Gịnị bụ Eziokwu? - Nke Mbụ

Tupu anyị ekwuo banyere isiokwu nke ihe bụ eziokwu, anyị na-arịba ama na anyị amalitela ọmụmụ a site n’amaokwu atọ mbụ nke Mkpughe isi nke mbụ, ma emesịa tinye otu edemede banyere Elaịja. Ụfọdụ n’ime ebumnuche nke ọmụmụ ndị a bụ ịchọpụta ọrụ nke United States n’amụma, imeghe ozi nke Mkpughe nke Jizọs Kraịst, ịmata ọrụ ndị amụma dịka ihe nnọchianya nke ndị Chineke, na ịtụle ihe ọ pụtara n’ezie na Jizọs bụ Alfa. Anyị gosiri na amaokwu atọ mbụ nke Mkpughe kwekọrọ ma dakọtakwa na amaokwu ikpeazụ nke Mkpughe, nakwa na n’ọnọdụ abụọ ahụ, ma na mbido ma na ngwụcha, Jizọs na-akọwa Onwe Ya dịka Alfa na Omega, mbido na ngwụcha, onye mbụ na onye ikpeazụ.

Anyị ji mkparịta ụka dị mkpirikpi banyere Ịlaịja n’ọmụmụ nke abụọ gosi na amaokwu mmeghe nke Bible kwekọrọ n’amaokwu mmechi nke ma Agba Ochie ma Agba Ọhụrụ, nakwa ọzọ na amaokwu mmeghe nke Agba Ọhụrụ kwekọrọkwa na mmalite ma ọ bụ mmechi nke Bible n’ụzọ ọ bụla ịchọrọ isi tụlee ya, ma dịka otu akwụkwọ zuru ezu ma ọ bụ dịka Agba abụọ.

Ihe ọzọ anyị na-achọ ịzụlite bụ nghọta a na-arụpụta na Chi arụwo ọrụ iji nwayọọ nwayọọ kpughee Isi-Chineke n’akụkọ ihe mere eme niile. Nke a bụ ihe kpatara anyị ji kwuo na ka oge na-aga n’isiokwu Akwụkwọ Nsọ nke akụkọ ihe mere eme ọgbụgba ndụ, Chineke, nzọụkwụ site na nzọụkwụ, kpughekwuru agwa Ya karịa site n’akara ngosi nke aha Ya dị iche iche. Chineke Onye Pụrụ Ime Ihe Nile gwara Abraham okwu, otu Chineke ahụ kwa gwara Moses okwu, ma gwa Moses na site n’oge ahụ gaa n’ihu ka a ga-amara aha Ya dịka Jehovah. Mgbe ahụ, mgbe Kraịst bịara, O mere ka Onwe Ya mata site n’aha nke a na-amaghị n’Agba Ochie, ma e wezụga otu nkwupụta nke aha ahụ site n’ọnụ otu onye Babịlọn n’isi nke atọ nke Daniel. Ọ bụghị naanị na Jizọs mere ka a mata na Ọ bụ Ọkpara mụrụ naanị Ya nke Nna, kama Ọ kpọkwara Onwe Ya n’akụkọ ihe mere eme ọgbụgba ndụ pụrụ iche ahụ Ọkpara nke Mmadụ. Chineke nyekwara Adventizim nke ndị Millerite aha mgbe Ọ banyere n’ọgbụgba ndụ na mbido Adventizim.

“N’oge a, ebe anyị nọworo nso nke ukwuu na ọgwụgwụ, ànyị ga-adị ka ụwa nke ukwuu n’omume nke na ndị mmadụ ga-achọ n’efu ịhụ ndị Chineke kpọrọ aha dị iche? Ọ̀ ga-ekwe omume ka mmadụ ọ bụla ree àgwà anyị pụrụ iche dịka ndị Chineke họọrọ n’ihi uru ọ bụla ụwa nwere ike inye? À ga-ele amara nke ndị na-emebi iwu Chineke anya dịka ihe bara nnukwu uru? Ọ̀ ga-abụ na ndị ahụ Onyenwe anyị akpọwo ndị nke Ya ga-eche na e nwere ike ọ bụla dị elu karịa Onye ukwu AHAM? Ànyị ga-anwa ihichapụ isi ihe ndị ahụ pụrụ iche nke okwukwe nke mere anyị Ndị Adventist Ụbọchị Nke Asaa?” Evangelism, 121.

Aha e nyere Ndị Adventist Ụbọchị Nke Asaa bụ aha sitere n’aka Onyenwe anyị, ma Nwanyị White na-akpọkarị ndị Adventist ndị Chineke kpọrọ aha. “Akpọrọ aha” pụtara ịbụ ndị e nyere aha. Ụka abụọ naanị Nwanyị White kọwara dịka ndị Chineke kpọrọ aha bụ Izrel oge ochie na Izrel nke oge a.

Ya mere, ka anyị na-aga n’ihu n’ọmụmụ anyị nke akwụkwọ Mkpughe, ana m atụ aro na “aha ọhụrụ” ahụ a na-ekpughe nye ndị Filadelfia, ndị a na-anọchikwakwa anya dị ka otu narị puku na puku iri anọ na anọ, bụ nnukwu akụkụ nke nzuzo amụma ahụ a na-emeghe akara ya obere oge tupu oge ebere emechie.

Onye na-emeri ka M ga-eme ka ọ bụrụ ogidi n’ụlọ nsọ nke Chineke m, ọ gaghị apụkwa ọzọ ma ọlị: M ga-edekwa n’elu ya aha nke Chineke m, na aha obodo nke Chineke m, nke bụ Jerusalem ọhụrụ, nke na-esi n’eluigwe si n’aka Chineke m arịdata: M ga-edekwa n’elu ya aha ọhụrụ m. Onye nwere ntị, ya nụ ihe Mmụọ Nsọ na-agwa nzukọ dị iche iche. Mkpughe 3:12, 13.

Ozi ịdọ aka ná ntị ikpeazụ ahụ bụ ozi nke Mkpughe nke Jizọs Kraịst, ọ bụkwa mkpughe nke agwa Ya.

“Ndị na-eche ọbịbịa nke Nwoke Akwụkwọ-ndina ahụ ga-agwa ndị mmadụ, ‘Lee Chineke unu.’ Ụzarị ikpeazụ nke ìhè ebere, ozi ikpeazụ nke ebere a ga-enye ụwa, bụ mkpughe nke agwa ịhụnanya Ya. Ụmụ Chineke ga-egosipụta ebube Ya. N’ime ndụ na agwa nke onwe ha, ha ga-ekpughe ihe amara Chineke meworo ha.” Christ’s Object Lessons, 415, 416.

Anyị nwere ọtụtụ ihe ndị ọzọ anyị ga-edekọ banyere Jisọs dịka Okwu ahụ, ma ugbu a anyị ga-atụlee okwu a bụ “eziokwu.” Nghọta nke “eziokwu,” na kwa okwu ahụ bụ “eziokwu,” na kwa mkpụrụedemede ndị e jiri wuo “okwu nke eziokwu,” bụ nghọta nke agwa Kraịst.

Ya mere, Paịlet sịrị ya, Ị̀ bụ eze, ya bụ? Jisọs zara, Ị na-ekwu na m bụ eze. N’ihi nke a ka a mụrụ m, ọ bụkwa n’ihi ihe a ka m ji bịa n’ime ụwa, ka m wee gbaa ama banyere eziokwu. Onye ọ bụla nke sitere n’eziokwu na-anụ olu m. Paịlet sịrị ya, Gịnị bụ eziokwu? Mgbe o kwuchara nke a, ọ pụgharịrị ọzọ gakwuuru ndị Juu, sị ha, Ahụghị m mmehie ọbụla n’ime ya. Jọn 18:37, 38.

Okwu Grik a sụgharịrị dị ka “eziokwu” n’amaokwu ahụ sitere n’okwu Hibru, nke bụkwa mkpụrụedemede ma bụrụkwa ọnụọgụgụ. Mkpụrụedemede mbụ nke mkpụrụedemede Hibru bụ ‘aleph.’ N’eziokwu, mkpụrụedemede abụọ mbụ nke mkpụrụedemede Hibru bụ “aleph” na “beth,” ha yikwara nke ukwuu mkpụrụedemede abụọ mbụ n’asụsụ Grik, bụ alpha na beta. Mgbe ejikọtara ha ọnụ, ha na-emepụta mgbọrọgwụ okwu “alphabet.” Ya mere, a na-eji okwu “alpha” (nke sitere na mkpụrụedemede Hibru bụ aleph) dịka mkpụrụedemede, okwu, ọnụọgụgụ, nakwa dịka otu n’ime ọtụtụ aha Jisọs.

Mgbe Paịlet jụrụ ajụjụ ahụ, “Gịnị bụ eziokwu?” Jisọs agwala ya na ihe mere O ji “bịa n’ụwa,” nakwa na ihe mere e ji “mụa” Ya bụ ịgba àmà banyere “eziokwu.” Ọ gbakwụnyere na “onye ọ bụla nke sitere n’eziokwu na-anụ” olu Ya.

Ngọzi nādịrị onye ahụ nke na-agụ, na ndị na-anụ okwu nke amụma a, ma na-edebe ihe ndị ahụ e dere n’ime ya: n’ihi na oge ahụ adịkwala nso. Mkpughe 1:3.

EZI-okwu: G225—Site na G227; ezi-okwu: – eziokwu, X n’eziokwu, ezi-okwu, ịdị-ezi-okwu. G227—Site na G1 (dịka mkpụrụokwu na-agọnarị) na G2990; eziokwu (dị ka ihe na-adịghị ezo): – eziokwu, n’eziokwu, ezi-okwu. G1; Α. Nke sitere n’asụsụ Hibru; mkpụrụedemede mbụ nke alfabẹt: naanị n’ụzọ atụ (site n’iji ya dịka ọnụọgụgụ) nke mbụ. Alfa.

Jisọs sịrị ya, Abụ m ụzọ, na eziokwu, na ndụ: ọ dịghị onye na-abịakwute Nna, ma e wezụga site n’aka m. Jọn 14:6.

Mgbe Jisọs kwuru, “Abụ M … eziokwu.” Ọ na-ekwu na Ọ bụ mkpụrụedemede, ọnụọgụ, na okwu; n’ihi na mkpụrụedemede alfa, okwu alfa, na ọnụọgụ alfa, ha niile bụ “eziokwu.” N’akwụkwọ Daniel, Kraịst kpughere Onwe Ya dịka Onye-ọgụgụ-onụọgụ dị ebube, nke bụ nkọwa okwu Hibru ahụ bụ “Palmoni,” nke a sụgharịrị dị ka “onye nsọ a kapịrị ọnụ nke kwuru okwu,” na Daniel isi nke asatọ.

Mgbe ahụ, anụrụ m otu onye nsọ ka ọ na-ekwu okwu, onye nsọ ọzọ wee sị onye nsọ ahụ nke na-ekwu okwu, Ruo ole mgbe ka ọhụ a ga-adị banyere àjà a na-achụ kwa ụbọchị, na njehie nke mbibi, iji nye ma ebe nsọ ma usuu ndị agha ka a zọpịa n’okpuru ụkwụ? O wee sị m, Ruo ụbọchị puku abụọ na narị atọ; mgbe ahụ ka a ga-eme ka ebe nsọ ahụ dị ọcha. Daniel 8:13, 14.

“onye nsọ” ahụ a kapịrị ọnụ dị n’amaokwu nke iri na atọ bụ “Palmoni”—Onye-ọgụgụ dị ebube, ma ọ bụ Onye-ọgụgụ ihe nzuzo. Amaokwu abụọ a bụ ebe e si kọwaa amụma nke afọ 2300 na amụma abụọ nke afọ 2520. Afọ 2300 ahụ metụtara “ebe nsọ,” ma amụma abụọ nke afọ 2520 metụtara “ndị agha,” n’ihi na ma ebe nsọ ahụ ma ndị agha ahụ ka Rom ga-azọpịa. Amụma nke afọ 2520 na-anọchi anya ịzọpịa ebe nsọ Chineke na ndị Ya. Amụma atọ miri emi, nke jikọtara onwe ha, nke dabere n’oge, nọ kpọmkwem n’ebe ahụ n’Akwụkwọ Nsọ ebe Jizọs na-ewebata Onwe Ya dịka Onye-ọgụgụ ihe nzuzo dị ebube. Ọ bụghị naanị na Ọ họọrọ amaokwu abụọ a iji were webata Onwe Ya dịka Nna-ukwu nke oge, kama amaokwu abụọ ahụ ebe Ọ na-ekpughe Onwe Ya na-akọwapụtakwa oge Ọ ga-abanye n’ọgbụgba ndụ na Izrel ime mmụọ nke oge a, ma amaokwu abụọ ahụ bụkwa ntọala na ogidi etiti nke Adventizim.

