N’akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ anyị ka na-atụle, nke na-ekwu okwu banyere Kraịst dịka mmụọ ozi ahụ n’ime Mkpughe iri nke na-arịdata, Kraịst dịka mmụọ ozi dị ike na-akọwa “ọrụ nke Ọ na-arụ n’ime ihe nkiri mmechi nke nnukwu ọgụ ahụ ya na Setan.” “Ọnọdụ” Kraịst were mgbe O tinyere ụkwụ aka nri Ya n’elu oke osimiri na ụkwụ aka ekpe Ya n’elu ala akọrọ “na-egosi ike na ọchịchị kasịnụ Ya n’elu ụwa nile.” Mgbe Kraịst tiri mkpu “n’oké olu,” Ọ “tiri mkpu” “dịka mgbe ọdụm na-ebigbọ.”
Kraịst ga-egosipụta ike Ya nile n’“ihe nkiri mmechi nke nnukwu esemokwu ahụ,” ma mgbe Kraịst na-egosipụta ike Ya nile, Ọ na-eme ya dịka Ọdụm nke ebo Juda.
“A na-egosi Jọn Onye Nzọpụta n’ihu ya n’okpuru ihe nnọchianya nke ‘Ọdụm nke ebo Juda’ na nke ‘Nwa-aturu dị ka a ga-asị na e gburu ya.’ Mkpughe 5:5, 6. Ihe nnọchianya ndị a na-anọchi anya njikọta nke ike nile na ịhụnanya nke ịrara onwe onye n’àjà. Ọdụm nke Juda, nke dị egwu nke ukwuu nye ndị jụrụ amara Ya, ga-abụ Nwa-aturu nke Chineke nye ndị na-erube isi ma bụrụkwa ndị kwesị ntụkwasị obi.” Ọrụ Ndị-Ozi, 589.
Ngosipụta nke Kraịst dị ka Ọdụm nke ebo Juda na-eme ka ọrụ Ya pụta ìhè n’ihe banyere ma imechi ma imeghe amụma Akwụkwọ Nsọ, dịka oge nsọ Ya si dị. Tupu oge nnwale mmadụ emechie, mgbe “oge ahụ adịla nso,” a ga-enwe mmeghe nke otu eziokwu pụrụ iche nke Akwụkwọ Nsọ nke na-akọwapụta “ihe ndị aghaghị ime n’oge na-adịghị anya.”
Mkpughe nke Jisus Kraịst, nke Chineke nyere ya, iji gosi ndị ohu ya ihe ndị ga-emezu n’oge na-adịghị anya; o wee zipụ ya, mee ka a mara ya site n’aka mmụọ-ozi ya nye ohu ya Jọn: onye gbara àmà banyere okwu Chineke, na banyere àmà Jisus Kraịst, na banyere ihe nile ọ hụrụ. Onye gọziri agọzi ka ọ bụ bụ onye na-agụ ya, na ndị na-anụ okwu amụma a, na-edebekwa ihe ndị e dere n’ime ya: n’ihi na oge ahụ dị nso. Mkpughe 1:1–3.
Mgbe “oge” ahụ nke dị “nso” rutere n’eziokwu n’akụkọ ihe mere eme, a na-ekwupụta ngọzi n’elu ndị na-agụ, ndị na-anụ “ma na-edebe ihe ndị ahụ e dere n’ime ya.” Ozi pụrụ iche ahụ bụ ozi dabere n’oge, nke a pụrụ ịmata naanị mgbe “oge ahụ dị nso.” Ya bụ—n’oge ahụ, ma ọ bụghị tupu ya—ndị mmadụ ga-enwe ike ịgụ, ịnụ “ma debe ihe ndị ahụ e dere” n’akwụkwọ Mkpughe. Mgbe “oge ahụ dị nso,” ngọzi ahụ e kwuru n’elu ndị “na-agụ”, ndị “na-anụ” “ma na-edebe ihe ndị ahụ e dere n’ime ya” na-adakọ n’otu ahịrị na mmeghe nke akwụkwọ Daniel n’oge “ọgwụgwụ.”
Ma gị onwe gị, O Daniel, mechie okwu ndị a, ma kaa akwụkwọ ahụ akara, ruo oge ọgwụgwụ: ọtụtụ ga-agagharị ebe a na ebe ahụ, amamihe ga-abakwa ụba. Daniel 12:4.
