. Ma otu òtù bụ Laodisia, nke ọzọ kwa bụ Filadelfia. Dị nnọọ ka Judas gbara Sanhedrin ndụ ugboro atọ ka o rara Kraịst nye tupu obe ahụ, ndị Laodisia nke akụkọ mgbe September 11, 2001 gasịrị ga-abụ ndị dara n’ohere atọ e nyere ha ka ha chegharịa. N’iwu ụbọchị Sọnde nke na-abịa ngwa ngwa, a ga-egosipụta ya n’ezie, dịka o doro anya n’ịkwụgbu Judas n’osisi, na ndị Laodisia dị iche n’ebe ndị Filadelfia nọ. Ọ bụ n’oge owuwe ihe ubi ka a na-ekewapụ igbo n’etiti ọka wit. Anyị na-abịaru owuwe ihe ubi ahụ nso ngwa ngwa.
A na-amata eziokwu ndị a nanị mgbe, ma ọ bụrụ na, anyị dị njikere ịghọta na naanị usoro ọmụmụ Akwụkwọ Nsọ nke pụrụ ikpughe ma guzobe ‘eziokwu’ bụ “historicism.” Usoro ziri ezi ahụ abụghị preterism, ma ọ bụ futurism, ma ọ bụ dispensationalism, ma ọ bụ woke-ism, ma ọ bụ nka n’ihe gbasara ụtọasụsụ ma ọ bụ akụkọ ihe mere eme, ma ọ bụ ụdị ọ bụla n’ime ọtụtụ adịgboroja Setan. E nwere ahịrịokwu a ma ama nke a na-ekwukarị na ọ sitere n’aka onye ọkà ihe ọmụma nke narị afọ nke iri na asaa a na-akpọ Jean-Jacques Rousseau, nke e kwughachila n’ụzọ dị iche iche, ma isi echiche ya bụ, “Njehie nwere ọtụtụ mgbọrọgwụ, ma eziokwu nwere naanị otu.” “Eziokwu” bụ Alfa na Omega, onye dị ka mgbọrọgwụ sitere n’ala akọrọ.
“Otú a ka ọ dịkwa na Baịbụl, ụlọ-akụ nke akụ̀nụ̀ba nke amara Ya. A naghị aghọta ebube nke eziokwu ya dị iche iche, nke dị elu dịka eluigwe ma gbaa ebighị ebi gburugburu. Nye nnukwu ìgwè mmadụ nile, Kraịst Onwe Ya bụ ‘dị ka mgbọrọgwụ si n’ala akọrọ akọrọ pulite,’ ha ahụkwa n’ime Ya ‘ọ dịghị mma ọbụla’ nke ha ‘ga-achọ Ya.’ Aịsaịa 53:2. Mgbe Jisọs nọ n’etiti mmadụ, mkpughe nke Chineke n’ime mmadụ, ndị odeakwụkwọ na ndị Farisii sịrị Ya, ‘Ị bụ onye Sameria, i nwekwara mmụọ ọjọọ.’ Jọn 8:48. Ọbụna ndị na-eso ụzọ Ya kpuuru ìsì otú ahụ site n’ịchọ naanị onwe nke obi ha nke mere na ha jiri nwayọọ ghọta Ya bụ Onye bịara igosi ha ịhụnanya nke Nna ahụ. Nke a bụ ihe mere Jisọs ji jee ije n’ịdị naanị Ya n’etiti mmadụ. E ghọtara Ya nke ọma naanị n’eluigwe.” Thoughts from the Mount of Blessing, 25.
A ghaghị ịghọta eziokwu ndị anyị na-ekekọrịta ugbu a n’ime onodu nke uto nke eziokwu na-aga n’ihu n’akụkọ ihe mere eme nile, ma nke ka mkpa, a ghaghị idobe nghọta anyị banyere eziokwu n’ime onodu nke Alfa na Omega, ya bụ, onodu nke Jisọs ji akọwapụta njedebe nke ihe dị ka mmalite nke ihe ahụ.
Ụka nke anọ bụ Taịataịra, ọ na-anọchikwa anya oge papacy chịrị dịka alaeze nke ise nke amụma Akwụkwọ Nsọ, nke bụ oge ahụ ụka nọ n’ọzara dị n’agha-nkpọrọ. A tụrụ n’agba-nkpọrọ nke Izrel ime mmụọ site na Babilọn ime mmụọ ruo afọ puku otu narị abụọ na iri isii onyinyo site n’agha-nkpọrọ nke Izrel nkịtị nọ n’aka Babilọn nkịtị ruo afọ iri asaa.
“Taa ụka Chineke nweere onwe ya ịga n’ihu ruo n’ịrụcha atụmatụ dị nsọ nke Chineke maka nzọpụta nke agbụrụ furu efu. Ruo ọtụtụ narị afọ, ndị nke Chineke tara ahụhụ n’okpuru mgbochi nke nnwere onwe ha. A machibidoro ikwusa oziọma n’ịdị ọcha ya, e wee nye ntaramahụhụ kacha njọ megide ndị niile tụrụ egwu isi n’iwu ndị mmadụ pụọ. N’ihi nke a, nnukwu ubi vaịn nke omume ọma nke Onyenwe anyị fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ihe a hapụrụ kpamkpam n’enweghị onye na-arụ ọrụ n’ime ya. E wepụrụ ndị mmadụ ìhè nke okwu Chineke. Ọchịchịrị nke njehie na nkwenkwe ụgha yiri ka ọ ga-ehichapụ ihe ọmụma banyere ezi okpukpe. Ụka Chineke n’ụwa nọ n’eziokwu n’agha n’agha n’oge ogologo a nke mkpagbu na-adịghị akwụsị akwụsị, dịka ụmụ Izrel nọ n’agha a dọọrọ n’agha na Babịlọn n’oge mbibi ala ọzọ ahụ.” Prophets and Kings, 714.
