N’isiokwu ikpeazụ anyị hotara okwu ndị a nke Jizọs.

Kpacharanụ anya n’aka ndị amụma ụgha, ndị na-abịakwute unu yi uwe atụrụ, ma n’ime ha bụ anụ ọhịa wolf na-adọgbu ihe. Unu ga-ama ha site n’ọrụ mkpụrụ ha. Ọ̀ bụ n’ogwu ka ndị mmadụ na-achịkọta mkpụrụ vaịn, ma ọ bụ n’akịrịka ka a na-achịkọta fig? Otú ahụ kwa, osisi ọma ọ bụla na-amị mkpụrụ ọma; ma osisi rụrụ arụ na-amị mkpụrụ ọjọọ. Osisi ọma apụghị ịmị mkpụrụ ọjọọ, ọ bụghịkwa osisi rụrụ arụ nwere ike ịmị mkpụrụ ọma. Osisi ọ bụla nke na-amịghị mkpụrụ ọma, a na-egbutu ya, tụba ya n’ọkụ. Ya mere, site n’ọrụ mkpụrụ ha ka unu ga-esi mara ha. Ọ bụghị onye ọ bụla na-asị m, Onyenweanyị, Onyenweanyị, ga-abanye n’alaeze eluigwe; kama ọ bụ onye na-eme uche nke Nna m nke nọ n’eluigwe. Ọtụtụ ga-asị m n’ụbọchị ahụ, Onyenweanyị, Onyenweanyị, ànyị ekwughị amụma n’aha gị? ma n’aha gị chụpụ mmụọ ọjọọ? ma n’aha gị rụọ ọtụtụ ọrụ ebube? Mgbe ahụ ka m ga-ekwupụta ha sị, Amaghị m unu mgbe ọ bụla: si n’ebe m nọ pụọ, unu ndị na-arụ ajọ omume. Ya mere, onye ọ bụla nke na-anụ okwu ndị a m na-ekwu ma na-eme ha, aga m atụnyere ya n’otu nwoke maara ihe, onye wuru ụlọ ya n’elu nkume: mmiri ozuzo zoro, idei mmiri bịara, ifufe fee, wee dakwasị ụlọ ahụ ike; ma ọ dịghị ada: n’ihi na e hiwere ya n’elu nkume. Ma onye ọ bụla nke na-anụ okwu ndị a m na-ekwu ma na-adịghị eme ha, a ga-atụnyere ya n’otu nwoke nzuzu, onye wuru ụlọ ya n’elu ájá: mmiri ozuzo zoro, idei mmiri bịara, ifufe fee, wee dakwasị ụlọ ahụ ike; ụlọ ahụ wee daa: nnukwu ka ọdịda ya dị. Matiu 7:15–27.

Nnupụisi nke afọ 1863 na-akara mmalite nke Adventizim Ụbọchị-Izu Nke-Asaa nke Laodisia na-ewu ntọala ụgha n’elu aja. Aja na-anọchi anya ụkpụrụ Setan nke ọtụtụ-eziokwu, n’iche iche na Nkume nke eziokwu zuru oke. A na-eguzobe eziokwu zuru oke n’elu ndị àmà abụọ, ma eziokwu ndị e gosipụtara n’elu chaatị abụọ ahụ dị nsọ nke Habakkuk, ndị Adventizim ji nwayọ nwayọ dọpụla n’akụkụ, sitere na Baịbụl ma Mmụọ nke Amụma akwadoro ha. Eziokwu ndị ahụ bụ eziokwu zuru oke.

“Onye iro ahụ na-achọ ịdọpụ uche ụmụnne anyị ndị nwoke na ndị nwanyị n’ọrụ nke ịkwadebe otu ndị ga-eguzo n’ụbọchị ikpeazụ ndị a. Ezi arụrụala ya ka e ji hazie ka ha duga uche ndị mmadụ pụọ n’ihe ize ndụ na ọrụ dịịrị oge a. Ha na-agụta ìhè ahụ Kraịst si n’eluigwe bịa inye Jọn maka ndị Ya dịka ihe na-abaghị nnukwu uru. Ha na-akụzi na ihe omume ndị ahụ dị nnọọ n’ihu anyị adịghị mkpa nke ga-eme ka e nye ha nlebara anya pụrụ iche. Ha na-eme ka eziokwu ahụ nke sitere n’eluigwe ghara ịdị irè, ma napụ ndị nke Chineke ahụmahụ ha nke gara aga, na-enye ha n’ọnọdụ ya sayensị ụgha. ‘Otú a ka Jehova kwuru: Guzonu n’ụzọ dị iche iche, lekwasịkwa anya, jụkwaa maka ụzọ ochie ndị ahụ, ebe ụzọ ọma ahụ dị, jeenu kwa n’ime ya.’ [Jeremaịa 6:16.]”

“Ka ọ dịghị onye ọ bụla chọọ ịdọpụ ntọala nke okwukwe anyị,—ntọala ndị ahụ e tọrọ na mmalite nke ọrụ anyị, site n’ịmụ Okwu ahụ n’ekpere na site n’mkpughe. N’elu ntọala ndị a ka anyị nọworo na-ewu ihe karịrị afọ iri ise. Ụfọdụ mmadụ pụrụ iche na ha achọtala ụzọ ọhụrụ, na ha pụrụ ịtọ ntọala siri ike karịa nke a tọrọla; ma nke a bụ nnukwu aghụghọ. ‘N’ihi na ọ dịghị onye pụrụ ịtọ ntọala ọzọ karịa nke a tọrọla.’ [1 Kọrịnt 3:11.] N’oge gara aga, ọtụtụ ebidola iwu okwukwe ọhụrụ, iji guzobe ụkpụrụ ọhụrụ; ma ruo ogologo oge ole ka ụlọ ha guzoro? Ọ dara n’oge na-adịghị anya; n’ihi na e guzobeghị ya n’elu Nkume ahụ.” Testimonies, mpịakọta nke 8, 296–297.

