Ndị nọ n’akụkụ na-ezighị ezi n’esemokwu ikpeazụ a banyere ihe nnọchianya nke Rom na-adabere n’itinye amụma n’ọrụ n’ụzọ ezughị okè n’ime ngwa-amụma atọ, dịka ha na-atụ aro na e kọwara Rom atọ ahụ site n’iwu Sọnde atọ nke afọ 321, 538, na iwu Sọnde na-abịa n’oge na-adịghị anya na United States. N’ime ime nke a, ha na-etinye ntụgharị na-ezighị ezi n’elu iwu ahụ na akụkọ ihe mere eme amụma ahụ ha họrọ, dịka e mekwara n’esemokwu banyere ụmụ ahụhụ anọ nke Joel. Ọgbọ anọ ahụ, nke ụmụ ahụhụ anọ na-eripịa soro na amaokwu isii mbụ nke Joel, na-ekwu banyere otú e si na-ebibi ndị Chineke nke nta nke nta n’ime ọgbọ anọ, nakwa na e mezuru mbibi ahụ site n’ịnakwere n’ime Adventizim nkà mmụta okpukpe nke Rom na Protestantizim nke ndapụ n’ezi ofufe.

N’esemokwu dị ugbu a, ndị na-anwa iji iwu ụbọchị Sọnde kọwaa Rome atọ ahụ na-ezere eziokwu ahụ bụ na n’eziokwu e nwere iwu ụbọchị Sọnde anọ a kpọrọ aha n’okwu amụma nke Chineke, nakwa na afọ 321 na-anọchi anya iwu ụbọchị Sọnde na-abịa n’oge na-adịghị anya na United States, ebe iwu ụbọchị Sọnde nke afọ 538 bụ ihe atụ nke iwu ụbọchị Sọnde a ga-amanye n’elu mba niile nke ụwa. Iwu ụbọchị Sọnde anọ anaghị akọwa iwu ụbọchị Sọnde atọ, karịsịa mgbe ngosipụta nke atọ n’ọrụ amụma e tinyere ugboro atọ na-anọchi anya mmezu ikpeazụ. Iwu ụbọchị Sọnde na-abịa n’oge na-adịghị anya na United States abụghị iwu ụbọchị Sọnde ikpeazụ; n’eziokwu, ọ na-akara mmalite nke usoro iwu ụbọchị Sọnde dị iche iche ka mba ọ bụla n’elu ụwa na-anabata nwayọọ nwayọọ akara nke ikike papal.

A chọkwara ka ndị e tetara n’ọnwa Julaị 2023 ghọta na ule amụma nke na-eche ha ihu na-eme n’oge awụsawanye nke Mmụọ Nsọ, nakwa na n’oge awụsawanye ahụ, otu òtù na-anata “mmanụ,” ebe òtù nke ọzọ na-anata “ntuhie siri ike.” Nnọchite mbụ nke ndị na-anata ntuhie siri ike ka e gosipụtara n’isiakwụkwọ ahụ n’onwe ya ebe okwu ahụ bụ ntuhie siri ike dị; ma n’isiakwụkwọ ahụ, eziokwu ahụ a na-ahụ n’anya ma ọ bụ a jụ bụ eziokwu nke na-akọwa mmekọrịta amụma dị n’etiti Rome ndị ọgọ mmụọ na Rome nke popu.

A na-egosi mmekọrịta amụma dị n’etiti 321 na 538 site na mmekọrịta amụma dị n’etiti ụka Pegaamọs na ụka Tayaataịra. N’ụbọchị ikpeazụ, Romu ndị ọgọ mmụọ, nke 321 na Pegaamọs nọchiri anya ya, bụ akara nke United States, ma Romu ndị paapụ, nke 538 na Tayaataịra nọchiri anya ya, bụ akara nke Romu Ọgbara Ọhụrụ.