A na-anọchi anya afọ iri asaa nke ndọta n’agha na Babịlọn site n’ụka Taịataịra. Ụka Taịataịra bụ nsonaazụ nke ihe kpatara ya, nke a na-anọchi anya ya site na Págamọs. A na-anọchi anya Págamọs site n’aka Kọnstantain, eze ukwu ahụ jikọtara ikpere arụsị na Kraịstianị. Ihe nnọchianya nke ikpere arụsị ya bụ ofufe anyanwụ. Ihe kpatara ya n’Akwụkwọ Nsọ mere e ji kpọrọ Izrel oge ochie n’agha maka afọ iri asaa nke Taịataịra bụ na ndị eze ha guzobere mmekọrịta na ọgbụgba ndụ ha na mba ndị na-ekpere arụsị gbara ha gburugburu, n’ime nnupụisi kpọmkwem megide Okwu Chineke. Chineke dọrọ Izrel aka ná ntị ugboro ugboro ka ha ghara ịgwakọta onwe ha na mba ndị ọgọ mmụọ gbara ha gburugburu. Iwu Iri ahụ, bụ́ ihe ahụ n’onwe ya Izrel oge ochie kwesịrị ịbụ ndị nlekọta ya, na-ajụ kpọmkwem ife arụsị. Mgbe Onyenwe anyị gafere Mozis n’akụkụ ọgba Horeb ma kpughee agwa Ya, Ọ tinyere ugboro abụọ ịdọ aka ná ntị ahụ anyị na-ekwu maka ya.
O wee sị, Le, anam eme ọgbụgba-ndụ: n’ihu ndị gị niile ka M ga-eme ihe ịtụnanya, nke a na-emetụbeghị n’ụwa niile, ma ọ bụ n’etiti mba ọbụla: ndị mmadụ niile kwa n’etiti ha ka ị nọ ga-ahụ ọrụ nke Onyenwe anyị: n’ihi na ọ bụ ihe dị egwu ka M ga-eji gị mee. Debe ihe ahụ nke M na-enye gị n’iwu taa: le, ana M achụpụ n’ihu gị onye-Amọrait, na onye-Kenaan, na onye-Het, na onye-Periz, na onye-Haivait, na onye-Jebus. Lezienụ onwe gị anya, ka unu ghara ime ọgbụgba-ndụ na ndị bi n’ala ebe unu na-aga, ka ọ ghara ịbụ ọnyà n’etiti unu: kama unu ga-akwatu ebe-ichu-àjà ha, gbajie arụsị ha, bee kwa ogidi nsọ ha: n’ihi na ị gaghị akpọ isi ala nye chi ọzọ: n’ihi na ONYENWE ANYỊ, onye aha Ya bụ Ekworo, bụ Chineke na-ekwo ekworo: ka ị ghara ime ọgbụgba-ndụ na ndị bi n’ala ahụ, ha agaa iko n’azụ chi ha, chụkwara chi ha àjà, otu onye akpọọ gị, ị rie ihe e jiri chụọ àjà ya; ị lụọkwa ụmụ ha ndị inyom nye ụmụ gị ndị ikom, ụmụ ha ndị inyom agaa ikwa iko n’azụ chi ha, mee ka ụmụ gị ndị ikom kwaa iko n’azụ chi ha. Ọpụpụ 34:10–16.
Ugboro abụọ ka Chineke dọrọ Izrel oge ochie aka ná ntị n’akụkụ a naanị, e nwekwara ọtụtụ ihe àmà Akwụkwọ Nsọ ndị ọzọ banyere iwu e nyere Izrel oge ochie ka ha ghara ịgba ndụ ọ bụla na mba ndị na-efe arụsị gbara ha gburugburu. Mmegharị ahụ malitere mgbe Izrel oge ochie jụrụ Chineke na ọchịchị Chineke Ya. Mgbe ha chọrọ eze, Chineke kwere ka ha nwee eze, ma site n’oge ahụ gaa n’ihu, ọtụtụ n’ime ndị eze niile, ma n’ezie eze ọ bụla nke agbụrụ iri nke ugwu, leghaara iwu ahụ anya. A jụrụ ụkpụrụ ahụ nke chọrọ ka Izrel bụrụ ndị dị iche ma bụrụ ndị pụrụ iche n’etiti mba ndị na-efe arụsị gbara ha gburugburu, ma e gosipụtara nke a site na mmegharị ahụ Constantine ga-emesịa bụrụ akara ya. Pergamos na Constantine na-anọchi anya nnupụisi nke ndị eze Izrel bụ́ ndị butere ikpere arụsị n’ime nzukọ Chineke. Ndapụ ahụ nke malitere site n’aka eze Sọl bụ ihe atụ nke ndapụ nke nzukọ Ndị Kraịst nke duru gaa n’agha n’agha n’ime Babilọn nke mmụọ. Akụkọ ihe mere eme dị nsọ nke malitere site n’oge eze Sọl gaa n’ihu ruo n’agha n’agha na Babilọn ka e ji nzukọ Pergamos kpọọ ihe nnọchianya ya. Agha n’agha afọ iri asaa nke sochiri ya bụ nzukọ Taya-taịra.
Efesọs na-anọchi anya nzukọ nke na-apụ n’ihu imeri Ala Nkwa ahụ. Efesọs na-anọchi anya oge Moses na mgbapụta nke Izrel n’ọlụ nke Ijipt.
“Baịbụl achịkọtala ma jikọta ọnụ akụ ya niile maka ọgbọ ikpeazụ a. Ihe omume ukwu niile na mmegharị dị nsọ nke akụkọ ihe mere eme nke Agba Ochie abụwo, ma na-adịkwa, na-emegharị onwe ha n’ime nzukọ n’ụbọchị ikpeazụ ndị a.” Selected Messages, book 3, 338, 339.
A na-emeghachi akụkọ ihe mere eme nke e ji mgbapụta ahụ si n’Ijipt pụta n’ụbọchị ikpeazụ. N’ihi ya, a kpọkwara ya meegharị n’akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite. Ọ bụ ya mere Sister White ji na-ezo aka ugboro ugboro n’akụkọ ihe mere eme ahụ iji kọwaa akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite. Ọ na-eme ka Nnukwu Nkụda Mmụọ nke 1844 kwekọọ na nkụda mmụọ nke ndị Hibru mgbe ha guzo n’ihu Oké Osimiri Uhie, ebe ndị agha Fero na-abịakwute ha site n’azụ. Ọ na-emekwa ka akụkọ ihe mere eme nke mgbapụta ahụ si n’Ijipt pụta kwekọọ na oge Kraịst; ya mere, nkụda mmụọ nke ndị na-eso ụzọ n’obe ka e ji nkụda mmụọ ahụ n’Oké Osimiri Uhie maa atụ, nke mekwara ka Nnukwu Nkụda Mmụọ nke 1844 bụrụ ihe atụ. Nkụda mmụọ nke obe nọchiri anya mmalite nke ụka Efesọs. Oge Mozis na mmalite nke Izrel oge ochie, nke ụka Efesọs nọchiri anya ya, bụkwa ihe atụ nke mmalite nke Izrel nke oge a n’oge Kraịst. Akụkọ ihe mere eme abụọ ahụ ka ụka Efesọs nọchiri anya ha. Eziokwu ndị anyị na-achọpụta ebe a abụwo ihe Future for America na-ewebata n’ihu ọha ọtụtụ mgbe n’ime afọ ndị gara aga, ya mere, naanị ihe m na-enye bụ nchịkọta nkenke.