“Akwụkwọ Nsọ nke, karịa ndị ọzọ nile, bụ ma ntọala ma ogidi etiti nke okwukwe Advent bụ nkwupụta a, ‘Ruo ụbọchị puku abụọ na narị atọ; mgbe ahụ ka a ga-eme ka ebe nsọ dị ọcha.’ [Daniel 8:14.]” The Great Controversy, 409.

N’oge ọgwụgwụ na 1798, e meghere akwụkwọ Daniel, ozi nke mmụọ ozi mbụ wee bata n’akụkọ ihe mere eme, na-egosi mmụba nke ọmụma amụma nke mere n’oge mmegharị Millerite, nke bụ mmalite nke Seventh-day Adventism. Mgbe e meghere akwụkwọ Daniel nye ndị Millerite, e ghọtara ozi sitere n’aka Palmoni—ozi nke oge. Okwu Chineke anaghị ada ada ma ọlị, ọ na-ejikọkwa ọgwụgwụ na mmalite mgbe niile. Ya mere, n’ọgwụgwụ Adventism, a ga-enwe n’ezie mkpughe nke agwa Ya, dịka e mere n’akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite. Eziokwu a dabere n’elu mmalite na ọgwụgwụ Adventism, ma ọ daberekwa n’elu mmekọrịta e kwupụtara nke akwụkwọ Daniel na akwụkwọ Mkpughe. Daniel na Mkpughe na-anọchi anya otu akwụkwọ, ma n’ime nnọchiteanya ahụ, ha bụ ndị akaebe abụọ, nke mbụ bụ Daniel, nke ikpeazụkwa bụ Mkpughe.

“Akwụkwọ Daniel na Mkpughe bụ otu. Otu bụ amụma, nke ọzọ bụ mkpughe; otu bụ akwụkwọ e mechiri emechi, nke ọzọ bụ akwụkwọ e meghere.” Seventh-day Adventist Bible Commentary, mpịakọta nke 7, 972.

Daniel na Mkpughe bụ akwụkwọ abụọ nke bụ otu akwụkwọ, n’otu ụzọ ahụ Akwụkwọ Nsọ bụ otu akwụkwọ e kewara n’Agba Ochie na Agba Ọhụrụ, ma ọ bụ mmalite na ọgwụgwụ. N’Mkpughe isi nke iri na otu, ndị akaebe abụọ ahụ e gosipụtara dị ka Mosis na Ịlaịja bụ Agba Ochie na Agba Ọhụrụ.

“Banyere ndị àmà abụọ ahụ, onye amụma ahụ gara n’ihu kwupụta, sị: ‘Ndị a bụ osisi oliv abụọ ahụ, na ihe ndọba oriọna abụọ ahụ nke na-eguzo n’ihu Chineke nke ụwa.’ ‘Okwu Gị,’ ka onye ọbụ abụ ahụ kwuru, ‘bụ oriọna nye ụkwụ m, na ìhè nye ụzọ m.’ Mkpughe 11:4; Abụ Ọma 119:105. Ndị àmà abụọ ahụ na-anọchi anya Akwụkwọ Nsọ nke Agba Ochie na nke Agba Ọhụrụ.” The Great Controversy, 267.

Daniel na Jọn bụ ndịàmà abụọ ndị a kpagburu ha abụọ, ndị e mere ha abụọ ndị a dọtara n’agha, ndị e nyere ha abụọ otu ahịrị akụkọ amụma ahụ ka ha dee ya, ndị na-anọchi anya otu narị puku na puku iri anọ na anọ ahụ, ndị biri ndụ ha abụọ n’oge na-eso mbibi Jerusalem, ndị bụkwa ihe nnọchianya nke ọnwụ na mbilite n’ọnwụ, (Jọn site na mmanụ a na-esi esi, Daniel site n’olulu ọdụm).

Daniel na-akọwa mkpughe pụrụ iche banyere agwa Kraịst, ọ na-emekwa nke a n’amaokwu abụọ ahụ nke mmụọ nsọ kpọrọ “ogidi etiti na ntọala” nke nzukọ Seventh-day Adventist. Amaokwu abụọ ahụ bụ “nkume isi” ahụ, ya bụ nkume ikpeazụ e debere n’elu ntọala ndị ahụ nke ọrụ William Miller nọchiri anya ha. Nkume isi ahụ wetara ya na ya nghọta banyere ebe nsọ nke eluigwe, iwu Chineke, ụbọchị izu ike, ikpe nyocha, na ndị mmụọ ozi atọ nke Mkpughe isi nke iri na anọ. Daniel bụ mmalite nke akwụkwọ ahụ, John bụ njedebe ya.

Ihe odide Jọn ga-eme ka a mata mkpughe nke àgwà Kraịst na njedebe nke Adventizim. N’mbido Izrel nke oge a, O kpughere Onwe Ya dịka Onye-Agụ Ọnụọgụ Dị Ebube, Onye Okike nke ihe niile metụtara mgbakọ na mwepụ; ma na njedebe nke Izrel nke oge a, Ọ na-ekpughe Onwe Ya dịka ọkà mmụta asụsụ dị ebube. Ọ bụ Onye Okike nke ihe niile metụtara asụsụ, ma ọ bụ nhazi asụsụ, iwu ụtọasụsụ, okwu, na ọbụna mkpụrụedemede nke alfabẹt. O kere nkwurịta okwu nke a na-emezu site n’okwu, nke iwu ụtọasụsụ na-achị, ma e dere ya ede ma ọ bụ kwuo ya n’ọnụ, e ji alfabẹt e dere ya nke bụ site n’atụmatụ Ya; ma karịa ihe ndị ahụ niile—Ọ bụ Okwu ahụ. Site n’Okwu ahụ ka Ọ na-agbanwe ndị Laodisia kpuru ìsì na-adịghị njikere ka ha bụrụ ndị Filadelfia e doro nsọ.

Doo ha nsọ site n’eziokwu gị: okwu gị bụ eziokwu. Jọn 17:17.

Okwu a sụgharịrị dị ka “ido nsọ” pụtara ime ka ọ dị nsọ. Puku narị anọ na iri anọ na anọ ahụ ga-adị nsọ, ha ga-erukwa ọnọdụ ahụ nke agwa site n’aka “eziokwu” ahụ, ma ọ bụ i nwere ike ikwu, site n’aka “okwu” ya, n’ihi na Jizọs bụ Okwu ahụ, Ọ bụkwa eziokwu ahụ.

Na mbu ka Okwu ahụ dị, Okwu ahụ sokwa Chineke, Okwu ahụ bụkwa Chineke. Otu a ka ọ dị na mbu soro Chineke. E sitere n’aka ya mee ihe niile; ọ dịghịkwa ihe ọbụla e mere nke e meghị site n’aka ya. Jọn 1:1–3.

Rịba ama na nke a bụ ihe mbụ Jọn dere n’oziọma ya. N’ezie, ọ na-adakọ na ihe mbụ e dere n’Akwụkwọ Jenesis. Ọ na-agbakwunye n’ịgba ama ahụ, na-akọwapụta nke ọma karịa ihe e kwupụtara na Jenesis otu.

Na mbido Chineke kere eluigwe na ụwa. Jenesis 1:1.

Okwu a sụgharịrị ịbụ “Chineke” n’amaokwu nke mbụ dị n’ụdị ọtụtụ, si otú a na-akọwapụta site n’“mmalite” ahụ n’onwe ya na Chineke karịrị otu. “Na mbido,” n’Oziọma Jọn, Okwu ahụ nọnyere Chineke, Okwu ahụ bụkwa Chineke. Okwu ahụ bụkwa Onye Okike.

Jisọs bụ Okwu ahụ, ọ bụkwa Ya mere Baịbụl site n’ịjikọta chi na mmadụ—chi nke Mmụọ Nsọ nọchiri anya ya, na mmadụ n’ime ndị dere okwu ndị ahụ n’akwụkwọ ndị a ga-ezigara ụka dị iche iche. Ya mere, Baịbụl bụ ngwakọta nke mmadụ na chi dị ka Jisọs dị. Baịbụl, n’agbanyeghị itinye aka nke ụmụ mmadụ dara ada, ndị nwere ahụ nke anụ ahụ, bụ ihe dị nsọ, ndị ikom dere ya n’akwụkwọ bụkwa ndị nsọ.

Anyị nwekwara okwu amụma nke juru nnọọ anya; nke unu na-eme nke ọma ịṅa ntị na ya, dịka n’ìhè nke na-enwu n’ebe ọchịchịrị dị, ruo mgbe chi bọ, kpakpando nke ụtụtụ ewee pụta n’obi unu: N’ịma nke a tupu ihe niile, na ọ dịghị amụma ọ bụla nke Akwụkwọ Nsọ sitere n’ịkọwa nke onwe onye. N’ihi na amụma esiteghị n’oge ochie bịa site n’uche mmadụ: kama ndị nsọ nke Chineke kwuru okwu dịka Mmụọ Nsọ kpaliri ha. 2 Pita 1:19–21.

Ọ bụ ezie na ndị amụma bụ ndị nsọ, ha ka bụ mmadụ dara ada, n’ihi na mmadụ niile emehiewo, ha erughịkwa ebube nke Chineke. N’agbanyeghị nke a, Baịbụl bụ njikọta nke ịdị Chineke na ịdị mmadụ, ọ dịkwa nsọ, n’ihi na Okwu Chineke bịara igosi n’ime ndụ Ya na n’Okwu Ya e dere ede na ịdị mmadụ ejikọtara na ịdị Chineke adịghị emehie. Ihe bụ eziokwu banyere Baịbụl bụkwa eziokwu banyere Kraịst, n’ihi na Ọ bụ Baịbụl.

Jisọs were n’Onwe Ya anụ ahụ mmehie ma O meghị mmehie ọbụla, si otu a nye ihe nlereanya na mmadụ jikọtara na chi adịghị emehie.

“Akụkọ banyere Betlehem bụ isiokwu a na-apụghị ịgwụ agwụ. N’ime ya ka e zoro ‘omimi nke akụ nke amamihe na ihe ọmụma nke Chineke.’ Ndị Rom 11:33. Anyị na-eju anya n’àjà Onye Nzọpụta, n’ịgbanwe ocheeze nke eluigwe ka ọ bụrụ ebe anụ ụlọ na-eri nri, na mkpakọrịta nke ndị mmụọ ozi na-efe ofufe ka ọ bụrụ nke ụmụ anụmanụ nke ụlọ anụmanụ. Nganga na ntụkwasị obi nke mmadụ n’onwe ya ka a na-abara mba n’ihu Ya. Ma nke a bụ nanị mmalite nke nbilata onwe Ya dị ịtụnanya. Ọ ga-abụla ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ iweda onwe Ya ala na-enweghị nsọtụ nye Ọkpara Chineke iyi ọdịdị mmadụ, ọbụna mgbe Adam ka guzo n’aka ya dị ọcha na Iden. Ma Jisọs nabatara mmadụ mgbe agbụrụ mmadụ esiworị ike gwụ n’ihi puku afọ anọ nke mmehie. Dị ka nwa ọ bụla nke Adam, Ọ nabatara nsonaazụ nke arụ ọrụ nke nnukwu iwu nke nketa. Ihe nsonaazụ ndị a bụ ka e gosiri n’akụkọ ihe mere eme nke ndị nna nna Ya n’ụwa. O ji ụdị nketa dị otu a bịa ka Ya na anyị keta mwute na ọnwụnwa anyị, ma nye anyị ihe nlereanya nke ndụ na-enweghị mmehie.” The Desire of Ages, 48.

Jisọs bụ Okwu ahụ, ma Jisọs na Akwụkwọ Nsọ bụkwa ngwakọta nke mmadụ na ịdị-nsọ. Mgbe Jisọs wepụtara Akwụkwọ Nsọ n’ime narị afọ dị iche iche, O tinyere iwu n’ime Akwụkwọ Nsọ ka ndị ga-anụ nwee ike ịnụ. Iwu ndị na-achị Akwụkwọ Nsọ bụkwa àgwà nke agwa Ya.

“N’Akwụkwọ Mkpughe ka akwụkwọ nile nke Bible na-ezukọ ma na-ejedebe. N’ebe a ka mmeju nke akwụkwọ Daniel dị.” Acts of the Apostles, 585.

Okwu a bụ “complement” pụtara ime ka e ruo n’izu oke. Akaebe Daniel na-ejedebe n’akwụkwọ Mkpughe, na-eme ka akaebe Daniel bụrụ mmalite, Mkpughe bụrụkwa ọgwụgwụ. A na-emegharị mmalite nke Mkpughe n’ọgwụgwụ Mkpughe; ma n’amaokwu mbụ nke Daniel isi nke mbụ, e nwere agha n’etiti Izrel nkịtị na Babilọn nkịtị, nke Babilọn meriri; ma n’ọgwụgwụ akụkọ ihe mere eme nke oge nnwale, n’ime Daniel 11:45, 12:1, Babilọn ime mmụọ nọ n’agha megide Izrel ime mmụọ, ma n’ikpeazụ Babilọn na-emeri emeri, Izrel kwa na-emeri. Dịka o siri dị banyere Jọn n’akwụkwọ Mkpughe, mmalite nke akaebe Daniel kwekọrọ na ọgwụgwụ nke akaebe ya. Ya mere, gịnị bụ eziokwu?

