Rom Guzobere Ọhụhụ Ahụ — Nọmba Iri na Abụọ

Ihe arụ arụ́ nke mbibi, nke Daniel onye amụma kwuru banyere ya, bụ ihe ịrịba ama nye Ndị Kraịst n’oge atọ dị iche iche ka ha gbapụ. Ndị Kraịst nọ na Jerusalem gbapụrụ mgbe ha hụrụ ọkọlọtọ ndị agha Rom ka ha na-agba Jerusalem gburugburu n’afọ 66 AD. Ndị Kraịst nke ngwụcha narị afọ nke ise na mmalite narị afọ nke isii gbapụrụ n’ọzara mgbe ha hụrụ nwoke nke mmehie n’ụlọ nsọ nke Chineke ka ọ na-ekwupụta na ọ bụ Chineke. N’afọ 1888 e webatara usoro iwu dị iche iche banyere Ụbọchị Sọnde n’ihu Ụlọ Omeiwu nke United States site n’aka Senator Blair. A kpọrọ ụgwọ iwu ndị ahụ Blair bills, ha bụkwa mgbalị iji kọwaa Ụbọchị Sọnde dịka Ụbọchị Ofufe Mba. Ofufe Sọnde bụ akara nke anụ ọhịa ahụ, akara nke ikike pope, ma Iwu Nsọ nke United States na-emegide ozugbo mmanye nke okpukpe mba dịka ule e ji nwalee ụmụ amaala nke United States.

Ọ bụ eziokwu a ka a hapụrụ n’ọrụ ngwà na-ezighị ezi nke jikọtara na ịmata United States dịka Rome nke oge a. Nrụpụta amụma n’usoro ugboro atọ nwere iwu pụrụ iche ndị na-achịkwa etu e si etinye ya n’ọrụ. Iwu ndị ahụ na-egosi na a ga-ejikọta àgwà amụma nke mmezu mbụ na àgwà amụma nke mmezu nke abụọ, ka e wee guzosie ike àgwà amụma nke mmezu nke atọ.

Ịdọ aka ná ntị ka a gbapụ bụ ịdọ aka ná ntị ka a gbapụ n’aka mkpagbu na-abịa. N’oge Kraịst, mkpagbu ahụ bụ mbibi nke Jerusalem na ụlọ nsọ n’afọ 70. E nyere ihe ịrịba ama nke mkpagbu ahụ na-abịaru nso n’afọ 66 AD. Pọl kọwara ịdọ aka ná ntị ka a gbapụ n’ọgwụgwụ narị afọ nke ise na mmalite narị afọ nke isii dị ka ịmata ọdịda nke Pegaamọs amụma, nke nọchiri anya Rome ndị ọgọ mmụọ. A ghaghị inwe ọdịda ahụ mbụ, ka e wee kpughee nwoke nke mmehie ahụ, onye ga-ekwupụta onwe ya dịka Chineke. N’akụkọ ihe mere eme nke na-abịaru 538 nso, e wepụrụ Rome ndị ọgọ mmụọ, nke nọ na-egbochi, ma ọ bụ dị ka Pọl siri kwuo, “na-egbochibido”; ma mgbe Pegaamọs dara, ihe ịrịba ama ka a gbapụ bịara, wee duzie ndị kwere ekwe ka ha kewapụ onwe ha n’oriri nsọ nke chọọchị ndị popu. Mgbe ahụ, n’afọ 538, na Kansụl nke Orleans, ike ọchịchị ndị popu nyere iwu ụbọchị Sọnde, ma afọ otu puku abụọ na narị atọ na iri isii nke mkpagbu ndị popu malitere.

Ndị àmà abụọ mbụ ahụ na-egosi n’ụzọ doro anya na mmezu nke atọ nke ịdọ aka ná ntị ahụ ka Kraịst nyere ka a gbapụ bịara tupu mkpagbu ahụ n’onwe ya amalite. Mbibi Jerusalem bịara kpọmkwem afọ atọ na ọkara mgbe nnọchibido Sestius malitere n’afọ 66 AD, si otu a nye Ndị Kraịst ohere ịgbapụ tupu ihe egwu dị egwu nke nnọchibido nke abụọ ahụ, nke Taịtus kpalitere ma nke mechara kwụsị n’ịbibie ụlọ nsọ ahụ na obodo ahụ. Tupu afọ 538 eruo, Ndị Kraịst kewapụrụ onwe ha n’ụka Rome nke ndị paapụ, ma n’amụma ha gbara ọsọ banye n’ọzara, nke na-anọchi anya mbibi nke Jerusalem ime mmụọ.

