Mgbe O meghere akara nke asaa, e nwekwara nkịtị n’eluigwe ihe dị ka ọkara awa. Ahụrụ m ndị mmụọ-ozi asaa ahụ ndị guzo n’ihu Chineke; e nyekwara ha opi asaa. Mmụọ-ozi ọzọ wee bịa guzo n’ebe ịchụàjà ahụ, nwee ihe nsure-ọkụ ọlaedo; e nyekwara ya ọtụtụ ihe na-esi ísì ụtọ, ka o were ya soro ekpere nke ndị nsọ niile chụọ ya n’elu ebe ịchụàjà ọlaedo nke dị n’ihu ocheeze ahụ. Anwụrụ ihe na-esi ísì ụtọ ahụ, nke soro ekpere ndị nsọ ahụ, si n’aka mmụọ-ozi ahụ rigoro n’ihu Chineke. Mmụọ-ozi ahụ wee were ihe nsure-ọkụ ahụ, juputa ya n’ọkụ sitere n’ebe ịchụàjà ahụ, tụba ya n’ụwa; e nwekwara olu dị iche iche, na égbè-eluigwe, na àmụmà, na ala ọma jijiji. Mkpughe 8:1–5.
Anyị na-ekwu maka nsụpụ nke ọkụ nsọ sitere n’ebe nsọ nke eluigwe, n’oge akụkọ ihe mere eme nke United States ga-eme ka ọkụ na-adịghị nsọ si n’eluigwe mbụ daa. Mkpughe nke ihe égbè eluigwe asaa ahụ kwuru n’Akwụkwọ Mkpughe isi nke iri, ka e kwesịkwara ka a kaa ya akara ruo kpọmkwem tupu oge ebere emechie. A na-anọchikwara oge ebere anya dịka nke nọkwa n’ọnụ imechi mgbe a na-emepe akara nke asaa.
Ọ sịrịkwa m, Akara emechiela okwu nile nke amụma nke akwụkwọ a: n’ihi na oge ahụ dị nso. Onye na-adịghị eme ezi omume, ka ọ nọgide na-adịghị eme ezi omume: onye rụrụ arụ, ka ọ nọgide na-adị rụrụ arụ: onye ezi omume, ka ọ nọgide na-eme ezi omume: onye nsọ, ka ọ nọgide na-adị nsọ. Mkpughe 22:10, 11.
Mmeghe nke akàrà nke asaa na-eme ka ndị mmụọ ozi asaa ahụ kwadebe ịfụ opi.
Ndi mmụọ-ozi asaa ahụ ndị nwere opi asaa ahụ kwadebere onwe ha ịfụ ha. Mkpughe 8:6.
Mgbe oge amara mechiri, “ọ dịghị onye” “nwere ike ịbanye n’ụlọ nsọ ahụ,” n’ihi na ịrịọchitere mmadụ nke Kraịst n’ihi mmehie ndị mmadụ akwụsịwo. Oge amara emechila, e nyekwara ndị mmụọ ozi asaa ahụ iwu ka ha wụsa iko nile nke iwe Chineke.
E wee jupụtara n’uzuzu ọkụ nke sitere n’ebube Chineke, na n’ike Ya; ọ dịghịkwa onye pụrụ ịbanye n’ụlọ nsọ ahụ, ruo mgbe ihe otiti asaa nke ndị mmụọ ozi asaa ahụ mezuru. M wee nụ nnukwu olu si n’ụlọ nsọ ahụ na-agwa ndị mmụọ ozi asaa ahụ, Gaanụ ụzọ unu, wụkwasịnụ iko asaa nke ọnụma Chineke n’elu ụwa. Mkpughe 15:8, 16:1.
Ọ dịghị ihe ọ bụla na-egosi na ndị mmụọ ozi asaa ahụ na-akụ opi asaa n’Akwụkwọ Mkpughe isi nke itoolu ruo nke iri na otu dị iche na ndị mmụọ ozi asaa ahụ na-awụsa ọrịa otiti asaa ikpeazụ ahụ. N’aka nke ọzọ, njirimara amụma nke ikpe ndị opi asaa ahụ na-anọchi anya ya na-adakọ na ebe na mmetụta nke iko asaa nke iwe Chineke dị n’isi nke iri na isii. Dị ka njikọ ka kpọmkwem karịa, a na-akpọ ikpe ndị opi ahụ ozugbo ọrịa otiti.
Ma ndị fọdụrụ n’ime mmadụ, ndị e jighị ọrịa otiti ndị a gbuo, echegharịghịkwa n’ọrụ aka ha, ka ha ghara ife ndị mmụọ ọjọọ, na arụsị nke ọlaedo, na nke ọlaọcha, na nke ọla kọpa, na nke nkume, na nke osisi: ndị na-enweghị ike ịhụ ụzọ, maọbụ ịnụ ihe, maọbụ ije ije. Mkpughe 9:20.
E debere mmeghe nke akara nke asaa n’ọnọdụ nke ịdị nso nke mmechi oge amara n’amụma. Akara nke asaa na-anọchi anya onye akaebe nke abụọ banyere ihe égbè eluigwe asaa ahụ “kwuru,” nke e machibidoro Jọn na kwa Pọl ide.
O tiri n’oké olu, dị ka mgbe ọdụm na-ebo mkpu: ma mgbe o tirisịrị mkpu, égbè eluigwe asaa kwuru olu ha. Ma mgbe égbè eluigwe asaa ahụ kwuchara olu ha, m na-achọ ide ihe: m wee nụ olu sitere n’eluigwe na-asị m, Kachie ihe ndị ahụ égbè eluigwe asaa ahụ kwuru, edekwa hala. Mkpughe 10:3, 4.
E mechiri akara ihe “é kwupụtara” site n’ụmụ égbè eluigwe asaa, ma n’isi nke iri abụọ na abụọ, amụma ahụ nke e mechiri akara n’akwụkwọ Mkpughe ka a ga-emeghe akara ya, ma dịkwa ka akara nke asaa, a ga-emeghe akara ya tupu oge amara emechie.