Mgbe Septemba 11, 2001 rutere, mmiri ozuzo nke Mmụọ Nsọ sokwa ya bịaruo.

“A ga-awụsa mmiri ozuzo ikpeazụ n’elu ndị nke Chineke. Mmụọ-ozi dị ike ga-esi n’eluigwe rịdata, a ga-emekwa ka ebube ya mụnye ụwa niile.” Review and Herald, Eprel 21, 1891.

Mgbe e ji mmetụ sitere n’aka Chineke tụda nnukwu ụlọ ndị ahụ dị na New York City, mmiri ozuzo nke ikpeazụ ahụ malitere ifesa. Mgbe Septemba 11, 2001 bịarutere, e wepụtara ụzọ mgbochi niile nke ụkpụrụ papal.

“N’oge a nke ajọ omume na-achị achị, ụka Protestant ndị jụrụ, ‘Otú a ka Onyenwe anyị kwuru,’ ga-eru n’ọnọdụ dị ịtụnanya. A ga-eme ka ha bụrụ ndị gbanwere gaa n’ụwa. N’ịkewapụ ha n’ebe Chineke nọ, ha ga-achọ ime ka ụgha na ndapụ n’ebe Chineke nọ bụrụ iwu nke mba ahụ. Ha ga-arụ ọrụ n’ahụ ndị na-achị ala ahụ ka ha mee iwu iji weghachite ọchịchị e tufuru efu nke nwoke ahụ nke mmehie, onye na-anọdụ n’ụlọ nsọ Chineke, na-egosi onwe ya na ọ bụ Chineke. A ga-eburu ụkpụrụ Roman Katọlik n’okpuru nchedo nke steeti. Agaghịzi anabata mkpesa nke eziokwu Akwụkwọ Nsọ site n’aka ndị na-emeghị iwu Chineke ka ọ bụrụ ụkpụrụ ndụ ha.” Review and Herald, December 21, 1897.

Iwu Patriot Act na-egosi mmalite nke nchebe a na-enye ụkpụrụ ndị Roman Katọlik, nke na-eduga n’ihu n’ihu n’iwu Sọnde nke na-abịa n’oge na-adịghị anya. N’ụbọchị Septemba 11, 2001, ifufe anọ ahụ nke na-anọchi anya Alakụba nke ahụhụ nke atọ, malitere ife.

“Ndị mmụọ ozi na-ejide ifufe anọ ahụ, ndị a nọchiri anya ha dịka ịnyịnya iwe juru na ya nke na-achọ ịpụ n’ike ma gbaa ọsọ gafee n’elu ụwa nile, na-eburu mbibi na ọnwụ n’ụzọ ọ na-aga.

“Ànyị ga-arahụ ụra n’ebe kpọmkwem dị n’ọnụ ọnụ ụwa ebighị ebi? Ànyị ga-abụ ndị dara mba n’obi, ndị oyi, na ndị nwụrụ anwụ? Ewoo, a sị na anyị ga-enwe n’ime ụka anyị Mmụọ na ume nke Chineke ka a fụkuo n’ime ndị Ya, ka ha wee guzo n’ụkwụ ha dịrị ndụ. Anyị kwesịrị ịhụ na ụzọ ahụ dị warara, na ọnụ ụzọ ámá ahụ dịkwa mkpagide. Ma ka anyị na-esi n’ọnụ ụzọ ámá mkpagide ahụ agafe, mbara ya enweghị oke ọ bụla.” Manuscript Releases, volume 20, 217.

Mmiri ozuzo, ifufe, na idei mmiri bịara n’ụbọchị Septemba 11, 2001, a nwara ụka Seventh-day Adventist nke Laodisia, dị ka a nwara ndị Juu n’oge baptism nke Kraịst, na dịka a nwara ndị Protestant malite n’August 11, 1840. Site n’oge ahụ ruo n’amụma nnupụisi nke July 18, 2020, ụlọ Laodisia nke Seventh-day Adventist nọgidere na-ada nwayọọ nwayọọ, n’ezie otu ahụ ka e si kpọọ ụlọ nsọ nke ndị Juu ihe tọgbọrọ n’efu tupu obe ahụ, na otu ahụkwa ka ndị Protestant siri gbanwee bụrụ Protestantism nke ndapụ n’ezi okwukwe n’oge ndakpọ olileanya mbụ nke April 19, 1844.

Mgbanwe Laodisia nke mmụọ ozi nke atọ wee banye n’ime usoro nnwale ikpeazụ ya, ma dịka o mere na nnwale ahụ nke malitere na Septemba 11, 2001, a kpọrọ ụmụ agbọghọ-amaghị nwoke ahụ ka ha laghachi n’ụzọ ochie, nke bụ eziokwu ndị ntọala, ọ bụghị naanị nke mgbanwe Millerite nke mmụọ ozi mbụ na nke abụọ, kama kwa eziokwu ndị ntọala nke mgbanwe nke mmụọ ozi nke atọ.

Ihe nnọchianya nke ịjụ eziokwu ndị ahụ bụ isi n’ime ọnọdụ aghụghọ siri ike ahụ bụ ozi Pọl dere n’Akwụkwọ Ndị Tesalonaịka nke Abụọ. E ji “ihe a na-eme kwa ụbọchị” dị n’akwụkwọ Daniel nọchianya ozi ahụ, n’ihi na ọ bụ n’ime akụkụ Akwụkwọ Ndị Tesalonaịka ahụ ka William Miller bịara ghọta na “ihe a na-eme kwa ụbọchị” dị n’akwụkwọ Daniel nọchiri anya Rom ndị ọgọ mmụọ.

Edewoala akwụkwọ ndị e dere nke na-atụle nkọwa nke “nke kwa ụbọchị” n’akwụkwọ Daniel. Ọtụtụ n’ime ha ezighị ezi, ọ bụ ezie na ọ bụrụ na ịchọrọ ịgụ otu akwụkwọ onye ọkà mmụta okpukpe Adventist dere nke kọwara ya nke ọma, ị pụrụ ịchọta, The Mystery of the Daily, nke John W. Peters dere. Ebumnuche m abụghị ịtụle akụkụ ahụ nke “nke kwa ụbọchị,” n’isiokwu a. E nwekwara akwụkwọ ndị ọzọ na-akọwa akụkọ ihe mere eme banyere “onye, ihe, na ihe kpatara ya” nke echiche ụgha ahụ banyere “nke kwa ụbọchị” mechara guzosie ike n’ime Seventh-day Adventism nke Laodisia.