N’ihe atụ abụọ ahụ nke ịdọ aka ná ntị ka a gbapụ, ịdọ aka ná ntị ahụ na-abịa tupu mkpagbu ahụ, a na-anọchitekwa mkpagbu ahụ anya site na Rom, ma ọ bụ nke ndị ọgọ mmụọ ma ọ bụ nke popu, na-azọda Jerusalem, ma nke nkịtị ma nke mmụọ. Ịdọ aka ná ntị ka Seventh-day Adventist gbapụ bụ iwu Blair na 1888. N’ime mmezu mbụ ahụ n’akụkọ ihe mere eme nke Rom ndị ọgọ mmụọ, ndị Kraịst ga-esi na Jerusalem gbapụ, ma n’ime mmezu nke Rom nke popu, ndị Kraịst gbapụrụ n’ọzara. Maka Adventism, ịdọ aka ná ntị ahụ bụ ka a gbapụ gaa n’ime ime obodo.

“Ịnakwere ike ọchịchị n’aka mba anyị n’iwu nke na-amanye sabbath nke papal ga-abụ ịdọ aka ná ntị nye anyị,” mezuru mgbe ihe arụ nke mbibi, dịka o si kwekọọ na okwu Mak, “guzo n’ebe o kwesịghị.” N’afọ 1888, Congress nke United States nọ na-atụle iwu nke na-emegide kpọmkwem otu isi ihe bụ isi nke Iwu Ukwu ahụ, ma n’oge ahụ ka Ndị Adventist Ụbọchị nke Asaa kwesịrị ịhapụ obodo ukwu ma kwaga n’ime ime obodo.

Àgwà amụma nke ihe ịrịba ama ịdọ aka ná ntị mbụ ahụ a ga-agbapụ, na-anọchi anya mmezu nke atọ na nke ikpeazụ. Mgbe ụfọdụ, àgwà amụma ndị ahụ na-emepụta mmezu ugboro abụọ n’ime mmezu nke atọ ahụ. Otu ihe atụ nke a bụ Ịlaịja atọ ahụ. Usoro nke Ịlaịja n’ịlụso Jezebel, Ehab na ndị amụma Beal ọgụ, tinyere àgwà nke Jọn Onye Na-eme Baptizim, Ịlaịja nke abụọ, n’ịlụso Herodias, Herọd na Salome ọgụ, na-eguzobe na n’ụbọchị ikpeazụ, n’ihi na mmezu nke atọ na nke ikpeazụ nke ngwa ugboro atọ na-adị mgbe niile n’ụbọchị ikpeazụ, Ịlaịja na Jọn na-anọchi anya òtù abụọ nke ndị Chineke. Otu òtù, nke Ịlaịja na-anọchi anya ya, anaghị anwụ anwụ; ma òtù nke ọzọ, nke Jọn na-anọchi anya ya, na-anwụ anwụ. A na-anọchikwa òtù abụọ ahụ anya n’Akpughe isi nke asaa dịka otu narị puku iri anọ na anọ, ndị na-anwụghị anwụ, na oké igwe mmadụ ahụ nke na-anwụ anwụ.

N’ime Babilọn atọ ahụ, otu ihe yiri ibe ya dị n’ozi amụma ahụ bụ na Babilọn mbụ ka e ji Nimrọd nọchite anya ya, ma Babilọn nke abụọ ka e ji ndị eze mbụ na nke ikpeazụ nọchite anya ya, bụ́ Nebukadneza na Belshaza. Nebukadneza na-anọchi anya ndị nọ na Babilọn a ga-azọpụta, Belshaza kwa, ndị nọ na Babilọn ga-ala n’iyi.

N’ụbọchị ikpeazụ, e nwere iwu Sọnde abụọ bụ isiokwu amụma Akwụkwọ Nsọ. Nke mbụ bụ iwu Sọnde nke na-abịa n’oge na-adịghị anya na United States, nke abụọkwa bụ iwu Sọnde a na-amanye ụwa niile. E ji iwu Sọnde nke Rome ndị ọgọ mmụọ mee ihe nnọchianya nke iwu Sọnde abụọ ahụ, mgbe n’afọ 321 Constantine manyere iwu Sọnde mbụ, nke e mesịrị soro ya bụ iwu Sọnde nke Rome Papal n’afọ 538. Rome ndị ọgọ mmụọ bụ otu n’ime ọtụtụ ụdị amụma ndị na-ebu ụzọ gosipụta United States, ma iwu Sọnde nke 321 na-anọchite anya iwu Sọnde nke na-abịa n’oge na-adịghị anya na United States. Iwu Sọnde papal nke 538 na-anọchite anya iwu Sọnde a na-amanye ụwa niile. Echiche ezughị okè nke na-ekwu na ndị ohi dị na Daniel iri na otu na-anọchite anya United States na-achọ iji iwu Sọnde nke na-abịa n’oge na-adịghị anya na United States mee ihe akaebe iji kwuo na iwu Sọnde dị na United States na-egosi na United States bụ Rome nke oge a, ma na-eleghara anya na e nwere iwu Sọnde ọzọ nke njikọ atọ ahụ nke dragọn, anụ ọhịa, na onye amụma ụgha na-amanye mba niile nke ụwa.