Rọm mbụ nke afọ 321 bụ ọchịchị ike pụrụ iche, Rọm nke abụọ nke afọ 538 bụkwa ọchịchị ike abụọ nke na-anọchi anya njikọ chọọchị na ọchịchị obodo, ebe chọọchị ji mmekọrịta ahụ n’aka. Rọm nke atọ na nke ikpeazụ, nke bụ Rọm nke oge a, bụ ọchịchị ike atọ nke mejupụtara dragọn ahụ, anụ ọhịa ahụ, na onye amụma ụgha ahụ.

Pọl kuziri na ịghara ịghọta mmekọrịta amụma na nke akụkọ ihe mere eme dị n’etiti Rom ndị ọgọ mmụọ (agwọ ukwu ahụ) na Rom nke ndị poopu (anụ ọhịa ahụ) bụ igosipụta ịkpọasị n’eziokwu nke wetara aghụghọ siri ike. Ndị amụma niile, tinyere Pọl, nọ na-ekwu kpọmkwem karịa banyere ụbọchị ikpeazụ; ya mere, mmekọrịta dị n’etiti ikike abụọ ahụ n’akụkọ ihe mere eme nke Pọl na-anọchi anya mmekọrịta dị n’etiti ikike atọ nke Rom Oge A n’ụbọchị ikpeazụ. Ịjụ mmekọrịta amụma ahụ nke “na-akpụ” njikọ atọ ahụ nke agwọ ukwu ahụ, anụ ọhịa ahụ, na onye amụma ụgha n’ụbọchị ikpeazụ bụ ime ka aghụghọ siri ike bụrụ nke gị onwe gị.

Nkọwa nkeonwe Uriah Smith banyere eze nke ugwu nọchiri anya “ihe kpatara ya” nke mụtara “nsonaazụ.” Ma a kọwara kpọmkwem otu ndị ahụ nọ n’akụkụ na-ezighị ezi nke esemokwu banyere Rom dịka ndị na-enweghị ike isi n’ihe kpatara ya tụlee nsonaazụ ya. Smith ahụghị na itinye ya na-ezighị ezi banyere eze nke ugwu ga-emepụta ikpo okwu amụma nke ga-eduga ya kwa n’ịkọwa n’ụzọ na-ezighị ezi ọrịa nke isii, ebe e nwere ịdọ aka ná ntị ka a debe ma ọ bụ tufuo uwe ezi omume nke Kraịst.

Dịka ọ dị n’imesi ike Pọl kwuru n’Akwụkwọ Ndị Tesalonaịka nke Abụọ, Jọn n’isi nke iri na isii nke Mkpughe na n’ihe otiti nke isii na-emesi ike mkpa ọ dị ịghọta ndị ike atọ ahụ bụ ndị na-eduga ụwa gaa Amagedọn. Itinye eze ugwu n’ọrụ n’ụzọ na-ezighị ezi nke Smith na-agba àmà banyere enweghị ike itinye ụdị na ihe ha na-anọchi anya ha n’ọrụ n’ezi ụzọ.

Smith apụghị, ma ọ bụ achọghị, itinye ụkpụrụ ahụ n’ọrụ nke e gosipụtara ike nke ukwuu n’ihe odide Pọl, ya bụ na nke nkịtị tupu oge nke obe nọchiri anya nke mmụọ mgbe oge nke obe gasịrị. Mgbe a soro ụkpụrụ a nke ọma ma n’eziokwu, a na-egosi nfe na “eze nke ugwu” bụ otu n’ime ọtụtụ ihe nnọchianya ndị na-anọchi anya “eze nke ugwu” nke mmụọ n’ụbọchị ikpeazụ. Ndị Adventist nke Ụbọchị nke Asaa, karịa mmadụ ọ bụla ọzọ, kwesịrị ịma na otu n’ime usoro isi nke amụma dabeere na ya bụ esemokwu dị n’etiti Kraịst na Setan. Kraịst bụ ezi Eze nke ugwu, Setan anọwo na-agbalị igosipụta onwe ya dịka eze ụgha nke ugwu.

