Rom Na-Eguzobe Ọhụhụ ahụ — Nọmba Iri na Otu

Dị nnọọ ka Ọgọst 11, 1840, kwadoro ụkpụrụ ndị Miller nabatara, mgbe Septemba 11, 2001 gasịrị, ndị dị njikere ịhụ hụrụ na ụkpụrụ amụma nke Future for America nabatara bụ ezi usoro Akwụkwọ Nsọ nke mmiri ozuzo ikpeazụ ahụ, dịka e si depụta ya n’Isaiah isi nke iri abụọ na asatọ. Itinye ahịrị mgbanwe n’elu ahịrị mgbanwe, dịka e si gosipụta ya n’akụkọ ihe mere eme dị nsọ, mere ka e guzosie ike na Septemba 11, 2001, bụ ikwughachi nke Ọgọst 11, 1840.

Ha hụrụ na dịka mmụọ-ozi ahụ dị ike nke Mkpughe iri siri rịdata n’afọ 1840, O mere ka ọdịda Ya n’afọ 2001 bụrụ ihe atụ ya. Mmụọ-ozi abụọ ahụ rịdatara mgbe amụma banyere Alakụba na-emezu. Mgbe ahụ, ngagharị ahụ toro ka ndị ikom na ndị inyom zaghachiri n’ịrụ ọrụ nke ọma nke usoro ahụ. E lefere ndị ndu nke Adventism nke ụbọchị nke asaa nke Laodisia n’oge ọgwụgwụ n’afọ 1989, ma ugbu a ụka ahụ batara n’usoro ule ikpeazụ ya, dịka Onye-nwe-anyị malitere ịhọpụta ngagharị nke mmụọ-ozi nke atọ ka ha bụrụ ndị nkwuchite Ya nke ụbọchị ikpeazụ.

Otu iwu kachasị mkpa n’ime iwu ndị e nyere maka ụbọchị ikpeazụ bụ itinye amụma n’ọrụ ugboro atọ. Karịsịa n’oge ahụ ka itinye ihe otiti atọ ahụ n’ọrụ ugboro atọ pụtara ìhè, nke kwadoro nke ọma ihe omume nke Septemba 11, 2001. Mgbe a nyochachara eziokwu ahụ n’ezi obi, ndị a nọ na-eduga n’“ụzọ ochie” nke Jeremaya, site n’obi ndị na-achọ eziokwu, mmezu amụma ahụ, tinyere izi ezi nke iwu nkọwa amụma ndị òtù ozi mmụọ ozi nke atọ nakweere.

A hụrụ na ezi nghọta nke ndị ọsụ ụzọ banyere akụkọ ihe mere eme nke ahúhụ mbụ nke Mkpughe isi nke itoolu nọchiri anya Alakụba. A hụrụ onye amụma ụgha ahụ bụ Mohammed dịka eze nke akụkọ ahụ. N’ime akụkọ ahụ, Alakụba ga-awakpo Alaeze Ukwu Rom, a kọwapụtakwa ụdị agha ha kpọmkwem dịka ịkụ ihe na mberede na n’enweghị atụmanya. N’ihe gbasara nke ahụ, a ghọtara na ụdị agha Alakụba kpọmkwem nyere mgbọrọgwụ etimoloji nke okwu a bụ “assassin.” N’ime akụkọ ahụ, Alakụba ga-emerụ ndị agha Rom ahụ, oge ahụ wee gwụ n’okpuru ahịrị amụma oge nke otu narị afọ na afọ iri ise. Mgbe amụma oge ahụ kwụsịrị n’ụbọchị Julaị 27, 1449, amụma oge na akụkọ ihe mere eme nke ahúhụ nke abụọ malitere.

Ọ malitere amụma oge ọzọ nke narị afọ atọ na iri itoolu na otu, na ụbọchị iri na ise, nke kwụsịrị n’ụbọchị Ọgọst 11, 1840. N’akụkọ ihe mere eme ahụ, onye ọchịchị nke nọchiri anya ọrụ amụma nke Islam bụ Ottman, onye Mohammed nọchiri anya ya n’akụkọ ihe mere eme nke ahụhụ mbụ. Isi nke itoolu na-ekwu na n’akụkọ ihe mere eme nke ahụhụ nke abụọ, Islam ga-egbu ndị agha Rome. Ha ka ga-eji ụdị agha ahụ eme ihe, na-awakpo n’ụzọ mberede na nke a na-atụghị anya ya, ma n’akụkọ ihe mere eme ahụ ka e bu ụzọ chepụta ma jiri ntụ egbe rụọ ọrụ, ya mere ahụhụ nke abụọ nọchiri anya ụdị agha nke ọgụ mberede nke onye ogbu mmadụ na-anọchi anya ya, tinyere na ọ gụnyekwara ihe mgbawa.