“Ndị ọtụtụ” ahụ na-agba “ebe a na ebe ahu,” (nke na-anọchi anya ọmụmụ nke Okwu Chineke) na-eme nke a n’oge “ọgwụgwụ” mgbe a na-emeghe “okwu” ndị ahụ e “mechibidoro” n’ime “akwụkwọ” Daniel. Ma e nwere klas ọzọ nke ụmụ agbọghọ na-amaghị nwoke na-agba ebe a na ebe ahu ozugbo mgbe iwu ụbọchị Sọnde gasịrị na United States.
Lee, ụbọchị ndị ahụ na-abịa, ka Onye-nwe Chineke na-ekwu, mgbe M ga-eziga oké ụnwụ n’ala ahụ; ọ bụghị ụnwụ achịcha, ma ọ bụ akpịrị ịkpọ nkụ n’ihi mmiri, kama ọ bụ nke ịnụ okwu nile nke Onye-nwe: Ha ga-awagharịkwa site n’osimiri ruo n’osimiri, sitekwa n’ugwu ruo ọbụna n’ọwụwa-anyanwụ; ha ga-agba ọsọ ebe a na ebe ahụ ịchọ okwu nke Onye-nwe, ma ha agaghị ahụ ya. N’ụbọchị ahụ ka ụmụ agbọghọ mara mma na ụmụ okorobịa ga-ada mba n’ihi akpịrị ịkpọ nkụ. Ndị ahụ na-aṅụ iyi site ná mmehie Sameria, ma na-asị, Chineke gị, O Dan, dị ndụ; na, Ụzọ Beersheba dị ndụ; ọbụna ha ga-ada, ha agaghị ebilikwa ọzọ ruo mgbe ebighị ebi. Amos 8:11–14.
Mmehie nke Sameria bụ mmehie ahụ Ahab na Jezebel nọchiri anya ya, Ahab na-anọchi anya United States, Jezebel kwa ụka Katọlik. Jezebel, Ahab, na ndị amụma ụgha n’oge ọgụrịta ahụ ha na Ịlaịja mere n’Ugwu Kamel na-anọchi anya iwu Sọnde. N’oge ọgụrịta ahụ, e nwere òtù abụọ nke ndị amụma na-adịghị nsọ, ya bụ, ndị amụma Beal na ndị nchụàjà nke ahịhịa nsọ. Beal bụ otu n’ime chi ndị a na-efe; nke ọzọ a na-efe n’ime ahịhịa nsọ bụ Ashtarọt. Beal bụ chi nwoke, Ashtarọt bụkwa chi nwanyị. N’ịbụ ọnụ, chi nwoke ahụ na-anọchi anya ọchịchị, chi nwanyị ahụkwa na-anọchi anya ụka.
Aka chi e guzobere na Dan ka e guzobere site n’aka eze mbụ nke Sameria, bụ Jeroboam, onye wuru nwa ehi ọlaedo n’ime Betel na Dan. Betel pụtara ụlọ Chineke, Dan pụtara ikpe, ma ọnụ ha na-anọchi anya njikọta ụka na ọchịchị, nke na-eme na United States tupu amalite ime ka idebe Ụbọchị Sọnde bụrụ iwu. Nwa ehi ọlaedo abụọ ahụ bụ ihe a nọchiri anya ha site na nwa ehi ọlaedo nke Erọn.
Nwa ehi bụ anụ ọhịa, oyiyi e ji ọlaedo mee bụkwa onyinyo, ya mere nwa ehi ọlaedo Eron, nakwa ụmụ ehi ọlaedo abụọ nke Jeroboam, na-anọchi anya njikọ nke ụka na ọchịchị nke na-eme kpọmkwem tupu e mee ka iwu ụbọchị Ụka pụta ìhè n’ike na United States. N’ihe gbasara Jeroboam, obodo abụọ ahụ na-enye akaebe nke abụọ banyere ihe nnọchianya nke njikọ nke ụka na ọchịchị, nke a kọwara dịka onyinyo nke anụ ọhịa n’akwụkwọ Mkpughe.
