Mkpughe nke Jisọs Kraịst - Nke Iri na Isii

Anyị anọwo na-egosipụtawanye usoro ihe omume amụma ndị e ji akụkọ nzuzo nke égbè eluigwe asaa mara, nke a na-anọchi anya ya n’akwụkwọ Mkpughe isi nke iri na otu ruo nke iri na atọ. Anyị erubeghị n’ókè mmepe nke ihe omume ndị a ebe anyị ga-adọba akụkọ mpi Protestantism na mpi Republicanism n’elu ibe ha. Anyị akwadobeghịkwa ikpo okwu nghọta nke ga-eme ka e nwee ike ịkọwapụta kpọmkwem ọrụ Alakụba n’ozi nke Mkpu Etiti Abalị. Otú ọ dị, e nwere eziokwu dị oke mkpa jikọtara ya na ihe omume ndị a, nke na-akọwa ihe mmadụ ga-eme mgbe ọ ghọtara eziokwu ndị a na-emeghe akara ha. Ngọzi nke Mkpughe gụnyere ibu ọrụ nke “idebe” ihe ndị ahụ e dere.

Usoro akụkọ ihe mere eme a na-emepe emepe na-ebuga ike okike nke Chineke nye ndị ga-anụ, gụọ, ma debe ihe ndị ahụ e dere n’ime ya. Ya mere, oge eruola ka anyị si n’ịtụle akụkọ amụma ikpeazụ nke Aịzaịa, na Mkpughe isi nke iri na otu ruo iri na atọ, wezuga onwe anyị, ka e wee guzosie ike mkpa nke “ụbọchị atọ na ọkara” ahụ nke Ịlaịja na Mosis nwụrụ n’okporo ámá nke nnukwu ụzọ ozi super highway, nke na-agafe n’etiti ndagwurugwu ọkpụkpụ akọrọ nwụrụ anwụ. Ihe anyị ga-achọpụta ugbu a bụ ihe nnọchianya nke “ọzara.”

N’isiokwu gara aga anyị chọpụtara ndị àmà amụma anọ nke usoro ihe ndị ahụ nke akụkọ ihe mere eme zoro ezo nke égbè eluigwe asaa guzobere. Ahịrị oyiyi nke Kraịst, ahịrị ndị àmà abụọ ahụ, ahịrị oyiyi nke anụ ọhịa ahụ na ahịrị eze ugwu ụgha ahụ.

Ọkara nke abụọ nke akara ahịrị nke eze ugwu adịgboroja ahụ malitere site n’inye ikike n’aka papacy n’afọ 538. Mgbe ahụ papacy, eze ugwu ime mmụọ adịgboroja ahụ, zọchara Jerusalem ime mmụọ na Izrel ime mmụọ n’okpuru ụkwụ ruo otu puku afọ abụọ na narị afọ isii.

A gwara Jọn ka ọ tụọ ma ebe nsọ ma ndị agha ahụ, ma a gwakwara ya ka ọ hapụ ogige dị n’èzí, n’ihi na e nyewo ya n’aka ndị mba ọzọ ruo otu puku afọ abụọ na narị afọ isii.

Jọn na Luk na-agba àmà na ndị mba ọzọ “ga-azọda” “Jerusalem,” ruo “ọnwa iri anọ na abụọ.” Jọn na-akọwa ogologo oge ahụ, Luk kwa na-egosi njedebe nke akụkọ ihe mere eme ahụ. Ndị àmà abụọ a na-ekwu okwu banyere ajụjụ nke Daniel isi nke asatọ, amaokwu nke iri na atọ.