Abụ na Abụ Ọma nye ụmụ Kora. Onye-nwe anyị dị ukwuu, a ga-eto kwa Ya ukwuu n’obodo Chineke anyị, n’ugwu ịdị nsọ Ya. Ugwu Zaịọn mara mma n’ọnọdụ ya, ọ bụ ọṅụ nke ụwa nile, n’akụkụ ugwu, obodo nke Eze ukwu ahụ. A maara Chineke n’ụlọeze ya dị iche iche dịka ebe mgbaba. Abụ Ọma 48:1–3.

Mbọ niile Setan na-agba iji mepụta adịgboroja nke ezi Eze nke ugwu gụnyere iji popu nke Rom dịka onye nnọchiteanya ya n’ụwa. Setan bụ onye na-emegide Kraịst, otu a kwa ka popu nke Rom dị, onye bụ nnọchi anya Setan n’ọrụ aghụghọ ya.

“Iji nweta uru na nsọpụrụ nke ụwa, a duru nzukọ‑ukwu ahụ ịchọ ihu ọma na nkwado nke ndị ukwu nke ụwa; ma ebe o si otú a jụ Kraịst, a kpaliri ya inyefe nkwado na nrubeisi ya nye onye nnọchiteanya Setan—bishọp nke Rom.” The Great Controversy, 50.

N’ịgbasapụ alaeze Aleksanda Onye Ukwu, Seleucus Nicator ghọrọ eze ugwu mbụ n’akụkọ ihe mere eme a nọchiri anya ya n’isi nke iri na otu nke Daniel. Nna ya, Antiochus, bụ onye ndu nwere mmetụta dị ukwuu n’alaeze Aleksanda, ma e mere nwa ya nwoke, Seleucus, satrap nke Babilọn. “Satrap” bụ gọvanọ, ma mgbe Seleucus jidesiri ike mpaghara ala atọ n’ime anọ ndị alaeze Aleksanda kewara n’ime ha, ọ ghọrọ eze ugwu.

Nkọwa onwe onye nke Smith na izere ya iwu ụtọasụsụ mere ka o chee na ikike ikpeazụ ndị mejupụtara njikọ ọjọọ nke Setan n’ụbọchị ikpeazụ ka e gosiri n’amụma dịka ikike nkịtị, ọ bụghị ikike ime mmụọ. N’ihi ya, ọ pụghị ịhụ na Seleucus Nicator, dịka eze mbụ nke ugwu, onye ọchịchị Babilọn, ga-abụrịrị, site n’ihe amụma chọrọ, nnọchiteanya nke eze ime mmụọ ikpeazụ nke ugwu, onye bụ ikike ahụ nke na-achị Babilọn ime mmụọ nke oge a.

Ma otu n’ime ndị mmụọ ozi asaa ahụ ndị nwere vial asaa ahụ bịakwutere m, gwa m okwu, sị m, Bịa n’ebe a; aga m egosi gị ikpe nwanyị akwụna ukwu ahụ nke nọkwasịrị n’elu ọtụtụ mmiri: onye ndị eze nke ụwa na ya kwara iko, e meekwa ka ndị bi n’ụwa ṅụọbiga mmanya ókè site na mmanya nke ịkwa iko ya. O wee buru m n’ime mmụọ gaa n’ọzara: ahụrụ m nwanyị ka ọ nọkwasịrị n’elu anụ ọhịa na-acha uhie uhie nke jupụtara n’aha nkwulu, nke nwere isi asaa na mpi iri. E yiwokwa nwanyị ahụ uwe odo odo na uwe uhie uhie, werekwa ọlaedo na nkume dị oké ọnụ ahịa na pearl chọọ ya mma, o jidekwara iko ọlaedo n’aka ya nke jupụtara n’ihe arụ nile na unyi nke ịkwa iko ya: E dekwara aha n’egedege ihu ya, IHE OMIMI, BABILỌN UKWU AHỤ, NNE NKE NDỊ AKWỤNA NA NKE IHE ARỤ NILE NKE ỤWA. Ahụkwara m nwanyị ahụ ka ọ dụbiga n’mmanya ókè site n’ọbara ndị nsọ, na site n’ọbara ndị àmà Jisọs nwụrụ n’ihi ya: ma mgbe m hụrụ ya, o juru m anya nke ukwuu. Mkpughe 17:1-6.