Ụzọ Beersheba na-anọchi anya ọgbụgba-ndụ Abraham. Nkọwa mbụ e kwuru aha “Beersheba” dị na Jenesis iri abụọ na otu, nke bụ akụkụ Akwụkwọ Nsọ nke onyeozi Pọl jiri megide ndị nọ n’oge ya bụ ndị na-atụ aro na a ghaghị ịrapara n’iwu emume na ibi úgwù ka a wee zọpụta mmadụ. Pọl ji akụkụ ahụ ebe e nwere nkwupụta mbụ nke Beersheba. Ọ jiri akụkọ ahụ kwuo okwu banyere ọgbụgba-ndụ abụọ dị iche iche ma na-emegiderịta onwe ha n’ime otu akụkọ ahụ. Pọl ji nwa nwanyị ohu ahụ mụtara (Ishmael) nọchite anya ọgbụgba-ndụ nke dabere n’ike mmadụ, ma tụnyere Ishmael na Aịzik, onye o ji anọchi anya ọgbụgba-ndụ nke dabere n’ike Chineke. Akụkụ Akwụkwọ Nsọ a bụ oge mbụ e kwuru Beersheba, ma e mesịa n’akụkọ ihe mere eme Pọl jiri akụkọ ahụ kọwaa ọnọdụ dị n’akụkọ ndụ ya onwe ya nke e gosipụtarala n’akụkọ ihe mere eme nke Akwụkwọ Nsọ. Pọl kwenyere ma kuzie na akụkọ ihe mere eme nke Akwụkwọ Nsọ na-emegharị onwe ya.
N’agbanyeghị na Pọl ji akụkụ Akwụkwọ Nsọ a sitere na Jenesis iri abụọ na otu gosi ọgbụgba ndụ abụọ na-emegiderịta onwe ha, n’akụkụ ahụ e nwere ọgbụgba ndụ abụọ Chineke na Abraham gbara, ma ha abụghị ọgbụgba ndụ abụọ ahụ Pọl sitere n’akụkọ ahụ nweta. N’akụkụ ahụ Chineke kwere nkwa ọzọ imezu nkwa Ya nke ime Abraham nna nke ọtụtụ mba site n’aka Aịzik, Ọ kwerekwa nkwa na Ọ ga-eme Ishmel nna nke nnukwu mba. Otu akụkụ Akwụkwọ Nsọ, ọgbụgba ndụ anọ e zoro aka na ha, nke a bụkwa oge mbụ e kwuru banyere Biashiba n’Akwụkwọ Nsọ.
Ya mere ọ gwara Abraham, sị, Chụpụ nwanyị ohu a na nwa ya nwoke; n’ihi na nwa nwoke nke nwanyị ohu a agaghị eso nwa m nwoke, ya bụ Aịzik, bụrụ onye nketa. Okwu a wee wute Abraham nke ukwuu n’ihi nwa ya nwoke ahụ. Chineke wee sị Abraham, Ka ọ ghara iwute gị n’anya gị n’ihi nwata ahụ, na n’ihi nwanyị ohu gị; n’ihe niile Sarah gwara gị, gee ntị n’okwu olu ya; n’ihi na ọ bụ n’Aịzik ka a ga-akpọ mkpụrụ gị. Ma kwa nwa nwoke nke nwanyị ohu ahụ ka M ga-eme ka ọ bụrụ mba, n’ihi na ọ bụ mkpụrụ gị. Abraham wee bilie n’ụtụtụ n’isi ụtụtụ, were achịcha na otu akpa mmiri, nye Hega, dobe ya n’ubu ya, na nwa ahụ, wee zipụ ya ka ọ laa: ọ wee gawa, na-awagharị n’ọzara Bịa-shẹba. Jenesis 21:10–14.
Bia Shiba na-anọchi anya ọgbụgba-ndụ Abraham. N’otu isiakwụkwọ ahụ kpọmkwem, Abraham mekwara ọgbụgba-ndụ ya na Abimelek.
O wee ruo n’oge ahụ, na Abimelek na Fikol, onye-isi agha nke ndị agha ya, gwara Abraham okwu, sị, Chineke nọnyere gị n’ihe niile ị na-eme: ya mere ugbu a, jiri Chineke ṅụụrụ m iyi ebe a na ị gaghị eme m aghụghọ, ma ọ bụ nwa m, ma ọ bụ nwa nwa m: kama dịka obiọma ahụ m meworo gị, otu a ka ị ga-emere m, na ala ebe i biri dị ka ọbịa. Abraham wee sị, Aga m aṅụ iyi.
Abraham wee baara Abimelek mba n’ihi olù mmiri nke ndị ohu Abimelek jiri ike napụ. Abimelek wee sị, Amaghị m onye mere ihe a; ị gwaghịkwa m ya, anụkwara mghị banyere ya ruo taa.