Ajụjụ ahụ banyere ogologo oge a ga-azọpịa ebe nsọ ahụ na usuu ahụ n’okpuru ụkwụ, na-akọwapụta ike mbibi abụọ ga-emezu omume ahụ nke ịzọpịa Jerusalem, nke e ji nọchite anya ya n’akwụkwọ Daniel dịka “ebe nsọ” nakwa dịka “usuu.” Nghọta ziri ezi nke mbụ nke amaokwu a, dịka J. N. Andrews siri kwuo ya, bụ na amaokwu ahụ na-akọwa ike mbibi abụọ, ndị zọpịara ma ebe nsọ ma usuu ahụ n’okpuru ụkwụ. Ike mbibi mbụ e gosiri na amaokwu ahụ bụ ikpere arụsị, nke abụọkwa bụ ọchịchị popu. Okwu ahụ, “usuu,” bụ okwu Daniel ji akọwa ihe Jọn kpọrọ “ndị na-efe ofufe” n’ụlọ nsọ ahụ, ya bụ, na Jerusalem.

N’ime mmezu nke “oge asaa” ahụ nke Levitikọs iri abụọ na isii, ikpere arụsị zọchara ebe nsọ na usuu agha n’okpuru ụkwụ ruo afọ otu puku narị abụọ na iri isii, ma mgbe ahụ ọchịchị popu rụrụ otu ọrụ ahụkwa ruo afọ otu puku narị abụọ na iri isii ọzọ. Ọchịchị popu azọchawokwa Jerusalem n’okpuru ụkwụ ruo afọ otu puku narị abụọ na iri isii dịka Luk na Jọn si kwuo, ruo mgbe ọchịchị popu natara ọnya ya na-egbu egbu n’afọ 1798. Mgbe e si n’afọ 1798 wepụ afọ otu puku narị abụọ na iri isii, a na-eru n’afọ 538. Mgbe e si n’afọ 538 wepụ afọ otu puku narị abụọ na iri isii, a na-eru n’afọ 723 BC, mgbe Asiria, eze ugwu n’ezi uche n’oge ahụ, duuru alaeze ugwu nke Izrel gaa n’ohu.

Jọn na-ekwu naanị maka afọ otu puku narị abụọ na iri isii nke ọchịchị papal zọpịara ebe nsọ ahụ na usuu ndị agha ahụ n’okpuru ụkwụ; ma Luk na-ekwu banyere oge abụọ ahụ nke afọ otu puku narị abụọ na iri isii, nke okpukperechi ndị mba ọzọ na ọchịchị papal zọpịara Jerusalem n’okpuru ụkwụ, n’ihi na ọ na-ekwu, “ruo mgbe oge ndị Jentaịl ga-ezu.” Luk na-akọwapụta ịzọpịarị Jerusalem n’okpuru ụkwụ dịka ihe karịrị otu “oge” naanị, n’ihi na ọ na-akpọ ya mmezu nke “oge dị iche iche” nke ndị Jentaịl.

N’ezie, n’afọ 1856, Adventizim ndị Miller ghọrọ Laodisia, ma afọ asaa ka e mesịrị, ha jụrụ eziokwu nke “oge asaa” nke Levitikọs iri abụọ na isii, ya mere ọ gaghị ekwe omume ka Adventizim hụ eziokwu ndị a dị mfe nke Akwụkwọ Nsọ. Eziokwu m na-akọwapụta bụ na akụkọ ihe mere eme zoro ezo nke égbè-eluigwe asaa ahụ, nke na-achọpụta akara ụzọ atọ, na otu oge dị n’etiti akara ụzọ mbụ na nke abụọ, ma emesia oge nke abụọ dị n’etiti akara ụzọ nke abụọ na nke atọ, ka a na-anọchi anya ya n’ime ahịrị amụma nke eze ugwu ụgha ahụ.

Ahịrị ahụ malitere n’afọ 723 T.K., mgbe alaeze ugwu nke Izrel gara n’ohu n’aka eze Asiria, bụ́ eze ugwu n’eziokwu. Mgbe ahụ, n’afọ 538, e nyere eze ugwu nke mmụọ ike, ọ kpọgidere Jerusalem nke mmụọ n’okpuru ụkwụ ọzọ ruo otu puku afọ abụọ na iri isii, ruo mgbe o nwetara mmerụ ahụ na-egbu egbu n’afọ 1798. Site n’afọ 723 T.K. ruo n’afọ 538, ike ndị jidere Izrel n’okpuru nnochi anya bụ mgbe niile ike ndị ọgọ mmụọ.