N’akụkọ ihe mere eme nke Kraịst, anyị na-ahụ mmalite nke ndị nke ọgbụgba ndụ ọhụrụ, ndị a na-ebulite ka a na-agabiga ndị a họpụtara n’okpuru ọgbụgba ndụ gara aga. Akụkọ ihe mere eme nke Kraịst bụ njedebe nke Izrel oge ochie, ma n’akụkọ ihe mere eme nke nnwere onwe site n’Ijipt n’oge mmalite nke Izrel oge ochie, e nwere ndị nke ọgbụgba ndụ a họpụtara na mbụ bụ́ ndị a gāgabiga n’ihi ndị nke ọgbụgba ndụ ọhụrụ.
N’akụkọ ihe mere eme nke Kraịst, ndị mbụ a họpụtara bịarutere na njedebe ikpeazụ ha n’afọ 70 site n’ibibi Jerusalem. Ná mmalite, n’oge Mosis, ndị mbụ a họpụtara nwụrụ n’ọzara n’ime oge afọ iri anọ, Joshua na Caleb wee ghọọ ndị nnọchi anya nke ndị ọhụụ a họpụtara, ndị e kpebiri ibu ozi ahụ ruo n’Ala Nkwa, dịka ndịozi nke oge ụka Efesọs buuru oziọma ahụ ruo ụwa.
Mmalite na njedebe nke Izrel oge ochie, nakwa mmalite nke Izrel nke oge a, ha nile na-egosi ngafe sitere n’aka ndị a họpụtara mbụ gaa n’aka ndị a họpụtara ọhụrụ. N’elu àmà nke mmadụ abụọ ma ọ bụ atọ ka a na-eme ka okwu guzosie ike; ma nke ọ bụla n’ime ahịrị atọ ndị a nke ndị àmà na-egosi ịgba alụkwaghịm nke ndị a họpụtara mbụ, ndị àmà ndị a nwekwara akara nke Alfa na Omega, Onye ahụ na-egosi njedebe site ná mmalite. A ga-enwe ndị a họpụtara mbụ a ga-agafe mgbe Chineke na ndị otu narị puku iri anọ na anọ ga-abanye n’ọgbụgba-ndụ. Chineke abụghị onye na-akpata mgbagwoju anya; Ọ dịghị agbanwe agbanwe mgbe ọ bụla, okwu Ya anaghị ada ada mgbe ọ bụla.
Nnwere onwe pụọ n’Ijipt na mmeri ndị Chineke rụpụtara site n’aka Joshua ka e ji nnọchiteanya nke ụka Efesọs, ma e kpebiri na Efesọs ga-atụfu ịhụnanya mbụ ya. Mgbe e liri Joshua, ọgbọ ọzọ biliri, nke na-akara oge ahụ nnọchianya Smina. Ọrụ ebube Joshua rụrụ nke ikpochapụ Ala Nkwa ahụ emezuputaghị kpamkpam, n’ihi na ndị mmadụ nwere afọ ojuju n’ebe onwe ha nọ ma hapụ ọrụ ahụ e nyere Joshua. Ha tụfuru ịhụnanya mbụ ha. Oge ahụ gara n’ihu ruo mgbe Izrel jụrụ Chineke, Samuel wee tee Sọl mmanụ ịbụ eze, si otu a webata ụka Pegaọm.
“Ozi ahụ bịara Smịna, otu ụka dị na Esia Nta, ma otu a kwa nye ụka Ndị Kraịst n’ozuzu ya, n’ime narị afọ nke abụọ na nke atọ. Ọ bụ oge nke ikpere arụsị na-eme nkwụsị ikpeazụ ya n’ịlụ ọgụ maka ọchịchị kasịnụ n’ụwa. Okpukpe Ndị Kraịst agbasawo n’ụzọ dị ịtụnanya ngwa ngwa, ruo mgbe a maara ya n’ụwa niile. Ụfọdụ nabatara okwukwe Kraịst n’ihi ntughari obi, ndị ọzọ n’ihi ike nke arụmụka e tinyere n’ọrụ, ma ndị ọzọkwa n’ihi na ha pụrụ ịhụ na ihe kpatara ikpere arụsị na-ada mbà, amụma ndọrọ ndọrọ mere ka ha sonye n’akụkụ ahụ nke kwe nkwa na ọ ga-emeri. Ọnọdụ ndị a mere ka mmụọnsọ nke ụka daa mba. Mmụọ nke Amụma, nke bụ àgwà e ji mara ụka ndịozi, furu efu nwayọ nwayọ. Nke a bụ onyinye nke na-eduba ụka e nyefere ya n’ime ịdị n’otu nke okwukwe. Mgbe ndị amụma eziokwu adịkwaghị, ozizi ụgha gbasara ngwa ngwa; nkà ihe ọmụma nke ndị Grik butere nkọwa ụgha nke Akwụkwọ Nsọ, na ezi omume nke onwe nke ndị Farisii oge ochie, nke Kraịst katọrọ ugboro ugboro, pụtara ọzọ n’etiti ụka. A tọgbọrọ ntọala n’ime narị afọ abụọ sochiri tupu ọchịchị Constantine amalite maka ihe ọjọọ ndị ahụ nke toro ma mezuo nke ọma n’ime narị afọ abụọ sochirinụ. N’oge a, ịnwụ n’ihi okwukwe ghọrọ ihe a na-ahụkarị n’ọtụtụ akụkụ nke Alaeze Ukwu Rom. N’agbanyeghị na nke a nwere ike iyi ihe ijuanya, ọ dịghịkwa ala ịbụ eziokwu. Ọ bụ nsonaazụ nke mmekọrịta dị n’etiti Ndị Kraịst na ndị na-ekpere arụsị.”