Nkọwa nke okwu Hibru a sụgharịrị dịka “kwa ụbọchị”, na akụkọ ihe mere eme nke nnupụisi megide eziokwu ntọala nke “kwa ụbọchị” nke malitere n’ezie na 1901, e gosipụtala ugboro ugboro n’ime Tebụl Habakkuk nakwa n’ime edemede ndị e bipụtara n’oge na-adịbeghị anya banyere akwụkwọ Daniel.

E bu n’obi idobe isi okwu “ihe a na-eme kwa ụbọchị” n’isiokwu a n’elu njirimara amụma ndị jikọtara na ihe nnọchianya nke ịjụ Rome. Onye ọ bụla nke n’ezie na-anabata ikike nke ihe odide Ellen White ga-agụ naanị ihe ndị a sochirinụ iji mara nke bụ nghọta ziri ezi banyere “ihe a na-eme kwa ụbọchị.”

“Mgbe ahụ, ahụrụ m banyere ‘Nke Kwa Ụbọchị,’ na okwu ahụ bụ ‘àjà’ bụ ihe amamihe mmadụ tinyere, ọ bụghịkwa nke dị n’ederede ahụ; nakwa na Onyenwe anyị nyere ezi nghọta banyere ya nye ndị kwusara mkpu awa ikpe ahụ. Mgbe ịdị n’otu dị, tupu afọ 1844, ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ mmadụ niile nọ n’otu n’ezi nghọta nke ‘Nke Kwa Ụbọchị;’ ma kemgbe 1844, n’etiti ọgba aghara ahụ, anabatala echiche ndị ọzọ, ọchịchịrị na ọgba aghara esokwala ya.” Review and Herald, November 1, 1850.

Ịjụ nghọta William Miller banyere “ihe a na-eme kwa ụbọchị” pụtara n’otu oge ahụ ịjụ ikike nke ihe odide Ellen White, n’ihi na ọ hụrụ “na Onyenwe anyị nyere echiche ziri ezi banyere ya nye ndị ahụ kwusara mkpu awa ikpe.” E gosikwara ya kwa na echiche ndị ọzọ banyere “ihe a na-eme kwa ụbọchị” butere “ọchịchịrị na ọgba aghara,” nke na-abụghị àgwà nke Kraịst. Miller ghọtara “ihe a na-eme kwa ụbọchị” dịka Rom nke ndị ọgọ mmụọ mgbe ọ mụsịrị akwụkwọ nke Abụọ Ndị Tesalonaịka.

“Aga m agụkwuo, enweghị m ike ịhụ ikpe ọzọ ọ bụla e ji ya [ihe a a na-akpọ daily] mee ihe, ma e wezụga n’akwụkwọ Daniel. Mgbe ahụ, [site n’enyemaka nke concordance] ewere m okwu ndị ahụ nke so ya n’otu njikọ, ‘wepu;’ ọ ga-ewepụ daily; ‘site n’oge a ga-ewepụ daily,’ wdg. Aga m agụkwuo, chee na agaghị m achọta ìhè ọbụla n’ihe odide ahụ; n’ikpeazụ, abịara m 2 Ndị Tesalonaịka 2:7, 8. ‘N’ihi na ihe omimi nke ajọ omume amalitelarị ịrụ ọrụ; naanị onye ahụ nke na-egbochi ugbu a ga-anọgide na-egbochi, ruo mgbe a ga-ewepụ ya n’ụzọ, mgbe ahụkwa a ga-ekpughe onye ajọ omume ahụ,’ wdg. Ma mgbe m rutere n’ihe odide ahụ, Ewoo, lee otú eziokwu ahụ siri bụrụ ihe doro anya ma dị ebube! Ọ dị ebe ahụ! Nke ahụ bụ daily! Ọfọn ugbu a, gịnị ka Pọl pụtara site n’okwu ahụ, ‘onye ahụ nke na-egbochi ugbu a,’ ma ọ bụ na-egbochi? Site n’‘onye mmehie,’ na ‘onye ajọ omume,’ a na-ekwu maka Popery. Ọfọn, gịnị bụ ihe ahụ nke na-egbochi ka e kpughee Popery? N’ezie, ọ bụ Paganism; ya mere, ‘daily’ aghaghị ịpụta Paganism.” —William Miller, Second Advent Manual, ibe 66.” Advent Review and Sabbath Herald, Jenụwarị 6, 1853.

N’ikpeazụ, Adventizim Laodisia wepụrụ nghọta ziri ezi e nyere Miller na ndị ahụ kpọrọ mkpu nke awa ikpe, ma were echiche ụgha nke Protestantizim ndapụ‑n’ezi‑okwukwe dochie ya, bụ nke na-ekwu na “ihe a na-eme kwa ụbọchị” nọchiri anya ozi Kraịst n’ebe nsọ. Nghọta ahụ bụ ihe nzuzu n’ọtụtụ ọkwa, ma karịa ịbụ nke ụgha, ọ na-azọrọ na akara ngosi nke Setan bụ akara ngosi nke Kraịst.

“Ya mere, ebe dragọn, n’ụzọ bụ isi, na-anọchi anya Setan, ọ bụkwa, n’ụzọ nke abụọ, ihe nnọchianya nke Rom nke ndị ọgọ mmụọ.” The Great Controversy, 439.