Akara nke Kraịst na-egosi ite mmanụ nke ezi eze ugwu n’oge baptism Ya n’afọ 27, ma ụbọchị amụma otu puku narị abụọ na iri isii ka e mesịrị, a kpọgidere Ya n’obe. Mgbe ahụ, e nyere ndị na-eso ụzọ Ya ike iweta ozi nke ezi eze ugwu, ruo n’oge e tụrụ Stivin nkume n’afọ 34. Naanị oge Kraịst na-ejeghị ije n’ime ụbọchị iri isii amụma ahụ niile nke ozi Ya, bụ mgbe Ọ banyere n’ime Jerusalem n’ịnya n’nbata mmeri ahụ. Ya mere, Ọ zọpịara Jerusalem ụkwụ ụbọchị otu puku narị abụọ na iri isii, dịka ndị na-eso ụzọ Ya mere mgbe obe gasịrị. Ahịrị abụọ ahụ, eze ugwu adịgboroja na Kraịst, ezi eze ugwu, zọpịara Jerusalem na usuu ndị agha ahụ ụkwụ ụbọchị otu puku narị abụọ na iri isii.

Ọgọ mmụọ arụsị bụ adịgboroja nke usoro ofufe nke ọrụ ebe nsọ nke ụwa nke ndị Juu nkịtị, ma ọchịchị papal bụ adịgboroja nke ọrụ ebe nsọ nke eluigwe nke ndị Juu nke mmụọ. Puku afọ narị abụọ na iri isii nke ọgọ mmụọ arụsị, hà dabara n’akụkụ puku ụbọchị narị abụọ na iri isii nke Kraịst, ma puku afọ narị abụọ na iri isii nke ọchịchị papal, hà dabara n’akụkụ puku ụbọchị narị abụọ na iri isii nke ndị na-eso ụzọ ya.

Nke nke ọ bụla n’ime ahịrị abụọ ahụ nwere otu nhazi amụma ahụ kpọmkwem nke akụkọ zoro ezo nke égbè eluigwe asaa ahụ, nke malitere ikpughe n’ihu ọha n’ọnwa Julaị, 2023. E mezuru mkpughe ahụ n’otu akụkụ site n’ịghọta nkụda mmụọ mbụ nke mmegharị Millerite. Nkụda mmụọ mbụ ha butere oge a na-akpọ “oge ichere” n’ilu nke ụmụ agbọghọ iri ahụ. “Oge ichere” ahụ kwụsịrị na nzukọ ọmụma ụlọikwuu nke Exeter, New Hampshire, mgbe e guzobere ozi nke Mkpu Etiti Abalị nke ọma nke zuru oke. Nzukọ ụlọikwuu Exeter ahụ ghọrọ akara-ụzọ nke abụọ, nke wee bute oge nke e kwusara ozi nke Mkpu Etiti Abalị, ruo mgbe akara-ụzọ nke atọ nke ikpe na nkụda mmụọ ikpeazụ bịarutere.

Ihe ịrịbama ụzọ atọ ahụ bụ nkụda mmụọ mbụ, ozi Mkpu Etiti Abalị, na nkụda mmụọ ikpeazụ. Ihe ịrịbama ụzọ atọ ndị ahụ kwekọrọ na okwu Hibru a bụ “eziokwu,” nke na-anọchi anya mkpụrụedemede mbụ, nke iri na atọ, na nke ikpeazụ n’alfabet Hibru. Nke mbụ na nke ikpeazụ, ebe ha abụọ bụ nkụda mmụọ, na-anọchi anya akara njirimara nke Alfa na Omega.

Ọ dịghị nnọchite anya kpọmkwem nke ụbọchị otu puku abụọ na narị isii n’akụkọ ihe mere eme ndị Millerite, ma akụkọ ihe mere eme ndị Millerite bụ akụkọ nke mmegharị mbụ, ya mere ọ na-anọchi anya mmegharị ikpeazụ dịka onyinyo. Akụkọ nke ndakpọ olileanya mbụ n’ime mmegharị ikpeazụ bidoro na Julaị 18, 2020, e gosikwara ya n’Isi nke iri na otu nke Mkpughe. N’Isi nke iri na otu nke Mkpughe, e gburu ndị àmà abụọ ahụ, nke na-akara ndakpọ olileanya mbụ n’ime mmegharị ikpeazụ, nke mmegharị mbụ nọchiri anya dịka onyinyo.