Nwanyịnna White na-akọwa na ịkachi akara n’ihe “égbè ígwè asaa” ahụ “kwuru” nọchiri anya otu omume ahụ nke Odùm nke ebo Juda mere, dịka mgbe Ọ nyere Daniel iwu ka o kachie akara n’akwụkwọ ya, ruo oge ọgwụgwụ. Akwụkwọ Daniel na Mkpughe bụ otu akwụkwọ ahụ, ma n’ime Mkpughe a na-anọchi anya Jisọs dịka Odùm nke ebo Juda, mgbe Ọ na-emeghe akara n’akwụkwọ ahụ e jiri akara asaa kachie; ya mere, ọ bụkwa Odùm nke ebo Juda nyere Daniel iwu ka o kachie akara n’akwụkwọ ya ruo oge ọgwụgwụ. Odùm nke ebo Juda bụ Onye ahụ na-akachi akara ma na-emeghe akara n’Okwu Ya, n’ihi na Ọ bụ Okwu ahụ.
“Mgbe égbè-eluigwe asaa ndị a kwuchara olu ha, a na-enye Jọn iwu ahụ dị ka e nyere Daniel banyere obere akwụkwọ ahụ: ‘Kàchie ihe ndị ahụ égbè-eluigwe asaa kwuru.’” The Seventh-day Adventist Bible Commentary, volume 7, 971.
Ihe àmà dị n’ime akwụkwọ Daniel na Mkpughe na-akọwapụta na imeghe nke akara nke asaa bụ onye-àmà nke abụọ nye imeghe nke ihe àmụmà asaa ahụ kwuru. Ma imeghe nke akwụkwọ Daniel ma imeghe nke akwụkwọ ahụ e ji akara asaa kaa, na-akọwapụta na eziokwu ndị a na-ekpughe mgbe e meghere ozi amụma, bụ nke na-aga n’ihu n’usoro. Nke a bụ ihe mere akwụkwọ Daniel ji kọwaa ya dịka mmụba nke ọmụma, ma akwụkwọ Mkpughe na-egosi ya dịka iwepu otu akara mgbe nke ọzọ gasịrị.
Ọ bụ ìhè nke na na-enwuwanye ncha ma na-enwuwanye ncha ruo ụbọchị zuru okè.
Ma ụzọ nke ndị ezi omume dị ka ìhè na-enwu enwu, nke na-enwuwanye ma na-enwuwanye ruo ụbọchị zuru oke. Ilu 4:18.
Mgbe a kpọghechara “eziokwu,” ọ na-aga n’ihu n’usoro mmepe.
“Ọ bụrụ na ọ dị mkpa ka ndị oge ochie nke Chineke na-echetakarị otú O si emeso ha n’obi ebere na n’ikpe ziri ezi, n’ndụmọdụ na n’ịdọ aka ná ntị, ọ dịkwa otu aka ahụ mkpa ka anyị na-atụgharị uche n’eziokwu ndị e nyere anyị n’Okwu Ya,—eziokwu nke, ma ọ bụrụ na e gee ha ntị, ga-eduba anyị n’ịdị umeala n’obi na n’okpuru isi, na n’irubere Chineke isi. A ga-edo anyị nsọ site n’eziokwu. Okwu Chineke na-eweta eziokwu pụrụ iche maka ọgbọ ọ bụla. O kwesịkwara ka omume Chineke n’ebe ndị Ya nọ n’oge gara aga nata nlezianya anyị nke ọma. Anyị kwesịrị ịmụ ihe mmụta ndị e bu n’obi ka ha kuziere anyị. Ma anyị agaghị ezu ike n’ịdịrị afọ ojuju naanị na ha. Chineke na-eduga ndị Ya n’ihu nzọụkwụ site na nzọụkwụ. Eziokwu na-aga n’ihu n’ọganihu. Onye na-achọsi ike n’ezi obi ga na-anata ìhè sitere n’eluigwe mgbe niile. Gịnị bụ eziokwu? kwesịrị ịbụ ajụjụ anyị mgbe niile.” Signs of the Times, May 26, 1881.
Ná ngwụsị ọnwa Julaị, 2023, Mkpughe nke Jisọs Kraịst malitere ịkpọpụ mkpuchi ya.
Dịka ọ dịkwa n’ihe gbasara akàrà nke asaa na kwa okwu ndị égbè-eluigwe asaa kwuru, Mkpughe nke Jizọs Kraịst ka a na-emeghe tupu oge amara emechie. Ọ na-enye àmà nke atọ banyere otu ozi ahụ nke a nọchiri anya ya site n’iwepụ akàrà nke asaa, na égbè-eluigwe asaa. Nnọchiteanya atọ ndị ahụ n’akwụkwọ Mkpughe bụ àmà atọ nke jikọtara ọnụ wee mepụta ozi nke Mkpughe nke Jizọs Kraịst. Mmeghe nke àmà atọ ndị a na-aga n’ihu nwayọ nwayọ. Mmetụta ya dịkwa n’usoro mmepe ahụ.
“Nnrubeisi nye iwu Chineke bụ ido nsọ. E nwere ọtụtụ ndị nwere echiche ezighị ezi banyere ọrụ a n’ime mkpụrụobi, ma Jisọs kpere ekpere ka e doo ndị na-eso ụzọ Ya nsọ site n’eziokwu, ma tinye, ‘Okwu gị bụ eziokwu’ (John 17:17). Ido nsọ abụghị ọrụ a na-eme n’otu ntabi anya, kama ọ bụ ọrụ na-aga n’ihu n’ihi na nrubeisi na-adịgide adịgide. Dị nnọọ ogologo oge Setan na-akpalite ọnwụnwa ya imegide anyị, agha nke imeri onwe onye ga-adị mkpa ka a lụọ ya ugboro ugboro; ma site na nrubeisi, eziokwu ga-edo mkpụrụobi nsọ. Ndị kwesiri ntụkwasị obi n’eziokwu ga, site n’uru ọma nile nke Kraịst, merie adịghị ike ọ bụla nke agwa nke mere ka ọnọdụ ndụ dị iche iche kpụzie ha n’ụdị ọ bụla.” Faith and Works, 85.