“N’ụwa ndị Rom, a na-asọpụrụ okpukpe nke mba nile, ma Ndị Kraịst abụghị mba; ha bụ naanị otu ngalaba nke agbụrụ a na-eleda anya. Ya mere, mgbe ha nọgidere n’ịkatọ okpukpe nke ụdị mmadụ nile, mgbe ha na-enwe nzukọ nzuzo, ma kewapụ onwe ha kpamkpam n’omenala na omume nke ndị ikwu ha kacha nso na ndị enyi ha kacha chiri anya, ha ghọrọ ihe a na-enyo enyo, ma ọtụtụ mgbe ihe mkpagbu n’aka ndị ọchịchị ndị na-ekpere arụsị. Ọtụtụ mgbe, ha na-ebutere onwe ha mkpagbu, ọbụna mgbe mmụọ mmegide adịghị n’obi ndị ọchịchị. Iji gosi mmụọ a, akụkọ ihe mere eme na-enye nkọwa banyere igbu Cyprian, bishọp nke Carthage. Mgbe a gụrụ ikpe a mara ya, mkpu zuru ebe niile bilitere n’etiti ìgwè mmadụ buru ibu nke Ndị Kraịst ndị na-ege ntị, ndị sịrị, ‘Anyị ga-eso ya nwụọ.’”
“Mmụọ nke ọtụtụ ndị na-ekwupụta na ha bụ Ndị Kraịst ji nabata ọnwụ, ma ọbụna kpalie iro nke ọchịchị n’enweghị mkpa, eleghị anya nwere nnukwu ihe ọ metụtara n’iwu mkpagbu nke e nyere n’afọ 303 A.D. site n’aka eze ukwu Diocletian na onye na-enyere ya aka, Galerius. Iwu ahụ bụ nke zuru ụwa ọnụ n’ụdị mmụọ ya, a manyekwara ya n’ike, n’ụzọ siri ike ma ọ bụ nke na-erughị oke ike, ruo afọ iri.” Steven Haskell, The Story of the Seer of Patmos, 50, 51.
Ọ bụ ezie na Smaina bụ otu n’ime nzukọ abụọ ahụ ndị na-anataghị ịba mba ọ bụla n’aka Onyenwe anyị, akụkọ ihe mere eme na-agba akaebe na ndị ahụ e mere ndị àmà okwukwe site n’ọnwụ n’oge ahụ nọchiri anya ụfọdụ ndị mkpali ha dabeere n’ihe na-esi n’aka mmadụ pụta, ọ bụghịkwa n’ihe na-esi n’aka Chineke pụta. Akwụkwọ Ndị Ikpe na-amalite site n’ịkọ ọnwụ Joshua, ma e nwere amaokwu a na-ekwughachi ugboro abụọ n’ime akwụkwọ ahụ nke na-akọwa akụkọ ihe mere eme nke ndị ikpe. Oge nke abụọ e zoro aka n’amaokwu ahụ bụ amaokwu ikpeazụ nke akwụkwọ ahụ. Amaokwu mbụ nke akwụkwọ ahụ na-egosi njedebe nke Joshua, amaokwu ikpeazụ ya na-achịkọta akụkọ ihe mere eme ahụ.
Ugbu a, mgbe Joshua nwụsịrị, o wee ruo na ụmụ Izrel jụrụ Jehova, sị, Ònye ga-eburu anyị ụzọ bilie lụso ndị Kenan agha, ịlụso ha ọgụ?… N’ụbọchị ndị ahụ, e nweghị eze n’Izrel, ma onye ọ bụla na-eme ihe ziri ezi n’anya nke ya… N’ụbọchị ndị ahụ, e nweghị eze n’Izrel: onye ọ bụla na-eme ihe ziri ezi n’anya nke ya. Ndị Ikpe 1:1; 17:16; 21:25.
Dịka n’akụkọ ihe mere eme nke Smaina, “onwe” bụ isiokwu bụ isi site ná mmalite ruo ná njedebe. N’ihi na ha enweghị eze, ha kpebisiri ike ime ihe ọbụla ha họọrọ ime. Enweghị nduzi bụ ihe Haskell kpọrọ n’akụkọ ihe mere eme nke Smaina nke e ji enweghị Mmụọ Amụma na-arụ ọrụ nọchite anya ya. N’akụkọ ihe mere eme abụọ ahụ, enweghị nduzi meghere ụzọ ka e mee mkpebi dabere n’obi mkpali nke onye ọ bụla n’onwe ya. Efesọs na-anọchite anya mgbapụta site n’Ijipt. Akụkọ ihe mere eme e dekọrọ n’akwụkwọ Ndị Ikpe ka e ji ụka Smaina nọchite anya ya. Site n’aka eze Sọl ruo n’ndọta n’agha gaa Babịlọn ka e ji ụka Pegamọs nọchite anya ya, ndọta n’agha ahụ n’ime Babịlọn kwa ka e ji ụka Taiataira nọchite anya ya.
N’ịdị n’otu na ihe ịrịba ama ahụ ndị ọsụ ụzọ chọpụtara, e nwere nkewa nke anọ na atọ n’ime ụka, akàrà, na opi, ma ụka anọ mbụ n’akụkọ ihe mere eme nke Izrel oge ochie na-amalite site n’ndọta n’agha nke Ijipt ma na-ejedebe na ndọta n’agha nke Babilọn, n’ihi na Alfa na Omega na-akọwapụta mgbe niile ọgwụgwụ site na mmalite. Ụka anọ mbụ n’akụkọ ihe mere eme nke Izrel nke oge a na-amalite site n’ido onwe ndị Juu n’okpuru ọchịchị Rom, ma ụka anọ ahụ na-ejedebe n’ido onwe ndị Juu nke mmụọ n’okpuru Rom nke mmụọ ruo otu puku afọ abụọ narị isii.
Ihe sochiri Taịataịra bụ Sadis, nke malitere mgbe ha si n’agha ndọta nke Babilọn, nke Taịataịra nọchiri anya ya, pụta. Sadis bụ nzukọ ahụ nke nwere aha na ọ dị ndụ, ma ọ dịghị ndụ. Nkwupụta ha na ha nwere ndụ bụ ụgha. Ihe na-adọrọ mmasị bụ na, n’etiti nzukọ asaa ahụ niile, ọ bụ naanị okwu ahụ bụ Sadis ka na-enweghị nkọwa. E tinyewo nkọwa dị iche iche n’aha Sadis dabere n’ihe gbara ya gburugburu n’akụkọ ihe mere eme na amaokwu ndị ahụ, ma enweghị nkọwa etimoloji nke aha ahụ. O nwere aha, ma ọ nweghị ya.