N’ụbọchị Septemba 11, 2001, ahụhụ nke atọ nke Islam ji ihe mgbawa kụrie ndị agha ime mmụọ nke Rom na mberede. Ihe omume ahụ kpọrọ akara mmalite nke ọtụtụ ahịrị eziokwu amụma, ma o doo anya na e guzobewo ya n’elu ndị àmà abụọ gara aga nke ahụhụ mbụ na nke abụọ. Ihe omume ahụ gosipụtara n’ezie na, dị nnọọ ka ike e nyere n’akụkọ ihe mere eme Millerite nke Ọgọst 11, 1840, mgbe e mezuru amụma Islam nke ahụhụ nke abụọ ma mmụọ ozi nke Mkpughe iri rịdata, otu a kwa, mgbe amụma Islam nke ahụhụ nke atọ bịarutere, ọ kpọrọ akara nridata nke mmụọ ozi nke Mkpughe iri na asatọ n’ụbọchị ahụ.

Mgbanwe nke Future for America bụzi nke a hụrụ, site n’aka ndị dị njikere ịhụ, dị ka ihe hà n’otu na mmegharị ndị Millerite. Islam nke nsogbu nke atọ ghọrọ akụkụ bụ isi nke ozi ahụ site n’oge ahụ gaa n’ihu. Mkpughe nsọ kụziri n’ụzọ doro anya na mgbe mmụọ ozi nke Mkpughe ga-arịdata, mmiri ozuzo ikpeazụ ga-abịa.

Ka Ọdụm nke ebo Juda malitere imeghe nghọta sara mbara banyere mmiri ozuzo nke ikpeazụ, O duuru ndị Ya gaa n’akwụkwọ Joel, nke bụ isi ebe a na-atụ aka na ya banyere mmiri ozuzo nke ikpeazụ. N’oge ahụ ụfọdụ n’ime ndị ikom ahụ ndị sonyeere mmegharị ahụ mgbe Septemba 11, 2001 gasịrị, kpebiri na ụmụ ahụhụ ndị ahụ dị na Joel ndị na-ebibi osisi vaịn nke Chineke, ruo n’ịkpọte nke Mkpu Etiti Abalị, nọchiri anya Islam. Ha enweghị ike ma ọ bụ ha achọghị ịhụ na ụmụ ahụhụ ahụ nọchiri anya Rom.

Ìhè dídé ahụ siri ike nke sitere n’ịghọta itinye amụma n’ọrụ n’ụzọ atọ gbasara ahụhụ atọ ahụ gbakwụnyere nkwado ezi uche na-adịghị nsọ n’azọrọ ha na ụmụ ahụhụ ahụ nọchiri anya Islam. Dịka ọ na-adị mgbe niile, ozugbo a nabatara nkọwa nke onwe, a na-amalite ịtụgharị Akwụkwọ Nsọ n’ụzọ na-ezighị ezi n’ịgbalị ịkwado ntọala ụgha ahụ. N’ọrụ ha ime ka echiche ha guzoro ike, ha gosipụtara na ha aghọtaghị ụkpụrụ nke ihe-nlereanya na mmezu-ya.

N’ihe ọmụmụ nkà mmụta okpukpe na nke Akwụkwọ Nsọ, a na-eji mkpụrụokwu ndị a bụ “ụdị” na “mmezu ụdị” kọwaa mmekọrịta dị n’etiti ihe abụọ, ebe otu na-ebu ụzọ gosi ma ọ bụ na-akọwa n’ihu nke ọzọ. Echiche a na-adakarị n’okpuru nkewa sara mbara karịa nke “onyinyo” na “ezi ihe.”