Ozizi bụ okwu na-akọwapụta ihe otu ìgwè ndị kwere ekwe na-aghọta dị ka ihe ziri ezi. Ebumnuche ya ma ọ bụ ojiji ya abụghị nke e debere nanị n’Akwụkwọ Nsọ ma ọ bụ n’Okpukpe Kraịst. N’ihe a na-akpọ Okpukpe Kraịst, o yikarịrị ka e nwere ọtụtụ “ozizi” ụgha karịa ezi nke bụ eziokwu; n’ihi na Babilọn nke mmụọ, bụ papacy, bụ ọnụ ụlọ nke nnụnụ ọ bụla na-adịghị ọcha na nke a na-akpọ asị, nnụnụ ndị ahụ na-anọchikwa anya ihe ọjọọ, nke ụka dị iche iche na-akwado ma na-ekpuchikwa site n’ozizi ụgha, dịka na iwu ahụ ka a kagburuwo. Ma e nwere ezi ozizi.

“Uche ndị Beria adịghị emechi emechi n’ihi ajọmbunobi. Ha dị njikere nyochaa eziokwu nke ozizi ndị ndịozi kwusara. Ha mụrụ Akwụkwọ Nsọ, ọ bụghị n’ihi ọchịchọ ịmata ihe naanị, kama ka ha wee mụta ihe e dere banyere Mesaịa ahụ e kwere ná nkwa. Kwa ụbọchị ha na-enyocha ihe ndekọ ndị ahụ sitere n’mmụọ nsọ, ma ka ha na-atụnyere akụkụ Akwụkwọ Nsọ na akụkụ Akwụkwọ Nsọ ọzọ, ndị mmụọ ozi nke eluigwe nọ n’akụkụ ha, na-enye uche ha ìhè ma na-emetụta obi ha nke ukwuu.”

“N’ebe ọ bụla a na-ekwusa eziokwu nke oziọma, ndị na-achọ n’ezi obi ime ihe ziri ezi ka a na-eduga n’ịnyocha Akwụkwọ Nsọ nke ọma nke ukwuu. Ọ bụrụ na, n’oge mmechi nke akụkọ ụwa a, ndị a na-ekwusara eziokwu ndị na-anwale mmadụ ga-eso ihe nlereanya nke ndị Beria, na-enyocha Akwụkwọ Nsọ kwa ụbọchị, ma jiri okwu Chineke tụnyere ozi ndị a na-ewetara ha, taa a ga-enwe nnukwu ọnụ ọgụgụ ndị na-eguzosi ike n’iwu nke iwu Chineke, ebe ugbu a ndị dị otu a bụ ole na ole n’ịtụnyere ha. Ma mgbe a na-eweta eziokwu ndị Bible na-adịghị amasị ọtụtụ mmadụ, ọtụtụ na-ajụ ime nnyocha a. Ọ bụ ezie na ha enweghị ike ịgọnarị ozizi doro anya nke Akwụkwọ Nsọ, ha ka na-egosi oke adịghị njikere ịmụ ihe àmà ndị e wetara. Ụfọdụ na-eche na ọbụna ma ozizi ndị a bụ eziokwu n’ezie, ọ dịghị nnukwu ihe ọ pụtara ma ha anabata ìhè ọhụrụ ahụ ma ọ bụ na ha anabataghị ya, ha na-araparakwa n’akụkọ ifo ndị na-atọ ụtọ nke onye iro ji eduhie mkpụrụobi. N’ụzọ dị otu a, uche ha na-ekpuchi site n’ihe njehie, ha wee kewapụ onwe ha n’eluigwe.”

“A ga-ekpe onye ọ bụla ikpe dịka ìhè e nyere ya siri dị. Onyenwe anyị na-eziga ndị nnọchi anya Ya ka ha were ozi nzọpụta pụta, ma ndị na-anụ ya, Ọ ga-eme ka ha bụrụ ndị a ga-ajụ ajụjụ maka ụzọ ha si emeso okwu ndị ohu Ya. Ndị na-achọ eziokwu n’ezi obi ga-eme nnyocha nke ọma, n’ìhè nke okwu Chineke, banyere ozizi ndị e wetara n’ihu ha.” Acts of the Apostles, 231, 232.

E nwere “ozizi” ndị bụ “eziokwu nke oziọma,” ọ dịkwa mkpa ka a nyochaa ha. Ụfọdụ n’ime ha, (ma ọ bụrụ na ọ bụghị ha niile,) bụ “eziokwu nnwale.” Ụbọchị Izuike bụ eziokwu nnwale dị mfe nghọta. E nwere ozizi eziokwu na ozizi ụgha. Ụfọdụ n’ime ozizi eziokwu ahụ na-ewetara ndị na-anụ ha ule. E nwekwara ụdị eziokwu e zubere maka oge ụfọdụ. A na-akpọ eziokwu ndị a “eziokwu nke oge a.”

“E nwere ọtụtụ eziokwu dị oké ọnụ ahịa dị n’Okwu Chineke, ma ọ bụ ‘eziokwu nke ugbu a’ ka ìgwè atụrụ ahụ chọrọ ugbu a. Ahụwo m ihe ize ndụ dị n’ime ndị ozi na-apụ n’ebe isi ihe ndị dị mkpa nke eziokwu nke ugbu a dị, ka ha biri n’elu isiokwu ndị a na-atụghị ime ka ìgwè atụrụ ahụ dịrị n’otu ma doo mkpụrụ obi nsọ. Setan ga-ewere n’ebe a uru ọ bụla o nwere ike iji merụọ ọrụ ahụ.”

“Ma isiokwu ndị dị ka ebe nsọ ahụ, n’ihe metụtara ụbọchị 2300 ahụ, iwu nile nke Chineke na okwukwe Jisọs, kwesịkwara n’ezie ịkọwa mmegharị Ọbịbịa ahụ gara aga ma gosi ọnọdụ anyị ugbu a, guzosie okwukwe nke ndị na-enwe obi abụọ ike, ma nyekwa nkwụsi ike banyere ọdịnihu ebube ahụ. Ndị a, ahụwo m ugboro ugboro, bụ isiokwu ndị bụ isi ndị ozi ahụ kwesịrị ịtụkwasị uche na ha.” Early Writings, 63.

Ndị Adventist na-ejikarị akụkụ Akwụkwọ Nsọ a agbanahụ ihe ọ na-ekwupụta n’eziokwu. Ha na-arụ ụka na ihe niile e kwesịrị imesi ike n’ozi anyị nke “eziokwu nke ugbu a” bụ ebe nsọ, ụbọchị 2300 ahụ, iwu ndị ahụ na okwukwe nke Jisọs. Ha na-ekwu nke a iji zere ihe e ji mara isiokwu anọ ndị a.

Ebumnuche nke eziokwu ukwu anọ ndị a bụ na e “tụrụ ha nke ọma nke ukwuu iji kọwaa mmegharị mbata nke gara aga ma gosi ihe ọnọdụ anyị ugbu a bụ, mee ka okwukwe nke ndị na-enwe obi abụọ guzosie ike, ma nye kwa nkwenye banyere ọdịnihu ahụ dị ebube.” E mere ozizi anọ ndị a nke eziokwu dị ugbu a ka ha gosi na mmalite nke Adventism (mmegharị mbata nke gara aga) na-akọwa njedebe nke Adventism (ọnọdụ anyị ugbu a). Ozizi isi anọ ndị ahụ ka e “tụrụ nke ọma nke ukwuu” iji kọwaa ụkpụrụ ahụ na njedebe na-egosi onwe ya site na mmalite. Dị ka akụkụ a nke mmụọ nsọ si kwuo, nke a bụ “eziokwu dị ugbu a” nke “ìgwè atụrụ” “chọrọ ugbu a.”

Izrel ogee bụ mmalite nke Izrel, Izrel nke oge a bụkwa njedebe ya. Izrel nkịtị nke oge ochie nọchiri anya ndị Seventh-day Adventist site n’oge njedebe malite na 1798 ruo n’iwu ụbọchị Sọnde. Tupu ọbịbịa mbụ nke Kraịst, “eziokwu dị ugbu a” ezoro ndị Juu ezo, n’ihi na ha bụ ndị kpuru ìsì (Laodisia) n’ihi ịdabere ha n’omenala na ọdịnala.

“Anyi chọrọ ịghọta oge anyị bi n’ime ya. Anyị aghọtaghị ya ọbụna ọkara. Anyị anabatabeghị ya nke ọma ọbụna ọkara. Obi m na-ama jijiji n’ime m mgbe m chetara ụdị onye iro anyị ga-ezute, na etu anyị si dị njọ n’ịkwadebe izute ya. E gosipụtala m ule nile ụmụ Izrel gabigara, na ọnọdụ ha dị tupu ọbịbịa mbụ nke Kraịst, ugboro ugboro, iji kọwaa ọnọdụ nke ndị nke Chineke n’ahụmahụ ha tupu ọbịbịa nke ugboro abụọ nke Kraịst—otu onye iro ahụ siri chọọ ohere ọ bụla iji jide uche ndị Juu, ma taa ọ na-achọ ime ka uche ndị ohu Chineke ghara ịhụ ụzọ, ka ha wee ghara inwe ike ịmata eziokwu ahụ dị oké ọnụ ahịa.” Selected Messages, book 2, 406.

Dị ka ntụaka anyị na-esonụ si dị, ndị Juu echefuru “eziokwu mbụ nke Chineke,” ma eziokwu mbụ ahụ nye ndị Juu bụ akụkọ banyere nnapụta ahụ site n’Ijipt. Akụkọ banyere nnapụta ahụ bụ eziokwu mbụ ha; ọ bụ eziokwu ahụ e nyere ha iwu ka ha kuziere ụmụ ha n’ime ọgbọ ha niile. Ha dara ada, dịka Adventism kwa dara. Iji gosipụta eziokwu ahụ nye ndị Juu e kpuchiri anya, Jizọs tinyere eziokwu ahụ n’ime usorochiche.

“N’oge Onye-nzọpụta bịara, ndị Juu ekpuchiela nkume dị oké ọnụ ahịa nke eziokwu nke ukwuu n’okpuru mkpofu omenala na akụkọ ụgha, nke mere na ọ gaghị ekwe omume ịmata nke bụ eziokwu na nke bụ ụgha. Onye-nzọpụta bịara iwepụ mkpofu nkwenkwe ụgha na njehie ndị e jigidere ogologo oge, ma debe nkume dị oké ọnụ ahịa nke okwu Chineke n’usoro eziokwu. Gịnị ka Onye-nzọpụta ga-eme ma ọ bụrụ na ọ bịakwute anyị ugbu a dịka o si bịakwute ndị Juu? Ọ ga-adị ya mkpa ịrụ ọrụ yiri nke ahụ n’iwepụ mkpofu omenala na emume. Ndị Juu nwere nnukwu nkụda mmụọ mgbe ọ rụrụ ọrụ a. Ha eleghara eziokwu mbụ nke Chineke anya, ma Kraịst mere ka a hụ ya ọzọ. Ọ bụ ọrụ anyị ịtọhapụ eziokwu Chineke ndị ahụ dị oké ọnụ ahịa n’aka nkwenkwe ụgha na njehie.”

“A liewo ezi-otuto e liriwo e kpuchiri anya, e mekwaara ka ha ghara inwe nchapụ ma ọ bụ ịmasị site n’ezighị ezi na nkwenkwe ụgha. Jisọs na-ekpughe ìhè nke Chineke, ma na-eme ka nchapụta mara mma nke eziokwu pụta ìhè n’ebube ya nile nke Chineke. Uche ndị obi ha ziri ezi juputara n’ịtụnanya. Obi ha na-adọta n’ịhụnanya dị nsọ n’ebe Onye ahụ nọ bụ onye wepụtara ọla dị oké ọnụ ahịa nke eziokwu ma gosipụta ha nye nghọta ha.”