Mmepe na-aga n’ihu nke nghọta nke Mkpughe nke Jisọs Kraịst malitere ibipụta na ngwụcha ọnwa Julaị, 2023. Usoro nke ịghọta eziokwu ndị ahụ e bidoro ibipụta n’oge ahụ, malitere obere oge ka Julaị 18, 2020 gasịrị.
Eziokwu a kọwara n’ozi nke mmeghe nke akara nke asaa na-akọwa ihe-amà nke Mkpu Etiti Abalị. Mkpu Etiti Abalị n’akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite bụ mmepe eziokwu na-aga n’ihu, a pụkwara igosi eziokwu ahụ site n’nyocha akụkọ ihe mere eme banyere ọrụ Samuel Snow. Jizọs ji mmegharị nke mmụọ ozi nke mbụ kọwaa mmegharị nke mmụọ ozi nke atọ, n’ihi na ọ na-eji mgbe niile mmalite akọwa ọgwụgwụ.
Eziokwu ndị ahụ na-ezukọta ọnụ iji wuo ozi Mkpu Etiti Abalị bụ nghọta banyere onye Chineke bụ, na otu e si egosipụta agwa Ya n’Okwu Ya. Eziokwu ndị ahụ gụnyere nkọwa zuru ezu nke usoro akụkọ ihe mere eme nke ndị ga-emesị kpọsaa ozi Mkpu Etiti Abalị ga-emezu. Akụkọ ihe mere eme zoro ezo nke égbè eluigwe asaa bụ ihe na-akọwapụta usoro akụkọ ihe mere eme ahụ. Akara nke asaa bụ akụkụ nke usoro akụkọ ihe mere eme ahụ zuru ezu, ma mkpughe ya ka e lebara anya n’oge ahụ nke na-amalite mgbe emechara ozi Mkpu Etiti Abalị ka ọ zuo oke, si otú a na-akara mgbe emechara ịkpụ akara n’ahụ puku mmadụ otu narị na iri anọ na anọ. Mwepụ nke Akara nke asaa n’ụzọ na-aga n’ihu na-amalite mgbe ozi Mkpu Etiti Abalị etolitela nke ọma n’uju, dịka e gosiri ya n’ogbako ọdụm Exeter n’oge okpomọkụ nke afọ 1844. Edemede ndị a na-anọchi anya òkù nke onwe gị ka ị bịaruo ogbako ọdụm Exeter.
Mgbe e meghere akara nke asaa, a tụbara ọkụ sitere n’ebe ịchụàjà ahụ n’ụwa, wee nwee “olu, na égbè eluigwe, na àmùmà, na ala ọma jijiji.” “Olu” na-anọchi anya opi.
Tikwaa mkpu n’olu ukwu, echekwala onwe gị; bulie olu gị elu dịka opi, gosi ndị m mmehie-ha, gosi kwa ụlọ Jekọb mmehie ha. Aịsaịa 58:1.
Olu opi na-egosi ozi nke na-adọ aka ná ntị banyere ikpe na-abịanụ. Mgbe Aịzaya nyere ndị Chineke iwu ka ha bulie olu ha elu dị ka opi, ha ga “tie mkpu” n’olu ukwu. E kpughewo ozi nke Mkpu Etiti Abalị obere oge tupu awa nke ala ọma jijiji nke iwu Ụka ụbọchị Sọnde. Ozi Mkpu Etiti Abalị ahụ, nke e kpughere obere oge tupu iwu Ụka ụbọchị Sọnde nke na-abịanụ n’oge na-adịghị anya, bụ ozi ahụ nke na-aba ụba ruo n’ịghọ nnukwu mkpu. Mgbe Aịzaya na-ekwu, “Tie mkpu n’olu ukwu,” ọ na-ekwu maka njikọta nke nnukwu mkpu nke mmụọ ozi nke atọ, nke bụ olu nke abụọ nke na-esonyere ozi Mkpu Etiti Abalị. Ozi Mkpu Etiti Abalị dị ukwuu bụ ịdọ aka ná ntị banyere opi nke asaa, nke bụ ahụhụ nke atọ. Ndị Chineke aghaghị ịghọta na mgbe a kpọrọ ozi opi ahụ, ha nọ n’oge ikpeazụ nke ohere nnwale ha. Ya mere, iwu Aịzaya bụ ịdọ aka ná ntị ka a kwadebe maka mmechi nke oge nnwale, ịdọ aka ná ntị na ikpe opi nke ahụhụ nke atọ nke Islam na-achọ ịdakwasị United States n’ihi ịjụ ha jụrụ Ụbọchị Izu Ike nke Chineke. N’oge iwu Ụka ụbọchị Sọnde, Mkpu Etiti Abalị, nke bụ nke mbụ n’ime “olu” abụọ ahụ dị na Mkpughe isi nke iri na asatọ, na-aba ụba ruo n’ịghọ nnukwu mkpu. Ka a na-akpọpụta ụmụ Chineke ndị ọzọ ka nọ n’ime Babilọn.
“A ghaghị ikwusa eziokwu maka oge a, ozi nke mmụọ ozi nke atọ, n’olu ukwu, nke pụtara n’ike na-abawanye, ka anyị na-abịarukwu nso n’ule ukwu ikpeazụ ahụ.” The 1888 Materials, 710.