Miller kọwara “ihe a na-eme kwa ụbọchị” dịka Rom ndị ọgọ mmụọ, bụ dragọn ahụ, ma Adventism nke Laodisia nara n’aka Protestantism dara ada echiche ahụ na ọ na-anọchi anya ozi Kraịst n’ụlọ nsọ nke eluigwe. Ịjụ nkwupụta Miller banyere “ihe a na-eme kwa ụbọchị” dịka Rom ndị ọgọ mmụọ na-anọchi anya ịjụ eziokwu nke e gosiri n’elu chaatị abụọ ahụ dị nsọ, ndị bụ mmezu nke Habakuk isi nke abụọ. Ya mere, ọ bụ ịjụ eziokwu ntọala, dịka otu ahụ ka ọ dị n’ịjụ oge asaa nke Levitikọs iri abụọ na isii.

Ịjụ eziokwu ahụ na “ihe a na-eme kwa ụbọchị,” na-anọchi anya Rome ndị ọgọ mmụọ, bụ ịjụ ntọala nke Adventism na ikike nke Mmụọ nke Amụma. Ịmata akara nke Setan dịka akara nke Kraịst yiri ịmata ọrụ Kraịst dịka ọrụ Setan.

“N’ịjụ Kraịst, ndị Juu mehiere mmehie a na-apụghị ịgbaghara; ma site n’ịjụ ọkpụkpọ ebere, anyị nwekwara ike ime otu njehie ahụ. Anyị na-akparị Onye-isi nke ndụ, ma na-eme ka ihere mee Ya n’ihu ụlọ nzukọ nke Setan na n’ihu eluigwe na ala nke eluigwe, mgbe anyị jụrụ ige ndịozi Ya e nyefere ọrụ ntị, kama gee ntị n’aka ndị nnọchi anya Setan, ndị ga-adọpụ mkpụrụobi ahụ n’ebe Kraịst nọ. Oge ọbụla mmadụ na-eme nke a, ọ pụghị ịhụ olileanya ma ọ bụ mgbaghara ọ bụla, ma n’ikpeazụ ọ ga-atụfu ọchịchọ ọbụla nke ime ka ya na Chineke dị n’udo.” The Desire of Ages, 324.

Mgbe Adventizim nke Laodisia jụrụ nghọta ntọala banyere “ihe a na-eme kwa ụbọchị” na ugboro asaa ahụ, ha abụghị naanị na ha jụrụ ikike nke Mmụọ nke Amụma, na ntọala ndị ahụ, kama ha jụrụkwa ọrụ William Miller, onye mmụọ ozi Gebriel na ndị mmụọ ozi ndị ọzọ duuru ka ọ bịa n’ọghọta ndị ahụ.

“Chineke zitere mmụọ-ozi Ya ka o metụta obi otu onye ọrụ ugbo nke na-ekweghị na Bible, iji duru ya ịchọ amụma ndị ahụ. Ndị mmụọ-ozi nke Chineke bịakwutere onye ahụ a họpụtara ugboro ugboro, iji duzie uche ya ma mepee nghọta ya n’ihe gbasara amụma ndị nke dịrịwo ndị nke Chineke ọchịchịrị mgbe nile. E nyere ya mmalite nke agbụ eziokwu ahụ, a durukwa ya ịchọ njikọ na-esote njikọ ọzọ, ruo mgbe o jiri ịtụnanya na mmasi lee Okwu Chineke anya. Ọ hụrụ n’ebe ahụ agbụ zuru okè nke eziokwu. Okwu ahụ nke ọ lere anya dị ka nke a na-esiteghị n’ike mmụọ nsọ ugbu a meghere n’ihu ọhụụ ya n’ịma mma na n’ebube ya. Ọ hụrụ na otu akụkụ Akwụkwọ Nsọ na-akọwa nke ọzọ, ma mgbe e mechiri otu amaokwu n’ebe nghọta ya nọ, ọ hụrụ n’akụkụ ọzọ nke Okwu ahụ ihe nke kọwara ya. O ji ọṅụ na nkwanye ugwu kasịnụ na nsọpụrụ dị omimi were ele Okwu nsọ nke Chineke anya.” Early Writings, 230.

“Mmụọ-ozi ya” bụ okwu na-akọwa mmụọ-ozi Gebriel.

“Okwu nke mmụọ ozi ahụ, ‘Abụ m Gebriel, onye na-eguzo n’ihu Chineke,’ na-egosi na ọ nọ n’ọnọdụ nsọpụrụ dị elu n’ụlọikpe eluigwe. Mgbe ọ bịara na ozi nye Daniel, ọ sịrị, ‘Ọ dịghị onye ọ bụla na-ejidesi m ike n’ihe ndị a, ma e wezụga Maikel [Kraịst] Onye-isi unu.’ Daniel 10:21. Banyere Gebriel ka Onye Nzọpụta kwuru n’Akwụkwọ Mkpughe, na-asị na ‘O zitere ya, meekwa ka a mara ya site n’aka mmụọ ozi Ya nye ohu Ya Jọn.’ Mkpughe 1:1.” The Desire of Ages, 99.

Ịkọwa akara nke Setan dịka akara nke Kraịst abụghị naanị ihe yiri mmehie ahụ a na-apụghị ịgbaghara agbaghara, kama mmehie ahụ a na-apụghị ịgbaghara agbaghara nwekwara njikọ na ịjụ ndị ozi ahụ Kraịst na-eziga. “Ihe a na-eme kwa ụbọchị” ya mere na-aghọ akara nke mmehie ahụ a na-apụghị ịgbaghara agbaghara, ma mgbe a ghọtara na e duuru “onye ahọpụtara,” William Miller, ka ọ bịa n’ịghọta eziokwu ahụ nke ọma, ma mgbe e mechara jụ ya, ọ dabara ozugbo n’ime Ndị Tesalonaịka nke Abụọ, nke bụ nnọọ akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ ebe Miller mere nchọpụta ya. Ijụ eziokwu ahụ bụ ihe àmà nke enweghị ịhụ eziokwu n’anya, nnupụisi ahụ na-ebute iwepụ Mmụọ Nsọ na inyefe mmụọ na-adịghị nsọ nke Setan, nke Pọl na-akọwa dịka aghụghọ siri ike.