Abram weere atụrụ na ehi, nye ha Abimelek; ha abụọ wee gbaa ndụ. Abram wee debe ụmụ nne-atụrụ asaa nke ìgwè atụrụ ahụ n’ebe pụrụ iche. Abimelek wee sị Abram, Gịnị ka ụmụ nne-atụrụ asaa ndị a pụtara, ndị i debere n’ebe pụrụ iche?
O wee sị, N’ihi atụrụ-nwa-nwanyị asaa ndị a ka ị ga-anara n’aka m, ka ha bụrụ ihe àmà nye m, na ọ bụ m gwuru olùlù a. N’ihi ya ka ọ kpọrọ ebe ahụ Bia-Śeba; n’ihi na n’ebe ahụ ka ha abụọ ṅụrụ iyi. Ya mere ha gbara ndụmọdụ ndụ na Bia-Śeba: mgbe ahụ Abimelek biliri, na Paịkol, onye-isi agha nke usuu ya, ha wee laghachi n’ala ndị Filistia. Abraham wee kụọ oké ọhịa nta na Bia-Śeba, ma kpọkuo n’ebe ahụ aha nke Onyenwe anyị, Chineke ebighị ebi.
Abram wee biri dị ka ọbịa n’ala ndị Filistia ọtụtụ ụbọchị. Jenesis 21:22–34.
Bia Shiba bụ akara nke ọgbụgba-ndụ Chineke na Abraham. E nwere ọtụtụ akụkọ ọgbụgba-ndụ e depụtara n’ime Bible nke na-ejikọta Bia Shiba na ọgbụgba-ndụ Abraham. “Beer” pụtara olulu mmiri, “sheba” pụtakwara “asaa.” Sheba bụ otu okwu Hibru ahụ a sụgharịrị dịka “ugboro asaa,” nke William Miller ghọtara nke ọma na ọ na-anọchi anya amụma afọ puku abụọ, narị ise na iri abụọ n’ime Leviticus iri abụọ na isii. Ọ bụ amụma mbụ nke “oge” ọ chọpụtara, ọ bụkwa eziokwu ntọala mbụ e wepụrụ n’akụkụ na 1863. N’akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ ebe a sụgharịrị okwu “sheba” dịka “ugboro asaa” n’amaokwu anọ dị iche iche, a na-akpọ ntaramahụhụ Chineke ahụ nke “ugboro asaa” na-anọchi anya ya “ise okwu nke ọgbụgba-ndụ m.”
Mgbe ahụ, Mụ onwe m ga-agakwa ije megide unu, meekwa ka ntaramahụhụ unu bụrụ ugboro asaa ọzọ n’ihi mmehie unu. M ga-ewetakwara mma-agha n’ahụ unu, nke ga-abọ ọ́bọ̀ n’ihi esemokwu ọgbụgba-ndụ M; ma mgbe unu zukọtara n’ime obodo unu, aga M eziga ọrịa otiti n’etiti unu; a ga-enyefekwa unu n’aka onye iro. Levitikọs 26:24, 25.
Okwu a sụgharịrị dịka “ugboro asaa” ma na-anọchi anya “ese okwu” nke ọgbụgba ndụ Chineke n’ime Levitikọs iri abụọ na isii, nke bụ “sheba” dị n’okwu ahụ Beer-sheba, ka a sụgharịkwara ugboro abụọ n’akwụkwọ Daniel: otu ugboro dịka “iyi” e dere n’iwu Mosis, na otu ugboro dịka “ọbụbụ ọnụ.” Ma “iyi” ahụ ma “ọbụbụ ọnụ” ahụ ka a sụgharịrị site n’okwu ahụ “sheba,” n’ihi na ọ bụghị naanị na ọ pụtara ‘asaa,’ kama ọ gụnyekwara echiche nke ọgbụgba ndụ ma ọ bụ “iyi” nke, ọ bụrụ na e mebie ya, na-amịpụta “ọbụbụ ọnụ.”
Ee, Izrel nile emebiwokwa iwu gị, ọbụna site n’ịhapụ ya, ka ha wee ghara irubere olu gị isi; ya mere, a wụsawo ọbụbụ ọnụ ahụ n’elu anyị, na iyi ahụ e dere n’iwu Mosis, ohu Chineke, n’ihi na anyị emehiewo megide ya. Daniel 9:11.
Okwu ahụ bụ “sheba” ma ọ bụ asaa, nke nọchiri anya ụmụ atụrụ asaa e nyere n’otu olulu mmiri na Beersheba, na-anọchi anya ọgbụgba ndụ ahụ. Ma ọgbụgba ndụ Chineke, ma ọ bụ iyi Ya, na-ekwu na ndị na-erube isi ga-adị ndụ, ebe ndị na-adịghị erube isi ga-anwụ.