“A na-amụbawanye ike” nke “mkpu ukwu” nke mmụọ ozi nke atọ ka e sere onyinyo ya na Sinai mgbe Jehova n’onwe ya kpọsara Iwu Iri ahụ. Opì ahụ n’akụkọ ahụ na-amụbawanye ike ka ugwu ahụ na-ama jijiji ma ghọọ anwụrụ ọkụ. Egwu ahụ dị ukwuu nke na ọbụna Mosis n’onwe ya mara jijiji nke ukwuu. N’oge ahụ, ndị mmadụ weliri “olu” ha n’egwu, na-arịọ ka “olu” Chineke kwụsị ịda ụda.
Na ụda opi, na olu nke okwu dị iche iche; olu ahụ ka ndị nụrụ ya rịọrọ ka a ghara ịgwa ha okwu ọzọ: (N’ihi na ha enweghị ike idi ihe ahụ e nyere n’iwu, Sị, Ọ bụrụkwa na ọbụna anụ ọhịa emetụ ugwu ahụ aka, a ga-atụ ya nkume, ma ọ bụ were ube maa ya: Ma ịhụ ahụ dị egwu nke ukwuu, nke mere ka Mozis sị, Ana m atụ egwu nke ukwuu ma na-ama jijiji:). Ndị Hibru 12:19–21.
“Olu” ahụ “ha” “nụrụ” na-anọchi anya “olu” nke ozi ịdọ aka ná ntị nke mmụọ-ozi nke atọ. N’oke mwute na ụjọ ha zara site n’“olu” nke ha. A na-anọchikwakwa anya olu ndị ahụ n’oge iwu Sọnde site n’aka ụmụ agbọghọ-amaghị-ama ahụ na-arịọ mmanụ, ebe olu ụmụ agbọghọ ndị amamihe nwere na-agwa ha ka ha gaa zụtara onwe ha. N’oge mmechi nke ohere nnwale mmadụ, “olu” ndị nke ndị ghọtara na ha efuola, dịka ụmụ agbọghọ Adventist ndị nzuzu si dị n’oge iwu Sọnde, na-eti mkpu ka nkume na ugwu daa n’ahụ ha. A na-anọchi iwu Sọnde anya site n’inye iwu ahụ n’Ugwu Saịnaị.
“N’oge ngosipụta ndị dị ebube nke ike nke Chineke n’oge ahụ dị oke nsọ,—olu opi ahụ omimi ya na-arịwanye elu ma na-adịwanye egwu, mkpọtụ égbè eluigwe na-ada ma na-ekwughachi n’akụkụ ugwu niile, amụma àmụ̀mà na-enwu, na-eme ka ebe dị elu ndị ahụ siri ike ma dị oke nsọ pụta ìhè, ma n’elu ugwu Saịnaị, n’etiti igwe ojii, na oké ifufe, na ọchịchịrị gbara ọchịchịrị, ebube nke Chineke dị ka ọkụ na-erepịa ihe,—n’ihu ihe ịrịba ama ndị a nke ọnụnọ Jehova, obi ndị Izrel dara mba n’ụjọ, nzukọ ahụ dum kwa ‘guzoro n’ebe dị anya.’ Ọbụna Mosis kpọkwara, sị, ‘Ana m atụ egwu nke ukwuu ma na-ama jijiji.’ Mgbe ahụ, n’elu ihe ndị ahụ na-alụso onwe ha ọgụ, a nụrụ olu Jehova, ka Ọ na-ekwu iwu iri ahụ nke iwu Ya.”
“Dịka nnukwu enyo Chineke si kpugheere ụmụ Izrel ezi ọnọdụ ha, mkpụrụ obi ha jupụtara n’oke ụjọ. Ike dị egwu nke okwu nile Chineke kwuru yiri ka ọ karịrị ihe ahụ́ ha na-ama jijiji pụrụ ịnagide. Ha rịọrọ Mozis, ‘Gwa anyị okwu, anyị ga-anụkwa; ma ka Chineke ghara ịgwa anyị okwu, ka anyị ghara ịnwụ.’ Mgbe e gosipụtara n’ihu ha nnukwu ụkpụrụ ezi omume nke Chineke, ha ghọtara, karịa mgbe ọ bụla ọzọ, àgwà mmehie nke na-akpasu iwe, na ikpe ọmụma nke ha onwe ha, n’anya Chineke dị ọcha ma dị nsọ.” Signs of the Times, March 3, 1881.
Mgbe a tụbara ọkụ sitere n’ebe ịchụàjà ahụ n’ụwa, e nwere “olu, na égbè eluigwe, na amụma ọkụ, na ala ọma jijiji.” “Égbè eluigwe na amụma ọkụ” bụ ihe nnọchianya nke ikpe Chineke. N’oge iwu Ụka banyere ụbọchị Sọnde, United States ga-emezuo kpamkpam “iko ajọ omume” ya, ma “ndapụ n’ezi ofufe nke mba, mbibi nke mba ga-esokwa ya.” “Iko ajọ omume” ahụ na-ejupụta n’ọgbọ nke anọ, n’ihi na mpi abụọ nke anụ ọhịa nke ụwa ahụ na-aga n’ihu site n’ọgbọ anọ nke nnupụisi na-arịwanye elu. Iwu Ụka banyere ụbọchị Sọnde na-akara ebe ikpe Chineke, nke “égbè eluigwe na amụma ọkụ” na-anọchi anya ya, ka a na-ezipu, ma a na-ezipu ha n’ọgbọ nke anọ.
“Banyere ndị-Amọraiti ka Onyenwe anyị kwuru: ‘N’ọgbọ nke anọ ka ha ga-alọghachi ebe a ọzọ; n’ihi na ajọ omume nke ndị-Amọraiti erubeghị oke.’ Ọ bụ ezie na mba a pụtara ìhè n’ihi ikpere arụsị ya na nrụrụ aka ya, ọ ka emezubeghị iko nke ajọ omume ya, Chineke agaghịkwa enye iwu ka e bibie ya kpamkpam. Ndị mmadụ ga-ahụ ike nke Chineke ka e gosipụta ya n’ụzọ doro anya pụrụ iche, ka a hapụ ha n’enweghị ihe ngọpụ. Onye Okike ahụ jupụtara n’obi ebere dị njikere ịnagide ajọ omume ha ruo n’ọgbọ nke anọ. Mgbe ahụ, ọ bụrụ na a hụbeghị mgbanwe ọ bụla ka mma, ikpe Ya ga-adakwasị ha.”
