Panium — Nọmba Isii

Site n’ịdaba nke USSR n’afọ 1989, amaokwu nke iri anọ nke Daniel iri na otu mezuru. Amaokwu nke iri anọ na otu bụ iwu Ụka n’Ụbọchị Sọnde na United States, dịka amaokwu nke iri na isii dịkwa. Site n’afọ 1989 ruo mgbe iwu Ụka n’Ụbọchị Sọnde ga-adị na United States, amaokwu nke iri anọ bụ ihe efu. A kọwakwara ọdịda nke USSR n’afọ 1989 n’amaokwu nke iri nke Daniel iri na otu, nke Antiochus Magnus mezuru na mbụ.

Antiochus III Magnus, “eze nke ugwu” nke ndị Seleucid, chịrị site n’afọ 223–187 T.O.A. ma gbalịsie ike iweghachite ókèala ndị Ptolemy (ya bụ, “eze nke ndịda”) nara mgbe Agha Siria nke Atọ gasịrị (246–241 T.O.A.). Ebumnobi agha ya n’Agha Siria nke Anọ (219–217 T.O.A.) bụ iweghachite Coele-Syria, Fonisia, na Palestine. N’afọ 219 T.O.A., Antiochus gagharịrị gaa ndịda, were Seleucia-in-Pieria, Taịa, na Ptolemais (Acre), si otu a nwetaghachi ebe siri ike ndị dị n’ụsọ oké osimiri. N’afọ 218 T.O.A. ọ gara n’ihu n’ọsọ agha ya, were Philadelphia (Amman), ma tụọ ntị n’ókèala Ijipt, n’echiche iweghachite ala ndị Seleucid furu efu ruo Gaza. Antiochus kwụsịrị ije agha ya n’afọ 218 T.O.A., na-eme ka uru ndị o ritere sie ike ma na-akwadebe maka mbuso agha ikpeazụ ga-ekpebi ihe. Ptolemy IV Philopator, eze nke ndị Ptolemy, chịkọtara ndị agha iji zute ya, ndị agha Ijipt wee mee ka ha sie ike. Amaokwu nke iri nke Daniel iri na otu na-akọwapụta mmegharị a nke Antiochus, si otu a buru amụma tupu oge eruo ọdịda USSR n’afọ 1989, ma bụrụkwa ihe nnọchianya nke amaokwu nke iri anọ.

Mgbe eze nke ugwu n’amaokwu nke iri anọ “jubigara ókè ma gafere,” ọ kwekọrọ n’eze nke ugwu n’amaokwu nke iri nke “na-ajubiga ókè ma na-agafe.” N’amaokwu abụọ ahụ, ọ bụ otu mkpụrụokwu Hibru ahụ ka e ji, nke a sụgharịrị naanị ntakịrị n’ụzọ dị iche. Ọ bụ otu nkwupụta ahụ dịka e si hụ ya na Aịzaya 8:8.

Nke nke ọ bụla n’ime amaokwu atọ ahụ na-egosi eze nke ndịda ka eze nke ugwu na-emeri. Antiochus, eze nke ugwu, meriri Ptolemy, eze nke ndịda, dịka Senakerib siri merie Juda, eze nke ndịda, nakwa dịka eze nke ugwu n’amaokwu nke iri anọ siri kpochapụ USSR n’afọ 1989. Amaokwu atọ ahụ, tinyere mmezu akụkọ ihe mere eme atọ nke amaokwu ndị ahụ, na-akọwapụta “oge ọgwụgwụ” n’afọ 1989. Ya mere, amaokwu nke iri bụ 1989, amaokwu nke iri na isii bụkwa iwu ụbọchị Sọnde na United States, dịka amaokwu nke iri anọ na otu dịkwa.

Amaokwu nke iri na otu ruo nke iri na ise bụ otu ahịrị Akwụkwọ Nsọ, nke nwekwara mmezu n’akụkọ ihe mere eme nke na-akọwapụta kpọmkwem ihe ịrịba ama amụma ndị dị n’ime akụkọ ihe mere eme zoro ezo nke amaokwu nke iri anọ. Tupu iwu Sunday na United States, ma mgbe 1989 gasịrị, a kọwara agha Raphia na ihe ndị sochirinụ n’amaokwu nke iri na otu na nke iri na abụọ, a kọwakwara agha Panium n’amaokwu nke iri na atọ ruo nke iri na ise.