Dịka “ndị na-apụnara ndị nke gị”, ndị “na-eme ka ọhụ ahụ guzosie ike”, “ihe a na-eme kwa ụbọchị” bụ akara nke Rom ndị ọgọ mmụọ. N’ihe gbasara 2 Ndị Tesalonaịka, Pọl na-akụzi na ịjụ ozi nke isi nke abụọ bụ ihe àmà na ndị na-eme otu a ahụghị eziokwu n’anya. N’ihi na ha ahụghị eziokwu nke e gosipụtara n’isi ahụ n’anya, ha na-anata aghụghọ dị ike.

Ndị amụma niile na-ekwu maka ụbọchị ikpeazụ, ma akụkụ Akwụkwọ Nsọ ndị e sitere n’mmụọ nsọ depụta na isiokwu a na-akọwapụta na aghụghọ siri ike ahụ na-abịakwute ndị na-adịghị ahụ eziokwu n’anya n’oge a na-awụsa Mmụọ Nsọ. Otu òtù na-anata mmanụ ahụ, ma òtù nke ọzọ na-anata aghụghọ siri ike.

A na-awụpụta Mmụọ Nsọ n’oge akụkọ ihe mere eme mgbe a na-ewepụ Mmụọ Nsọ n’ebe ndị ahụ nọ bụ́ ndị jụrụ mmụba nke ọmụma a na-emepe n’ime oge ule abụọ nke oge akara site na Septemba 11, 2001 ruo iwu ụbọchị Sọnde nke na-abịa n’oge na-adịghị anya. Ikwughachi otu akụkụ e kwuru na mbụ:

“Ka Ọ na-ele anya ruo n’ụbọchị ikpeazụ, otu ike ahụ na-enweghị nsọtụ na-ekwupụta, banyere ndị ahụ ‘nabataghị ịhụnanya nke eziokwu, ka e wee zọpụta ha,’ ‘N’ihi nke a Chineke ga-ezitere ha aghụghọ dị ike, ka ha wee kwere ụgha: ka e wee maa ha niile ikpe, ndị na-ekwenyeghị eziokwu, kama ndị nwere obi ụtọ n’ajọ omume.’ Dịka ha na-ajụ ozizi nke Okwu Ya, Chineke na-ewepụ Mmụọ Ya, ma hapụ ha n’aghụghọ ndị ahụ ha hụrụ n’anya.” Early Writings, 46.

Ahịrị n’elu ahịrị, Daniel na-akụzi na n’ụbọchị ikpeazụ, ọ bụ ndị ohi nke ndị gị, (ihe nnọchianya nke Rome) ka na-eme ka ọhụụ ahụ guzosie ike. A na-anọchikwa ndị ohi ahụ anya dịka “ihe a na-eme kwa ụbọchị.” Solomon na-akụzi na n’ụbọchị ikpeazụ, ndị na-enweghị ọhụụ ahụ na-ala n’iyi, nke pụtara ịbụ ndị gba ọtọ. Ime ka mmadụ gba ọtọ bụ ime ka ọ bụrụ onye Laodisia, ma onye Laodisia bụ nwaagbọghọ amaghị ihe.

“A na-akọkwa ọnọdụ nke Ụka nke ụmụ agbọghọ-amaghị ihe nọchiri anya ya dịka ọnọdụ Laodisia.” Review and Herald, August 19, 1890.

Ịbụ nwaagbọghọ-amaghị-ama mgbe ozi nke Mkpu Etitiabalị bịarutere bụ igosipụta ihe Jọn dere n’Akwụkwọ Mkpughe isi nke iri na isii dịka, “ihere nke ịgba ọtọ gị.” Ịdọ aka ná ntị Jọn n’otiti nke isii nwere mmekọrịta na njikọ atọ ahụ nke dragọn ahụ, na anụ ọhịa ahụ, na onye amụma ụgha ahụ, ndị kemgbe 1989 nọ n’usoro iduga ụwa gaa Armaghedọn.

Ozi Pọl n’akwụkwọ Tesalonaịka nke Abụọ abụghị nanị banyere ikwu na Daniel nọchiri anya Rome ndị ọgọ mmụọ dịka “ihe a na-eme kwa ụbọchị,” kama isi nke a na-emesi ike mmekọrịta dị n’etiti Rome ndị ọgọ mmụọ na Rome nke ndị popu. Rome ndị ọgọ mmụọ jidere azụ (na-egbochi) nwoke nke mmehie ịrịgo n’ocheeze nke ụwa n’afọ 538. Ozugbo e wepụrụ Rome ndị ọgọ mmụọ, mgbe ahụ a na-ekpughe “ihe omimi nke ajọ omume,” “onye ajọ omume ahụ” bụ pope nke Rome. N’isi nke a Pọl na-akọwa otu mmekọrịta amụma pụrụ iche dị n’etiti Rome ndị ọgọ mmụọ na Rome nke ndị popu. Ịjụ ozizi nke isi nke a bụ ịjụ eziokwu ma nata aghụghọ siri ike.

Ka onye ọ bụla ghara iduhie unu n’ụzọ ọ bụla: n’ihi na ụbọchị ahụ agaghị abịa, ma e wezụga na ndapụ n’ezi okwukwe abịa mbụ, ka e wee kpughee nwoke mmehie ahụ, nwa nke mbibi; onye ahụ nke na-emegide ma na-ebuli onwe ya elu karịa ihe nile a na-akpọ Chineke, ma ọ bụ nke a na-efe ofufe; nke mere na ya onwe ya dịka Chineke na-anọdụ n’ụlọ nsọ Chineke, na-egosi onwe ya na ọ bụ Chineke. Ùnu echetaghị na, mgbe m nọgide na unu, agwara m unu ihe ndị a? Ma ugbu a unu maara ihe na-egbochi ya ka e wee kpughee ya n’oge nke ya. N’ihi na ihe omimi nke ajọ omume amalitelarị ịrụ ọrụ: naanị onye ahụ nke ugbu a na-egbochi ga-anọgide na-egbochi, ruo mgbe a ga-ewepụ ya n’ụzọ. Ma mgbe ahụ ka a ga-ekpughe Onye Ajọ ahụ, onye Onyenwe anyị ga-eji mmụọ nke ọnụ ya laa n’iyi, ma jiri nchapụta nke ọbịbịa ya bibie ya: ya ahụ, onye ọbịbịa ya dị dịka ọrụ Setan si dị, n’ike nile na ihe ịrịba ama na ọrụ ebube ụgha nile, na aghụghọ nile nke ajọ omume n’ime ndị na-ala n’iyi; n’ihi na ha anabataghị ịhụnanya nke eziokwu ahụ, ka e wee zọpụta ha. N’ihi nke a, Chineke ga-ezitere ha aghụghọ siri ike, ka ha wee kwere ụgha ahụ: ka e wee maa ha nile ikpe, bụ ndị na-ekweghị eziokwu, kama nwee mmasị n’ajọ omume. 2 Ndị Tesalonaịka 2:3–12.