Ụdị bụ ihe omume, mmadụ, ma ọ bụ usoro e hiwere n’Agba Ochie nke na-egosi tupu oge eruo ma ọ bụ na-akọwa n’ihu ihe omume, mmadụ, ma ọ bụ usoro kwekọrọ na ya n’Agba Ọhụrụ. Ọ na-arụ ọrụ dị ka ihe nnọchianya na-ebute ụzọ. Antịtaịpụ bụ mmezu ma ọ bụ imezu n’eziokwu nke ụdị ahụ. Ọ bụ eziokwu nke ụdị ahụ tụrụ onyinyo ya tupu oge eruo. Echiche nke “onyinyo” na “ihe nke bụ eziokwu ya” na-adakọ na mmekọrịta dị n’etiti ụdị na antịtaịpụ. “Onyinyo” na-anọchi anya (ụdị), ebe “ihe nke bụ eziokwu ya” na-anọchi anya (antịtaịpụ).

N’arụmụka bilitere mgbe Septemba 11, 2001 gasịrị gbasara Joel, na banyere njirimara ziri ezi nke Rom papal dịka e sere ya n’onyinyo site n’ụmụ ahụhụ anọ, nke si otú a kọwaa mbibi na-aga n’ihu nke Adventism Laodisia, ndị na-arụ ụka na ụmụ ahụhụ ahụ bụ Islam, ọ bụghị ya, ọ bụghị nanị na ha tinyere nkwusioru ike na-adịghị edo nsọ n’elu itinye arịrị atọ ahụ n’ọrụ ugboro atọ, kama ha kpọkwara ụdị ndị na-ezo aka n’ezigbo mmezu, ya bụ, Rom, ma kwuo na ụdị ndị ahụ n’ezie na-akọwapụta Islam. N’ime ime nke a, ha nyere ihe àmà na ha maọbụ aghọtaghị n’ezie ụkpụrụ nke ụdị na ihe ọ na-anọchi anya ya n’ezigbo mmezu, maọbụ na ha kweere na ịkọwa ụdị ndị ahụ n’ụzọ na-ezighị ezi bụ ụzọ kwesị ekwesi isi kwado njedebe a chọrọ.

N’ime esemokwu dị ugbu a banyere Rom, e nwekwara ọzọ ihe àmà na ndị na-ejidesi echiche ezighị ezi ike na “ndị na-apụnara mmadụ ihe” nke Daniel isi nke iri na otu, amaokwu nke iri na anọ, bụ United States, aghọtaghị nke ọma ma itinye-amụma ugboro atọ, ma ọ bụkwa ụkpụrụ nke ihe nnọchianya na mmezu ya.

Mgbe ndị ahụ na-ejide echiche na “ndị ohi” ahụ bụ United States chọrọ ịkwado ọnọdụ ha, ha na-eji ngwa nke itinye amụma ugboro atọ banyere Rome atọ ahụ, iji kwuo na Rome nke oge a, bụ ngosipụta nke atọ nke Rome, bụ United States. N’ịtụkwasị obi na ha anaghị ama ụma eburu àmà ụgha, na na ha na-egosipụta naanị amaghị ama kpuru ìsì banyere iwu ndị na-achị itinye amụma ugboro atọ, ha na-eji àgwà amụma nke Rome abụọ mbụ ahụ eme ihe ma na-arụ ụka na àgwà nke akụkọ ihe mere eme Rome na-akọwapụta Rome nke oge a.

Rome nke ndị ọgọ mmụọ bụ nke mbụ n’ime mmezu amụma atọ banyere Rome. N’isi nke asatọ nke Daniel, Rome nke ndị ọgọ mmụọ bụ mpi nta nke nwoke. N’isi nke abụọ, Rome nke ndị ọgọ mmụọ bụ ọchịchị steeti. N’isi nke asaa nke Daniel, Rome nke ndị ọgọ mmụọ kewara bụrụ alaeze akụkụ iri.