Ọ bụrụ na iwu Sọnde dị na United States akọwapụta United States dịka Rom nke Oge A, gịnịzi ka iwu Sọnde nke ụwa nile na-akọwapụta? Rom atọ ahụ na-akọwapụta na Rom nke Oge A, nke dị n’usoro atọ, ga-eme ka a manye iwu Sọnde abụọ dị iche iche. Nke mbụ dị na United States, e mekwara ka ọ bụrụ ihe atụ site n’iwu Sọnde nke Constantine n’afọ 321; nke abụọkwa bụ nke ụwa nile dum, dịka e gosiri ya n’iwu Sọnde nke ndị popu n’afọ 538. Iji jiri iwu Sọnde dị na United States, n’ọnọdụ nke itinye amụma n’ọrụ ugboro atọ, kwuo na iwu Sọnde ahụ na-egosi onye bụ Rom nke Oge A, bụ ileghara àgwà amụma ndị Rom ndị mba ọzọ na Rom ndị popu guzobere anya. E nwere iwu Sọnde abụọ dị iche iche n’ụbọchị ikpeazụ, ọ dịghịkwa nke ọ bụla n’ime ha bụ ihe akaebe iji mata na ndị na-apụnara ndị mmadụ ihe bụ United States. Mgbe a na-akọwahie àmà nke Rom ndị mba ọzọ na Rom ndị popu iji kwado nkọwa nzuzo nke onwe, dịka a na-eme ugbu a, ọ na-egosi na ndị na-achọ ịkwado nkọwa nzuzo nke onwe ha aghọtaghị ihe atụ na mmezu ihe atụ ya.

Rom nke ndị ọgọ mmụọ bụ ụdị nke United States, ma Rom nke ndị pope na-anọchi anya Rom nke oge a. Tinyere mmejọ a nke itinye amụma n’ọrụ ugboro atọ n’ụzọ na-ezighị ezi, na nkwupụta ahụ na ihe a na-akụzi ka e debere n’ime nkọwa nke “ụdị na mmezu ya,” ka e nwekwara mmejọ ọzọ nke ịkọwa “ihe arụ nke mbibi” dị ka e si anọchi anya ya n’ime nkọwa nke itinye amụma n’ọrụ ugboro atọ.

Site n’afọ 66 ruo n’afọ 70 AD, ndị isi agha Rom abụọ wakporo Jerusalem. Ndị isi agha abụọ ahụ, Cestius na Titus, malitere site n’ịgbachibido obodo ahụ gburugburu, ma ọ bụ naanị otu n’ime ha wepụrụ onwe ya n’ịgbachibido ahụ ruo obere oge, nke n’usoro nlekọta Chineke nyere ndị Kraịst ohere ịgbapụ. Ọ bụ n’ịgbachibido mbụ ahụ n’okpuru Cestius ka ndị Kraịst ghọtara ịdọ aka ná ntị ahụ ka ha gbapụ. Mgbe Titus bịarutere iji gaa n’ihu agha ahụ megide Jerusalem n’afọ 70 AD, ọ malitere site n’ịgbachibido obodo ahụ gburugburu, ọ kwụsịghịkwa ruo mgbe e bibiri Jerusalem na ụlọ nsọ ahụ. Ịdọ aka ná ntị nke Jizọs nwere nzọụkwụ abụọ. Nke mbụ bụ ihe ịrịba ama ahụ ka a gbapụ, ma mgbe nke ahụ gasịrị mkpagbu ahụ amalite. N’ime mmezu nke ịdọ aka ná ntị ahụ n’ime narị afọ nke ise na nke isii, ndị Kraịst kewapụrụ onwe ha n’aka ụka Rom rere ure tupu afọ 538, mgbe ahụkwa mkpagbu ahụ amalite.