Gịnị mere ndị a nke ụbọchị ikpeazụ ji bụrụ ndị “a na-ama ikpe”? Gịnị mere e ji zipụ ha “aghụghọ siri ike”? Gịnị mere ha ji “la n’iyi” ma si otu a kpughee ihere nke ịgba ọtọ ha? Akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ na-ekwu na ọ bụ n’ihi na ha anaghị ahụ eziokwu n’anya, ma eziokwu ahụ e gosipụtara n’isiakwụkwọ ahụ na-akọwa na Rom nke ndị ọgọ mmụọ, alaeze nke anọ nke amụma Akwụkwọ Nsọ, ga-egbochi Rom nke popu, alaeze nke ise nke amụma Akwụkwọ Nsọ, ịrị n’ocheeze ruo mgbe e wepụrụ ikpere arụsị.

Mmekọrịta dị n’etiti Rom nke ndị ọgọ mmụọ na Rom nke ọchịchị pope, nke e gosipụtara n’isiakwụkwọ a, ka Jọn kpọkwara aha ya site na mmekọrịta dị n’etiti ụka nke Pẹgamọs na ụka nke Tayaịtaịra. Pẹgamọs kwekọrọ na Rom nke ndị ọgọ mmụọ, Tayaịtaịra bụkwa Rom nke ọchịchị pope. Pọl na Jọn na-enye ndịàmà abụọ banyere mmekọrịta nke ike abụọ ahụ, dịka akwụkwọ Daniel na-emekwa.

N’akwụkwọ Daniel, a na-egosi ugboro ugboro mmekọrịta dị n’etiti Rom ndị ọgọ mmụọ na Rom ndị popu. N’ime Daniel isi nke abụọ, a na-anọchi ya anya site n’ịgwakọta ígwè na ụrọ rụrụ arụ. N’ime Daniel isi nke asaa, ma Rom ndị ọgọ mmụọ ma Rom ndị popu bụ alaeze ndị ahụ “dị iche,” ma ọ bụ ezie na Daniel isi nke abụọ na-egosi ikike abụọ ahụ dịka ngwakọta, isi nke asaa na-akọwapụta na ike ndị popu si n’alaeze Rom ndị ọgọ mmụọ nke nwere mpi iri pụta. N’ime Daniel isi nke asatọ, obere mpi nke amaokwu nke itoolu ruo nke iri na abụọ bụ Rom n’usoro ya abụọ ahụ. Amaokwu nke itoolu na nke iri na otu bụ obere mpi ahụ n’usoro nwoke, si otu a na-akọwapụta Rom ndị ọgọ mmụọ, ma amaokwu nke iri na nke iri na abụọ bụ obere mpi ahụ n’usoro nwanyị, si otu a na-akọwapụta Rom ndị popu.

N’ime Daniel isi nke asatọ, amaokwu nke iri na atọ, a na-egosi Rom nke ndị ọgọ mmụọ na Rom nke ndị poopu dị ka ike abụọ na-eme ka ebe tọgbọrọ n’efu. Rom nke ndị ọgọ mmụọ bụ ike nke “nke kwa ụbọchị” na-eme ka ebe tọgbọrọ n’efu, Rom nke ndị poopu kwa bụ mmehie nke na-eme ka ebe tọgbọrọ n’efu. N’ime isi nke iri na otu, amaokwu nke iri atọ na otu, ike nke “nke kwa ụbọchị” na-eme ka ebe tọgbọrọ n’efu, nke bụ Rom nke ndị ọgọ mmụọ, na-edobe ike nke arụ arụ ahụ na-eme ka ebe tọgbọrọ n’efu, nke bụ ike nke ndị poopu. N’ime isi nke iri na abụọ, amaokwu nke iri na otu, a na-ewepụ ike nke “nke kwa ụbọchị” na-eme ka ebe tọgbọrọ n’efu, nke bụ Rom nke ndị ọgọ mmụọ, ka e wee guzosie ike nke arụ arụ ahụ na-eme ka ebe tọgbọrọ n’efu nke ọchịchị ndị poopu.

Mmekọrịta dị n’etiti ike abụọ ahụ nke mkpọrịa nke Rom bụ isiokwu bụ isi n’akwụkwọ Daniel na Mkpughe, mmekọrịta ahụkwa bụ ihe Pọl kpọrọ eziokwu nke a ghaghị ịhụ n’anya ma ọ bụrụ na mmadụ ga-agbanahụ aghụghọ siri ike nke na-esite n’ikwere ụgha. Chineke adịghị eme ihe n’enweghị mkpa ugboro ugboro, ma nnọchianya ọ bụla nke mmekọrịta Rom ndị ọgọ mmụọ na Rom nke ndị pope na-enye akaebe pụrụ iche nke ya n’isiokwu ahụ; ma ịjụ akara nke Rom n’ụbọchị ikpeazụ, bụ ịjụ mmiri ozuzo nke ikpeazụ ma nata aghụghọ siri ike n’ọnọdụ ya. Ọ bụ ka a mara mmadụ ruo mgbe ebighị ebi dịka Laodisia nke gba ọtọ.