Ngosipụta nke abụọ nke Rom bụ Rom ndị popu, nke n’isi nke asatọ bụ mpi nta nke nwanyị, nke n’isi nke abụọkwa bụ ọchịchị ụka, nke n’isi nke asaa bụkwa mpi ahụ na-ekwu nkwulu megide Chineke ma na-apụtakwa mpi atọ. Rom ndị ọgọ mmụọ bụ otu ike naanị ya, ma Rom ndị popu bụ ike abụọ n’otu, na-anọchi anya ụka ndị popu dịka ọ na-achịkwa ọchịchị steeti nke usoro ndọrọ ndọrọ ọchịchị ndị gara aga nke Rom ndị ọgọ mmụọ. N’afọ 1798, ike ndị popu natara mmerụ ahụ ya na-egbu egbu, ma ọ kwụsịghị ịbụ ụka; naanị ihe ọ kwụsịrị ịbụ bụ anụ ọhịa nke amụma Akwụkwọ Nsọ, n’ihi na e wepụrụ ike ọchịchị obodo nke ọ na-achịbu.

Rom nke abụọ bụ Rom nke ndị Popu, ọ rụkwaara ọrụ naanị dịka ike (anụ ọhịa) nke amụma Akwụkwọ Nsọ mgbe o nwere ikike ijikwa ike nke ọchịchị ka o wee mezuo atụmatụ nkwulu ya megide Chineke. Rom mbụ bụ otu ike pụrụ iche, Rom nke abụọ bụ ike abụọ n’otu, Rom nke atọkwa bụ ike atọ n’otu. Ngosipụta atọ ndị a nke Rom ka a na-achịkwa site n’otu ụkpụrụ ahụ nke na-achịkwa itinye amụma n’ọrụ ugboro atọ ọ bụla. N’amụma, e nwere ahụhụ atọ, Babilọn atọ, Rom atọ, na Ịlaịja atọ. N’ihe gbasara ụdị na ihe ọ na-anọchi anya ya, ngosipụta abụọ mbụ nke itinye amụma n’ọrụ ugboro atọ ọ bụla bụ ụdị, nke na-enye onyinyo nke mmezu nke atọ, nke bụ ihe ọ na-anọchi anya ya n’ezie na isi ihe nke itinye amụma n’ọrụ ugboro atọ ahụ.

N’aka Rome, àgwà nke Rome abụọ mbụ ahụ na-egosi na ma Rome nke ndị ọgọ mmụọ ma Rome nke ndị popu nyere onye na-achị ha aha Pontifex Maximus. Ya mere, aha onye na-achị Rome nke oge a ga-abụ Pontifex Maximus, aha a na-atụghị onye isi ala ọ bụla nke United States mgbe ọ bụla. Rome abụọ mbụ ahụ ga-emeri ihe mgbochi ala atọ iji guzobe ikike ha n’elu ocheeze nke oge pụrụ iche nke akụkọ ihe mere eme ha. Enweghị ihe àmà ọ bụla na-egosi na United States meriri ihe mgbochi ala atọ tupu 1798.

Rom abụọ mbụ ahụ nwere oge a kapịrị ọnụ e ji amata mgbe ha ga-achị n’ike kacha elu. N’amaokwu nke iri abụọ na anọ nke Daniel isi nke iri na otu, a na-akọwa Rom ndị ọgọ mmụọ dịka na-achị maka “oge,” ma ọ bụ afọ narị atọ na iri isii, nke ọ mere site n’Agha Actium n’afọ 31 T.K., ruo n’afọ 330 M.K. Ugboro ugboro a na-akọwa Rom nke ndịozi dị ka na-achị afọ otu puku abụọ na narị isii mgbe e wepụrụ mpi atọ ahụ, site n’afọ 538 ruo 1798. N’Aịzaya isi nke iri abụọ na atọ, a na-akọwa United States dịka na-achị afọ iri asaa nke ihe nnọchianya, dịka ụbọchị nke otu eze, ma o wepụtaghị ihe mgbochi ala atọ tupu ọchịchị ya nke afọ iri asaa nke ihe nnọchianya amalite.

A na-anọchi Rome nke oge a anya dịka ọ na-emeri ihe mgbochi ala atọ nke eze nke ndịda, ala ebube ahụ, na Egypt n’ime Daniel isi nke iri na otu, amaokwu iri anọ ruo iri anọ na abụọ; ma mgbe e merichara ihe mgbochi atọ ahụ ma mee ka ha nọrịa n’okpuru Rome, ha wee bụrụ njikọ atọ ahụ nke dragọn ahụ, anụ ọhịa ahụ, na onye amụma ụgha ahụ. Jọn na-emekwa ka anyị mara na a gwọrọ ọnya na-egbu egbu nke anụ ọhịa papal ahụ, nakwa na o wee chịwa ọchịchị ruo ọnwa iri anọ na abụọ nke ihe nnọchianya.