Ike na-achị Babilọn n’ụbọchị ikpeazụ bụ ụka papal, ya mere ọ bụkwa eze ime mmụọ nke ugwu.

“A kọwara nwanyị ahụ (Babilọn) nke Mkpughe 17 dịka onye ‘yi uwe odo ọchịchịrị na uhie uhie, e jiri ọlaedo na nkume dị oké ọnụ ahịa na pearl chọọ ya mma, o nwekwara iko ọlaedo n’aka ya, nke jupụtara n’ihe arụ na adịghị ọcha: … e dekwara aha n’egedege ihu ya, Ihe-omimi, Babilọn Ukwu ahụ, nne ndị akwụna.’ Onye amụma ahụ na-ekwu, sị: ‘Ahụrụ m nwanyị ahụ ka ọ ṅụbigara n’ọbara ndị nsọ, na n’ọbara ndị àmà Jisọs.’ E kwupụtakwara banyere Babilọn na ọ bụ ‘obodo ukwu ahụ, nke na-achị ndị eze nke ụwa.’ Mkpughe 17:4-6, 18. Ike ahụ nke ruo ọtụtụ narị afọ jigidere ndị eze nke Krisendọm n’okpuru ọchịchị aka ike bụ Rom. Uwe odo ọchịchịrị na uhie uhie ahụ, ọlaedo na nkume dị oké ọnụ ahịa na pearl, na-egosi nke ọma ebube na ịdị ịrịba ama karịrị nke eze nke oche Rom ji nganga na-akpa. Ọ dịghịkwa ike ọzọ a pụrụ ikwu n’ezie na ọ bụ ‘onye ṅụbigara n’ọbara ndị nsọ’ dịka ụka ahụ nke jiri obi ọjọọ dị otu a kpagbuo ndị na-eso ụzọ Kraịst. A na-ebokwakwa Babilọn ebubo mmehie nke mmekọrịta iwu na-akwadoghị ya na ‘ndị eze nke ụwa.’ Ọ bụ site n’ịhapụ Onyenwe anyị na ime njikọ aka na ndị mba ọzọ ka ụka ndị Juu ghọrọ akwụna; Rom, ebe ọ na-emebi onwe ya n’otu ụzọ ahụ site n’ịchọ nkwado nke ike ụwa, na-anatakwa otu ikpe ọmụma ahụ.” The Great Controversy, 382.

Onye ọchịchị bụ eze, ma dịka Aịzaya si kwuo, eze bụ alaeze, ọ bụkwa isi obodo nke alaeze.

N’ihi na isi Siria bụ Damaskọs, isi Damaskọs bụkwa Rezin; ma n’ime afọ iri isii na ise, a ga-agbaji Efraim, ka ọ ghara ịbụkwa ndị mmadụ. Isi Efraim bụkwa Sameria, isi Sameria bụkwa nwa Remalaịa. Ọ bụrụ na unu ekweghị, n’ezie, a gaghị eme ka unu guzosie ike. Aịsaịa 7:8, 9.