N’ime Mkpughe iri na otu, nkụda-mmụọ ahụ butere oge nke ụbọchị puku abụọ na narị atọ na iri isii nke ozu ha nọ n’okporo ámá, si otú a gosi oge nchere nke ilu ahụ. N’oge mbilite n’ọnwụ ha, a na-ebuli ha elu dịka ọkọlọtọ n’otu awa ahụ nke ikpe nke iwu ụbọchị Ụka. Akụkọ banyere ndị àmà abụọ ahụ gụnyere oge ihe nnọchianya nke ụbọchị puku abụọ na narị atọ na iri isii.

Nkọwa gbasara ije nke mmụọ ozi nke atọ n’akụkọ nzuzo nke égbè eluigwe asaa na-enye nkọwapụta ka ukwuu karịa ahịrị ndị ọzọ yiri ya, ma ahịrị nke mmụọ ozi nke atọ, ahịrị nke ezi eze ugwu, na ahịrị nke eze ugwu adịgboroja, ha niile nwere otu njirimara amụma ahụ: ebe mbido, nke oge ụfọdụ na-eso ruo n’etiti ebe, nke oge ọzọ na-esokwa ya ruo n’ikpe n’ebe ngwụcha.

Ụbọchị otu puku narị abụọ na iri isii bụ akụkụ bụ isi nke akụkọ ihe mere eme zoro ezo nke egbe eluigwe asaa ahụ. A na-anọchi anya ụbọchị otu puku narị abụọ na iri isii ahụ dịka “ọzara” n’akwụkwọ Mkpughe isi nke iri na abụọ.

Ụka ahụ gbara ọsọ banye n’ọzara ka ọ gbanahụ ịzọpịa ala nke ike ndị popu ruo otu puku afọ abụọ na iri isii. Amaokwu nke iri na anọ na-enye àmà ọzọ.

Nzukọ nsọ gbapụrụ n’ime mkpagbu nke dragọn na nke papacy ruo otu puku afọ abụọ na iri isii, ya mere “ọzara” bụ akara nke ụbọchị otu puku abụọ na narị isii. Ọnụọgụ ahụ pụtara kpọmkwem ugboro asaa n’akwụkwọ Daniel na Mkpughe, ma e gosipụtara ya n’ụzọ ndị ọzọ dị iche iche n’Akwụkwọ Nsọ. N’okwu nke ọ bụla, ọ na-anọchi anya “oge asaa” nke Levitikọs iri abụọ na isii.

Ma ọ bụ ikpere arụsị na-azọda ebe nsọ na usuu ndị agha site n’afọ 723 Tupu Kraịst ruo n’afọ 538, ma ọ bụkwa ọkwá pope na-azọda Jerusalem nke mmụọ na ndị na-efe ofufe nọ n’ime ya, nke a bụ ihe atụ nke ịchụsasị ndị Chineke, nke sitere n’ịbụ ndị Chineke mebiri ọgbụgba ndụ “ụbọchị izuike nke ala,” dịka e sere ya n’akwụkwọ Levitikọs isi nke iri abụọ na ise na iri abụọ na isii. N’isi nke iri abụọ na isii a na-akpọ ya esemokwu nke ọgbụgba ndụ Chineke.