“N’ịdị ziri ezi nke na-adịghị ada ada, Onye ahụ na-enweghị nsọtụ ka na-edobe ihe ndekọ ya n’ebe mba niile nọ. Mgbe a ka na-enye ebere Ya, tinyere ọkpụkpọ ka e chegharịa, ihe ndekọ a ga-anọgide meghere; ma mgbe ọnụ ọgụgụ ahụ ruru ogo ụfọdụ nke Chineke kwadoro, ozi nke iwe Ya na-amalite. A na-emechi ihe ndekọ ahụ. Ndidi nke eluigwe na-akwụsị. E nweghịkwa arịrịọ ebere ọzọ a na-arịọ n’ihi ha.” Testimonies, volume 5, 208.
Nwannaanyị White na-akọwa ikpe ndị ahụ na-amalite n’oge iwu Ụka-Sọnde dị ka “ikpe mbibi nke Chineke.” Ọ na-akụzi na ọ gafeela oge maka ndị Adventist Laodisia ndị nzuzu, ndị nwerewo ohere ịkwadebe onwe ha maka nsogbu ahụ n’etiti abalị, ma ha jụrụ ime otú ahụ. Oge ahụ nke ikpe mbibi nye ụmụagbọghọ-amaghị ihe, bụ “oge ebere” nye ndị na-anụbeghị eziokwu ahụ.
“Ọ dị mma ka ndị mmadụ mara oge nleta ha! E nwere ọtụtụ ndị na-anụbeghị eziokwu nnwale maka oge a. E nwekwara ọtụtụ ndị Mmụọ nke Chineke na-agba mbọ ime ka ha kwekọọ. Oge ikpe mbibi nke Chineke bụ oge ebere nye ndị na-enwetabeghị ohere ịmụta ihe bụ eziokwu. N’ụzọ dị nro ka Onyenwe anyị ga-elekọta ha. Obi ebere Ya emetụla Ya; aka Ya ka agbatịkwara iji zọpụta, ebe e mechiri ụzọ nye ndị na-achọghị ịbanye.” Testimonies, volume 9, 97.
Mgbe e meghere akara nke asaa, e nwere “olu dị iche iche, na égbè eluigwe, na amụma ọkụ, na ala ọma jijiji.” “Oge awa” ahụ nke “ala ọma jijiji” nke Mkpughe iri na otu buru ụzọ mezuo bụ Mgbanwe ọchịchị France, ma mmezu zuru okè nke “oge awa” ahụ bụ “ọma jijiji” nke anụ ọhịa nke “ụwa,” n’iwu Sọnde nke na-abịa n’oge na-adịghị anya. Ọ bụ n’ime “oge awa” ahụ ka a na-emeghe akara nke asaa n’uju. Obe ahụ na-anọchite anya iwu Sọnde, e nwekwara nnukwu ala ọma jijiji n’obe ahụ.
Jisọs, mgbe O tiri ọzọ mkpu n’oké olu, nyefere mmụọ Ya. Ma, lee, ákwà-nkpuchi nke ụlọ nsọ ahụ dọwara n’ime ụzọ abụọ site n’elu ruo n’ala; ụwa maa jijiji, nkume dị ichekwa. Matiu 25:51.
N’obe, e meriri alaeze Setan, dịka a ga-emekwa ya n’oge iwu Ụka.
“Kraịst enyeghị ndụ Ya ruo mgbe Ọ rụchara ọrụ ahụ O bịara ịrụ, ma site n’ikuku ikpeazụ Ya O tiri mkpu, sị, ‘E mezuworị ya.’ Jọn 19:30. E meriworị ọgụ ahụ. Aka nri Ya na ogwe aka Ya dị nsọ emewo ka O nweta mmeri. Dị ka Onye Mmeri, O kụnyere ọkọlọtọ Ya n’elu ịdị elu ebighị ebi. Ọ̀ dịghị ọṅụ n’etiti ndị mmụọ ozi? Eluigwe nile meriri emeri n’ime mmeri nke Onye Nzọpụta. E meriri Setan, o wee mara na alaeze ya efuwo.” The Desire of Ages, 758.
Ala ọma jijiji nke obe bụ nnọchianya nke “eziokwu,” nke bụ Alfa na Omega. “Eziokwu” bụ mmalite, etiti, na ọgwụgwụ; ọ bụ okwu Hibru e kere site n’ịkpakọta mkpụrụedemede mbụ, nke iri na atọ, na nke ikpeazụ nke alfabẹt Hibru. E nwere ala ọma jijiji mgbe Kraịst nwụrụ, ma e mesịa, ala ọma jijiji ọzọ n’mbilite n’ọnwụ Ya. N’obe ahụ, e nwere ala ọma jijiji mbụ, mgbe ahụ ili, ma emesịa ala ọma jijiji n’mbilite n’ọnwụ Ya. N’ala ọma jijiji abụọ ahụ, e meghere ili.