“Ndị Juu ghọtara akụkụ ụfọdụ nke eziokwu ahụ, ma kuziekwa akụkụ ụfọdụ nke okwu Chineke; ma ha aghọtaghị ịdị omimi na ịdị ukwuu nke iwu Chineke. Kraịst kpochapụrụ mkpofu nke ọdịnala, ma gosipụta mkpụrụ dị n’ime ya n’ezie na obi nke nzube Chineke. Mgbe o mere nke a, iwe juru ha nke ukwuu nke na ha enweghịzi njide onwe-ha. Ha gbasara akụkọ ụgha site n’otu obodo ruo n’obodo ọzọ na Kraịst na-ebibi ọrụ Chineke. Ma mgbe Jizọs wepụrụ ụdị ochie ndị ahụ, o weghachiri eziokwu ochie ndị ahụ, na-etinye ha n’usoro eziokwu. O kwekọrọ ha ma jikọta ha ọnụ, mee ka ha bụrụ usoro eziokwu zuru ezu ma guzosie ike n’ụzọ nha na ndakọrịta. Nke a bụ ọrụ Onye Nzọpụta anyị rụrụ; ma ugbu a gịnị ka anyị ga-eme? Ọ̀ bụ na anyị agaghị arụ ọrụ n’ime nkwekọrịta na Kraịst? Ọ̀ bụ asịrị ka ga-achị anyị? Ọ̀ ga-ekwe ka echiche anyị onwe anyị zoo ìhè Chineke n’ebe anyị nọ? Anyị kwesịkwara ịgụ nke ọma, ịnụ ihe n’ụzọ nghọta, ma kuzikwa ndị ọzọ ihe ndị anyị mụtara. Anyị ga-anọgide na-agụ agụụ maka achịcha nke ndụ, na-anọgide na-achọ mmiri dị ndụ na snow nke Lebanọn, ka anyị wee nwee ike iduga ndị mmadụ gaa na mmiri dị ndụ, na-enye oyi, nke Isi-iyi nke eziokwu.” Review and Herald, June 4, 1889.

N’ọbịbịa mbụ Ya, Jisọs “weghachiri eziokwu ochie ndị ahụ, na-edobe ha n’ime usoro eziokwu. O kwekọrọ ha ma jikọta ha ọnụ, mee ka ha bụrụ usoro eziokwu zuru ezu ma nwee nhata n’akụkụ niile.” Jisọs jiri akụkọ ihe mere eme nke mmalite Izrel oge ochie mee ka o guzobeghachi eziokwu ochie ndị ahụ, ọ kpọkwara nke a site n’ịkwekọrịta eziokwu ndị ahụ (n’isiokwu) na ijikọta ha ọnụ (n’usoro yiri ibe ya, ahịrị n’elu ahịrị). O mere nke a n’ihi ebumnuche nke ịtọhapụ ndị Juu n’omenala na ọdịnala ndị kpuru ha ìsì. Akụkọ ihe mere eme ahụ bụ akụkọ mmechi nke Izrel nkịtị.

Okpukperechi Ụbọchị-Ibịa-Nzọpụta na-emegharị akụkọ ihe mere eme nke njedebe Izrel oge ochie, a na-arụzukwa usoro etiti a ga-etinye eziokwu n’ime ya iji wepụ ìsì Laodisia nke ọdịnala na omenaala ugbu a, dịka e si mee ya mgbe Kraịst na ndị Juu na-emekọrịta ihe. A ga-etinye “eziokwu ochie” n’ime “usoro etiti” nke eziokwu, ka e wee chịkọta ahịrị amụma ọnụ na ahịrị amụma ndị ọzọ, “ahịrị n’elu ahịrị,” n’usoro yiri ibe ha, maka ebumnuche nke ikekwe ịtọhapụ onye Laodisia n’ìsì ya. Kraịst bụ ihe nlereanya anyị, n’ihe niile.

E nwere eziokwu dị n’ime Baịbụl a na-akpọ ozizi, ma “e nwekwara ọtụtụ eziokwu ndị dị ebube,” ma e nwekwara kwa “eziokwu ugbu a,” nke bụ “ule nye ndị nke” “ọgbọ” ahụ bi n’oge a na-ekpughe eziokwu ahụ. N’ụzọ amụma, nke a na-eme n’ọgbọ nke anọ nke Adventism, ma “eziokwu ugbu a” “nke bụ ule maka ọgbọ a” abụghị ule nye ọgbọ ndị mbụ nke Adventism.

“E nwere n’Akwụkwọ Nsọ ụfọdụ ihe ndị siri ike ịghọta nke, dịka okwu Pita si dị, ndị na-amụghị ihe na ndị na-adịghị eguzosi ike na-atụgharị agbagọ ruo mbibi nke onwe ha. Anyị agaghị enwe ike, n’ụwa a, ịkọwa ihe amaokwu ọ bụla nke Akwụkwọ Nsọ pụtara; ma ọ dịghị isiokwu dị mkpa nke eziokwu bara uru n’omume nke a ga-ekpuchi n’ihe omimi. Mgbe oge ga-abịa, n’usoro nduzi Chineke, ka a nwalee ụwa site n’eziokwu maka oge ahụ, Mmụọ Ya ga-akpali uche mmadụ ịchọ Akwụkwọ Nsọ, ọbụna site n’ibu ọnụ na n’ekpere, ruo mgbe a ga-achọpụta njikọ ọ bụla ma jikọta ha ọnụ n’usoro zuru ezu nke yinye. Eziokwu ọ bụla nke metụtara ozugbo nzọpụta nke mkpụrụobi ga-eme ka ọ doo anya nke ọma nke na ọ dịghị onye kwesịkwara imehie ụzọ ma ọ bụ ịga ije n’ọchịchịrị.”

“Dị ka anyị soro n’usoro amụma ahụ ala, e gosipụtawo ma kọwaakwa eziokwu e kpughere maka oge anyị n’ụzọ doro anya. A na-aza anyị ajụjụ maka ihe ùgwù ndị anyị na-enwe na maka ìhè nke na-amụkwasị ụzọ anyị. Ndị biri n’ọgbọ ndị gara aga ga-aza ajụjụ maka ìhè e kwere ka ọ mụkwasị ha. A kpaliri uche ha n’ihe metụtara akụkụ dị iche iche nke Akwụkwọ Nsọ ndị nwara ha. Ma ha aghọtaghị eziokwu ndị anyị na-aghọta. Ọ bụghị ha ka e nyere ibu ọrụ maka ìhè ahụ ha na-enweghị. Ha nwere Akwụkwọ Nsọ, dịka anyị nwere; ma oge e ji emeghe eziokwu pụrụ iche gbasara ihe ngosi ikpeazụ nke akụkọ ihe mere eme nke ụwa a bụ n’oge ọgbọ ikpeazụ ndị ga-adị ndụ n’elu ụwa.

“A haziela ezi pụrụ iche ka e meziri ka ha kwekọọ n’ọnọdụ nke ọgbọ dị iche iche dịka ha dịworo. Eziokwu nke ugbu a, nke bụ ule nye ndị mmadụ nke ọgbọ a, abụghị ule nye ndị mmadụ nke ọgbọ ndị dị anya n’oge gara aga. Ọ bụrụ na e nyere ọgbọ ndị gara aga ìhè nke na-enwu ugbu a n’ebe anyị nọ banyere ụbọchị izu ike nke iwu nke anọ, Chineke gaara ajụ ha ajụjụ n’ihi ìhè ahụ.” Testimonies, volume two, 692, 693.

Maka ndị nwere ike ịchọ ịgọnarị na e nwere ọgbọ anọ n’akụkọ ihe mere eme nke Adventism, aga m akpọ unu ka unu leba anya na Tebụl Habakuk. Ụzọ dị nnọọ mfe isi ghọta eziokwu a bụ na aha ahụ, Laodisia, pụtara ndị a na-ekpe ikpe. Mmalite nke Adventism kwupụtara mmeghe nke ikpe ahụ, ma njedebe nke Adventism na-akpọsa mmechi nke ikpe ahụ. Mmechi nke ikpe ahụ na-eme n’ọgbọ nke atọ na nke anọ.

I gaghi emere onwe gị onyinyo a pịrị apị, ma ọ bụ oyiyi ọ bụla nke ihe ọ bụla dị n’eluigwe n’elu, ma ọ bụ nke dị n’ụwa n’okpuru, ma ọ bụ nke dị n’ime mmiri dị n’okpuru ụwa: i gaghị akpọ isi ala nye ha, ma ọ bụ fee ha ofufe: n’ihi na Mụ onwe M, Jehova Chineke gị, bụ Chineke ekworo, na-achọpụta ajọ omume nke ndị nna n’ahụ ụmụ ruo n’ọgbọ nke atọ na nke anọ nke ndị kpọrọ M asị; ma na-egosikwa ebere nye puku kwuru puku nke ndị hụrụ M n’anya, na-edebekwa iwu M nile. Ọpụpụ 20:4–6.

Ná ngwụcha nke ikpe, a ga-ekpe ọgbọ ikpeazụ nke Adventizim Laodisia (ndị a kpebiri ikpe) ikpe, a ga-atụkwa ha pụọ n’ọnụ Onyenwe anyị, dịka e mere Izrel oge ochie n’oge mbibi Jerusalem. Ozizi Akwụkwọ Nsọ bụ eziokwu; e nwekwara eziokwu nnwale, e nwekwara kwa eziokwu ugbu a. Eziokwu ugbu a na-abụ mgbe niile eziokwu nnwale, ma ọ na-akọwapụta n’ụzọ pụrụ iche eziokwu nnwale e haziri kpọmkwem maka ọgbọ ahụ dị ndụ ugbu a. Ma eziokwu nke okwu a bụ na, o yikarịrị ka, eziokwu ọ bụla sitere n’Okwu Chineke nke anyị họọrọ ịjụ, aghọwo ugbu a eziokwu nnwale nke anyị ka dara n’ime ya.

Jizọs bụ Okwu Chineke, Ọ bụkwa eziokwu. Ọ gwara Paịlet na ihe kpatara O ji “bịa” “n’ime ụwa,” bụ ka O “gba àmà banyere eziokwu,” na na onye ọ bụla nụrụ olu Ya, “bụ nke eziokwu.” Okwu ahụ bụ “eziokwu” nke Paịlet na Jizọs kwuru banyere ya sitere n’okwu Hibru nke a sụgharịrị dịka “eziokwu,” ma a hụrụ ya ugboro narị otu na iri abụọ na asaa n’Agba Ochie. Okwu Hibru ahụ (H571) a sụgharịrị ya n’asụsụ Bekee n’ụzọ dị iche iche, ma n’Agba Ochie a sụgharịrị ya ugboro iri itoolu na abụọ dịka “eziokwu.” Ọ bụ otu n’ime okwu ndị ahụ dị ike nke ukwuu n’ọtụtụ ọkwa.

Okwu a sụgharịrị dịka “eziokwu” n’Agba Ochie mejupụtara mkpụrụedemede Hibru atọ, ma n’asụsụ Hibru, mkpụrụedemede ndị ahụ nwere nkọwa nke ha; ya mere, okwu a na-emepụta site na mkpụrụedemede ndị ahụ na-ejikọta ihe nkọwa mkpụrụedemede ọ bụla pụtara iji wepụta ihe okwu ahụ pụtara n’ozuzu ya. Okwu ahụ bụ “eziokwu” bụ nke mejupụtara mkpụrụedemede Hibru atọ: mkpụrụedemede mbụ nke alịfabẹt Hibru, otu mkpụrụedemede dị n’etiti, na mkpụrụedemede ikpeazụ nke alịfabẹt Hibru. “Eziokwu” n’Agba Ochie ka e ji mkpụrụedemede mbụ na nke ikpeazụ nke alịfabẹt nọchite anya ya, tinyere otu mkpụrụedemede dị n’etiti!

Nke a bụ nkọwa nke “iwu nke mbụ e kwuru okwu ya” dị n’Akwụkwọ Nsọ. Oge mbụ e gosipụtara isiokwu bụ ebe nrụtụ aka kacha mkpa nye okwu ahụ, nke bụ mkpụrụ, ọ nwekwara DNA nile dị mkpa iji mụọ akụkọ ahụ dum. Ebe nrụtụ aka nke abụọ kacha mkpa n’“iwu nke mbụ e kwuru okwu ya” bụ nrụtụ aka ikpeazụ, n’ihi na n’ebe ahụ ka e jikọtara akụkọ niile bilitere n’etiti mbido na njedebe. “N’ime Mkpughe ka akwụkwọ niile nke Akwụkwọ Nsọ na-ezukọ ma na-agwụ,” Mkpughe bụkwa akwụkwọ ikpeazụ nke Akwụkwọ Nsọ.

Okwu Hibru a bụ “eziokwu” nke anyị na-atụle na-amalite site n’akwụkwọ ozi “Aleph”; mkpụrụedemede nke iri na atọ bụ “Mem,” nke iri abụọ na abụọ ma bụrụkwa nke ikpeazụ bụ “Tav.” N’ezie, e nwere nkọwa dị iche iche nke pụtara mkpụrụedemede ndị a, dabere n’aka onye ọkà mmụta asụsụ ị jụrụ ka ọ kọwaa ha, ma nkọwa ha n’ozuzu na-enye ezigbo nghọta.

א (Aleph): Mkpụrụedemede mbụ nke alfabẹt Hibru, a na-ejikọkwa ya ugboro ugboro na ịdị n’otu, ọ na-anọchitekwa anya Ihe Dị Nsọ na nke ebighị ebi, na-anọchi anya njikọ dị n’etiti Chineke na okike.

מ (Mem): Leta nke iri na atọ n’alfabet Hibru, a na-ejikọtakwa ya ugboro ugboro na mmiri.

ת (Tav): Mkpụrụedemede ikpeazụ n’ime alfabẹt Hibru, ọ na-ebukwa ihe “akara” ma ọ bụ “àmà.” A na-ejikọkarị ya na echiche nke mmezu ma ọ bụ “akara-nkwụchi” nke okike. N’asụsụ Hibru oge ochie, mkpụrụedemede Tav nwere ọdịdị obe.