Iwu Sọnde bụ oge ahụ a họpụtara; n’ihi na ọ bụ n’ebe ahụ ka a na-agwọ ọnya ahụ na-egbu egbu nke ọchịchị papal, pope ahụ alaghachikwakwa n’ocheeze nke ụwa. E gosipụtara inye ike ahụ n’ụzọ ihe nnọchianya amụma site n’itinye ọchịchị papal n’ocheeze n’afọ 538, nakwa site n’itinye Rome nke ndị na-ekpere arụsị n’ocheeze n’agha Actium. Ozugbo e tinyere Rome nke ndị na-ekpere arụsị n’ocheeze n’ụzọ amụma, ọ chịkwara n’ike kacha elu ruo afọ 360. Ozugbo e tinyere ọchịchị papal n’ocheeze n’afọ 538, ọ chịkwara n’ike kacha elu ruo afọ otu puku na narị abụọ na iri isii. Ozugbo a gwọchara ọnya ahụ na-egbu egbu n’iwu Sọnde, ọchịchị papal ga-achị n’ike kacha elu ruo ọnwa 42 nke ihe nnọchianya.

Amaokwu nke 27 na-ekwu “ha abụọ” banyere ndị eze abụọ a:

Ndị eze abụọ ahụ e kwuru n’amaokwu nke iri abụọ na asaa bụ ndị eze ahụ e kwuru banyere ha n’amaokwu abụọ gara aga, ndị mesịrị lụọ agha nke Actium.

Ya mere, amaokwu nke iri abụọ na asaa na-emepụta ihe na-adịghị adịkarị nke dị mkpa ka a ghọta tupu anyị aga n’ihu. N’amaokwu nke iri abụọ na anọ, “oge” ahụ na-anọchi anya oge nke afọ narị atọ na iri isii, nke malitere n’agha Actium ma mechie n’oge a họpụtara n’afọ 330.

Eze nke ndịda n’agha ahụ bụ Cleopatra, onye nọ n’ọgbụgba-ndụ na Marc Antony. Octavius bụ eze nke ugwu, onye ga-emeri ha abụọ. N’oge a kara aka (31 BC), eze abụọ ahụ, ndị nọworo na mbụ nọdụ ala n’otu tebụl ma na-agwarịta ibe ha ụgha, ga-eche ibe ha ihu n’agha Actium.

Eze abụọ ahụ nọ n’ọkụkọ nri kwekọrọ na akụkọ ihe mere eme nke ọgụ Panium (amaokwu 13 ruo 15), ebe e nwere njikọ aka n’etiti Antiochus Magnus na Phillip nke Macedon. Njikọ aka ahụ nke akụkọ ihe mere eme kwekọrọ na njikọ aka ihe nnọchianya ya dị n’aha Panium n’oge Kraịst—Caesarea Philippi. A na-anọchikwa njikọ aka ahụ n’amaokwu iri anọ mgbe a kpochapụrụ USSR n’afọ 1989 site na njikọ aka dị n’etiti Reagan na poopu John Paul II. Eze abụọ ahụ na-agwawara ibe ha ụgha tupu 31 BC, nke kwekọrọ na iwu ụbọchị Sọnde na United States, ya mere ụgha ha na-eme tupu amaokwu iri na isii, n’ime akụkọ ihe mere eme nke amaokwu 13 ruo 15 nọchiri anya ya, bụ nke mezuru n’ọgụ Panium afọ iri na asaa mgbe ọgụ Raphia gasịrị, na otu narị afọ na iri atọ na asaa tupu Pompey emerie Jerusalem n’ime mmezu nke amaokwu iri na isii.