Dị ka àmà Aịzaịa si dị, onye na-amụ amụma nke tetara n’ọnwa Julaị nke afọ 2023 n’ime usoro ọnwụnwa amụma aghaghị ịghọta ihe nnọchianya amụma nke “isi” ma ọ bụrụ na ọ chọrọ ka e mee ka o guzosie ike. Ọ bụrụ na ọ ghọtaghị ma tinye n’ọrụ ihe nnọchianya nke “isi” mgbe a kpọrọ ya ka o mee otú ahụ, mgbe ahụ, e meghị ka o guzosie ike. Ndị na-ekweghị ekwe adịghị guzosi ike, ya mere Aịzaịa na-akọwapụta òtù abụọ nke ndị na-efe ofufe n’ụbọchị ikpeazụ, ndị a na-eme ka ha guzosie ike ma ọ bụ ndị a na-emeghị ka ha guzosie ike. Ha bụ otu òtù abụọ ahụkwa nke ma ha nwere “mmanụ,” ma ọ bụ na ha enweghị “mmanụ.”

Otu òtù e guzobere ma nwekwaa mmanụ, na-anata ozi Mkpu Etiti Abalị nke malitere imeghe n’ọnwa Julaị afọ 2023, ma ọ bụ ha anata aghụghọ siri ike nke 2 Ndị Tesalonaịka. Nnwale ha bụ ịkpụpụta oyiyi nke anụ ọhịa ahụ, na ụzọ e si akpụpụta anụ ọhịa ahụ, ma ọ bụ anụ ọhịa popu nke Oge Ọchịchịrị, ma ọ bụ oyiyi ya nke United States na-akpụpụta, ma ọ bụ njikọ okpukpu atọ nke na-eduga ụwa gaa Amagedọn. Nke a gụnyekwara mkpa ọ dị ịmata na “isi,” “eze,” onye ọchịchị nke ike abụọ ndị nke ọzọ mejupụtara njikọ okpukpu atọ ahụ, bụ ike popu.

“Isi,” bú isi obodo Juda bụ Jerusalem, obodo nke Onyenwe anyị họpụtara itinye aha Ya.

Rehoboam nwa Solomọn wee bụrụ eze n’ala Juda. Rehoboam dị afọ iri anọ na otu mgbe ọ malitere ịchị, ọ chịrịkwa afọ iri na asaa na Jerusalem, obodo nke Onyenweanyị họpụtara n’etiti agbụrụ niile nke Izrel ka o debe aha Ya n’ebe ahụ. Aha nne ya bụ Naama, nwanyị Amọn. 1 Ndị Eze 14:21.

N’agha ukwu ahụ dị n’etiti Kraịst na Setan, isi-obodo Kraịst, ebe Ọ na-etinye aha Ya, bụ Jerusalem, ma adịgboroja Setan bụ obodo nkịtị ahụ, Babilọn, nke na-anọchi anya Babilọn ime mmụọ, obodo ukwu ahụ, n’ụbọchị ikpeazụ. Setan na-etinye aha ya n’egedege ihu dịka adịgboroja nke obodo na isi-obodo Chineke. Eze nke bi n’ebe ahụ bụ nne ndị akwụna, onye ya na ndị eze nke ụwa na-akwa iko. Nne ndị akwụna ahụ bụ ọchịchị papal, ụmụ ya ndị inyom bụkwa ụka Protestant dara ada, nke n’ime ha ụka mbụ n’ịdaba n’ọdapụ bụ ndị Protestant odapụrụ n’ezi okwukwe nke United States.

Ndị Protestant ahụ dapụrụ n’ezi okwukwe na-anọchi anya mpi Protestant nke anụ ọhịa nke ụwa, ha na nne ha jikọtara ọnụ n’ihi ịjụ ozi amụma ahụ e meghere akara ya na 1798. Onye kwekọrọ ha, mpi Republican, jikọtara ya na ndị eze nke ụwa site na mmekọrịta ha na United Nations, ndị eze iri nke Mkpughe iri na asaa. Njikọ nke ugboro atọ nke na-eduga ụwa na Armageddon ka a na-anọchi anya ya site n’isi ya, ebe a debere aha ya, ma Rome nke mmụọ nke oge a bụ Babilọn nke mmụọ nke oge a. “Isi” ya bụ ike ndị pope.