Pọl kwuru nke ọma nke ukwuu na e dere akụkọ ihe mere eme nile e dekọrọ banyere Izrel oge ochie maka ndị bi n’ụbọchị ikpeazụ, nakwa na akụkọ ndị ahụ nile bụ ihe nnọchianya, ọ bụ ezie na n’ọkọnọ ya a ma ama nke eziokwu a, a sụgharịrị okwu Grik ahụ “typos,” nke pụtara ụdị ma ọ bụ ihe nnọchianya, dị ka “ensamples.”

Akụkọ ihe ndị dị n’isi nke iri, nke Pọl ji tọọ ọnọdụ maka eziokwu a, abụghị akụkọ banyere Izrel oge ochie ka ọ na-eme omume ezi omume.

Akụkọ ihe mere eme dị nsọ bụ ndekọ nke ma ezi omume ma ajọ omume nke ndị Chineke, ma n’agbanyeghị nke ọ bụla n’ime ndekọ abụọ ahụ, akụkọ ihe mere eme ahụ ka bụ ihe nnọchianya nye ndị Chineke bi n’ụbọchị ikpeazụ. Akụkọ banyere nnupụisi ahụ dị na Minneapolis n’afọ 1888 bụ ndekọ nke ajọ omume, n’agbanyeghị ihe ndị ọkà mmụta akụkọ ihe mere eme nke Adventist na-ekwu. Nnupụisi ahụ miri emi nke ukwuu nke mere na Ellen White kpebiri ịhapụ nzukọ ahụ, ma ọ nọgidere naanị n’ihi na mmụọ ozi gwara ya na ọ bụ ọrụ dịịrị ya ịnọgide ma dekọọ nnupụisi ahụ, nke bụ ihe yiri nnupụisi Kora, Datan na Abiram n’akụkọ ihe mere eme nke Moses. N’ọgbakọ ahụ, mmụọ ozi dị ike nke Mkpughe isi nke iri na asatọ rịdatara, ma a jụrụ ozi ọ wetara.

Akụkọ ihe mere eme ahụ bụ ihe nnọchianya nke Septemba 11, 2001, mgbe a kwaturu nnukwu ụlọ ndị dị n’obodo New York. Akụkọ ahụ gụnyekwara iwu mbụ banyere ụbọchị Sọnde nke Senetọ Blair ga-ebute. Mgbalị ya ime ka e debe Sọnde dịka Ụbọchị Ofufe Mba dara ada, ma ọ bụ akụkụ nke akụkọ nsọ nke bụ ihe nnọchianya nke ụbọchị ikpeazụ. Iwu Senetọ Blair bụ ịdọ aka ná ntị ka a gbapụ n’obodo ukwu. Tupu 1888, mgbe Nwannaanyị White kwuru banyere mkpa ọ dị ibi n’èzí obodo ukwu, o kwuru ya n’olu ga-eme n’ọdịnihu. Ọ tụrụ aka n’oge dị nso n’ọdịnihu mgbe ndị nke Chineke ga-akwaga n’ime ime obodo. Mgbe 1888 gachara, ntụaka niile nke Nwannaanyị White banyere mkpa ọ dị ibi n’ime ime obodo tinyere ndụmọdụ ya n’ọnọdụ nke na oge ịbụ n’ime ime obodo eruolalarị. Iwu Blair na 1888 bụ ihe ịrịba ama nke mmanye idebe Sọnde, dịka Luk siri kwuo ya, n’ebe ọ na-ekwesịghị ịdị. E kwesịghị iweta mmanye idebe Sọnde n’ime Kongres nke United States, n’ihi na nke ahụ bụ ịgọnarị otu n’ime ụkpụrụ mbụ nke Iwu Nkịtị ahụ.

E dekọrọ akụkọ ihe mere eme nke 1888 ka ọ bụrụ onyinyo nke akụkọ ihe mere eme amụma nke bidoro na Septemba 11, 2001. Iwu Blair nke 1888 bụ onyinyo nke Iwu Patriot nke 2001. Ọ bụ ịdọ aka ná ntị nke butere tupu etinye n’ọrụ n’ezie akara nke anụ ọhịa ahụ. Ọ dịghị onye ọ bụla na-eso Kraịst kwesịrị ịdị na-ebi n’obodo mgbe Septemba 11, 2001 gasịrị. Ọ bụ nnọchibido amụma ahụ nke nyere ndị Chineke ntụziaka ka ha gbapụ. Ma dịka e nwere iwu ụbọchị Sọnde abụọ bụ isiokwu nke ụkpụrụ amụma nke ụbọchị ikpeazụ, dịka a na-anọchi anya ha site n’iwu ụbọchị Sọnde nke Rom ndị ọgọ mmụọ na nke Rom popu, iwu ụbọchị Sọnde abụọ ahụ abụọ na-abụkwa ndị ịdọ aka ná ntị ka a gbapụ na-ebute ụzọ.