N’amaokwu nke iri abụọ na asatọ, Octavius, onye meriri ma Cleopatra (eze nke ndịda) ma Marc Antony, “ga-alaghachi n’ala ya nke nwere nnukwu akụ̀; obi ya ga-adịkwa imegide ọgbụgba ndụ nsọ ahụ; ọ ga-emekwa nnukwu omume, wee laghachikwa n’ala nke ya.” Uriah Smith na-akọwa mmeri abụọ ndị a dịka Actium n’afọ 31 T.K. na mbibi nke Jerusalem n’afọ 70 M.K. Ya mere, amaokwu nke iri abụọ na asatọ na-egosi akụkọ ihe mere eme nke na-amalite n’agha Actium, nke bụ mmalite nke afọ 360 ahụ, na mbibi nke Jerusalem n’afọ 70 M.K.

Akpaokwu ikpeazụ nke amaokwu nke iri abụọ na anọ (“ọbụna ruo nwa oge”) gaa n’ihu na-anọchi anya ahịrị akụkọ ihe mere eme nke bidoro n’afọ 31 BC ma mechie n’akpaokwu ikpeazụ nke amaokwu nke iri atọ na otu (“ha ga-edobe ihe arụ ahụ nke na-eme ka ọ bụrụ ihe tọgbọrọ n’efu”), nke mezuru n’afọ 538. Ahịrị ahụ na-amalite site n’agha Actium, nke na-akara mmalite nke Rome ndị ọgọ mmụọ na-achị n’ike kasịnụ ruo afọ narị atọ na iri isii. Ahịrị ahụ na-agwụ n’afọ 538 mgbe Rome papal bidoro ịchị n’ike kasịnụ ruo afọ puku abụọ na narị isii. N’ime amaokwu ndị ahụ na akụkọ ihe mere eme nke mezuru amaokwu ndị ahụ, oge a kara aka n’afọ 330 na-anọchi anya nkewa n’akụkọ ihe mere eme nke Rome ndị ọgọ mmụọ dịka alaeze nke anọ nke amụma Akwụkwọ Nsọ. Mgbe oge mbụ nke ọchịchị n’ike kasịnụ ruo afọ narị atọ na iri isii gachara, afọ narị abụọ na asatọ nke mgbasawanye alaeze ukwu ahụ sochiri, tupu ọchịchị pope anara ocheeze ahụ n’amaokwu nke iri atọ na otu n’afọ 538. N’usoro nke amaokwu asatọ ndị ahụ, naanị amaokwu nke iri abụọ na asaa na-akọwa mmezu nke akụkọ ihe mere eme nke mere tupu agha Actium n’afọ 31 BC.

Amaokwu nke iri abụọ na asaa na-akọwa nzukọ dị n’etiti ndị eze abụọ tupu “oge a kara aka,” ma amaokwu nke iri abụọ na itoolu na-akọwa “oge a kara aka.” “Oge a kara aka” nke amaokwu nke iri abụọ na asaa bụ mmalite nke oge ahụ nke afọ narị atọ na iri isii, ma “oge a kara aka” nke amaokwu nke iri abụọ na itoolu bụ njedebe nke oge ahụ nke afọ narị atọ na iri isii. Mmalite na njedebe ahụ nọchiri anya “oge a kara aka.”

Ike pagani Rom malitere mgbe ọ meriri ihe mgbochi mpaghara nke atọ dịka e gosiri ya na Daniel 8:9.

Ike inye ike ahụ malitere n’agha Actium, na n’imesochi ya, idobe eze nke ndịda (Ijipt) n’okpuru, dịka e kwuru n’amaokwu itoolu nke isi nke asatọ.

Ngwụcha nke ọchịchị Rom nke ndị ọgọ mmụọ dịka alaeze nke anọ nke amụma Akwụkwọ Nsọ kwụsịrị n’afọ 538, mgbe Rom nke ndị popu meriri ihe mgbochi ala ya nke atọ. Oge ahụ dum nke afọ narị ise na iri isii na asatọ, site n’agha Actium ruo n’afọ 538, malitere mgbe Rom nke ndị ọgọ mmụọ meriri ihe mgbochi ya nke atọ ma bụrụ alaeze nke anọ nke amụma Akwụkwọ Nsọ, ọ na-ejedebe kwa mgbe Rom nke ndị popu meriri ihe mgbochi ala ya nke atọ.