Nke mbụ na-anọchite anya nke ikpeazụ, ma ma ị na-etinye Daniel isi nke abụọ n’ọrụ dịka ndị Millaịraịt mere, dị ka nke na-anọchite anya alaeze anọ, ma ọ bụ dịka e meghere ya n’ụbọchị ikpeazụ dị ka nke na-anọchite anya alaeze asatọ, alaeze mbụ ahụ bụ Babilọn nkịtị. Ndị Millaịraịt ga-agwa gị na nke ikpeazụ bụ Rom nkịtị. Babilọn na Rom bụ akara ndị a pụrụ iji dochie ibe ha, n’ihi na ha bụ nke mbụ na nke ikpeazụ n’ahịrị amụma.

N’ụbọchị ikpeazụ, alaeze mbụ nke Babilọn n’ezie na-anọchi anya alaeze nke asatọ na nke ikpeazụ, nke bụ Babilọn nke mmụọ nke oge a, ma bụrụkwa Rom nke mmụọ nke oge a. N’elu ndị àmà abụọ ahụ a kọwara na Daniel isi nke abụọ, Babilọn na Rom bụ akara nnọchianya ndị a pụrụ ịgbanwee n’ọnọdụ ibe ha.

Mgbe a na-egosi akwụna popu ahụ ka o nwere aha n’egedege ihu ya nke na-akọwa “Babịlọn Ihe-omimi,” a na-akọwakwa ya dịka “Rom Ihe-omimi.” “Ihe-omimi” amụma na-anọchite eziokwu nke miri emi nke ukwuu nke na ọ gaghị ekwe omume ịghọta omimi nke eziokwu ahụ a nọchiri anya ya n’ime ya, karịsịa ma ọ bụrụ na mmetụta nke Mmụọ Nsọ adịghị. Ma “ihe-omimi” nke Akwụkwọ Nsọ na-achọkwa ka ihe e kpughere n’ihe metụtara ihe-omimi ahụ bụrụ nghọta dị mkpa a chọrọ n’aka ndị na-achọ ịgafe ule ahụ. Nke a bụ ihe mere ndị akaebe abụọ dị na Mkpughe ji mesie mkpa ọ dị ịghọta Rom nke oge a ike.

Nke a bụ amamihe. Ka onye nwere nghọta gụọ ọnụ ọgụgụ nke anụ ọhịa ahụ: n’ihi na ọ bụ ọnụ ọgụgụ nke mmadụ; ọnụ ọgụgụ ya bụ narị isii na iri atọ na isii. Mkpughe 13:18.

“Amamihe” na-aghọta ọnụọgụ nke anụ-ọhia ahụ, nke bụ ọnụọgụ nke otu mmadụ, ọnụọgụ ya bụ isii, isii, isii. “Nwoke mmehie” ahụ bụ isi nke anụ-ọhia ahụ. Amamihe bụ àgwà nke ụmụ agbọghọ amamihe dị na ya n’ụbọchị ikpeazụ, ọ bụkwa ihe nnọchianya nke ndị na-aghọta mmụba nke ọmụma n’ụbọchị ikpeazụ. Ndị na-adịghị aghọta bụ ụmụ agbọghọ nzuzu, ha bụkwa ndị ajọ omume. “Amamihe” nke ha na-adịghị aghọta ga-abụrịrị, n’ihi mkpa amụma si dị, n’usoro ikpeazụ nke ule amụma, n’ihi na ọ bụ n’oge a ka ụmụ agbọghọ amamihe dị na ya na ụmụ agbọghọ nzuzu nọ. Ha aghaghị ịghọta “isii, isii, isii.” Uche nke nwere amamihe ka Jọn kọwara kwa dịka nke dị n’ụbọchị ikpeazụ na Mkpughe isi nke iri na asaa.