Nye ndị na-ekwupụta na ha bụ Seventh-day Adventists, ha kwesịrị ịmata n’amụma na Patriot Act bụ ihe ịrịba ama nke ịgbapụ n’obodo ukwu gaa n’ime ime obodo tupu iwu Sunday nke na-abịa n’oge na-adịghị anya. Otu iwu Sunday ahụ kwa bụ ihe ịrịba ama nye ìgwè atụrụ ọzọ nke Chineke ndị ka nọ na Babylon ka ha si na Babylon pụta tupu mmanye Sunday ahụ nke a ga-ewetara mba ọ bụla.

Dịka ngụkọta itinye n’ọrụ ugboro atọ nke ndị Ịlaịja atọ na-eguzobe na e nwere òtù abụọ nke ndị Chineke n’ụbọchị ikpeazụ, otu a kwa, ngụkọta itinye n’ọrụ ugboro atọ nke Rom na-akọwapụta na e nwere iwu Sọnde abụọ dị iche iche. Ndị chọrọ ikwu na United States bụ ndị ohi nke ndị gị, ya mere ọrụ amụma nke United States na-eguzobe ọhụ ahụ, na-atụ aro na iwu Sọnde na-abịa n’oge na-adịghị anya na United States bụ arụ arụsị nke mbibi ahụ Kraịst kpọrọ aha dịka ịdọ aka ná ntị ka ndị Ya gbapụ n’aka mkpagbu na-abịa. Ha anaghị akọwapụta ọdịiche dị n’etiti nnọchibido ahụ, nke bụ ihe ịrịba ama ịdọ aka ná ntị ka a gbapụ, na nnọchibido nke abụọ nke na-anọchi anya mgbe mmejuputa iwu Sọnde n’eziokwu ya malitere mkpagbu nke ụbọchị ikpeazụ. Ha anaghị eleba anya n’ọdịiche ahụ e guzobere n’elu ndị àmà abụọ, na a ga-enwe iwu Sọnde abụọ dị iche iche ga-emezu amụma n’ụbọchị ikpeazụ. N’ime ime otú a, ha na-arụ ụka na iwu Sọnde na-abịa n’oge na-adịghị anya na United States bụ ịdọ aka ná ntị ahụ nke a nọchiri anya ya dịka arụ arụsị nke mbibi, nke Daniel onye amụma kwuru okwu ya, ọ bụkwa ya, ma ọ bụghị dịka ha si akọwa ya.

Iwu banyere ụbọchị Sọnde na United States bụ ịdọ aka ná ntị nye igwe atụrụ ọzọ nke Chineke nke ka nọ na Babilọn ka ha gbapụ n’ime nnọkọkọrịta ya. Ya mere, ọ bụ ịdọ aka ná ntị banyere iwu ụbọchị Sọnde na-abịa nke a ga-amanye n’ebe mba niile nọ.

Ihe ha na-ekwu bụ na iwu Sọnde dị na United States na-akọwapụta United States dịka ihe nnọchianya nke na-eguzobe ọhụụ amụma ahụ, ma n’okwu gbasara ịdọ aka ná ntị nke Kraịst nyere ka a gbapụ, iwu Sọnde ahụ na-anọchi anya ịdọ aka ná ntị zuru ụwa ọnụ nye ndị ọrụ awa nke iri na otu ka ha si na Babilọn gbapụ.

Mgbe Nwanyị White kpọrọ òkù nke ịgbapụ, ọ na-ekwu maka okwu iwu Sọnde nke ga-ekpuchi ụwa dum. Mmegharị ahụ na-amalite n’iwu Sọnde dị na United States. Ọ na-akọwa na iwu Sọnde dị na United States bụ ịdọ aka ná ntị banyere mkpagbu na-abịa.

Nwannaanyị White na-akọwapụta iwu Sọnde dị na United States, ma na-akọwa ya dị ka “ihe ịrịba ama” na oge nnwale maka United States agwụla. Ma ndị nke Chineke nọkwa n’ọzọ mba nile nke ụwa ga-echekwa ihu otu nnwale ahụ. E nwere oge dị n’etiti iwu Sọnde dị na United States ruo mgbe Maịkel ga-eguzo, ma oge nnwale nke mmadụ emechie. Mgbe e mechiri ya, “mmụọ ozi nke ebere na-apụ n’ụgbọ elu ya.”