“Ma ụlọ nsọ nke abụọ ahụ erughị nke mbụ n’ebube; ọ dịghịkwa edo ya nsọ site n’ihe ịrịba ama ndị ahụ a na-ahụ anya nke ọnụnọ Chineke, bụ ndị metụtara ụlọ nsọ mbụ. E nweghị mkpughe ọbụla nke ike karịrị nke mmadụ iji gosi nraranye ya. A hụghị igwe ojii nke ebube ka o jupụta n’ebe nsọ ahụ e wuru ọhụrụ. O nweghịkwa ọkụ si n’eluigwe rịdata iji rie àjà a chụrụ n’elu ebe ịchụàjà ya. Shekinah anọghịkwa ọzọ n’etiti ndị cherubim n’Ebe Kachasị Nsọ; a hụghị igbe ọgbụgba ndụ ahụ, oche amara ahụ, na mbadamba nkume nke akaebe ahụ n’ime ya. O nweghịkwa olu ọbụla si n’eluigwe kwuo iji mee ka uche Jehova mara onye nchụàjà ahụ na-ajụ ase.” The Great Controversy, 24.
Mgbe ndọkpụ n’agha Babilọn gasịrị, ha wughachiri Jerusalem na ụlọ nsọ ahụ. Mgbe ahụ, ha nwekwara aha ọzọ, n’ihi na Chineke ekwewo nkwa itinye aha Ya na Jerusalem. Ma aha Ya na-anọchi anya agwa Ya, na ụkọ nke ọnụnọ Ya n’onwe Ya mere ka amata na ha nwere aha ahụ nke na-anọchi anya ndụ, ma n’eziokwu, ha enwekwaghị ọnụnọ ahụ nke na-emepụta ndụ. N’eziokwu, naanị ihe ha nwere bụ nkwupụta okpukpe na ime ka e nwee ọdịdị nke ihe na-abụghị eziokwu.
Olu ikpeazụ dị na Sadis kwere nkwa banyere otu Ịlaịja ga-abịa tupu nnukwu ụbọchị ahụ dị egwu nke Onyenwe anyị. Nye Izrel oge ochie, mbibi nke Jerusalem bụ nnukwu ụbọchị ahụ dị egwu nke Onyenwe anyị. N’ihi nke a, Nwanyị White na-ekwu maka mbibi Jerusalem n’afọ 70AD dịka ihe atụ nke nnukwu ụbọchị ahụ dị egwu nke Onyenwe anyị, nke a na-anọchi anya ya dịka ọrịa ọjọọ asaa ikpeazụ. Chọọchị Filadelfia malitere na olu Jọn Baptist na-eti mkpu n’ọzara, si otu a bụrụ ihe atụ nke olu William Miller. Olu Jọn Baptist na William Miller nọ na-eweta ozi Laodisia n’ihu otu ndị mmadụ kweere na ihe niile dị mma, mgbe n’eziokwu ihe niile mebiri emebi. Ma Jọn Baptist ma William Miller tinyere mma anyụike n’akọrọgwụ osisi ahụ. Ozi a kpọrọ Sadis bụ na e nwere “aha ole na ole ọbụna na Sadis nke emerụghị uwe ha; ha ga-esokwa m jee ije n’uwe ọcha: n’ihi na ha ruru eru.” Jọn Baptist na William Miller na-anọchi anya ndị ahụ si n’oge ahụ nke Sadis nọchiri anya ya pụta, ndị ruru eru iso Kraịst jee ije.
“A dubaara puku mmadụ ka e duuru ịnabata eziokwu ahụ William Miller kwusara, e wee kpọlitekwa ndị odibo Chineke n’ime mmụọ na ike nke Elaija ka ha kpọsaa ozi ahụ. Dị ka Jọn, onye butere ụzọ Jizọs, ndị kwusara ozi a dị nsọ chere na a manyere ha idobe anyụike n’akụkụ mgbọrọgwụ osisi ahụ, ma kpọkuo mmadụ ka ha mịpụta mkpụrụ kwesịrị ekwesị maka nchegharị. E mere ka àmà ha bụrụ nke ga-akpali ma metụta ụka dị iche iche n’ike, ma gosi ezi ọdịdị ha. Ma mgbe e kwusara ịdọ aka ná ntị ahụ dị nsọ ka e si n’ọnụma na-abịa gbapụ, ọtụtụ ndị so na ụka dị iche iche natara ozi ọgwụgwọ ahụ; ha hụrụ azụghachi azụ ha, ma jiri anya mmiri ilu nke nchegharị na oke ihe mgbu nke mkpụrụ obi, wedata onwe ha n’ihu Chineke. Ma ka Mmụọ nke Chineke bịarutere n’elu ha, ha nyeere aka ikwusara mkpu ahụ, ‘Tụọ egwu Chineke, nyekwa Ya otuto; n’ihi na oge ikpe Ya eruola.’” Early Writings, 233.
Ụka asaa nke Mkpughe na-anọchi anya akụkọ ihe mere eme nke ndịozi site n’oge ha ruo n’Ọbịbịa nke Abụọ nke Kraịst, ma ụka asaa ahụ na-anọchikwakwa anya akụkọ ihe mere eme nke Izrel oge ochie site n’oge onye amụma Mozis ruo n’ọbịbịa mbụ nke Kraịst.
“Ọnwụnwa ndị ụmụ Izrel gabigara, na omume ha kpọmkwem tupu ọbịbịa mbụ nke Kraịst, na-egosi ọnọdụ nke ndị nke Chineke nọ na ahụmahụ ha tupu ọbịbịa nke abụọ nke Kraịst.
“A na-edobe ọnyà Setan nye anyị n’ezie dịka e si dobere ha nye ụmụ Izrel n’oge dị nnọọ nso tupu ha abanye n’ala Kenan. Anyị na-emeghachi akụkọ ihe mere eme nke ndị ahụ.”
“Akụkọ ihe mere eme ha kwesịrị ịbụ ịdọ aka ná ntị dị egwu nye anyị. Anyị ekwesịghị mgbe ọ bụla ịtụ anya na mgbe Onyenwe anyị nwere ìhè maka ndị Ya, Setan ga-eguzo n’akụkụ nwayọọ ma ghara ime mgbalị ọ bụla igbochi ha inweta ya. Ka anyị lezienụ anya ka anyị ghara ịjụ ìhè Chineke na-eziga, n’ihi na ọ naghị abịa n’ụzọ na-atọ anyị ụtọ.... Ọ bụrụ na e nwere ụfọdụ ndị na-adịghị ahụ ma na-anabataghị ìhè ahụ n’onwe ha, ka ha ghara iguzo n’ụzọ ndị ọzọ.”