Nnupụisi megide ọgbụgba ndụ Chineke wetara n’elu ndị Chineke ịgba ohu na ịgbasa nke a na-anọchi anya ya dịka “esemokwu nke ọgbụgba ndụ m.” Enweghị nghọta banyere ntaramahụhụ ahụ, nke Daniel kpọrọ “ọnụ” na “iyi” nke Moses, nke a na-akpọkwa “esemokwu nke ọgbụgba ndụ m,” na-eme ka mmadụ ghara ịhụ ihe miri emi pụtara n’ọrụ Kraịst dị ka e si nọchie ya anya n’isi nke itoolu nke Daniel. Nyocha na-adịgide adịgide banyere ndị Chineke nọ n’ìsì Laodisia n’akwụkwọ Ellen White bụ na ha enweghị ike “isi n’ihe kpatara ya ruo n’ihe ọ na-ebute.” Ị pụrụ ikwupụta na ị ghọtara afọ otu puku narị abụọ na iri isii nke Oge Ọchịchịrị, ma ọ bụrụ na ị maghị “ihe kpatara” ịzọda ụkwụ ahụ, ị bụ onye kpuru ìsì.

Nkwenye Kraịst banyere ọgbụgba-ndụ ahụ na-ejikọta ozugbo na “ese okwu nke ọgbụgba-ndụ Ya.” Ogologo oge nke “ọnbụbụ ọnụ” ahụ bụ afọ puku abụọ na narị ise na iri abụọ, ma ogologo oge Kraịst ji kwado kpọmkwem otu ọgbụgba-ndụ ahụ bụ ụbọchị puku abụọ na narị ise na iri abụọ. N’ime nkwekọrịta na okwu Hibru ahụ bụ “eziokwu,” nke na-enye nhazi nke akụkọ ihe mere eme zoro ezo nke égbè eluigwe asaa ahụ, izu amụma nke Kraịst ga-akwado ọgbụgba-ndụ Ya nwere akara ụzọ atọ nke a na-anọchi anya ha site n’akwụkwọ ozi mbụ, nke iri na atọ, na nke ikpeazụ nke mkpụrụedemede Hibru.

Akara ngosipụta nke mbụ nke izu ahụ bụ baptism Ya, akara ngosipụta nke abụọ bụ obe, nke ikpeazụkwa bụ ọnwụ Stivin. Ịjụ ịhụ “oge asaa” nke Levitikọs iri abụọ na isii, dịka ndị mmụọ ozi nke eluigwe duru William Miller ịhụ “oge asaa” ahụ, na-ewepụ ike ịhụzuo amụma ahụ n’onwe ya nke Kraịst wụsịrị ọbara Ya n’ime ya wee kwado ọgbụgba ndụ ahụ nke ndị Ya nkịtị nke mgbe ochie jụrụ. Onye ọ bụla a ga-azọpụta n’ikpeazụ ga-enwe naanị nghọta nke “eziokwu” nke na-ezughị ezu ma bụrụ nke akụkụ. Ma ọ dịghị onye a na-azọpụta nke kpachaara anya jụ ịhụ “eziokwu” ahụ. E nwere naanị otu ụzọ e si abịakwute Nna, nke ahụ bụ site n’aka Jizọs, Jizọskwa bụ “eziokwu” ahụ.

Nke a bụ nghọta bara uru e kwesịkwara ịtụgharị n’uche, n’ihi na ọ na-ekwu gbasara ọgbụgba-ndụ nke Levitikọs iri abụọ na ise na iri abụọ na isii. E wetara “ọnbụ” nke “oge asaa” ahụ n’elu Izrel nkịtị nke oge ochie n’ihi na ha achọghị imezu nduzi ndị metụtara ikwe ka ala zuru ike, nakwa imezu ntụziaka Jubili. Ọ bụ mmehie nke ihapụ ime ihe. E wetara ọbụ ahụ n’elu ha n’ihi na ha hapụrụ otu ọrụ e nyere ha n’iwu ka ha mee, kama ịbụ n’ihi na ha mebiri iwu ozugbo, dịka, egbula mmadụ ma ọ bụ ezula ohi. Naanị ha leghaara nduzi ndị metụtara ikwe ka ala zuru ike anya. Ndị Adventist ndị na-anabataghị “oge asaa” ahụ n’ụzọ dị mfe (nke ndị mmụọ ozi duru William Miller ka ọ chọpụta), n’ihi ihe kpatara ọ bụla na-adịghị edo nsọ, bụ ndị nanị na ha emebeghị oge iji nyochaa eziokwu ahụ n’ezie, ma na-eme otu ụdị nnupụisi ahụ nke ihapụ ime ihe, site n’ileghara otu ozi ọgbụgba-ndụ ahụ anya nke Izrel nkịtị nke oge ochie leghaara anya. Mbido na-akọwa njedebe.