Ma ebe a ka uche nke nwere amamihe dị. Isi asaa ahụ bụ ugwu asaa, nke nwanyị ahụ nọkwasịrị n’elu ha. E nwekwara ndị eze asaa: ise adawo, otu dị ugbu a, nke ọzọ erubeghị; ma mgbe ọ ga-abịa, ọ ghaghị ịnọ naanị obere oge. Anụ ọhịa ahụ nke dịbu adị, ma adịghịzi, ọbụna ya onwe ya bụ nke asatọ, ma sitere n’ime ndị asaa ahụ, ọ na-alakwa n’iyi. Mkpughe 17:9–11.

“Uche” ahụ nke nwere amamihe iji ghọta ọnụọgụgụ “isii, isii, isii,” bụ amaghị nwaanyị nwere amamihe nke natara “uche Kraịst.”

N’ihi onye matara uche nke Onyenwe anyị, ka o wee kụziere Ya? Ma anyị nwere uche nke Kraịst. 1 Ndị Kọrint 2:16.

Ụdị ndị amamihe na-amaghị nwoke nwere uche Kraịst, ndị nzuzu ajọ amaghị nwoke nwekwara uche nke onye iro Kraịst.

“Oge eruola ka ezi ìhè na-enwu n’etiti ọchịchịrị nke omume ọma. E zipụwo ozi mmụọ ozi nke atọ gaa n’ụwa, na-adọ ndị mmadụ aka ná ntị ka ha ghara ịnara akara nke anụ ọhịa ahụ ma ọ bụ nke oyiyi ya n’egedege ihu ha ma ọ bụ n’aka ha. Ịnata akara a pụtara ịbata n’otu mkpebi ahụ anụ ọhịa ahụ mere, ma kwado otu echiche ndị ahụ, n’ịgụ isi kpọmkwem megide okwu Chineke.” Review and Herald, July 13, 1897.

Ịkpụpụta onyinyo nke anụ ọhịa ahụ bụ ule ikpeazụ nye ụmụ agbọghọ-amaghị nwoke nke ilu ahụ, ndị amamihe nwere kwa uche nke Kraịst, n’ihi na ha eruola n’otu mkpebi ahụ Kraịst rutere, n’ihi na ha edobela uche ha n’okpuru nduzi nke Mmụọ Nsọ. Ịkpụpụta onyinyo nke Kraịst n’ime ụmụ agbọghọ-amaghị nwoke ndị amamihe na-egosi ọdịiche ya megide ịkpụpụta onyinyo nke anụ ọhịa ahụ n’ime ụmụ agbọghọ-amaghị nwoke ndị nzuzu. Ụmụ agbọghọ-amaghị nwoke ndị nzuzu rutere n’otu mkpebi ahụ anụ ọhịa ahụ rutere, n’ihi na ha ghọrọ ndị mgbagwoju anya n’elu ajụjụ ule ahụ gbasara njirimara ziri ezi nke onye ahụ na-emegide Kraịst, onye bụ eze ugwu adịgboroja ahụ na isi nke Rom nke oge a.

“Ndị ndị na-enwe mgbagwoju anya n’ịghọta okwu ahụ, ndị na-adịghị ahụ ihe antikraịst pụtara, ga-edobe onwe ha n’ezie n’akụkụ antikraịst.” Kress Collection, 105.

Ndị-amaghị ihe n’ime ụmụ agbọghọ na-amaghị ihe n’oge ule ahụ nke a na-anọchi anya ya dịka iwulite onyinyo nke anụ ọhịa ahụ na-adị mgbagwoju anya n’ịghọta ha banyere okwu ahụ. Mgbagwoju anya ha dabeere n’ịghọtahie okwu amụma nke Chineke, ma n’ịda ada ịhụ ezi ihe Modern Rome pụtara, ha na-anata aghụghọ siri ike, na-abịa n’otu mkpebi ahụ anụ ọhịa ahụ bịara, ma na-akwado otu echiche ndị popu ahụ n’ịzọpụtara ha n’ihu megide okwu Chineke, ma na-etinye onwe ha n’akụkụ nke onye ahụ na-emegide Kraịst.

Anyị ga-aga n’ihu n’echiche ndị a n’isiokwu na-esonụ n’ụdị a.