“‘A na m akpọ eluigwe na ụwa ka ha bụrụ ndị àmà megide unu taa, na etinyewo m n’ihu unu ndụ na ọnwụ, ngọzi na ọbụbụ ọnụ; ya mere họrọnụ ndụ, ka ma gị onwe gị ma mkpụrụ gị wee dị ndụ; ka i wee hụ Onyenwe anyị Chineke gị n’anya, ka i wee gee olu ya ntị, ka i wee rapara n’ahụ ya; n’ihi na ọ bụ ya bụ ndụ gị, na ogologo ụbọchị gị; ka i wee biri n’ala ahụ nke Onyenwe anyị ṅụrụ nna nna gị hà iyi, bụ́ Ebreham, Aịzik, na Jekọb, inye ha ya.’”
“Abụ a abụghị nke akụkọ ihe mere eme kama ọ bụ nke amụma. Ọ bụ ezie na ọ kọrọ ihe omume ebube nile nke Chineke mere n’ebe ndị Ya nọ n’oge gara aga, o bukwara ụzọ gosi nnukwu ihe omume nile nke ọdịnihu, mmeri ikpeazụ nke ndị kwesịrị ntụkwasị obi mgbe Kraịst ga-abịa nke ugboro abụọ n’ike na n’ebube.
“Pọl onyeozi na-ekwu n’ụzọ doro anya na e dekọrọ ahụmịhe ụmụ Izrel n’ime njem ha maka uru nke ndị bi n’oge a nke ụwa, ndị njedebe nke ụwa rutere n’ahụ ha. Anyị anaghị ele ihe ize ndụ anyị anya dị ka ihe na-erughị nke ndị Hibru, kama dị ukwuu karịa.” Healthful Living, 280, 281.
A na-anọchi anya nnapụta sitere n’Ijipt site n’ụka Efesọs, ma ihe nnọchianya nke ụka Efesọs n’akụkọ ihe mere eme ahụ bụ Joshua. Mgbe ndị ahụ Chineke kpọpụtara n’Ijipt dara ule iri sochiri ibe ha, Onyenwe anyị wepụrụ ọgbụgba ndụ n’aka ndị nnupụisi ma nye ya Joshua na Caleb.
Gwa ha, Dịka m dị ndụ n’ezie, ka Onye-nwe-anyị kwuru, dịka unu kwuru n’ime ntị m, otu a ka m ga-eme unu: ozu unu ga-ada n’ọzara a; na unu nile ndị e dekọrọ ọnụ ọgụgụ unu, dịka ọnụ ọgụgụ unu dum si dị, site n’afọ iri abụọ gbagoo, ndị ntamu megide m, n’ezie unu agaghị aba n’ala ahụ nke m ṅụrụ iyi ime ka unu biri n’ime ya, ma e wezụga Keleb nwa Jefune, na Joshua nwa Nọn. Ọnụ Ọgụgụ 14:28–30.
Nwanyị White na-akọwapụta na Joshua na Caleb nọchiri anya ndị ahụ “ndị ọgwụgwụ nke ụwa bịakwasịrị,” ndị “na Chineke na-eme ọgbụgba ndụ site n’àjà.”
“N’ihi ịdọ aka ná ntị anyị, ndị njedebe nke ụwa bịakwasịrị, ka e dere akụkọ a. Olee ugboro ole ndị Chineke taa na-ebi ọzọ ahụmịhe nke ụmụ Izrel! Olee ugboro ole ha na-atamu ntamu ma na-eme mkpesa! Olee ugboro ole ha na-alaghachi azụ mgbe Onyenwe anyị nyere ha iwu ka ha gaa n’ihu! Ọrụ Chineke na-ata ahụhụ n’ihi ụkọ ndị ikom dịka Keleb na Joshua, ndị ikom nke ntụkwasị obi na ntụkwasị obi na-adịghị ama jijiji. Chineke na-akpọ ndị ikom ga-enye onwe ha nye Ya ka ejuo ha Mụọ Ya. Ọrụ Kraịst na nke mmadụ chọrọ ndị ikom edoro nsọ, ndị na-achụ onwe ha n’àjà, ndị ga-apụ n’èzí ogige ahụ, na-ebu nkọcha ahụ. Ka ha bụrụ ndị ikom siri ike, ndị dike, ndị kwesiri ekwesi maka ọrụ bara uru, ma ka ha na Chineke gbaa ndụ site n’àjà.” Review and Herald, May 20, 1902.
Ọgbụgba ndụ a na-eme ka ọ dị ọhụrụ, dị ka e si gosipụta ya n’ime ọgbụgba ndụ a na-eme ka ọ dị ọhụrụ ya na Joshua na Caleb, bụ ọgbụgba ndụ ya na otu narị puku na iri anọ na anọ na oké ìgwè mmadụ ahụ. A na-eme ka ọ dị ọhụrụ mgbe e kewapụrụ ndị mbụ a họpụtara n’ọgbụgba ndụ ahụ n’ebe Chineke nọ ma kenye ha ka ha nwụọ n’ọzara. A na-emezu ọgbụgba ndụ ya na otu narị puku na iri anọ na anọ n’otu akụkọ ihe mere eme ahụ kpọmkwem nke e ji ajụ ndị mmadụ a họpụtara mbụ.
Efesọs pụtara ihe a na-achọsi ike, ọrụ nke ma Jọshụa ma nzukọ mbụ rụzuru bụkwa “ihe a na-achọsi ike.” Mgbe Jọshụa duuru ndị Chineke banye n’Ala Nkwa ahụ, ọ gara n’ihu na-emeri mmeri. Akara mbụ ahụ na-aga n’otu ahịrị na nzukọ Efesọs, e jikwa ịnyịnya ọcha nke na-aga n’ihu na-emeri mmeri nọchite ya anya. Nke a bụ eziokwu banyere Jọshụa nakwa banyere nzukọ ndịozi. Akara mbụ ahụ na-aga n’otu ahịrị na nzukọ Efesọs n’ime Izrel oge ochie na nke oge a.