Dịka alaeze nke anọ nke amụma Akwụkwọ Nsọ, akụkọ ihe mere eme a na-anọchi anya ya na-egosi oge abụọ: nke mbụ bụ mgbe Rom na-ebuli onwe ya elu, nke oge na-akọwa ọdịda Rom sochiri. Mmalite nke oge mbụ a nke mbuli elu bụkwa mmalite nke oge dum Rom ndị ọgọ mmụọ chịrị dị ka alaeze nke anọ nke amụma Akwụkwọ Nsọ. Oge mbụ nke mbuli elu Rom na-amalite ma na-ejedebe n’oge a kara aka, ọ na-amalitekwa site n’ịjikọta alaeze ugwu na alaeze ndịda. Ọ na-ejedebe na nkewa ya bụrụ alaeze ọwụwa anyanwụ na alaeze ọdịda anyanwụ. Iji oge a kara aka malite ma jiri oge a kara aka mechie, na mmalite na njedebe ya, na-anọchi anya nkewa anọ nke alaeze Alexander.

Oge abụọ ahụ e kenyere n’amaokwu nke iri abụọ na asaa na nke iri abụọ na itoolu na-anọchi anya akara ụzọ mmalite na njedebe nke na-akọwa oge ahụ mgbe Rom na-achị n’ịka elu karịa ihe niile. N’iwu Sọnde dị na United States, n’imezu amaokwu nke iri anọ na otu na amaokwu nke iri na isii nke Daniel iri na otu, oge ahụ e nyere Rom nke oge a ka ọ chịkwaa n’ịka elu karịa ihe niile ruo ọnwa iri anọ na abụọ nke ihe nnọchianya na-amalite. Oge mbụ ahụ e kenyere n’amaokwu nke iri abụọ na asaa bụ iwu Sọnde dị na United States, ma oge nke abụọ ahụ e kenyere na-anọchi anya mgbe mba ikpeazụ dị n’ụwa soro ihe atụ United States ma mee ka iwu Sọnde ikpeazụ bụrụ ihe a na-amanye, ma site n’ime nke a ọ na-achọpụta mmanye zuru ụwa ọnụ nke sabbath arụsị ahụ.

Akara amụma abụọ ahụ na-egosi iwu Ụka n’Ụbọchị Sọnde na United States ruo n’ime mmanye iwu Ụbọchị Sọnde nke ụwa dum, ma iwu Ụbọchị Sọnde abụọ ahụ bụ oge abụọ a kara aka n’amaokwu nke iri abụọ na asaa na nke iri abụọ na itoolu. Oge mbụ a kara aka nke amaokwu nke iri abụọ na asaa ka e gosikwara n’onyinyo site n’iwu Ụbọchị Sọnde nke Constantine n’afọ 321, ma iwu Ụbọchị Sọnde nke papal n’Nzukọ Orleans n’afọ 538 na-anọchi anya iwu Ụbọchị Sọnde nke ụwa dum.

N’ihe gbasara amaokwu nke iri na atọ ruo nke iri na ise, ọgụ Panium bụ akụkọ ihe mere eme nke na-ebute iwu Sunday nke amaokwu nke iri na isii ụzọ. N’ime akụkọ ahụ, nzukọ nke ndị eze abụọ ahụ na-agha ibe ha ụgha ka emezuwo. Amaokwu nke iri na atọ ruo nke iri na ise bụ akụkụ nke akụkọ ihe mere eme a na-anọchi anya ya n’amaokwu nke iri ruo nke iri na isii. Amaokwu ndị ahụ na-akọwa Agha Siria nke anọ n’amaokwu nke iri, ọgụ Raphia n’amaokwu nke iri na otu, na ihe ndị sochiri ọgụ ahụ n’amaokwu nke iri na abụọ. Amaokwu nke iri na atọ ruo nke iri na ise na-anọchi anya akụkọ ihe mere eme nke afọ 200 T.K., mgbe e mezuru ọgụ Panium, na mgbe Rome ndị ọgọ mmụọ, nke a na-anọchi anya dị ka ndị ohi nke ndị gị, banyere n’akụkọ amụma ahụ.