“Mgbe Jisọs, ka Ọ nọ n’elu obe, tiri mkpu, sị, ‘Emezuwo ya,’ nkume ndị ahụ gbawara agbawa, ụwa ama jijiji, e meghekwara ụfọdụ n’ime ili. Mgbe Ọ biliri dị ka Onye mmeri n’elu ọnwụ na ili, mgbe ụwa nọ na-ama jijiji ma ebube nke eluigwe na-enwu gburugburu ebe nsọ ahụ, ọtụtụ n’ime ndị nwụrụ anwụ ezi omume, ndị rubere oku Ya isi, pụtara dị ka ndị àmà na Ọ biliela. Ndị nsọ ahụ e mere amara, ndị e mere ka ha si n’ọnwụ bilie, pụtara n’ebube. Ha bụ ndị a họpụtara na ndị dị nsọ nke ọgbọ niile, site na okike ruo ọbụna n’ụbọchị Kraịst. N’ụzọ dị otu a, mgbe ndị ndu ndị Juu na-achọ izochi eziokwu banyere mbilite n’ọnwụ nke Kraịst, Chineke họpụtara iweta otu ìgwè mmadụ site n’ili ha ka ha gbaa àmà na Jisọs ebiliela, ma kwusakwa ebube Ya.” Early Writings, 184.
N’ala ọma jijiji mbụ, e meghere ili; ma n’ala ọma jijiji ikpeazụ, e meghere ili Kraịst. N’ime Mkpughe isi nke iri na otu, ndị àmà abụọ ahụ si n’ili ha pụta n’otu awa ahụ ala ọma jijiji ahụ mere. Ala ọma jijiji ahụ bụ iwu ụbọchị Sọnde, nke obe ahụ na-anọchi anya ya. Ya mere, a ga-enwe mbilite n’ọnwụ abụọ n’awa iwu ụbọchị Sọnde ahụ. Nke mbụ na-anọchi anya ọmụmụ nke puku mmadụ otu narị na iri anọ na anọ ahụ nke na-eme tupu nwanyị ahụ amalite ịmụ nwa; nke abụọ na-eme n’ime ịmụ nwa ya. Nwanyị nke Mkpughe isi nke iri na abụọ buru ụzọ mụọ nwa nwoke ahụ nke ga-eji mkpara ígwè chịa mba niile, na-enweghị ihe mgbu ọmụmụ ọ bụla. Mgbe ahụ, n’oge iwu ụbọchị Sọnde, ịmụ nwa ya na-amalite, ọ mụọkwa nwa nke abụọ. Nke mbụ, ọ mụrụ Ịlaịja, nke ikpeazụ, ọ mụrụ Mosis. Iwu ụbọchị Sọnde bụ awa mbilite n’ọnwụ nke ejima ndị Mkpughe isi nke asaa.
Mgbe a meghere akara nke asaa nke ọma n’iwu Sọnde, e nwekwara nkịtị n’eluigwe ruo ọkara awa.
“Ma Chineke so Nwa Ya tara ahụhụ. Ndị mmụọ ozi hụrụ ahụhụ mgbu nke Onye Nzọpụta ahụ. Ha hụrụ Onyenwe ha ka ọtụtụ òtù agha ndị nke Setan gbara ya gburugburu, ọdịdị Ya ka ụjọ dị omimi, nke na-akpali ịma jijiji, na-ebukwasị ya ibu. E nwere nkịtị n’eluigwe. Ọ dịghị ụbọ akwara ọbụla a kụrụ. Ọ bụrụ na ndị mmadụ nwere ike ịhụ ịtụnanya nke ìgwè ndị mmụọ ozi ahụ, dịka ha nọ n’obi mwute nkịtị na-ekiri Nna ahụ ka Ọ na-ekewapụ ụzarị nke ìhè, ịhụnanya, na ebube Ya n’ebe Nwa Ya Ọ hụrụ n’anya nọ, ha ga-aghọtakwu nke ọma otú mmehie si bụrụ ihe na-akpasu Ya iwe n’anya Ya.” The Desire of Ages, 693.
Ọkara awa mbụ nke awa ala ọma jijiji ahụ, na-anọchi anya ọmụmụ mbụ ma ọ bụ mbilite n’ọnwụ nke ndị àmà abụọ ahụ. N’ime ọkara awa ahụ, a na-akara ndị àmà abụọ ahụ akara. A ghaghị ikara ha akara tupu iwu ụbọchị Sọnde ahụ, n’ihi na ha bụ ọkọlọtọ nke na-akpọ nwa nke ọzọ ka o si n’ilu pụta n’ime ọkara awa fọdụrụ. A pụrụ ime ka nwa nke abụọ ahụ dị ndụ naanị site n’ịhụ ndị ikom na ndị inyom nwere akara nke Chineke n’oge ihe mgbu nke ọgba aghara iwu ụbọchị Sọnde ahụ.
“Ọrụ nke Mmụọ Nsọ bụ ime ka ụwa kwenye banyere mmehie, banyere ezi omume, na banyere ikpe. A pụrụ naanị ịdọ ụwa aka ná ntị site n’ịhụ ndị kweere eziokwu ka e doro ha nsọ site n’eziokwu ahụ, ka ha na-eme ihe n’ụkpụrụ ndị dị elu na ndị dị nsọ, na-egosi n’ụzọ dị elu ma dị omimi ahịrị nkewa dị n’etiti ndị na-edebe iwu nile nke Chineke, na ndị na-azọpịa ha n’okpuru ụkwụ ha. Ịdị nsọ nke Mmụọ na-akọwapụta ọdịiche dị n’etiti ndị nwere akara nke Chineke, na ndị na-edebe ụbọchị izuike ụgha. Mgbe ule ahụ bịara, a ga-egosi ya n’ụzọ doro anya ihe akara nke anụ ọhịa ahụ bụ. Ọ bụ idebe ụbọchị Sọnde. Ndị, mgbe ha nụchara eziokwu, ka na-aga n’ihu ile ụbọchị a anya dịka ụbọchị dị nsọ, na-eburu akara aka nke nwoke mmehie ahụ, onye chere ichegharị oge na iwu.” Bible Training School, December 1, 1903.