Smyrna sitere n’okwu a bụ “myrrh,” nke bụ mmanụ a na-eji edowe ozu ndị nwụrụ anwụ. A na-anọchi anya akara nke abụọ site n’ịnyịnya uhie, onye e nyere “mma-agha dị ukwuu” na “ike” iwepụ “udo n’ụwa,” nke pụtara na ndị mmadụ n’akụkọ ihe mere eme ahụ ga “egbu onwe ha.” Akara nke abụọ na-aga n’usoro kwekọrọ n’ụlọ-nsọ nke Smyrna, ọ na-anọchikwa anya ikike e nyere ndị iro Chineke, na-ekwe ka ha merie ma gbuo ndị Chineke. E mezuru nke a n’oge sochiri ụka ndịozi, nakwa n’akụkọ ihe mere eme nke Ndị Ikpe. N’akụkọ abụọ ahụ, Chineke kwere ka ike ndị nọ n’èzí ndị Chineke wetara agha na ọnwụ n’ahụ ndị Ya. N’ụka ndịozi, agha ahụ sitere n’ịjụ okpukpe Kraịst, nke n’oge gara aga nke Efesọs enweghị onye pụrụ imeri ya ka ọ na-ebuga ozi ọma n’ụwa. Ihe kpaliri ndị iro nke ndị Chineke n’oge Ndị Ikpe dabeere n’oge gara aga nke Efesọs, ebe Chineke gosipụtara ike Ya n’elu Ijipt na mba ndị sochirinụ Jọshụa ji merie. Akara nke abụọ na-aga n’usoro kwekọrọ n’ụlọ-nsọ nke Smyrna n’ime Izrel oge ochie na nke oge a.
Pegaamọs pụtara “ụlọ nche e wusiri ike,” si otu a na-anọchi anya nnukwu ụlọ eze. Akara nke atọ na-aga n’otu ahịrị na Pegaamọs ma na-anọchi anya akụkọ ihe mere eme ebe ndị eze nke ụwa na-emezu ikpe mmadụ n’ịzọpụta onwe ha megide ikpe Chineke. Ya mere, ịtụ, ma ọ bụ ikpe ahụ nke “akpịrịkpa” abụọ ndị ahụ na-anọchi anya ya, nke na-atụ “ọka wit,” “barley,” “mmanụ” na “mmanya;” na-egosi ikike ọchịchị eze nke mmadụ, nke na-enwe nkwarụ mgbe niile n’ihe gbasara ikpe Chineke. Cheta na ịtụ n’eziokwu ma ọ bụ ịrị arọ n’eziokwu anaghị achọ akpịrịkpa abụọ. Akpịrịkpa abụọ na-anọchi anya ikpe na-abụghị otu.
“Ọka barley” bụ akara nke àjà “mkpụrụ mbụ” nke ememme Ngabiga; “ọka wheat” bụ akara nke àjà “ogbe achịcha ebili abụọ” nke ememme Pentikọst. “Mmanụ” bụ akara nke Mmụọ Nsọ, “mmanya” kwa bụ akara nke ozizi. Pergamos n’oge Izrel oge ochie bụ oge ndị eze Izrel na-eme nkwekọrịta mmehie, ndị wetara ikpe n’elu usoro ofufe Chineke nke ememme Ngabiga ruo n’oge Pentikọst nọchiri anya ya. Eziokwu nke okwu Chineke ka “mmanya” na “mmanụ” nọchiri anya ha. Ma n’Izrel oge ochie ma n’Izrel nke oge a, ụka Pergamos bụ oge Setan na-anwa imezu ihe ọ na-enweghị ike ime site n’ịwụsa ọbara n’akụkọ ihe mere eme nke Smyrna nọchiri anya ya. Na Pergamos, Setan nwara ibibi ndị Chineke na eziokwu Chineke site na nkwekọrịta mmehie, ọ bụghị site n’ịwụsa ọbara dịka e si nọchite ya anya na Smyrna. Nkwekọrịta mmehie nke ndị eze Izrel oge ochie bụ ihe atụ nke nkwekọrịta mmehie Constantine n’Izrel nke oge a.
Taịataịra pụtara “àjà nke nchegharị” ma na-ekwu maka mmụọ nke ịgba àmà ruo ọnwụ nke Chineke na-enye ndị Ya a na-egbu n’ihi aha Ya. Àjà nke nchegharị na-anọchi anya ịdị njikere ijere Kraịst ozi n’ọnọdụ siri ike dị ka e gosiri n’aka Daniel, Shedrak, Mishak na Abednego n’oge ndọta n’agha nke afọ iri asaa ahụ; ọ na-anọchikwa anya àjà nke ndị Waldensia, ndị Huguenot na ndị ọzọ ndị e mere ahụhụ, ndị a tụrụ mkpọrọ, ndị a kwutọrọ ụgha, ma gbuo ha site n’aka ọchịchị popu n’akụkọ ihe mere eme nke afọ puku abụọ na narị atọ na iri isii ahụ. Akara nke anọ na-agba ọsọ n’otu ahịrị na chọọchị Taịataịra ma na-anọchi anya mkpagbu Babilọn oge ochie mere megide Izrel oge ochie na mkpagbu Babilọn nke oge a mere megide Izrel nke oge a. Akụkọ ihe mere eme nke ndọta n’agha abụọ ahụ buru ụzọ chọọ ka e si n’eziokwu dapụ, nke ndị eze Izrel na eze ukwu Constantine mezuru. Ha abụọ kwadebere ụzọ maka oge Taịataịra na-anọchi anya ya.
Sadis enweghị ihe ọ pụtara nke kwekọrọ na ya n’ịza aha, ma nkwuputa ahụ bụ ụgha. Ọnụnọ nke Shekinah apụtaghị ìhè mgbe ọ bụla n’ụlọ nsọ nke abụọ. Ọnụnọ nke Kraịst apụtaghị ìhè mgbe ọ bụla n’akụkọ ihe mere eme nke Sadis. Ndozigharị nke Oge Ọchịchịrị ahụ bụ, n’ezie, usoro nke otu nzọụkwụ aga n’ihu na nzọụkwụ abụọ azụ. Ọrụ ahụ nke akụkọ ihe mere eme nke Sadis kwesiri ịrụzu n’ime Ndozigharị Protestant emezuputaghị ya ruo ọgwụgwụ.
Filadelfia pụtara ịhụnanya nwanne, ọ gaghịkwa ekwe omume ịhụ nwanne gị n’anya ma ọ bụrụ na ị hụghị Chineke n’anya mbụ.