Anụ ọhịa ahụ nke na-achị maka ọnwa iri anọ na abụọ nke amụma mgbe a gwọchara ọnya ọnwụ ya bụ ike Rome.

Rome nke ndị ọgọ mmụọ, nke mbụ, chịrị n’ike kasị elu ruo afọ narị atọ na iri isii n’ime mmezu nke Daniel isi nke iri na otu, amaokwu nke iri abụọ na anọ, ọ mekwara nke a mgbe o wepụrụ ihe mgbochi ala atọ n’ime mmezu nke Daniel isi nke asatọ, amaokwu nke itoolu.

Papal, Rom nke abụọ, chịrị n’oke ikike ruo afọ otu puku abụọ narị isii, n’ime mmezu nke ọtụtụ akụkụ Akwụkwọ Nsọ, ma o mere nke a mgbe o wepụrụ ihe mgbochi ala atọ, n’ime mmezu nke Daniel isi nke asaa, amaokwu nke asatọ na nke iri abụọ.

Rom nke oge a na-emeri eze nke ndịda na amaokwu nke iri anọ nke Daniel iri na otu, wee n’amaokwu nke iri anọ na otu ọ na-emeri ala ahụ dị ebube, ma n’amaokwu nke iri anọ na abụọ ọ na-emeri Ijipt. Rom nke oge a bụ eze nke ugwu nke Daniel isi nke iri na otu.

Rome nke ndị ọgọ mmụọ, bụ́ Rome mbụ, bụ ike na-akpagbu mmadụ; Rome nke papal, bụ́ Rome nke abụọ, bụkwa ike na-akpagbu mmadụ; ya mere Rome nke oge a ga-abụ ike na-akpagbu mmadụ.

United States ga-esonye n’ime mkpagbu nke atọ Rom nke oge a ga-emezu, ma nke a anaghị akọwa United States dịka ike papal; ọ na-egosi nanị otu àgwà nke mmekọrịta United States na ike papal n’ụbọchị ikpeazụ.

Ndị na-achọ ịrụ ụka na United States bụ “ndị ohi nke ndị gị” n’ụbọchị ikpeazụ na-eji itinye n’ọrụ ugboro atọ nke Rome atọ ahụ mee ka ha mata United States n’ụzọ na-ezighị ezi. Ụzọ ezighi ezi ha na-eji n’okwu gbasara itinye n’ọrụ ugboro atọ dabere n’ịmata otu njirimara nke Rome abụọ mbụ ahụ, ma na-ekwusi ike na njirimara amụma nke Rome, ọ bụghịkwa Rome n’onwe ya, bụ Rome nke atọ ahụ.

Ha na-akọwa iwu mbụ nke Sunday nke Constantine n’akụkọ ihe mere eme n’afọ 321 AD, ma mesịa iwu Sunday nke Rome nke ndị popu n’afọ 538 AD, iji kwuo na iwu Sunday nke na-abịa n’oge na-adịghị anya na United States na-akọwa United States dịka Rome nke oge a; ha na-agwakọtakwakwa ntụgharị ha ezughị okè site n’ijikọta ịdọ aka ná ntị Jisọs banyere ịgbapụ ọsọ mgbe “ihe arụ nke nkịtị” Daniel kwuru banyere ya pụtara, dịka iwu Sunday. “Ihe arụ nke nkịtị” Jisọs kwuru banyere ya na-atụ aka n’iwu Sunday abụọ n’ụbọchị ikpeazụ, ma ọ bụ nnọọ akara amụma dị iche, n’ihi na ọ bụ ịdọ aka ná ntị ka a gbapụ ọsọ, ọ bụghị ịdọ aka ná ntị ka a zere akara nke anụ ọhịa ahụ. Echiche ha ezughị okè adịghịkwa ọbụna elebara eziokwu ahụ anya na e nwere iwu Sunday abụọ kpọmkwem n’ụbọchị ikpeazụ.