Okwu Hibru a sụgharịrị dịka “eziokwu” nke anyị na-atụle bụ nke mejupụtara mkpụrụedemede atọ, ndị ọnụ na-anọchi anya oziọma ebighị ebi. Gịnị? A na-amata nke a n’ụzọ dị mfe ma ọ bụrụ na ị ghọta na ozi ndị mmụọ ozi atọ bụ oziọma ebighị ebi. A na-amata ya n’ihi na nkọwa nke mkpụrụedemede atọ ndị a na-anọchi anya ozi ndị mmụọ ozi atọ.

Mmụọ-ozi mbụ nke Mkpughe iri na anọ na-akọwa oziọma ebighị ebi, wee gwa ụwa niile ka ha “tụọ Chineke egwu” ma nye Ya otuto site n’ịkpọ isi ala nye Onye Okike. Nkọwa nke (Aleph), nke mbụ n’ime mkpụrụedemede atọ ahụ, bụ “Chineke Dị Nsọ, Ebighị Ebi, na, dịka Onye Okike nke mmadụ, Chineke ahụ ndị mmadụ kwesịrị iji nsọpụrụ na-atụ egwu ma kpọọ isi ala nye Ya.”

Aleph na-anọchi anya ozi nke mmụọ ozi mbụ.

Ozi nke mmụọ ozi nke abụọ na-akpọ mmadụ ka ha si na Babulọn pụta, na-akara oge a na-awụsa Mmụọ Nsọ, ma na-akọwapụta nnupụisi nke Babulọn. Nkọwa nke (Mem) jikọtara ya na mmiri, (akara nke ịwụsa Mmụọ ahụ) ma ọ bụ mkpụrụedemede nke iri na atọ n’usoro mkpụrụedemede, ebe ọnụọgụ iri na atọ bụ akara nke nnupụisi, si otu a akọwapụta Babulọn. Mem na-anọchi anya ozi nke mmụọ ozi nke abụọ.

Mmụọ-ozi nke atọ na-adọ mmadụ aka ná ntị megide ịnata akara nke anụ ọhịa ahụ, na-akọwapụta ìgwè abụọ nke ndị na-efe ofufe na iwe Chineke. Nkọwa nke (Tav) bụ na ọ na-anọchi anya “akara,” (akara nke anụ ọhịa ahụ) ọ na-anọchikwa anya akara-nkwà nke okike (akara-nkwà nke Chineke). Mkpụrụedemede ahụ n’onwe ya dị n’ụdị obe. Tav na-anọchi anya ozi mmụọ-ozi nke atọ.

“Kedu ihe bụ akara nke Chineke dị ndụ, nke a na-edobe n’egedege ihu ndị Ya? Ọ bụ akara nke ndị mmụọ-ozi pụrụ ịgụ, ma ọ bụghị anya mmadụ; n’ihi na mmụọ-ozi na-ebibi aghaghị ịhụ akara mgbapụta a. Uche nwere nghọta ahụwo ihe ịrịba ama nke obe Kalvarị n’ime ụmụ nwoke na ụmụ nwanyị ndị Onyenwe anyị kuchiri. E wepụrụ mmehie nke njehie iwu Chineke. Ha yi uwe agbamakwụkwọ ahụ, ha na-erubekwa isi ma bụrụ ndị kwesịrị ntụkwasị obi n’iwu niile nke Chineke.

“Onyenwe anyị agaghị agbaghara ndị maara eziokwu ma ọ bụrụ na ha ejighị okwu na omume na-erube isi n’iwu Ya.” Maranatha, 243.

Okwu Hibru a sụgharịrị dịka “eziokwu” mejupụtara mkpụrụedemede atọ, nke nke ọ bụla n’ime ha nwere nkọwa nke ya. Nkọwa atọ ndị ahụ bụkwa nkọwa nke ozi ndị mmụọ ozi atọ ahụ. Ha bụkwa nkọwa nke ozi mmụọ ozi mbụ ahụ, n’ihi na ozi mmụọ ozi mbụ ahụ bụ ozi ahụ n’mmalite nke Adventism, ma ozi mmụọ ozi nke atọ bụ ozi ahụ na njedebe nke Adventism. N’ihi na Jisọs ji mmalite gosi njedebe, mmụọ ozi mbụ ahụ nwere ihe ịrịba ama amụma niile nke ozi mmụọ ozi nke atọ. N’ime ime otú a, nkọwa nke mkpụrụedemede Hibru atọ ahụ ghọrọ ihe nnọchianya ọ bụghị naanị nke ozi mmụọ ozi nke atọ, kama bụrụkwa ihe nnọchianya nke ozi mmụọ ozi mbụ ahụ.

A gwara Jọn n’Akwụkwọ Mkpughe ka o dee ihe ndị dị n’oge ahụ, ma n’ime ime nke a, ọ ga-abụkwa n’otu oge ahụ na-ede ihe ndị ga-adị n’ọdịnihu. O dekọrọ mmalite ahụ iji gosi njedebe. N’okwu doro anya nke na-enweghị mgbagwoju anya ọ bụla, a gwaala ndị Adventist nke Ụbọchị nke Asaa ka ha mụọ ma kwusaa ozi ndị Millerite, nke bụ ozi nke mmụọ-ozi mbụ. N’ịmụ na n’ikwusa eziokwu ndị ahụ na akụkọ ahụ, anyị ga na-ekwusa ozi nke mmụọ-ozi nke atọ ma na-emegharịkwa akụkọ ihe mere eme nke mmụọ-ozi mbụ.

“Chineke anaghị enye anyị ozi ọhụrụ. Anyị ga-ekwusara ozi ahụ nke n’afọ 1843 na 1844 kpọpụtara anyị n’ime ụka ndị ọzọ.” Review and Herald, January 19, 1905.

“A ga-eme ka ozi nile e nyere site n’afọ 1840–1844 bụrụ ndị nwere ike ugbu a, n’ihi na e nwere ọtụtụ mmadụ ndị furu efu n’ịmata ebe ha guzo. Ozi ndị a ga-eru ụka niile.” Manuscript Releases, mpịakọta nke 21, 437.

“A ghaghị ugbu a ịmụ ma kwusaa eziokwu ndị ahụ anyị natara n’afọ 1841, ‘42, ‘43, na ‘44.” Manuscript Releases, voliumu 15, 371.

“Ịdọ aka ná ntị ahụ abịala: A gaghị ekwe ka ihe ọbụla bịa nke ga-akpaghasị ntọala nke okwukwe ahụ anyị nọ na-ewuli elu kemgbe ozi ahụ bịara n’afọ 1842, 1843, na 1844. Anọ m n’ime ozi a, ma kemgbe ahụ anọwo m na-eguzo n’ihu ụwa, na-eguzosi ike n’ihe n’ìhè ahụ Chineke enyela anyị. Anyị ebughị n’obi iwepụ ụkwụ anyị n’elu ikpo okwu ahụ e debere ha, dịka ụbọchị na ụbọchị anyị ji ekpere siri ike na-achọ Onye-nwe-anyị, na-achọ ìhè. Ị chere na m pụrụ ịhapụ ìhè ahụ Chineke enyela m? Ọ ga-adị ka Nkume Ebighị Ebi. Ọ nọwo na-edu m kemgbe e nyere ya.” Review and Herald, April 14, 1903.

Ozi nke mmụọ ozi mbụ na akụkọ ihe mere eme ebe e gosipụtara ozi ahụ na-adakọ ma na-akọwapụta akụkọ anyị ugbu a—ya na ụfọdụ mkpachapụ anya amụma. Akụkọ abụọ ahụ ka a na-anọchitekwa anya site n’akwụkwọ ozi atọ Onye-ọkà-asụsụ nke Chukwu ji kpụọ okwu ahụ bụ “eziokwu.” Ma okwu ahụ bụ “eziokwu” na-anọchi anya ozi ọma ebighị ebi.

Akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite na mmalite nke Adventism na-anọchi anya mmụọ-ozi mbụ, ma akụkọ ihe mere eme dị na njedebe nke Adventism nke mmụọ-ozi nke atọ na-anọchi anya ya bụ akụkọ ihe mere eme ndị yiri ibe ha, ma ha nwere ụfọdụ ọdịiche.

Mmụọ-ozi mbụ na-ekwupụta mmeghe nke ikpe ahụ, ma mmụọ-ozi nke atọ na-ekwupụta mmechi nke ikpe ahụ. Ọdịdị amụma nke akụkọ ihe mere eme nke Adventism siri pụta bụ otu ihe ahụ n’akụkọ mmalite ya na n’ọgwụgwụ ya. A pụrụ igosi na nsọtụ nke ọ bụla na-agbaso nzọụkwụ atọ nke ndị mmụọ-ozi atọ ka ha na-abata n’akụkọ ihe mere eme. Ma ndị mmụọ-ozi atọ ahụ bụkwa mkpụrụedemede atọ ahụ. Ya mere, usoro amụma nke ihe omume n’akụkụ abụọ nke Adventism dabeere n’ụkwụ atọ nke ndị mmụọ-ozi atọ ahụ, bụ́ ndị akara-ụzọ nke a na-anọchikwa anya ha site n’ime mkpụrụedemede Hibru atọ ahụ nke na-emepụta okwu ahụ bụ “eziokwu.”

Alfa bụ mmalite nke Adventizim, Omega bụ njedebe nke Adventizim, akwụkwọ ozi dị n’etiti ha, ebe ọ bụ akwụkwọ ozi nke iri na atọ, ya mere ọ na-akọwa nnupụisi nke Adventizim site na mmalite ya ruo na njedebe ya.

A na-agwa anyị banyere ebe ụzọ Chineke dị:

Ụzọ gị, O Chineke, dị n’ebe nsọ: ònye bụ Chineke dị ukwuu dịka Chineke anyị? Abụ Ọma 77:13.

N’ebe nsọ ahụ ka anyị na-ahụ na ụzọ Chineke si arụ ọrụ bụ otu nzọụkwụ atọ ahụ dị ka ozi ndị mmụọ ozi atọ ahụ. N’ogige mpụta, ịtụ egwu Chineke na-eduga mmadụ iweta àjà ma nweta izi ezi. N’Ebe Nsọ, e ji ndụ ekpere, nke ebe ịchụàjà ísì-ụtọ na-anọchi anya ya, na ndụ ọmụmụ, nke tebụl achịcha ngosi na-anọchi anya ya, na ndụ ije-ozi, nke ihe ndọba oriọna na-anọchi anya ya, gosi ido nsọ. Ebe Kachasị Nsọ na-anọchi anya ikpe. Mgbe anyị nwere ịtụ egwu Chineke dịka e si nọchite ya anya n’ozi mmụọ ozi mbụ, anyị na-achọ izi ezi n’ala obe ahụ, n’ogige mpụta. Mgbe e meela ka anyị bụrụ ndị ezi omume (mee anyị ndị ezi omume), anyị na-eje ije n’ọhụrụ nke ndụ a doro nsọ (itolite n’ịdị nsọ) dịka Ebe Nsọ na-anọchi anya ya. Ebe Nsọ na-anọchi anya ọrụ Onye Kraịst dị ka ndị Millerite rụzuru ya n’oge ozi mmụọ ozi nke abụọ nke Mkpu Etiti Abalị so ya. Ebe e mere ka anyị bụrụ ndị ezi omume ma doro anyị nsọ, a kwadebere anyị maka ikpe nke Ebe Kachasị Nsọ na-anọchi anya ya. Nzọụkwụ atọ nke ebe nsọ ahụ, ndị na-anọchi anya, n’etiti ihe ndị ọzọ, mkpụrụokwu nkà mmụta okpukpe atọ—izi ezi, ido nsọ, na inye otuto—nakwa ndị na-anọchi anya ozi ndị mmụọ ozi atọ ahụ, ma n’ezie kwa na-anọchi anya ozi mmụọ ozi mbụ ahụ, ma n’ezie kwa na-anọchi anya mkpụrụedemede atọ e ji kee okwu ahụ bụ “eziokwu.”

N’ogige ụlọ nsọ ahụ, anyị na-ahụkwa nzọụkwụ atọ ahụ dum. Nzọụkwụ mbụ ịbanye n’ụlọ nsọ ahụ aghaghị igosi nzọụkwụ ikpeazụ nke ụlọ nsọ ahụ, dịka mmụọ ozi mbụ si yikọọ mmụọ ozi nke atọ. Nzọụkwụ mbụ n’ogige ahụ bụ igbu àjà ahụ, nke na-anọchi anya izi ezi. Nzọụkwụ nke abụọ bụ ọdọ ịsa ahụ ebe a na-ewepụ abụba ahụ (mmehie) ma sachaa àjà ahụ tupu nzọụkwụ ikpeazụ ahụ. Mmiri nke ọdọ ịsa ahụ bụ otu njirimara nke nzọụkwụ nke abụọ. Nzọụkwụ nke atọ bụ n'ezie àjà nsure ọkụ ahụ, nke nọchiri anya Kraịst n’obe ebe e mezuru ikpe. Otu nzọụkwụ atọ ahụ dịkwa n’nzọụkwụ mbụ nke ụlọ nsọ ahụ, dịka otu nzọụkwụ atọ ahụ dị n’ozi mmụọ ozi mbụ. Ụkpụrụ nke alfa na omega dị n’ime ụlọ nsọ ahụ, dịka ọ dị n’ozi ndị mmụọ ozi atọ ahụ, dịka ọ dịkwa n’ime mkpụrụedemede ndị na-akpụ okwu a bụ “eziokwu.”