Ndị ọkà mmụta akụkọ ihe mere eme Adventist nke Laodisia, ọ bụ ezie na ha egosighi nsọpụrụ dị nsọ ọ bụla nye ọnọdụ na ọrụ William Miller, ha na-ekwenye n’ezie na ọ bụ nghọta ya banyere mmekọrịta dị n’etiti Rome ndị ọgọ mmụọ na Rome nke papal bụ ntọala amụma nke o ji wulite “ngwa niile” ya nke amụma. Gabriel na ndị mmụọ ozi ndị ọzọ duziri Miller ka o ghọta mmekọrịta dị n’etiti Rome ndị ọgọ mmụọ na Rome nke papal, ma n’akụkọ ihe mere eme ya, ọ hụghị Rome dịka otu ihe nwere akụkụ atọ, nke mejupụtara dragọn ahụ, anụ ọhịa ahụ na onye amụma ụgha ahụ.

N’oge ya, United States amalitebeghị ọrụ ya dịka onye-amụma ụgha, n’ihi na ndị Protestant nke United States aghọtaghị ụmụnwaanyị Rome ruo n’afọ 1844, ma e tinyelarị ọrụ ntọala nke Miller n’elu chaatị 1843 nke e wepụtara n’ọnwa Mee nke afọ 1842.

N’afọ 1989, e meghere amaokwu isii ikpeazụ nke Daniel isi nke iri na otu, onye ozi maka oge ahụ wee mata na e nwere ike ọchịchị atọ nke ọrụ amụma ha na-agafe n’ime amaokwu iri anọ ruo iri anọ na ise nke isi nke iri na otu. Eze ndịda dị n’amaokwu iri anọ bụ ike nke dragọn ahụ, eze ugwu bụ ike papal ahụ nke e nyere ọnya ya na-egbu egbu ná mmalite amaokwu ahụ n’afọ 1798, site n’aka ike dragọn nke France Napoleonic. N’ime amaokwu ahụ ike papal ahụ na-amalite ọrụ ịgwọ ọnya ya na-egbu egbu. N’afọ 1989 eze ugwu na-emegwara ike dragọn nke Soviet Union, nke n’oge ahụ aghọwo eze ndịda. Mgbe anụ ọhịa nke Katọlik megwara Soviet Union, ọ bịara na ndị agha nnọchi anya nke United States, amụma ụgha nke Mkpughe isi nke iri na isii. E gosipụtara eze dragọn nke ndịda, eze anụ ọhịa nke ugwu, na amụma ụgha nke ụgbọ agha, ndị na-agba ịnyịnya na ụgbọ mmiri, ha niile n’amaokwu iri anọ, ahịrị amụma ahụ agwụkwa n’amaokwu iri anọ na ise, mgbe ike papal ahụ “na-abịa na njedebe ya, na-enweghị onye ga-enyere ya aka.”

Amagedọn, n’Akwụkwọ Mkpughe isi nke iri na isii, bụ mpaghara ala e ji atụ ihe nke na-akọwa nnupụisi nke mmadụ niile nke na-ebute ụzọ tupu nlọghachi Kraịst. Amagedọn bụ ihe nnọchianya nke okwu e sitere n’okwu abụọ wee kpụọ ya, “Har” nke pụtara ugwu, na “Megiddo,” nke bụ ndagwurugwu Jezreel. Eziokwu ahụ bụ na Jọn jikọtara ugwu na Megiddo, ebe Megiddo bụ ndagwurugwu, na-eme ka onye na-amụ amụma ghọta na Amagedọn bụ ihe nnọchianya nke nwere ntụaka ala, n’ihi na ọ dịghị ugwu dị n’ndagwurugwu Jezreel.

Ndagwurugwu Jezril dị n’etiti osimiri atọ ahụ (Osimiri Mediterenian, Osimiri Galili, na Osimiri Nwụrụ Anwụ) na Jerusalem. Ọ dịtụkwuo n’etiti akụkụ ugwu Israel, ebe mmiri atọ ndị a na Jerusalem nọ ya gburugburu n’akụkụ dị iche iche. Amaokwu iri anọ na ise nke Daniel iri na otu bụ ebe eze ugwu na-abịa na njedebe ya, n’enweghị onye ga-enyere ya aka, ma amaokwu ahụ na-akọwapụta njedebe ala ya dịka ịdị n’etiti osimiri ndị ahụ na ugwu nsọ ahụ dị ebube nke Jerusalem. Amaokwu iri anọ nke Daniel iri na otu na-ewebata ike atọ ndị bụ isiokwu gbasara ịgwọ ọnya na-egbu egbu nke ike papal na njedebe ikpeazụ ya.

Nkebi okwu mbụ nke amaokwu ndị ahụ na-akọwapụta oge ọgwụgwụ n’afọ 1798, mgbe ndị poopu natara ọnya ha na-egbu egbu, ebe amaokwu nke iri anọ na ise na-akọwapụta ọnya na-egbu egbu ya na-adịgide adịgide. Akụkọ amụma dị n’etiti ọnwụ mbụ na nke ikpeazụ nke ike ndị poopu na-akọwapụta nnupụisi nke mmadụ, ka ha na-eweghachi ịdị elu nke ike ndị poopu, mgbe a gwọrọ ọnya ya na-egbu egbu tupu mbibi ikpeazụ nke ike ndị poopu. Amaokwu isii ndị a na-ebu akara nke eziokwu, n’ihi na mmalite na ọgwụgwụ ha abụọ bụ ọnwụ nke ike ndị poopu, ebe amaokwu ndị dị n’etiti ya bụ nnupụisi nke mmadụ ka a na-agwọ ọnya mbụ ahụ na-egbu egbu.