Ndị mbụ a mụrụ site n’aka nwanyị ahụ bụ otu narị puku mmadụ iri anọ na anọ ahụ, ndị e ji mara dị ka mkpụrụ mbụ n’akwụkwọ Mkpughe. Ha nọchiri anya ihe ịrịba ama ahụ nke ìgwè atụrụ nke ọzọ ga-amata n’oge nsogbu na ọgụ nke ọgụ iwu ụbọchị Ụka. Ihe ịrịba ama ahụ bụ Ụbọchị Izuike, nke otu narị puku mmadụ iri anọ na anọ ahụ na-akwado n’oge a machibidoro ime otú ahụ n’iwu. Nwanyị White na-akpọ ọkọlọtọ ha “ọkọlọtọ Ọbara-ruru-unyi nke Onyeisi Emmanuel.”
“N’ọhụ m hụrụ usuu agha abụọ n’ọgụ jọgburu onwe ya. Otu usuu agha ka e ji ọkọlọtọ ndị bu akara nke ụwa na-eduga; nke ọzọ ka e ji ọkọlọtọ e metọrọ n’ọbara nke Onye-isi Emmanuel na-eduga. A hapụrụ ọkọlọtọ n’azụ ọkọlọtọ ka ha na-adọkpụ n’uzuzu, dịka ìgwè n’azụ ìgwè si n’ime usuu agha nke Onyenwe anyị sonyere onye iro, ma ebo n’azụ ebo si n’usoro nke ndị iro jikọta onwe ha na ndị nke Chineke na-edebe iwu Ya. Otu mmụọ-ozi nke na-efegharị n’etiti eluigwe tinyere ọkọlọtọ Emmanuel n’aka ọtụtụ mmadụ, ebe otu ọchịagha dị ike tiri mkpu n’oké olu, sị: ‘Bịanụ n’ahịrị. Ka ndị kwesiri ntụkwasị obi nye iwu nile nke Chineke na àmà Jisọs Kraịst were ọnọdụ ha ugbu a. Sitenụ n’etiti ha pụta, bụrụnụ ndị kewapụrụ onwe unu iche, unu emetụkwala ihe rụrụ arụ aka, m ga-anabatakwa unu, bụrụkwara Nna nye unu, unu ga-abụkwa ụmụ nwoke na ụmụ nwanyị M. Ka ndị nile chọrọ, bianụ n’inyere Onyenwe anyị aka, n’inyere Onyenwe anyị aka megide ndị dị ike.’” Testimonies, volume 8, 41.
Ọkọlọtọ ahụ e ji ọbara metọọ bụ ihe igwe atụrụ ọzọ nke Chineke ga-ahụ n’oge nsogbu iwu Ụbọchị Izuike. Ọkọlọtọ ahụ bụ ìhè na-arị elu nke narị puku mmadụ iri anọ na anọ na puku anọ na-eburu. Ọkọlọtọ ahụ na-acha ọbara ọbara, n’ihi na ọ bụ ọkọlọtọ e ji ọbara metọọ. E gosipụtara ihe nnọchianya ọkọlọtọ ahụ n’agha Jeriko, mgbe Rehab nabatara ma chebe ndị nledo ahụ, ma mesịa kweta ido onwe ya n’okpuru agha Joshua site n’itinye eriri uhie uhie n’èzí windo ya. Rehab na-anọchi anya ụmụ nke abụọ amụrụ Chineke n’oge nsogbu iwu Ụbọchị Izuike, ndị na-ahụ ma nabata akara uhie ahụ, ma bịa n’irube isi n’ọchịchị agha Joshua. Eriri uhie uhie nke Rehab jiri bụ ihe ịrịba ama nye agha Joshua ka ha ghara ibibi ụlọ Rehab.
Rehab nọchiri anya ndị ka nọ n’ime Babilọn n’oge nsogbu iwu Ụka banyere Sọnde, ndị agha Joshua nọchikwara anya ọkpara nke otu narị puku iri anọ na anọ ahụ. Eriri uhie uhie ahụ bụ akara nke Sabbath nke Chineke. Eriri uhie uhie ahụ bụ iwu ndị nledo ahụ nyere Rehab nke ọ ghaghị ịgbaso ma ọ bụrụ na ọ ga-enweta nchebe Chineke.
Lee, mgbe anyị batara n’ala ahụ, ị ga-ekekọta eriri a na-acha uhie uhie n’ime windo ahụ nke i jiri wedata anyị: ma ị ga-akpọbata nna gị, na nne gị, na ụmụnne gị, na ndị niile nke ụlọ nna gị, n’ụlọ gị. Joshua 2:8.
Ihe ịrịba ama nke ndị ka nọ na Babilọn ga-ahụ ka e ji eriri uhie ọbara nọchite ya anya, nke bụ ụbọchị izu ike, ma nke na-egosikwa ọdịiche dị n’etiti ụmụ ejima abụọ ahụ. Nwa ejima a mụrụ mbụ bụ otu narị puku na iri anọ na anọ, n’ihi na ha na-ebu ọkọlọtọ Onye-isi Emmanuel nke e ji ọbara metọọ n’aka ha.
Ọ ga-ebulikwa ọkọlọtọ nye mba dị iche iche, kpọkọtakwa ndị a chụpụrụ n’Izrel, chịkọtakwa ndị Juda a chụsasịrị achụsasị site n’akụkụ anọ nke ụwa. Ekworo Ifrem ga-apụkwa, a ga-ebipụkwa ndị iro Juda: Ifrem agaghị ekworo Juda, Juda agaghịkwa akpagbu Ifrem. Ma ha ga-efegharị n’ubu ndị Filistia n’ebe ọdịda anyanwụ; ha ga-apụnara ndị ọwụwa anyanwụ ihe ọnụ; ha ga-esetịpụ aka ha n’elu Edom na Moab; ụmụ Amọn ga-erubekwa ha isi. Aịzaya 11:12–14.
Ejima mbụ a mụrụ nwere akara uhie ọbara ọbara ahụ, nke bụ eriri uhie ọbara ọbara na-akara ọkpara. Ejima mbụ a mụrụ bụ Zarah, onye nke abụọ a mụrụ bụkwa Pharez.