Biashiba na-anọchi anya ọgbụgba-ndụ nke okwukwe Abraham na-anọchite anya ya. Ya mere, mgbe “ụmụ agbọghọ na-amaghị nwoke mara mma” nke Amos isi nke asatọ, ndị bụkwa “ụmụ agbọghọ na-amaghị nwoke ndị nzuzu” nke Matiu iri abụọ na ise, ndị bụkwa “ndị ajọ omume” nke Daniel iri na abụọ, na-aṅụ iyi “n’aha mmehie Sameria,” ha na-aṅụ iyi nkwado nye akara Jezebel (papacy) bụ́ onye ya na Ehab (United Nations) meworo ịkwa iko, nakwa onye na-achịkwa onyinyo anụ ọhịa ahụ (United States).
Mgbe otu ndị ahụ kpọmkwem a kpọrọ “ụmụagbọghọ mara mma” na-asị, “Chi gị, O Dan, dị ndụ,” ha na-akpọ isi ala nye onyinyo ọlaedo nke nwa ehi, dịka ndị àmà abụọ (Erọn na Jeroboam) kọwara ya. Nwa ehi ọlaedo ahụ na-anọchi anya onyinyo nke anụ ọhịa ahụ, nke bụ njikọta nke ụka na ọchịchị.
Mgbe ndị-amaghị nwoke ahụ kpọrọkwuo na “ụzọ” nke Bia-shiba “na-adị ndụ,” okwu ahụ bụ “ụzọ” pụtara “ụzọ.” Nke a bụ kpọmkwem otu okwu ahụ e ji amata “ụzọ” nke “ụzọ ochie” n’ime Jeremaịa 6:16. Ndị-amaghị nwoke ahụ na-ekwu na ọbụna n’agbanyeghị na ha akpọrọ isi nye oyiyi nke anụ ọhịa ahụ ma nata akara nke ikike ya, na ha ka bụ ụmụ Abraham. Ha na-agba ọsọ n’ụjọ gaa n’ihu na azụ n’Okwu Chineke, na-achọ ozi ahụ nke “ọwụwa anyanwụ” na “ugwu” na-anọchi anya ya, na site “n’oké osimiri ruo n’oké osimiri,” ma ka na-azọrọ na ha bụ ndị Seventh-day Adventist, ma oge agafela.
Ma ozi sitere n’ọwụwa anyanwụ na sitere n’ugwu ga-enye ya nsogbu: ya mere ọ ga-apụ na iwe dị ukwuu ibibi, na ikpochapụ ọtụtụ mmadụ kpamkpam. Ọ ga-akwa ụlọikwuu nke obí eze ya n’etiti osimiri dị iche iche n’ugwu nsọ ahụ dị ebube; ma ọ ga-abịa na njedebe ya, ọ dịghịkwa onye ga-enyere ya aka. Daniel 11:44, 45.
Ndị ahụ bụ ụmụ agbọghọ na-amaghị nwoke na-achọ ozi nke amaokwu abụọ ndị a gara aga. Ozi ịdọ aka ná ntị ikpeazụ nke e meghere akara ya n’oge ọgwụgwụ na 1989, mgbe, dịka e si kọwaa ya na Daniel iri na otu, amaokwu nke iri anọ, “mba dị iche iche” ndị nọchiri anya Soviet Union mbụ ka papacy na United States sachapụrụ, na-akọwapụta mbilite na ọdịda ikpeazụ nke papacy. N’ime amaokwu abụọ a, ozi nke ọwụwa anyanwụ na ugwu nọchiri anya na-ewe eze ugwu ahụ (poopu) iwe, mkpagbu ikpeazụ amalitekwa, ọ na-agwụ na amaokwu nke iri anọ na ise mgbe papacy kụrụ “ụlọikwuu” ndị ahụ, nke sitere n’okwu Hibru pụtara “ụlọikwuu,” (ụlọikwuu bụ akara nke chọọchị), ma ọ bụ “ụlọikwuu” nke “ụlọ eze” ya, nke nọchiri anya alaeze. Ebe ọ na-edobe ụlọikwuu ahụ nke na-anọchite njikọ chọọchị na alaeze, ma ọ bụ, dịka Jọn kpọrọ ya n’Akwụkwọ Mkpughe, onyinyo nke anụ ọhịa ahụ, dị “n’etiti osimiri dị iche iche,” n’ụdị ọtụtụ. Ụmụ agbọghọ mara mma na-amaghị nwoke na-achọ ozi ịdọ aka ná ntị ikpeazụ nke amaokwu nke iri anọ na anọ na nke iri anọ na ise nke Daniel iri na otu nọchiri anya, ma n’amaokwu na-esote ozugbo Michael ebili, oge amara emechie. Ma n’oge ahụ Amos 8:14 na-ekwu na ụmụ agbọghọ mara mma na-amaghị nwoke ahụ “ga-ada, ha agaghịkwa ebili ọzọ ruo mgbe ebighị ebi.”