E nyere Miller ìhè sitere n’aka ndị mmụọ-ozi nke eluigwe banyere mmekọrịta dị n’etiti Rome ndị ọgọ mmụọ na Rome popu. Igodo nke nghọta Miller banyere usoro amụma ahụ, nke o jiri mee ihe n’ihe niile o tinyere n’amụma ya, bụ “ihe a na-eme kwa ụbọchị” n’ime 2 Ndị Tesalonaịka. “Ihe a na-eme kwa ụbọchị” n’ime isi ahụ bụ Rome ndị ọgọ mmụọ, nke bụ ihe guzobere ọhụụ ahụ William Miller bịara ghọta, n’ihi na ọ bụ Rome, ndị ohi nke ndị gị n’amaokwu nke iri na anọ nke isi nke iri na otu, na-eguzobe ọhụụ ahụ.

Onye-ozi e welitere ka ọ ghọta mmụba nke ọmụma n’afọ 1989 bịara ghọta ọdịdị atọ nke Rome. Miller bụ onye-ozi nke mmụọ-ozi mbụ na nke abụọ, ọ ghọtakwa ngosipụta mbụ na nke abụọ nke Rome iji guzosie ike ọhụụ ahụ o gosiri ụwa. Onye-ozi nke mmụọ-ozi nke atọ bịara ghọta ngosipụta atọ nile nke Rome ka o wee guzosie ike ọhụụ ahụ e nyere ya ka o kpọsaa ya nye ụwa.

Ngosipụta mbụ nke Rom bụ Rom ndị ọgọ mmụọ. Site na Rom ndị ọgọ mmụọ pụta Rom ndị papa, bụ ngosipụta nke abụọ. Site na ngosipụta abụọ mbụ ahụ ka Rom nke oge a si pụta, njikọ atọ ahụ nke dragọn ahụ, anụ ọhịa ahụ na onye amụma ụgha ahụ.

Anyi ga-aga n’ihu n’usoro esemokwu banyere “ihe a na-eme kwa ụbọchị” n’akụkọ ihe mere eme nke Advent n’isiokwu na-esonụ.

“Onye na-ahụ ihe dị n’okpuru elu, onye na-agụ obi mmadụ nile, na-ekwu maka ndị natara nnukwu ìhè, sị: ‘Ha adịghị enwe ihe mgbu ma ọ bụ iju anya n’ihi ọnọdụ omume ọma na nke ime mmụọ ha.’ Ee, ha ahọrọwo ụzọ nke ha, mkpụrụobi ha na-enwekwa obi ụtọ n’ihe arụ ha nile. Mụ onwe M kwa ga-ahọrọ aghụghọ ha, wetakwa ihe ndị ha na-atụ egwu n’ahụ ha; n’ihi na mgbe M kpọrọ, ọ dịghị onye zara; mgbe M kwuru okwu, ha egeghị ntị: kama ha mere ihe ọjọọ n’anya M, họrọkwa ihe ahụ nke na-atọghị M ụtọ.’ ‘Chineke ga-ezigara ha aghụghọ dị ike, ka ha wee kwere ụgha,’ n’ihi na ha anataghị ịhụnanya nke eziokwu ahụ, ka e wee zọpụta ha,’ ‘ma ha nwere obi ụtọ n’ajọ omume.’ Aịsaịa 66:3, 4; 2 Ndị Tesalonaịka 2:11, 10, 12.”

“Onye Ozizi nke eluigwe jụrụ sị: ‘Òlee aghụghọ ka ike ya dị ukwuu nke pụrụ ịrafu uche karịa ime ka mmadụ chee na ị na-ewukwasị n’elu ntọala ziri ezi nakwa na Chineke na-anabata ọrụ gị, ebe n’eziokwu ị na-eme ọtụtụ ihe dị ka amụma na usoro ụwa si dị ma na-emehie megide Jehova? Ewoo, ọ bụ nnukwu nduhie, aghụghọ na-adọrọ adọrọ, nke na-ejide uche ndị mmadụ mgbe ndị mmadụ bụ́ ndị matara eziokwu otu oge na-emehie site n’ịtụ anya ụdị nsọpụrụ Chineke ka ọ bụrụ mmụọ na ike ya; mgbe ha na-eche na ha bara ụba, baakwa ụba n’ihe onwunwe, na ha achọghị ihe ọ bụla, ebe n’eziokwu ha nọ ná mkpa nke ihe niile.’”

“Chineke agbanweghị n’otú O si ele ndị ohu Ya kwesịrị ntụkwasị obi anya, ndị na-edebe uwe ha n’enweghị ntụpọ. Ma ọtụtụ na-eti mkpu, ‘Udo na nchekwa,’ ebe mbibi mberede na-abịakwasị ha. Ọ gwụla ma e nwee nchegharị zuru ezu, ọ gwụla ma mmadụ wedata obi ha ala site n’ikwupụta mmehie ma nata eziokwu ahụ dị ka ọ dị n’ime Jisọs, ha agaghị abanye n’eluigwe ma ọlị. Mgbe ime ka ndị dị n’etiti anyị dị ọcha ga-ewere ọnọdụ, anyị agakwaghị anọdụ n’udo, na-anya isi na anyị bara ọgaranya ma baa ụba n’ihe onwunwe, na anyị enweghị mkpa n’ihe ọbụla.

“Ònye pụrụ ikwu n’eziokwu, sị: ‘A nwaleela ọla-edo anyị n’ọkụ; uwe anyị adịghịkwa enwe ntụpọ sitere n’ụwa’? Ahụrụ m Onye Ozizi anyị ka Ọ na-egosi uwe nke ezi omume a na-akpọ aha. Mgbe Ọ yipụsịrị ha, O kpughere emerụ emerụ dị n’okpuru ha. Mgbe ahụ Ọ sịrị m: ‘Ì nweghị ike ịhụ otú ha si n’ime mpako kpuchie emerụ emerụ ha na ire ure nke agwa ha? ‘Olee otú obodo ahụ kwesịrị ntụkwasị obi si ghọọ nwanyị akwụna!’ E meela ụlọ Nna m ụlọ ahịa, ebe ọnụnọ na ebube nke Chineke si na ya pụọ! N’ihi nke a ka adịghị ike ji dị, ike adịghịkwa.’” Testimonies, volume 8, 249, 250.