“Arụ arụ nke mbibi, nke Daniel onye amụma kwuru banyere ya,” bụ ihe ịrịba ama Jisọs nyere ndị Ya nke mere ka a mata mgbe ha ga-agbapụ n’ihu mbibi ahụ na-abịa nke Jerusalem, mgbe Rom ndị ọgọ mmụọ nọchibidoro ma mesịa bibie ebe nsọ na obodo ahụ site n’afọ 66 ruo n’afọ 70 AD.

Ka afọ 538 na-eru nso, Ndị Kraịst nke oge ahụ matara na e emerụwo ụka site n’ime nkwekọrịta ya na okpukpe ikpere arụsị, ma dabere n’ịdọ aka ná ntị nke Kraịst, ma na njikọ ya na ìhè e nyere site n’ịgba ama nkeozi Pọl n’Akwụkwọ Nsọ nke Abụọ nke Ndị Tesalonaịka isi nke abụọ, ha gbara ọsọ banye n’ọzara amụma nke afọ puku abụọ na narị atọ na iri isii.

Nkwekọrịta dị n’etiti ikpere arụsị na ụka bụ akara ịdọ aka ná ntị nke duru Ndị Kraịst nke oge ahụ ka ha kewapụ onwe ha na Rom nke ndị poopu, ma ekwesịrị ịrịba ama na ìhè nke Pọl tinyere n’ịdọ aka ná ntị Jizọs banyere ịgbapụ bụ otu akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ ka William Miller ghọtara na “ihe a na-eme kwa ụbọchị” nke dị n’akwụkwọ Daniel nọchiri anya Rom nke ikpere arụsị. Mmekọrịta amụma dị n’etiti Rom nke ikpere arụsị na-egbochi, ma mesịa dapụ n’ụzọ ka Rom nke ndị poopu wee rịgoro n’ocheeze, bụ eziokwu a ga-aghọta, n’ihi na nsonaazụ nke ịghara ịmata mmekọrịta amụma ahụ ga-ewetara ndị na-ahụghị eziokwu ahụ n’anya aghụghọ siri ike. Nwanyị White na-ekwu maka otu akụkọ ihe mere eme ahụ:

E gosiri ma mee ka e sie ike n’amụma bụ́ mmekọrịta dị n’etiti United States na ọchịchị ndị pope n’ụbọchị ikpeazụ, site n’otú Pọl si kọwaa mmekọrịta dị n’etiti Rome nke ndị mba ọzọ na Rome nke ndị pope tupu afọ 538 AD. N’ọrụ ugboro atọ nke Rome, Rome nke ndị mba ọzọ mezuru okwu Jizọs nke kọwara arụ arụ nke mbibi dịka ihe ịrịba ama iji gbalaga, ma Rome nke ndị pope mezukwara okwu Jizọs. Nwanyịnna White na-akọwapụta mmezu ọzọ nke okwu Kraịst.

N’oge nke Kraịst, ịdọ aka ná ntị ahụ mere ka Ndị Kraịst mata oge ha ga-agbapụ na Jerusalem. N’arọ nke ise na nke isii, ịdọ aka ná ntị ahụ mere ka Ndị Kraịst gbapụ banye n’ọzara.

Jisọs na-eji mmalite nke ihe kọwaa njedebe ya mgbe niile, n’ihi na Ọ bụ Alfa na Omega. A ghọtara ịdọ aka ná ntị banyere ihe arụ nke mbibi n’akụkọ ihe mere eme nke Rom ndị popu mgbe a ghọtara ikike ndị popu dị ka nke na-eguzo n’ebe nsọ.

Matiu, Mak na Luk dere ihe ndekọ banyere ịdọ aka ná ntị a, ma n’ihe ntụaka nke ọ bụla e nwere ntakịrị mgbanwe n’okwu e ji kwuo ya. Matiu sịrị, “Ya mere, mgbe unu ga-ahụ ihe arụ nke mbibi ahụ, nke e kwuru banyere ya site n’aka Daniel onye-amụma, ka o guzo n’ebe nsọ,” ma Mak sịrị, “mgbe unu ga-ahụ ihe arụ nke mbibi ahụ, nke e kwuru banyere ya site n’aka Daniel onye-amụma, ka o guzo n’ebe ọ na-ekwesịghị.” Luk sịrị, “mgbe unu ga-ahụ Jerusalem ka ndị agha gbara ya gburugburu, mgbe ahụ maranụ na mbibi ya adịwo nso. Mgbe ahụ ka ndị nọ na Judaea gbaga n’ugwu.”