Amụma afọ 2300 nwere otu nhazi ahụ kpọmkwem. Amụma ahụ malitere site n’iwu atọ ma kwụsị na mbata ozi nke mmụọ-ozi nke atọ n’ụbọchị Ọktoba 22, 1844. Amụma ahụ na-egosipụta ahịrị amụma ise, ma akụkọ ihe mere eme dị na mmalite nke amụma afọ 2300 ahụ na-anọchi anya akụkọ njedebe nke nke ọ bụla n’ime amụma ise ahụ. Mmalite na njedebe nke amụma afọ 2300 ahụ dum nwere iwu atọ, ma ọ na-ejedebe na ozi atọ.

Mbido amụma ahụ n’afọ 457 T.K. mere n’oge nsogbu, ma nyeere ndị Juu aka ịlaghachi ma wughachi ụlọ nsọ na obodo ahụ. Dị ka amụma ahụ siri kwuo, afọ 49 ka e mesịrị, mgbe ọrụ ahụ e malitere n’afọ 457 T.K. gasịrị, e mechara ya n’oge nsogbu. Mbido afọ 49 ahụ na-egosi njedebe afọ 49 ahụ.

457 T.O.A. na-akara mmalite nke amụma ahụ nke na-akọwapụta iteba mmanụ Kraịst n’oge baptizim Ya. Iteba mmanụ Ya akaraala mmalite nke ọrụ Ya n’ịkpọkọkọta otu ndị ga-abụ ụmụ amaala nke Jerusalem Ọhụrụ, ọ bụghị Jerusalem Ochie, dịka e si kpọkọkọta Izrel oge ochie ka ha wughachi Jerusalem nkịtị n’afọ 457 T.O.A.

Afọ 457 T.K. na-akọwakwa mmalite amụma ahụ nke na-egosi mgbe a ga-akpọgide Kraịst n’obe. Nwanyị White na-eme ka akụkọ ihe mere eme nke obe kwekọọ na Nnukwu Mgbagwoju-anya nke Ọktoba 22, 1844, ọ na-emekwa ka akụkọ ihe mere eme nke ịgafe Osimiri Uhie kwekọọ na Nnukwu Mgbagwoju-anya ahụ. N’afọ 457 T.K. e nwere mgbagwoju-anya nke ghọrọ onyinyo mgbagwoju-anya nke ndị Hibru n’Osimiri Uhie, Nnukwu Mgbagwoju-anya nke ndị Adventist, mgbagwoju-anya nke ndị na-eso ụzọ n’obe, na nke Ezra n’afọ 457 T.K.

“Ezra atụwo anya na ọnụ ọgụgụ buru ibu ga-alaghachi na Jerusalem, ma ọnụ ọgụgụ ndị zaghachiri oku ahụ dị ntakịrị n’ụzọ na-akụda mmụọ. Ọtụtụ ndị nwetara ụlọ na ala enweghị ọchịchọ ịhapụ onwe ha n’ụzọ ịchụ àjà nke ihe onwunwe ndị a. Ha hụrụ ịdị mfe na nkasi obi n’anya, ma o zuru ha oke ịnọgide ebe ahụ. Ihe nlereanya ha ghọrọ ihe mgbochi nye ndị ọzọ, ndị, ma ọ bụghị ya, gaara ahọrọ ijikọ ọdịnihu ha na ndị ahụ na-aga n’ihu site n’okwukwe.” Prophets and Kings, 612.

Afọ 457 BC na-akwadokwa mmalite amụma ahụ nke na-akọwa mgbe a ga-agba Izrel oge ochie alụkwaghịm n’aka Chineke, ma kpọgara ndị mba ọzọ oziọma ahụ, nke na-egosi njedebe nke oge amara pụrụ iche nke afọ 490 e nyere karịsịa Izrel oge ochie. Ya mere, afọ 457 BC na-egosi mmalite oge amara ha, ma afọ 34 AD na-egosi njedebe oge amara ha, na-anọchi anya na oge amara ndị Adventist malitere n’afọ 1844 ma na-agwụ na iwu Ụka.

E nwere oge amụma ime nke ọzọ ole na ole n’ime amụma afọ 2300, ma ha niile nwere akara pụrụ iche nke Alfa na Omega. Mmalite ha na-egosi njedebe ha.

Ọ dị mkpa ịrịba ama na e mere Izrel oge ochie ndị na-edebe iwu Chineke n’aka, nakwa na e mere Izrel nke oge a ọ bụghị naanị ndị na-edebe iwu Ya n’aka, kama kwa ndị na-edebe amụma Ya n’aka. Mgbe Onyenwe anyị banyere n’ọgbụgba ndụ ya na Izrel oge ochie, O mere ha ndị na-edebe Iwu Iri ahụ n’aka dịka e dere ha n’elu mbadamba nkume abụọ. Mgbe Ọ banyere n’ọgbụgba ndụ ya na Izrel nke oge a n’akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite, O mere ha ndị na-edebe okwu amụma Ya n’aka dịka e gosiri ya n’elu mbadamba abụọ nke Habakọk, ndị e ji chaatị ndị pionia nke 1843 na 1850 nọchite anya ha. Mmalite nke Izrel oge ochie na-akọwapụta mmalite nke Izrel nke oge a.

“Onyenwe anyị kpọrọ ndị Ya, Izrel, pụta, wee kewapụ ha n’ụwa, ka O wee nyefee ha ntụkwasị obi dị nsọ. O mere ha ndị nchekwa nke iwu Ya; O wee bu n’obi site n’aka ha idobe n’etiti mmadụ ọmụma banyere Onwe Ya. Site n’aka ha ka ìhè nke eluigwe ga-enwu pụta ruo n’ebe gbara ọchịchịrị nke ụwa, a ga-anụkwa olu na-arịọ arịrịọ n’ebe ndị nile nọ ka ha si n’ikpere arụsị ha laghachi ijere Chineke dị ndụ na ezi Chineke ozi.”

“Ọ bụrụ na ndị Hibru nọgidesiri ike n’ihe e tinyere n’aka ha, ha gaara abụ ike n’ụwa. Chineke gaara abụ ihe nchebe ha, Ọ gaara ebulikwa ha elu karịa mba ndị ọzọ niile. A gaara egosipụta ike na eziokwu Ya site n’ime ha, ha gaara apụtakwa n’okpuru ọchịchị Ya nke amamihe jupụtara na ya na nke dị nsọ dị ka ihe atụ nke ịdị elu ọchịchị Ya karịa ụdị ofufe arụsị niile. Ma ha edebereghị ọgbụgba ndụ ha na Chineke. Ha soro omume ofufe arụsị nke mba ndị ọzọ; ma kama ime ka aha Onye Okike ha bụrụ otuto n’ụwa, ha wetara ya n’ọnọdụ nlelị.”

“Ma nzube Chineke aghaghị imezu. A ghaghị ime ka ụwa mara ihe ọmụma nke uche Ya. Chineke wetara aka mmegbu n’elu ndị Ya, wee chụsaa ha dịka ndị a dọtara n’agha n’etiti mba dị iche iche. N’ime ahụhụ, ọtụtụ n’ime ha chegharịrị n’ihe ọjọọ ha, ma chọọ Onyenwe anyị. Ya mere, ebe a chụsasịrị ha n’ala ndị mba ọzọ, ha gbasara ihe ọmụma banyere ezi Chineke n’ebe nile.”

“N’ụbọchị a, Chineke akpọwo nzukọ-Ya, dịka Ọ kpọrọ Izrel oge ochie, ka ọ guzo dịka ìhè n’ụwa. Site n’oke mma nkewa nke eziokwu,—ozi nke mmụọ ozi mbụ, nke abụọ, na nke atọ,—Ọ kewapụtara otu ndị mmadụ n’ebe ụka dị iche iche nọ na n’ebe ụwa nọ, iji weta ha n’ime nso dị nsọ nke Ya onwe Ya. O mewo ka ha bụrụ ndị e nyefere idebe iwu-Ya, ma nyefee ha nnukwu eziokwu nke amụma maka oge a. Dịka okwu nsọ ahụ e nyefere Izrel oge ochie, ndị a bụ ntụkwasị obi dị nsọ a ga-agwa ụwa.”

“Amụma na-ekwupụta na mmụọ-ozi mbụ ga-eme nkwusa ya nye ‘mba niile, na agbụrụ, na asụsụ, na ndị mmadụ.’ Ịdọ aka ná ntị nke mmụọ-ozi nke atọ, nke bụ akụkụ nke otu ozi atọ ahụ, nke bụkwa ozi maka oge a, agaghị adị obere n’ịgbasa ebe nile. A ga-ebuli elu ọkọlọtọ nke e dere n’elu ya, ‘Iwu nile nke Chineke na okwukwe Jisọs.’ A ga-eme ka ike nke ozi mbụ na nke abụọ bawanye n’ozi nke atọ. E gosiri ya n’amụma ahụ dịka otu mmụọ-ozi na-efe n’etiti eluigwe na-ekwusa ya n’oké olu, ọ ga-adọtakwa ntị nke ụwa.”

“Egwu kacha njọ e ji tụọ mmadụ egwu a kpọtụrụla ndị mmadụ anwụ anwụ dị n’ozi mmụọ ozi nke atọ. Nke ahụ aghaghị ịbụ mmehie dị egwu nke na-akpọrọ iwe Chineke gbadata n’enweghị ebere e jikọtara ya. Ma a hapụghị mmadụ n’ọchịchịrị banyere okwu a dị mkpa; a ga-enye ụwa ịdọ aka ná ntị megide ife anụ ọhịa ahụ na onyinyo ya tupu nleta nke ikpe Chineke, ka mmadụ nile wee mara ihe mere e ji etinye ikpe ndị ahụ, ma nwee ohere ịgbanahụ ha.” Signs of the Times, January 25, 1910.

Imepụta mbadamba abụọ ahụ n’imezu Habakuk isi nke abụọ bụ mmezu nke ọtụtụ amụma.

M ga-eguzo n’elu ebe nche m, m ga-edokwa onwe m n’elu ụlọ elu nche, m ga-elekwa anya ịhụ ihe Ọ ga-agwa m, na ihe m ga-aza mgbe a baara m mba. Onyenweanyị wee zaa m, sị, Dee ọhụ ahụ, meekwa ka ọ doo anya n’elu mbadamba akwụkwọ, ka onye na-agụ ya wee gbaa ọsọ. N’ihi na ọhụ ahụ ka dịrị oge a kara aka, ma n’ọgwụgwụ ya ọ ga-ekwu okwu, ọ gaghịkwa agha ụgha: ọbụna ma ọ bụrụ na ọ na-egbu oge, chere ya; n’ihi na ọ ga-abịa n’ezie, ọ gaghịkwa egbu oge.

Lee, mkpụrụ obi ya nke ebuliri elu adịghị ziri ezi n’ime ya: ma onye ezi omume ga-adị ndụ site n’okwukwe ya. Habakkuk 2:1–4.

Imepụta ma chaatị ndị pionia nke 1843 ma chaatị ndị pionia nke 1850 bụ mmezu nke amụma. Ọmụmụ nke Tebụl Habakuk na-enye ihe àmà zuru ezu banyere nke a. Ma akụkụ Akwụkwọ Nsọ dị na Habakuk na-enye onyinye dị mkpa n’isi okwu a n’ime mkparịta ụka anyị.

“Ahụwo m na e duziri chaatị 1843 site n’aka Onyenwe anyị, nakwa na a gaghị agbanwe ya; na ọnụọgụgụ ndị ahụ dị nnọọ ka Ọ chọrọ ka ha dị; na aka Ya dịkwasịrị ya ma zoo njehie dị n’ime ụfọdụ n’ime ọnụọgụgụ ndị ahụ, nke mere na ọ dịghị onye pụrụ ịhụ ya, ruo mgbe e wepụrụ aka Ya.” Early Writings, 74, 75.

Mgbe afọ 1843 gasịrị, Onyenwe anyị nyere ntụziaka ka e mee chaatị ọzọ, ma ka a ghara ịgbanwe chaatị mbụ nke 1843, ma e wezụga site n’ike mmụọ nsọ.