Mgbe ụmụ agbọghọ ndị ahụ mara mma na-azọrọ na ha bụ Seventh-day Adventists n’oge ahụ kpọmkwem ha na-ehulata isi nye onyinyo anụ ọhịa ahụ, Jọn na-anọchite ha anya dị ka ndị Juu na-ekwu na ha bụ ndị Juu ma ha abụghị. Ha na-azọrọ na ha bụ ụmụ Abraham, ma ha na-agha ụgha.
Lee, aga m eme ka ndị si n’ụlọ nzukọ Setan, ndị na-asị na ha bụ ndị Juu ma ha abụghị, kama ha na-agha ụgha—lee, aga m eme ka ha bịa kpọọ isiala n’ihu ụkwụ gị, ma mara na ahụworo m gị n’anya. Mkpughe 3:9.
Ha anabatala akara nke ọchịchị papa, ma otu a ka ha nabatakwara àgwà ya. Ha na-ekwu na ha bụ ndị Juu, ma ọ bụ na ha na-ekwu na ha bụ ndị Adventist na-edebe ụbọchị izu ike, ma n’oge ahụ ha nwere àgwà papa, onye n’etiti ihe ndị ọzọ nọ ọdụ “n’ụlọ nsọ nke Chineke.” Ha na-ekwu na ha bụ ndị Adventist, ma ọ bụ na ha na-ekwu na ha nọ n’ụlọ nsọ Adventist, ma ha abụghị ndị Adventist karịa ka papa bụ Onye Kraịst.
Ndị ahụ na-agba “gaa n’ihu ma laa azụ” na-achọ “okwu nke Onyenwe anyị” abụghị “ndị amamihe” ahụ a kọwara n’akwụkwọ Daniel—kama a na-akọwapụta ha dịka “amaghịmịhie.” O doro anya na ndị ahụ na-awagharị awagharị, agụụ na-agụ ha, akpịrị na-akpọkwa ha nkụ n’amaokwu ndị ahụ anaghị “aghọta” “okwu nke Onyenwe anyị,” n’ihi na ha na-achọ kpọmkwem ihe ahụ n’amaokwu ndị ahụ. Okwu nke Onyenwe anyị nke a na-ekpughe obere oge tupu oge ebere emechie bụ Mkpughe nke Jizọs Kraịst, ndị nzuzu, ndị ajọ omume ma ọ bụ “amaghịmịhie mara mma” bụkwa ndị ahụ na-aghọtaghị mmụba nke ihe ọmụma sitere n’akwụkwọ Daniel. Ha enweghị mmanụ dị mkpa iji soro gaa n’ihu ruo n’alụmdi na nwunye ahụ, dịka Matiu na-akụzi.
“Nnụnwụ ahụ” bụ mmechi oge amara. “Ụmụ agbọghọ na-amaghị nwoke” nke Emọs, ndị na-achọ achịcha (Okwu Chineke) na mmiri (Mmụọ Nsọ) n’amaokwu ndị ahụ, bụ “ndị ajọ omume” nke Daniel ndị na-adịghị “aghọta.” Ha bụ ụmụ agbọghọ ndị nzuzu nke Matiu, ndị na-achọ Mmụọ Nsọ, nke, n’ọnụ ndị àmà atọ, na-akọwa ọnụ ndị ahụ ghọtara na ohere ha iji kwadebe maka alụmdi na nwunye agafewo, nakwa na ha enweghị uwe ha ga-eyi gaa n’oriri agbamakwụkwọ ahụ, n’ihi na ha jụrụ “ịnụ” ozi pụrụ iche nke a na-ekpughe ugbu a. Site n’oge a na-ekpughe ozi pụrụ iche ahụ, ruo na mmechi oge amara, bụ oge oku ikpeazụ maka nzọpụta. Ịbata n’oge ahụ na-enweghị nkwadebe bụ ịkwadebe ịnụ okwu ndị a, “Akala aka!”