Ụbọchị otu puku narị abụọ na iri isii dị na Mkpughe iri na abụọ nke a kọwara dịka “ọzara,” bụ ihe nnọchianya nke “oge asaa.” Ma ụbọchị otu puku narị abụọ na iri isii nke ozi Kraịst, ma ụbọchị otu puku narị abụọ na iri isii nke ozi ndị na-eso ụzọ Ya, na-anọchi anya izu ahụ dum nke e ji na-eme ka ọgbụgba ndụ ahụ guzosie ike. Ma afọ otu puku narị abụọ na iri isii nke ikpere arụsị zọchiri ndị Chineke n’okpuru ụkwụ, ma afọ otu puku narị abụọ na iri isii nke ọchịchị papal zọchiri ndị Chineke n’okpuru ụkwụ, na-anọchi anya “oge asaa” ahụ dum nke ọbụbụ ọnụ nke Mozis.

N’Nkpughe nke iri na otu, mgbe ụbọchị puku otu narị abụọ na iri isii gasịrị, a na-eme ka ọkpụkpụ ndị nwụrụ anwụ dịghachi ndụ ka ha wee banye n’ọgbụgba ndụ dịka ndị puku iri na anọ na puku anọ. Ma iji ka ha mezuo mmekọrịta ahụ nke ọgbụgba ndụ, a chọrọ ka ha mezuo usoro ọgbụgba ndụ ahụ, dịka Daniel mere n’isi nke itoolu. Usoro nke ọgbụgba ndụ nke “oge asaa” nwere ntụziaka pụrụ iche nye ndị nọ n’ala onye iro. Mgbe ndị tetara n’eziokwu ahụ na a gbasasịwo ha achọọ ịlaghachikwute Onyenwe anyị, Levitikọs iri abụọ na isii na-enye ntụziaka banyere otú ha ga-esi laghachi.

Okwu ahụ bụ́ “ire n’iyi” n’Akwụkwọ Nsọ pụtara ịgbaze, imebi emebi, na irekasị ruo n’ịla n’iyi. Ire n’iyi bụ ịdaba n’ọnọdụ nke ọkpụkpụ akọrọ nwụrụ anwụ. Ma ntụziaka ahụ na-akọwa ọnwụ, n’ihi na ọ na-anọchi anya ndị ahụ na-eteta mata ọnọdụ ha dịka ndị nọ “n’ala ndị iro unu.”

Na Julaị 18, 2020, nkụda mmụọ mbụ n’ime mmegharị nke mmụọ ozi nke atọ mere. E gosipụtala ya n’ụdị site n’ụzọ nkụda mmụọ mbụ ndị ọzọ nile dị n’ahịrị mgbanwe amụma dị nsọ. Isi nke iri atọ na asaa nke Ezikiel na-akọwa ndị nke Chineke n’ụbọchị ikpeazụ dị ka ndị agbasasịworo, ndị emebiwo emebi, ma lara n’iyi ruo mgbe ha ghọrọ naanị ndagwurugwu nke ọkpụkpụ akọrọ nwụrụ anwụ. Ha nọ n’ala onye iro, nke bụ ala ọnwụ. N’ime Mkpughe iri na otu, e gburu ndị àmà abụọ ahụ ma hapụ ha n’okporo ámá. Ndị amụma niile kwekọrọ n’otu n’otu. N’ihi ya, Mozis na-agwa ndị nwụrụ anwụ ahụ nọ n’okporo ámá nke na-agafe ndagwurugwu Ezikiel okwu. N’ọnọdụ nkụda mmụọ ha, a na-enye ha ntụziaka site n’aka Jeremaya.