“Ahụrụ m na a ga-eme ka eziokwu ahụ doo anya n’elu tebụl nile, na ụwa na uju ya bụ nke Onyenwe anyị, nakwa na ekwesịghị ịchekwa ụzọ dị mkpa a ga-esi mee ka o doo anya. Ahụrụ m na Onye-nwe-ayi duziri eserese ochie ahụ, nakwa na ọbụna otu akara dị na ya ekwesịghị ịgbanwe ma e wezụga site n’ike mmụọ nsọ. Ahụrụ m na ọnụ ọgụgụ ndị dị n’eserese ahụ dị nnọọ ka Chineke chọrọ ka ha dị, nakwa na aka Ya dị n’elu ya ma zochie njehie dị n’ime ụfọdụ n’ime ọnụ ọgụgụ ahụ, ka onye ọbụla ghara ịhụ ya ruo mgbe ewepụrụ aka Ya.” Spalding and Magan, 2.

Mgbe mụ na Nwanna Nichols bi—onye mepụtara chaatị nke 1850—n’oge ọ na-eme chaatị ahụ, Nwannaanyị White kwuru na ọ hụrụ chaatị nke 1850 n’ime Baịbụl.

“Ahụrụ m na Chineke nọ n’ọrụ mbipụta chaatị nke Nwanna Nichols. Ahụrụ m na e nwere amụma banyere chaatị a n’ime Akwụkwọ Nsọ, ma ọ bụrụ na e debere chaatị a maka ndị Chineke, ọ bụrụ na ọ zuru ezu maka otu onye, ọ zuru ezu kwa maka onye ọzọ, ma ọ bụrụ na otu onye chọrọ ka a tee chaatị ọhụrụ n’ogo ka ukwuu, mmadụ nile na-achọkwa ya n’otu aka ahụ.” Manuscript Releases, volume 13, 359.

Habakuk nyere iwu, sị: “Dee ọhụụ ahụ, mee ka ọ doo anya n’elu mbadamba nkume.” Mbadamba nkume abụọ nke Habakuk bụ ihe nnọchianya nke ọgbụgba-ndụ Chineke na Adventism mere mgbe O mere ha ebe a na-edebe amụma Ya, dịka O mere mgbe O batara n’ọgbụgba-ndụ na Izrel oge ochie ma nye ha mbadamba nkume abụọ nke iwu ahụ na ọrụ nke ịbụ ndị na-edebe iwu ahụ. Ma Habakuk na-akọwa òtù ndị na-efe ofufe abụọ n’ihe metụtara mbadamba nkume ndị ahụ nke ga-eme ka ọhụụ ahụ doo anya. Otu òtù, nke “mkpụrụobi ya eweliri elu” ma “ọ bụghị nke ziri ezi,” na òtù ọzọ nke a na-akọwa dịka “onye ezi omume” nke “ga-adị ndụ site n’okwukwe ya.”

Ọdịnaya nke Habakkuk na-akọwapụta na ndị a kpara n’ihi ezi omume na-adị ndụ site n’okwukwe nke dabere n’Okwu amụma, dịka e si anọchi anya ya site na mbadamba abụọ ahụ, ya mere ndị a na-akparaghị n’ihi ezi omume ajụla mmalite nke Adventism. Isi ihe m chọrọ ikwupụta dabeere n’otu akụkụ Akwụkwọ Nsọ anyị tụlere oge gara aga. Ọ na-agụ,

“Ma isiokwu ndị dị ka ebe nsọ, n’ihe metụtara ụbọchị 2300, iwu nile nke Chineke na okwukwe nke Jizọs, ka e mere n’ụzọ zuru oke iji kọwaa mmegharị Advent nke gara aga ma gosi ihe ọnọdụ anyị ugbu a bụ, guzosie okwukwe nke ndị na-enwe obi abụọ ike, ma nyekwa ntụkwasị-obi banyere ọdịnihu ahụ dị ebube. Ndị a, ahụwo m ugboro ugboro, bụ isiokwu ndị bụ isi nke ndị ozi kwesịrị ilekwasị anya na ha.” Early Writings, 63.

Anyị ka nyochachara eziokwu anọ ndị a niile; ebe nsọ, ụbọchị 2300, iwu nile nke Chineke na okwukwe Jizọs. Anyị tinyere eziokwu anọ ndị a niile n’ime usoro eziokwu ahụ nke “a kpara nke ọma nke ukwuu iji kọwaa ije Ọbịbịa ahụ gara aga ma gosi ihe ọnọdụ anyị ugbu a bụ.” Usoro ahụ bụ “iwu nke mbụ a kpọrọ aha ya,” ọ bụ akara pụrụ iche nke Alfa na Omega, ọ bụkwa usoro eziokwu, n’ihi na okwu ahụ bụ “eziokwu” nwere otu akara pụrụ iche ahụ dịka eziokwu anọ ahụ niile a kọwara dị ka “eziokwu nke ugbu a” nke e mere iji kọwaa mmalite nke Adventism.

Ma ọ dịghị ihe ọzọ, nke a pụtara na okwu ahụ a sụgharịrị dị ka “eziokwu” nke anyị na-atụle bụ ọkpụrụkpụ nke oziọma ebighị ebi, ọ bụkwa ọkpụrụkpụ nke ozi ịdọ aka ná ntị ikpeazụ, ọ bụkwa ọkpụrụkpụ nke ozi mmụọ ozi nke atọ, ọ bụkwa akụkụ dị ukwuu nke Mkpughe nke Jizọs Kraịst.

Ozi ịdọ aka ná ntị ikpeazụ ahụ, nke a nọchiri anya ya dị ka Mkpughe nke Jisọs Kraịst n’amaokwu atọ mbụ nke Mkpughe isi nke mbụ, ka a gbara ama ya ugboro nke abụọ n’ọgwụgwụ Mkpughe. Ọgwụgwụ Mkpughe na-agbakwa akaebe banyere amaokwu mbụ nke Agba Ochie nakwa amaokwu ikpeazụ nke Agba Ochie. Site n’ihe ntụaka anọ ahụ, a pụrụ isi n’ọrụ iwu nke eluigwe nke ịtụkwasị ahịrị amụma n’elu ahịrị amụma kpebie na ozi ịdọ aka ná ntị ikpeazụ ahụ metụtara mmekọrịta Onye Okike nwere n’ebe ndị O kere eke nọ. O metụtara ike okike Ya. O metụtara otú e si ebufe ike okike Ya nye nzukọ-Ya. O metụtara àgwà nke Chineke nke na-eme ka ọgwụgwụ mata na mmalite. Ọ bụ ozi na-abịa ozugbo tupu mmechi nke oge amara, ma karịa nke ahụ. Mgbe a tụlere ya ọnụ, ọ bụ banyere ike okike Chineke! Ma nkwuputa mbụ banyere ike okike Ya dị ná mmalite Jenesis isi nke mbụ, site n’amaokwu mbụ ruo isi nke abụọ amaokwu nke atọ.

Na mbido, Chineke kere eluigwe na ụwa. Ụwa adịghịkwa n’usoro, ọ tọgbọrọ n’efu; ọchịchịrị dịkwa n’elu iru miri emi. Mmụọ nke Chineke nọkwa na-agagharị n’elu iru mmiri.

Chineke wee sị, Ka ìhè dị: ìhè wee dị. Chineke wee hụ ìhè ahụ, na ọ dị mma: Chineke wee kewapụ ìhè ahụ n’ebe ọchịchịrị nọ. Chineke wee kpọọ ìhè ahụ Ụbọchị, ọchịchịrị ahụ kwa ka Ọ kpọrọ Abalị. Mgbede na ụtụtụ wee bụrụ ụbọchị mbụ.

Chineke wee sị, Ka mbara-elu dị n’etiti mmiri nile, ka o kewakwa mmiri na mmiri. Chineke wee mee mbara-elu ahụ, kewapụkwa mmiri ndị dị n’okpuru mbara-elu ahụ n’ebe mmiri ndị dị n’elu mbara-elu ahụ nọ: o wee bụrụ otu a. Chineke wee kpọọ mbara-elu ahụ Eluigwe. Mgbede eruo, ụtụtụ eruo, ọ bụrụ ụbọchị nke abụọ.

Chineke wee sị, Ka mmiri ndị dị n’okpuru eluigwe zukọta n’otu ebe, ka ala akọrọ wee pụta ìhè: o wee bụrụ otu a. Chineke wee kpọọ ala akọrọ ahụ Ụwa; nzukọkọta mmiri ahụ ka Ọ kpọrọ Oké Osimiri: Chineke wee hụ na ọ dị mma. Chineke wee sị, Ka ụwa mịpụta ahịhịa, na mkpụrụosisi na-amị mkpụrụ dịka ụdị ha si dị, nke mkpụrụ ha dị n’ime onwe ha, n’elu ụwa: o wee bụrụ otu a. Ụwa wee mịpụta ahịhịa, na mkpụrụosisi na-amị mkpụrụ dịka ụdị ha si dị, na osisi na-amị mkpụrụ, nke mkpụrụ ya dị n’ime onwe ya, dịka ụdị ya si dị: Chineke wee hụ na ọ dị mma. Anyasị na ụtụtụ wee bụrụ ụbọchị nke atọ.

Ma Chineke kwuru, Ka ìhè dị iche iche pụta n’mbara eluigwe iji kewaa ehihie na abalị; ka ha bụrụkwa ihe ịrịba ama, na maka oge dị iche iche, na maka ụbọchị, na afọ: ka ha bụrụkwa ìhè dị iche iche n’mbara eluigwe iji mụnye ìhè n’elu ụwa: o wee dị otú ahụ. Ma Chineke mere nnukwu ìhè abụọ; ìhè nke ka ukwuu ka ọ na-achị ehihie, ìhè nke ka nta ka ọ na-achị abalị: o mekwara kpakpando ndị ahụ. Ma Chineke debere ha n’mbara eluigwe iji mụnye ìhè n’elu ụwa, Na iji chịa ehihie na abalị, na iji kewaa ìhè na ọchịchịrị: Chineke wee hụ na ọ dị mma. Anyasị na ụtụtụ wee bụrụ ụbọchị nke anọ.

Chineke wee sị, Ka mmiri mụọpụta n’ụba ihe ọ bụla na-akpụ akpụ nke nwere ndụ, na nnụnụ nke ga-efegharị n’elu ụwa n’ime mbara sara mbara nke eluigwe. Chineke wee kee anụ ukwu nke dị n’ime oké osimiri, na ihe ọ bụla dị ndụ nke na-akpụ akpụ, nke mmiri mụtara n’ụba, dị ka ụdị ha si dị, na nnụnụ ọ bụla nwere nku, dị ka ụdị ya si dị: Chineke wee hụ na ọ dị mma. Chineke wee gọzie ha, sị, Mụtanụ ọmụmụ, bawanụ ụba, mejupụtanụ mmiri nile dị n’ime osimiri, ka nnụnụ baakwa ụba n’elu ụwa. Anyasị wee ruo, ụtụtụ wee ruo: ọ bụ ụbọchị nke ise.

Ma Chineke kwuru, Ka ụwa mụta ihe dị ndụ dị ka ụdị ha si dị, anụ ụlọ, na ihe na-akpụ akpụ, na anụ ọhịa nke ụwa dịka ụdị ha si dị: o wee bụrụ otú ahụ. Chineke wee mee anụ ọhịa nke ụwa dịka ụdị ha si dị, na anụ ụlọ dịka ụdị ha si dị, na ihe nile ọ bụla na-akpụ akpụ n’elu ụwa dịka ụdị ha si dị: Chineke wee hụ na ọ dị mma. Ma Chineke kwuru, Ka Anyị mee mmadụ n’onyinyo Anyị, dịka oyiyi Anyị si dị: ka ha nwekwaa ọchịchị n’elu azụ nke oké osimiri, na n’elu nnụnụ nke ikuku, na n’elu anụ ụlọ, na n’elu ụwa nile, na n’elu ihe ọ bụla na-akpụ akpụ nke na-akpụ akpụ n’elu ụwa. Ya mere Chineke kere mmadụ n’onyinyo nke Ya; n’onyinyo Chineke ka O kere ya; nwoke na nwanyị ka O kere ha. Chineke wee gọzie ha, Chineke wee sị ha, Mụtanụ ọmụmụ, ba ụba, mejupụtakwa ụwa, meriekwa ya: nwekwaanụ ọchịchị n’elu azụ nke oké osimiri, na n’elu nnụnụ nke ikuku, na n’elu ihe ọ bụla dị ndụ nke na-agagharị n’elu ụwa. Chineke wee sị, Lee, enyewo M unu ahịhịa ọ bụla nke na-amị mkpụrụ nwere mkpụrụ n’ime ya, nke dị n’elu ụwa nile, na osisi ọ bụla nke n’ime ya dị mkpụrụ osisi nke osisi na-amị mkpụrụ nwere mkpụrụ n’ime ya; ọ ga-abụụrụ unu nri. Ma nye anụ ọhịa ọ bụla nke ụwa, na nnụnụ ọ bụla nke ikuku, na ihe ọ bụla na-akpụ akpụ n’elu ụwa, nke ndụ dị n’ime ya, enyewo M ahịhịa ndụ ndụ niile ka ọ bụrụ nri: o wee bụrụ otú ahụ. Chineke wee hụ ihe nile O mere, ma, lee, ọ dị ezigbo mma. Mgbede na ụtụtụ wee bụrụ ụbọchị nke isii. Otú a ka e si mechaa eluigwe na ụwa, na usuu ha niile. N’ụbọchị nke asaa Chineke gwụchara ọrụ Ya nke O mere; O wee zuo ike n’ụbọchị nke asaa site n’ọrụ Ya niile nke O mere. Chineke wee gọzie ụbọchị nke asaa, dookwa ya nsọ: n’ihi na n’ime ya ka O zuru ike site n’ọrụ Ya niile nke Chineke kere ma mee. Jenesis 1:1–2:3.