Àmà atọ ahụ niile na-arụkọ ọrụ ọnụ. Aga m enye nkọwa ka kpọmkwem. Ntụaka Luk banyere Jerusalem ka e ji ndị agha gbaa gburugburu na-akọwa ịdọ aka ná ntị ahụ na, mgbe Rom nke ndị ọgọ mmụọ malitere nnọchibido ya megide Jerusalem n’afọ 66 AD, ndị Kraịst ka nọ n’ime Jerusalem ga-agbapụ ozugbo. Ntụaka Matiu banyere “ebe nsọ ahụ,” kwekọrọ n’ihe Pọl kọwara dị ka “nwoke nke mmehie” nke “nọ n’ụlọ nsọ Chineke, na-egosi onwe ya na ọ bụ Chineke,” si otú a na-anọchi anya mmezu nke papacy banyere “ihe arụ nke mbibi.” Mak na-akọwa ihe arụ nke mbibi ka ọ na-eguzo n’ebe o kwesịghị iguzo, nke a kwekọrọkwa n’ịdọ aka ná ntị e nyere Adventism ka ọ gbapụ n’ụbọchị ikpeazụ. Abụọ n’ime ịdọ aka ná ntị ndị ahụ jikọtara ya na iwu ahụ na onye ọbụla na-agụ ịdọ aka ná ntị ahụ kwesịrị ịghọta, ha niile na-ekwu banyere ihe ịrịba ama nke ga-eme ka a gwa ndị Kraịst nke oge ahụ ka ha gbapụ.

Ntụnyere ụgha nke itinye ya n’ọrụ ugboro atọ, nke ndị na-ekwu na “ndị na-apụnara mmadụ nke ndị gị” bụ United States na-akọwa n’ụzọ na-ezighị ezi, na-egosi na mgbe e mezuru “ihe arụ nke mbibi” n’iwu ụbọchị Sọnde na United States, iwu ụbọchị Sọnde ahụ a na-amanye mgbe ahụ na-akọwa United States dịka Rome nke Oge A, n’ihi na Rome nke ndị ọgọ mmụọ na Rome nke popu abụọ ahụ emeworị mbụ manye iwu ụbọchị Sọnde.

Nsogbu dị n’itinye ya n’ọrụ n’ụzọ ahụ na-ezighị ezi bụ na iwu ụbọchị Sọnde nke Rom ndị na-ekpere arụsị mere n’afọ 321 AD, ma mmezu nke “ihe arụ nke nkpọrịa” n’aka Rom ndị na-ekpere arụsị mezuru n’afọ 66 AD, afọ 255 tupu iwu ụbọchị Sọnde nke 321 AD. Otu a kwa, nkwekọrịta nke mụrụ “nwoke mmehie” amalitelarị ime n’oge Pọl, onye kwuru, “ihe omimi nke ajọ omume amalitelarị ịrụ ọrụ,” ma iwu ụbọchị Sọnde nke ndị popu bịara ihe karịrị narị afọ anọ ka e mesịrị. Ndị akaebe abụọ mbụ n’ime itinye amụma n’ọrụ ugboro atọ na-eguzobe àgwà ndị na-akọwa mmezu nke atọ n’ụbọchị ikpeazụ. “Ihe arụ nke nkpọrịa” n’ụbọchị ikpeazụ, n’elu ndị akaebe akụkọ ihe mere eme abụọ, na ndekọ Akwụkwọ Nsọ atọ nke okwu Kraịst, na-anọchi anya ịdọ aka ná ntị ka a gbapụ, ọ bụghị mmanye nke iwu ụbọchị Sọnde.

N’isiokwu sochirinụ anyị ga-akọwa n’ụzọ doro anya ihe kpatara itinye ya n’ọrụ ji bụrụ nke na-ezighị ezi n’ọdịnaya nke iwu ndị e guzobere metụtara itinye amụma n’ọrụ ugboro atọ, nakwa ihe kpatara ịkọwa iwu Sọnde n’ọdịnaya nke ịdọ aka ná ntị nke Kraịst nyere ji bụrụ nkwupụta na-ezighị ezi banyere akụkọ ihe mere eme amụma.