A gwara Jeremaya na ọ bụrụ na ọ chọrọ ikwuchitere Chineke, ọ ghaghị ịlaghachi, ma n’ime ime otú ahụ, ọ ghaghị ikewapụ ihe dị oké ọnụ ahịa n’ebe ihe rụrụ arụ nọ. Ọnọdụ nke akụkụ Akwụkwọ Nsọ a na-egosi na ihe rụrụ arụ ahụ bụ ndị ọ na-ekwesịghị ịlaghachikwute. Mgbe a na-anọchi ya anya n’ime akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ dịka onye nọ n’ọnọdụ nkụda mmụọ ya, ọ na-akọwa na ọ nọ naanị ya.

Jeremaịa anọghị ọdụ n’“nzukọ ndị na-akwa emo,” n’ihi na ọ nọ ọdụ naanị ya. E kwesịghị ka ọ laghachikwute ndị rụrụ arụ, ndị bụ nzukọ ndị na-akwa emo. N’afọ 1863, Adventism malitere ịlaghachi ya n’“nzuko ndị na-akwa emo” mgbe ọ laghachiri n’usoro ọmụmụ Akwụkwọ Nsọ nke ụmụ nwanyị ndị inyom Babilọn iji jụ “oge asaa” nke Mosis. Ma Jeremaịa na-ekwu kpọmkwem karịa banyere ụbọchị ikpeazụ, karịa akụkọ ihe mere eme nke Millerite. Mgbe ndị nọ n’ndagwurugwu ọkpụkpụ akọrọ nwụrụ anwụ tetara n’eziokwu ahụ na ha nọ n’ala ndị iro, ha agaghị alaghachikwute ndị ahụ ṅụrịrị ọṅụ n’ihi ọnwụ ha n’okporo ámá. Òtù ahụ pụrụ ịlaghachikwute Jeremaịa, ma ya enweghị ike ịlaghachikwute ha.

Ma ọ bụrụ na ha ga-alaghachi, ha aghaghịkwa imezu ntụziaka ndị Mozis nyere nke jikọtara kpọmkwem na “oge asaa” ahụ. Ndị ahụ nwụrụ n’okporo ụzọ n’Akpughe iri na otu, nwụrụ anwụ ụbọchị atọ na ọkara, nke n’amụma bụ “ọzara.”

Nke a bụ ihe mere e ji mezuo mbilite mbụ nke ndị nwụrụ anwụ site n’ozi nke na-eme ka ọkpụkpụ ndị ahụ jikọta ọnụ, ma ha ka adịghị ndụ. Ọ na-achọ ozi nke ifufe anọ ahụ, nke bụ ozi nke ịkà akara, iji mee ka ha bụrụ agha dị ike. Ozi mbụ nke na-ejikọta ha ọnụ sitere n’“olu.”

Olu ahụ si n’ọzara abịa, nke bụ ihe nnọchianya nke ịgbasara nke “oge asaa.” Olu ahụ dị n’ọzara, n’ihi na e durukwa Ịzikiel gaa na ndagwurugwu nke ọkpụkpụ ndị nwụrụ anwụ. Ọ nọ na-agba àmà site n’ime ndagwurugwu ahụ n’onwe ya, ọ bụghị site n’ebe dị anya.

Ndagwurugwu ahụ bụ ọzara nke ụbọchị atọ na ọkara. Nkwa nke olu ahụ bụ na agbagharawo ajọ omume Jerusalem, nakwa na agha ya akwụsịwo. Nkwa ahụ na-anọchi anya imechi akara nke puku mmadụ otu narị na iri anọ na anọ, nke a na-arụzu n’ụbọchị ikpeazụ. Ma ịgbaghara ajọ omume ya jikọtara ya na nnata ya nke “okpukpu abụọ” n’ihi mmehie ya nile. Ọgwụgwọ nke Mosis nyere chọrọ nkwupụta ọ bụghị naanị nke ajọ omume ha, kamakwa nke ajọ omume nna nna ha. Ọ bụrụ na ha emeezuo iwu ahụ, a ga-agbaghara ajọ omume ha.

Anyị ga-aga n’ihu n’eziokwu ndị a n’isiokwu na-esonụ.