O wee ruo n’oge ọmụmụ ya, le, ejima dị n’afọ ime ya. O wee ruo, mgbe ọ na-amụ nwa, na otu wepụtara aka ya; nwanyị na-enyere n’ịmụ nwa wee were eriri uhie kekọta ya n’aka, na-asị, Nke a bụ onye buru ụzọ pụta. O wee ruo, ka ọ dọpụtara aka ya azụ, le, nwanne ya nwoke wee pụta; nwanyị ahụ wee sị, Olee otú i si dapụtachaa? Ka mmebi a dịkwasị gị: n’ihi ya, a kpọrọ aha ya Farez. Ma emesịa nwanne ya nwoke pụtara, onye ahụ nwere eriri uhie n’aka ya: a kpọrọ aha ya Zera. Jenesis 38:27–30.
Zarah pụtara ìhè na-arị elu, ebe Pharez pụtara ịgbawa pụta. Mgbe ejima ahụ, Pharez, hụrụ ìhè na-arị elu nke ihe ịrịba ama nke eri uhie uhie ahụ n’aka ejima nwanne ya nwoke, Zarah, ọ “na-agbawa pụta,” ma ọ bụ si na Babilọn pụta. Nnabatara Zarah banyere ìhè na-arị elu nke eri uhie uhie ahụ na-akọwapụta ido onwe n’okpuru nke ejima a mụrụ n’ikpeazụ nye ejima a mụrụ mbụ.
Ha ga-esi n’ọwụwa-anyanwụ, na n’ọdịda-anyanwụ, na n’ugwu, na n’ndịda, bịa, ha anọdụkwa ala n’alaeze Chineke. Ma, le, e nwere ndị ikpeazụ ga-abụ ndị mbụ, e nwekwara ndị mbụ ga-abụ ndị ikpeazụ. Luk 13:29, 30.
Akụkọ ihe mere eme zoro ezo nke égbè eluigwe asaa na-akọwapụta akara ụzọ atọ. Akara ụzọ mbụ na nke ikpeazụ bụ nkụda-mmụọ. Oge dị n’etiti nkụda-mmụọ mbụ na ozi Mkpu Etiti Abalị bụ oge ichere. Site na Mkpu Etiti Abalị, nke bụ akara ụzọ nke abụọ, oge ahụ bụ oge nke ịkpọchi. Oge ahụ nke bụ oge ịkpọchi na-akwụsị na nkụda-mmụọ ikpeazụ.
Akụkọ nzuzo nke égbè eluigwe asaa ahụ na-akọwa akara ụzọ atọ. Akara ụzọ mbụ na nke ikpeazụ bụ mmeghe nke ili n’oge ala ọma jijiji. Oge dị n’etiti mmeghe nke ili mbụ na ozi nke Mkpu Etiti Abalị bụ oge ichere. Site na Mkpu Etiti Abalị, nke bụ akara ụzọ nke abụọ, oge ahụ bụ oge nke nbipụta akara. Oge ahụ nke bụ oge nke nbipụta akara na-akwụsị na mmeghe nke ili ikpeazụ ahụ.
Ndị àmà abụọ a nke nzọụkwụ atọ nke akụkọ zoro ezo nke égbè eluigwe asaa ka ọnwụ na mbilite n’ọnwụ nke Kraịst na-agbakwa àmà banyere ha. E jiri baptizim Kraịst n’ime ili mmiri nọchie anya mmeghe mbụ nke ili ahụ, ili ikpeazụ bụkwa obe. N’etiti baptizim Kraịst na obe, Kraịst kpọsara ozi Ya, nke nọchiri anya Mkpu Etiti Abalị. O mezuru mkpọsa ahụ n’ime ụbọchị otu puku narị abụọ na iri isii. Mgbe obe gasịrị, n’ime onyeozi ndị na-eso ụzọ Ya, e kwughachiri ozi Mkpu Etiti Abalị ahụ ruo ụbọchị otu puku narị abụọ na iri isii, ruo ọnwụ Stivin.
E nyere ndị àmà abụọ nke Mkpughe iri na otu ike ikwusa ozi nke Mkpu Etiti Abalị ruo ụbọchị puku otu narị abụọ na iri isii. E mechara gbuo ha, tụfuo ha n’okporo ámá ruo ụbọchị puku otu narị abụọ na iri isii, ruo mgbe e mere ka ha dị ndụ ọzọ, wee nye ha ike.
Anyị ga-aga n’ihu nyochaa eziokwu ndị a n’isiokwu na-esonụ.
“Ọ gwụla ma e nwee ezi nchegharị nke mkpụrụ obi n’ebe Chineke nọ; ọ gwụla ma ume ndụ nke Chineke mee ka mkpụrụ obi dị ndụ n’ime ndụ nke mmụọ; ọ gwụla ma ndị na-ekwupụta eziokwu bụrụ ndị ụkpụrụ a mụrụ n’eluigwe na-akpalite, a mụbeghị ha site n’ime mkpụrụ ahụ na-adịghị ere ure, nke dị ndụ ma na-anọgide ruo mgbe ebighị ebi. Ọ gwụla ma ha atụkwasị ezi omume nke Kraịst obi dịka naanị nchekwa ha; ọ gwụla ma ha ṅomie agwa Ya, na-arụ ọrụ n’ime mmụọ Ya, ha bụ ndị gba ọtọ, ha eyibeghị uwe mwụda nke ezi omume Ya. A na-emekarị ka ndị nwụrụ anwụ gafee dị ka ndị dị ndụ; n’ihi na ndị na-arụpụta ihe ha na-akpọ nzọpụta dịka echiche nke aka ha si dị, enweghị Chineke na-arụ ọrụ n’ime ha ma ime ka ha chọọ ma meekwa ihe dị Ya mma.”
“A na-anọchi anya òtù a nke ọma site n’ndagwurugwu ọkpụkpụ akọrọ Ezikiel hụrụ n’ọhụụ.” Review and Herald, January 17, 1893.