Ọ bụrụ na mmadụ asị, Anụrụ m Chineke n’anya, ma ọ kpọọ nwanne ya asị, ọ bụ onye ụgha: n’ihi na onye na-adịghị ahụ nwanne ya n’anya, bụ́ onye ọ hụworo anya, olee otú ọ pụrụ isi hụ Chineke n’anya, bụ́ onye ọ na-ahụbeghị? Nke a kwa bụ iwu anyị natara n’aka Ya, na onye hụrụ Chineke n’anya hụkwa nwanne ya n’anya. 1 Jọn 4:20, 21.
Filadelfia na-anọchite anya nzukọ-nsọ nke hụrụ Chineke n’anya, ma n’ihi nke a, ọ dịghị ikpe ọmụma ma ọ bụ ịba mba e mere megide Filadelfia.
Dee degaara mmụọ-ozi nke nzukọ nke dị na Filadelfia, dee; Ihe ndị a ka Onye ahụ dị nsọ na-ekwu, Onye ahụ bụ eziokwu, Onye ahụ nwere mkpịsị ugodi Devid, Onye na-emepe, ọ dịghịkwa onye ọbụla na-emechi; na-emechi, ọ dịghịkwa onye ọbụla na-emepe; Amaara m ọrụ gị nile: lee, etinyewo m n’ihu gị ọnụ ụzọ e meghere emeghe, ọ dịghịkwa onye ọbụla pụrụ imechi ya: n’ihi na i nwere ntakịrị ike, i debeela okwu m, ị jụghịkwa aha m. Lee, aga m eme ka ndị si n’ụlọ nzukọ Setan, ndị na-asị na ha bụ ndị Juu ma ha abụghị, kama ha na-agha ụgha; lee, aga m eme ka ha bịa kpọọ isiala n’ihu ụkwụ gị, ma mata na ahụwo m gị n’anya. N’ihi na i debeela okwu nke ndidi m, Mụ onwe m ga-edebekwa gị pụọ n’oge nke ọnwụnwa ahụ, nke ga-abịakwasị ụwa dum, iji nwaa ndị bi n’elu ụwa. Lee, ana m abịa ọsọ ọsọ: jidesie ihe i nwere ike, ka onye ọbụla ghara ịnara gị okpueze gị. Onye meriri emeri, aga m eme ya ogidi n’ụlọ nsọ nke Chineke m, ọ gaghịkwa apụ ọzọ ma ọlị: aga m edekwa n’elu ya aha Chineke m, na aha obodo nke Chineke m, nke bụ Jerusalem ọhụrụ ahụ, nke si n’eluigwe n’aka Chineke m na-arịdata: aga m edekwa n’elu ya aha ọhụrụ m. Mkpughe 3:7–12.
E nyere Filadelfia “igodo Devid,” ma n’akụkọ ihe mere eme Filadelfia nke Izrel oge ochie, e nyere ha Ọkpara Devid, nke n’etiti ihe ndị ọzọ ọ na-anọchi anya ya bụ ụkpụrụ amụma nke Alfa na Omega, mbụ na ikpeazụ. Igodo ahụ na-anọchi anya usoro omume nke “historicism.” N’oge ahụ nke ụka Filadelfia nọchiri anya ya na njedebe nke Izrel oge ochie, Onye dere amụma Akwụkwọ Nsọ n’onwe Ya bụ igodo ahụ. N’oge ahụ nke ụka Filadelfia nọchiri anya ya n’akụkọ ihe mere eme Millerite, e nyere William Miller igodo ahụ. N’ime akụkọ ihe mere eme abụọ ahụ Kraịst kpara àgwà n’ebe ndị Juu nọ bụ ndị chere na ha bụ ụmụ Abraham, ma ha abụghị. Miller kpara àgwà n’ebe ndị Protestant nọ bụ ndị chere na ha bụ ndị Juu nke mmụọ, ma ha abụghị.
Onye nwere ntị, ya nụ ihe Mmụọ ahụ na-agwa nzukọ-nsọ dị iche iche. Mkpughe 3:13.
Laodisia pụtara ndị a kpebiri ikpe, ma ndị Laodisia, bụ ndị Juu nke oge Kraịst, n’ikpeazụ ka e kpebiri ikpe ha n’afọ 70 AD n’oge mbibi nke Jerusalem. Ikpe ikpeazụ nke Protestantism nke dapụrụ n’okwukwe na-eme n’oge nsogbu iwu Sọnde, ma ha zutere ikpe ha mgbe ha jụrụ ozi nke mmụọ ozi mbụ n’oge opupu ihe ubi nke afọ 1844, ma e mesịa, site n’aka Chineke, kpọọ ha ụmụ nwanyị Babilọn. Ndị Protestant ndị ahụ dara ada na-anọchi anya Adventism Laodisia n’ụbọchị ikpeazụ nke ikpe nyocha.
Ugbu a, anyị enyochala n’ụzọ bụ isi ụzọ dị iche iche e si aghọta n’eziokwu ụka asaa nke Mkpughe dịka akara amụma, ma mesịa tinye ha n’ọrụ n’amụma. Ma a ghaghị ịghọta ha ma tinye ha n’ọrụ n’ime ọnọdụ nke iwu amụma ndị ahụ “e nyeworo anyị site n’aka ikike kachasị elu.”
Ozi e zigara ụka asaa ahụ bụ ozi e nyere ụka asaa ndị dị adị n’oge Jọn dere ozi ndị ahụ. Ozi e zigara ụka asaa ahụ na-enye nkuzi na ịdọ aka ná ntị nye ụka niile n’akụkọ ihe mere eme dum. Ozi e zigara ụka asaa ahụ na-enye nkuzi na ịdọ aka ná ntị nye Kraịst n’otu n’otu n’akụkọ ihe mere eme dum. Ụka asaa ahụ na-anọchi anya akụkọ ihe mere eme nke Iso Ụzọ Kraịst site n’oge ndịozi ruo na njedebe nke ụwa. Ụka asaa ahụ na-anọchi anya akụkọ ihe mere eme nke Izrel oge ochie site n’oge Mosis ruo n’mbibi nke Jerusalem na 70 AD. A pụrụ ịmata ma tinye ụka asaa ahụ n’ọrụ site n’ịchọpụta ọdịiche dị n’etiti ụka anọ mbụ na ụka atọ ikpeazụ.
N’ime ngwa amụma isii dị iche iche anyị na-achọpụta, a na-anọchi anya otu ngwa ndị ahụ n’ime akàrà asaa ahụ.
Anyị ga-atụle eziokwu ndị a n’isiokwu na-esonụ.