“E nwere ụwa nke dị n’ọnọdụ ajọ omume, n’ime aghụghọ na nduhie, n’okpuru nnọọ onyinyo ọnwụ,—na-arahụ ụra, na-arahụ ụra. Ònye ka mkpụrụ obi ha na-enwe ihe mgbu ime ka e teta ha? Olu òlee ka pụrụ iru ha? E buruwo uche m gaa n’ọdịnihu, mgbe a ga-enye ihe ịrịba ama ahụ. ‘Lee, Onye Nwunye na-abịa; pụnụ ka unu gaa izute ya.’ Ma ụfọdụ gaara egbu oge inweta mmanụ iji mejupụta oriọna ha, ma ọ ga-adịkwa ha n’oge gafere oke ịhụ na agwa, nke mmanụ ahụ nọchiri anya ya, apụghị inyefe ya n’aka onye ọzọ.” Review and Herald, February 11, 1896.
Ahịrị amụma nke a na-anọchi anya site n’ilu ụmụagbọghọ iri ahụ na-eji mmanụ anọchi anya agwa, ma “mmanụ ọlaedo” na “mmanụ nsọ” na-anọchikwa anya ozi nke “Mmụọ Chineke.”
“Ndị ahụ e tere mmanụ, ndị guzo n’akụkụ Onyenwe nke ụwa nile, nwere ọnọdụ ahụ e nyere Setan n’oge gara aga dị ka cherub na-ekpuchi ekpuchi. Site n’aka ndị nsọ dị ndụ gbara ocheeze Ya gburugburu, Onyenwe na-edobe nkwurịta okwu na-adịgide adịgide n’etiti Ya na ndị bi n’ụwa. Mmanụ ọlaedo ahụ na-anọchi anya amara nke Chineke ji eme ka ọkụ ndị kwere ekwe na-enweta ihe ha ga-eji na-enwu, ka ha ghara ịma jijiji ma gbanyụọ. Ọ bụrụ na ọ bụghị na a na-awụsa mmanụ nsọ a site n’eluigwe n’ozi nke Mmụọ Chineke, ndị ọrụ nke ajọ omume ga-enwe njikwa zuru ezu n’ebe ụmụ mmadụ nọ.”
“A na-emegbu Chineke mgbe anyị anaghị anabata nkwurịta okwu ndị Ọ na-ezigara anyị. N’otú a ka anyị si ajụ mmanụ-ọlaedo ahụ nke Ọ ga-awụnye n’ime mkpụrụ obi anyị ka e wee nyefee ya ndị nọ n’ọchịchịrị. Mgbe oku ahụ ga-abịa, ‘Lee, nwoke na-alụ nwanyị na-abịa; pụtanụ izute ya,’ ndị na-anabatabeghị mmanụ nsọ ahụ, ndị na-echekwabeghị amara Kraịst n’ime obi ha, ga-achọpụta, dịka ụmụ agbọghọ amaghị ihe ahụ, na ha adịghị njikere izute Onyenwe ha. Ha enweghị, n’ime onwe ha, ike inweta mmanụ ahụ, ndụ ha wee bụrụ mkpọmkpọ ebe. Ma ọ bụrụ na a rịọ maka Mmụọ Nsọ nke Chineke, ma ọ bụrụ na anyị arịọsie ike, dịka Mozis mere, ‘Gosi m ebube gị,’ a ga-awụsa ịhụnanya Chineke n’obi anyị. Site n’ọkpọkọ ọlaedo ndị ahụ, a ga-enyefe anyị mmanụ-ọlaedo ahụ. ‘Ọ bụghị site n’ike, ma ọ bụ site n’ike mmadụ, kama site na Mmụọ m, ka Jehova nke usuu ndị agha kwuru.’ Site n’ịnata ụzarị na-enwu gbaa nke Anyanwụ nke Ezi Omume, ụmụ Chineke na-enwu dịka ìhè n’ụwa.” Review and Herald, July 20, 1897.
Ndị ahụ na-agba “gaa azụ, gaa n’ihu” n’akwụkwọ Amos na-agbakwunye n’ihe-àmà nke na-akọwapụta òtù ndị Seventh-day Adventist ahụ jụrụ ibu ọrụ ha nke “ịghọta” ozi pụrụ iche sitere n’akwụkwọ Mkpughe nke a na-ekpughe mgbe “oge ahụ dị nso.”