Daniel isi iri na otu amaokwu iri anọ na-akọwa ọdịda nke USSR n’afọ 1989, ma amaokwu iri na isii na-akọwa iwu Sọnde na United States. Nzute dị n’etiti ndị eze abụọ ahụ, ndị na-agharịta ibe ha ụgha tupu oge a kara aka, nke bụ agha Actium, na-eme n’ime akụkọ ihe mere eme nke amaokwu iri anọ nke na-esote oge ọgwụgwụ ahụ n’afọ 1989 ma na-agwụ na iwu Sọnde na United States. Amaokwu iri abụọ na asaa bụ ihe ịrịba ama n’akụkọ zoro ezo nke amaokwu iri anọ, na-eme mgbe afọ 1989 gasịrị, ma tupu iwu Sọnde. “Nzute” nke amaokwu iri abụọ na asaa bụ ihe ịrịba ama tupu e nye Rom ike n’iwu Sọnde. E nwere ọtụtụ ihe ịrịba ama ndị na-eduga ruo n’inye ọchịchị popu ike n’afọ 538, ma ihe ịrịba ama ndị a na-eme kwa tupu oge a kara aka. Otu n’ime ihe ịrịba ama amụma ndị ahụ bụ iwu eze Justinian n’afọ 533, nke mezuru ntụaka amaokwu iri atọ nke na-ekwu maka inwe “mmekọrịta amamihe na ndị na-ahapụ ọgbụgba ndụ ahụ.”

Ụzọ-akara ndị ọzọ nke na-eduga n’oge ahụ e kpebiri n’akụkọ ihe mere eme nke Rom nke ndị na-ekpere arụsị bụ afọ 330, mgbe Rom nke ndị na-ekpere arụsị kwaturu ma n’otu oge ahụ nyefee ike papal “oche-eze” ahụ. N’afọ 496, Clovis nyere papacy “ike” ya. N’ime mmezu Daniel asaa, Rom nke ndị na-ekpere arụsị wepụrụ “mpi atọ” n’ihi papacy, nke ikpeazụ bụ iwepụ ndị Ostrogoths n’obodo Rom n’afọ 538. N’afọ 508, e wepụrụ okpukpe ịrụsị arụsị dịka okpukpe iwu kwadoro nke alaeze ahụ, ma dochie ya na Katọlik. Afọ 538 na-anọchi anya iwu Ụka n’ụbọchị Sọnde nke amaokwu iri anọ na otu, afọ 496 kwa na-anọchi anya 1989 mgbe Reagan, dị ka Clovis mere, rara ike ya nye poopu nke Rom. Afọ 330 na-akọwapụta iwu Sọnde ahụ, n’ihi na ọ bụ n’ebe ahụ ka papacy laghachiri n’oche ikike.

Nke a na-egosi na ma 538 ma 330 na-anọchi anya oge a kara aka, nke bụ amaokwu nke iri na isii na nke iri anọ na otu. 496 na-anọchi anya 1989, mezuru amaokwu nke iri na amaokwu nke iri anọ n’ime Daniel iri na otu na Aịzaya 8:8. 508 na-egosi mgbe e wepụrụ okpukpe iwu nke alaeze ahụ iji dochie ya Katọlik. Malite na Clovis n’afọ 496 ruo 508, e gosipụtara iwepụ nwayọọ nwayọọ na nnọchi nke okpukpe iwu nke alaeze ahụ. N’akụkọ ihe mere eme nke na-amalite na 330, ọdịda nwayọọ nwayọọ nke Rom Ọdịda Anyanwụ ka e ji opi anọ mbụ ahụ nọchite anya ya, si otú a na-egosi mbibi na-aga n’ihu nke na-amalite n’iwu Sunday na United States.

Ọdịda na-aga n’ihu nke Rom nke ndị ọgọ mmụọ, nke sochiri iwu Sọnde nke Constantine n’afọ 321, na-egosi ọdịda nke United States dịka alaeze nke isii n’amụma Akwụkwọ Nsọ nke na-abata n’iwu Sọnde. Mgbe ahụ, a na-eweta ikpe anọ nke opi anọ n’elu United States, dịka Sista White kọwara mgbe ọ sịrị na “ndapụ n’ezi ofufe nke mba ga-esochi ya mbibi nke mba.” Ezikiel na-etinyekwa àmà site n’ịtụ aro ntaramahụhụ anọ.

Anyị ga-aga n’ihu n’ịtụle ihe ndị a n’isiokwu na-esonụ.