“Ugbu a ka anyị nọ n’oge dị oke ize ndụ, ọ dịghịkwa onye ọ bụla n’ime anyị kwesịrị ịdị nwayọ n’ịchọ nkwadebe maka ọbịbịa Kraịst. Ka onye ọ bụla ghara iso ihe atụ nke ụmụ agbọghọ amaghị ihe, were chee na ọ ga-adị nchebe ichere ruo mgbe oge nsogbu ahụ bịara tupu ọ nweta nkwadebe nke agwa ga-eme ka o guzoro n’oge ahụ. Ọ ga-abụ oke ọdachi ịchọ ezi omume nke Kraịst mgbe a kpọrọ ndị ọbịa ka ha bata ma nyochaa ha. Ugbu a bụ oge iyi ezi omume nke Kraịst,—uwe agbamakwụkwọ ahụ nke ga-eme ka ị bụrụ onye kwesịrị ekwesị ịbanye n’oriri agbamakwụkwọ nke Nwa Atụrụ ahụ. N’ilu ahụ, a kọwara ụmụ agbọghọ amaghị ihe dị ka ndị na-arịọ mmanụ, ma ha enwetaghị ya n’ihi arịrịọ ha. Nke a bụ akara nke ndị na-akwadoghị onwe ha site n’ịzụlite agwa ga-eguzo n’oge nsogbu. Ọ dị ka a ga-asị na ha gara n’ebe ndị agbata obi ha nọ ma sị, Nyenu m agwa unu, ma ọ bụghị ya, aga m ala n’iyi. Ndị ahụ nwere amamihe enweghị ike ịkekọrịta mmanụ ha nye oriọna ndị ụmụ agbọghọ amaghị ihe nke na-enwu enwu ntakịrị. Agwa abụghị ihe e nwere ike ibufe n’aka onye ọzọ. A naghị azụta ya ma ọ bụ ree ya; ọ bụ ihe a ga-enweta. Onyenwe anyị enyela onye ọ bụla ohere inweta agwa ezi omume n’ime awa nile nke oge ebere; ma Ọ hazibeghị ụzọ nke otu onye mmadụ ga-esi nyefee onye ọzọ agwa ahụ o zụlitere site n’ịgafe ahụmahụ siri ike, site n’ịmụ ihe n’aka Onye Ozizi Ukwu, ka o wee nwee ike igosi ndidi n’okpuru ọnwụnwa, ma jiri okwukwe rụọ ọrụ nke ga-eme ka o wepụ ugwu nke ihe na-apụghị ime. Ọ gaghị ekwe omume inyefe ísì ọma nke ịhụnanya,—inyefe onye ọzọ ịdị nwayọọ, amamihe n’omume, na ntachi obi. Ọ gaghị ekwe omume ka otu obi mmadụ wụsa n’ime nke ọzọ ịhụnanya nke Chineke na nke mmadụ.”
“Ma ụbọchị ahụ na-abịa, ọ dịkwa nso n’ebe anyị nọ, mgbe a ga-ekpughe akụkụ ọ bụla nke àgwà site n’ọnwụnwa pụrụ iche. Ndị ga-anọgide na-eguzosi ike n’ezi ụkpụrụ, ndị ga-egosipụta okwukwe ruo ọgwụgwụ, ga-abụ ndị egosila na ha bụ eziokwu n’okpuru ule na ọnwụnwa n’oge ndị gara aga nke oge amara ha, ma kpụpụta àgwà yiri nke Kraịst. Ọ ga-abụ ndị zụlitere mmata chiri anya banyere Kraịst, ndị, site n’amamihe ya na amara ya, bụ ndị sonyere n’ọdịdị nke Chukwu. Ma ọ dịghị mmadụ ọbụla nwere ike inye onye ọzọ nraranye obi, na ezi àgwà nke uche, ma mejupụta erughị eru ya site n’ike omume ọma. Anyị nwere ike ime nnukwu ihe, onye ọbụla n’ime anyị maka ibe ya, site n’inye ndị mmadụ ihe atụ yiri nke Kraịst, ma si otu a metụta ha ka ha gakwuru Kraịst maka ezi omume ahụ na-enweghị ya ha enweghị ike iguzo n’ikpe. Ndị mmadụ kwesịrị iji ekpere tụlee okwu a dị mkpa nke iwulite àgwà, ma kpụpụta àgwà ha dịka ihe nlereanya nke Chukwu si dị.” The Youth’s Instructor, January 16, 1896.