Amaokwu ndị gara aga na-anọchi anya àmà zuru ezu nke ihe e kere eke nile, na-ekwusi ike na okwu Chineke nwere ike okike.

Ka ụwa nile tụọ Jehova egwu: ka ndị niile bi n’ụwa guzoro n’ịtụnanya n’ihu Ya. N’ihi na O kwuru okwu, e wee mee ya; O nyere iwu, o wee guzosie ike. Abụ Ọma 33:8, 9.

A na-eji otu ike okike ahụ nke kere ụwa eme ihe site n’aka Kraịst iji gbanwee mmadụ.

“Ike okike ahụ nke kpọrọ ụwa dị iche iche ka ha bịa n’ịdị adị nọ n’okwu Chineke. Okwu a na-enye ike; ọ na-amụpụta ndụ. Iwu ọ bụla bụ nkwa; mgbe ọchịchọ nabatara ya, ma mkpụrụ obi anabata ya n’ime onwe ya, ọ na-ewetara ya ndụ nke Onye Na-enweghị nsọtụ. Ọ na-agbanwe agwa mmadụ ma na-emekwa ka e kee mkpụrụ obi ọhụrụ n’onyinyo Chineke.

“A na-edokwa ndụ ahụ n’otú ahụkwa. ‘Site n’okwu ọbụla nke na-esi n’ọnụ Chineke apụta’ (Matthew 4:4) ka mmadụ ga-adị ndụ.” Education, 126.

Mkpughe nke Jisọs Kraịst na-emesi ike otú e si ebunye Okwu Chineke nye mmadụ. Ọ na-abịa site n’aka Nna, ruo n’aka Ọkpara, ruo n’aka mmụọ ozi, ruo n’aka onye amụma nke na-edetu ya n’akwụkwọ ma ziga ya nye nzukọ-nsọ. Usoro nkwukọrịta ahụ e debere n’mmalite na n’ọgwụgwụ akwụkwọ Mkpughe ka a na-egosikwa site n’ubube Jekọb, ebe ndị mmụọ ozi na-arịgo ma na-agbadata n’ubube ahụ. A na-egosikwa ya site n’ọkpọkọ ọlaedo abụọ nke Zekaraya, ndị na-ebute mmanụ ahụ n’ebe nsọ. Usoro nkwukọrịta dị n’etiti Chineke na mmadụ bụ isiokwu nke amụma Akwụkwọ Nsọ, ozi ahụ e zipụrụkwa n’ihu nwere ike okike ahụ nke mere eluigwe na ụwa. N’usoro nkwukọrịta ahụ dị n’isi nke mbụ nke Mkpughe, a ghaghị ịghọta na ozi e nyefere nzukọ-nsọ nwere ike ịgbanwe onye Laodisia ka ọ bụrụ onye Filadelfia.

Ma anyị tụlee mmalite ma ọ bụ njedebe nke Agba Ochie ma ọ bụ nke Agba Ọhụrụ, ozi ahụ bụ otu ihe ahụ. Chineke na-ebunye ozi ịdọ aka ná ntị ikpeazụ, ọ na-ebukwa ike okike nke Chineke ma ọ bụrụ na ndị na-anụ ya anụ ya ma debe ya. Ozi nke na-emezu nke a ka edobere n’ime usoro nsọ nke Alfa na Omega. Mmalite, etiti, na njedebe. Mkpụrụedemede Hibru atọ ndị na-ejikọta ọnụ ịmepụta okwu ahụ bụ “eziokwu” bụ oziọma ebighị ebi, mkpụrụedemede ndị ahụ na ihe ha pụtara, na okwu ahụ ha na-amịpụta mgbe e jikọtara ha na ibe ha, na-anọchi anya ụkpụrụ ahụ nakwa Onye ahụ bụ Alfa na Omega. Ọ na-emesi ike okike Ya. Okwu atọ ikpeazụ nke akụkọ okike ahụ, nke ọ bụla na-amalite site na mkpụrụedemede atọ ahụ, n’usoro nke na-emejupụta okwu ahụ bụ “eziokwu.”

Okwu atọ ndị bụ njedebe nke akụkọ okike ahụ na-amalite site na mkpụrụedemede atọ nke, mgbe ejikọtara ọnụ, na-emepụta okwu ahụ bụ “eziokwu.” Okwu atọ ikpeazụ nke amaokwu ahụ na-amalite site na mkpụrụedemede א (Aleph), מ (Mem), na ת (Tav) n’usoro. A na-atụgharị okwu atọ ndị ahụ dịka “Chineke,” “kere,” na “mere.” Okwu atọ ndị a, nke ọ bụla n’ime ha na-amalite site na mkpụrụedemede א (Aleph), מ (Mem), na ת (Tav) n’usoro ahụ, na-emesiwanye izu oke na nhazi nke akụkọ okike ahụ ike. Ndị nkọwa Juu achọpụtala usoro a dịka otu àgwà asụsụ na-adọrọ mmasị nke ederede Hibru ahụ.

Akụkọ okike na-amalite site n’okwu ndị a, “na mbido,” ma ọ na-ejedebe n’okwu atọ nke na-anọchi anya Alfa na Omega, mbido na ọgwụgwụ, onye mbụ na onye ikpeazụ. Ike okike e gosipụtara n’akaebe Jenesis na-amalite ma na-ejedebe site n’akara njirimara nke ọkà mmụta asụsụ ahụ dị ebube.

Ihe mbụ nke ihe nke na-egosi ihe ikpeazụ nke otu ihe bụ ihe amụma Jọn kwusiri ike mgbe, site n’ide ihe dị mgbe ahụ, ọ nọkwa n’otu oge ahụ na-ede ihe ga-adị.

Ozi ịdọ aka ná ntị ikpeazụ nke Ịlaịja nke e sere n’onyinyo ya na njedebe nke Agba Ochie na-akọwapụta otu ụkpụrụ amụma ahụ, n’ime ọnọdụ nsogbu iwu ụbọchị Sọnde na ọrịa otiti asaa ikpeazụ ndị na-abịanụ.

“Iwu a na-akpọ iwu nke mbụ e kwuru banyere ya” na ihe niile ọ na-anọchi anya ya bụ “usoro ntọala” a ga-edobe “eziokwu dị ugbu a” n’ime ya. Usoro ntọala ahụ bụ “iwu nke mbụ e kwuru banyere ya,” nke bụkwa otu n’ime agwa Chineke.

N’akwụkwọ Daniel nke na-anọchite mmalite nke Adventism na akwụkwọ Mkpughe nke na-anọchite njedebe nke Adventism, anyị na-ahụ ịtụnanya myirịta mgbe anyị ji ụkpụrụ nke nke mbụ na-akọwa nke ikpeazụ ele ya anya. Akwụkwọ Daniel na-egosipụta otu agwa Jizọs mgbe ọ na-eji aha Palmoni, nke pụtara onye ịgụ ọnụ ọgụgụ nke ihe nzuzo n’ụzọ dị ebube. Daniel na-ewebatakwa Jizọs dịka Maikel, onyeisi ndị mmụọ ozi. A na-eji Jọn rụọ otu ọrụ ahụ Daniel rụrụ, ọ na-akọwapụta ọ bụghị nna ukwu nke mgbakọ na mwepụ, ma ọ bụ onye ndu ndị mmụọ ozi, kama nna ukwu nke asụsụ. Mgbe anyị na-atụle Jizọs dịka nna ukwu nke alfabet, anyị kwesịkwara ịtụle Abụ Ọma 119, isi nke kacha ogologo n’Akwụkwọ Nsọ.

Abụ Ọma 119 bụ akrostiiki alfabẹtik, nke pụtara na mkpụrụedemede mbụ nke otu ọ bụla nke amaokwu asatọ na-amalite site n’otu mkpụrụedemede ahụ. E nwere mkpụrụedemede iri abụọ na abụọ n’alfabẹt Hibru, ya mere e nwere ngalaba iri abụọ na abụọ nke amaokwu asatọ. Ngalaba ọ bụla na-amalite site na mkpụrụedemede alfabẹt ahụ n’usoro alfabẹt, ma mgbe nke ahụ gasịrị, amaokwu asatọ ọ bụla e kenyere mkpụrụedemede ahụ na-amalitekwa site n’otu mkpụrụedemede ahụ. E nwere amaokwu asatọ maka mkpụrụedemede ọ bụla; ya bụ, amaokwu asatọ ugboro mkpụrụedemede iri abụọ na abụọ nke alfabẹt Hibru hà nhata ahịrị otu narị na iri asaa na isii. Abụ Ọma a na-ekwusi ike nrubeisi nye Chineke onye bụ Chineke nke usoro (ya mere ka e si hazie ya n’ụdị akrostiiki), ọ bụghị nke ọgbaghara.

Isiokwu ọzọ pụtara ìhè n’Abụ Ọma 119 bụ eziokwu miri emi ahụ na Okwu Chineke zuru ezu n’onwe ya. E nwere okwu asatọ dị iche iche a na-eji na-ezo aka n’Okwu Chineke n’ime Abụ Ọma a dum: iwu, àmà, ntụziaka, ụkpụrụ, iwu-nsọ, ikpe, okwu, na ikpeazụ iwu. N’ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ amaokwu ọ bụla, a kpọrọ Okwu Chineke aha. Abụ Ọma 119 na-ekwupụta ọ bụghị naanị àgwà nke Akwụkwọ Nsọ, kama ọ na-ekwupụtakwa na Okwu Chineke na-egosipụta kpọmkwem àgwà Chineke n’onwe Ya. Rịba ama àgwà ndị a nke Chineke e gosipụtara n’Abụ Ọma 119:

Ezi Omume Ziri Ezi (amaokwu 7, 62, 75, 106, 123, 138, 144, 160, 164, 172)
Ntụkwasị obi (amaokwu 42)
Ịbụ Eziokwu (amaokwu 43, 142, 151, 160)
Ndị ntụkwasị-obi (amaokwu 86)
Ịgbanweghị agbanwe agbanwe (amaokwu 89)
Nrụgide ebighị ebi (amaokwu 90, 152)
Ìhè (amaokwu nke 105)
Ịdị ọcha (amaokwu 140)

Abụ Ọma ahụ ji ngozi abụọ malite. “Ngọziri agọzi” ka ndị ụzọ ha enweghị ntụpọ bụ, ndị na-ebi ndụ dị ka iwu Chineke si dị, ndị na-edebe ihe-akaebe Ya ma jiri obi ha dum na-achọ Ya. Ndị a bụ ihe ọmụmụ dịịrị anyị n’Abụ Ọma ukwu a. Okwu Chineke zuru ezu ime ka anyị bụrụ ndị amamihe, ịzụ anyị n’ezi omume, na ịkwadebe anyị maka ezi ọrụ ọ bụla (2 Timoti 3:15–17).

N’ezie, Abụ Ọma 119 bụ akụkụ nke otu isiokwu nke ka na-edozighị nke ọma n’ụwa okpukpe. Ọ metụtara amaokwu nke bụ amaokwu etiti nke Baịbụl na isi nke bụ isi etiti nke Baịbụl. Ọ bụrụ na i chọọ n’ịntanetị, ị ga-ahụ arụmụka dị iche iche nke hiwere isi n’ebe Baịbụl ị na-eji nọ na ihe ndị ọzọ yiri nke ahụ. Nsogbu dị n’ọnọdụ ọ bụla n’arụmụka ahụ bụ na nkọwa nke etiti Baịbụl, ma ọ bụ nke amaokwu ma ọ bụ nke isi, kwesịrị ịbụ nke Onye dere Baịbụl kọwara, ọ bụghị nke nwaanyị ma ọ bụ nwoke na-amụ Baịbụl ma ọ bụ onye na-enyocha ya n’ụzọ nkatọ.

Baịbụl na-akụzi na e nwere mmalite na njedebe nke ihe niile. Ihe niile nwere oge ya.

N’ihe nile, e nwere oge a kara aka, na oge nye nzube ọ bụla n’okpuru eluigwe: oge a ga-amụ mmadụ, na oge mmadụ ga-anwụ; oge a ga-akụ ihe, na oge a ga-amịpụta nke a kụrụ akụrụ. Eklisiastis 3:1, 2.

E nwere oge a ga-amụ mmadụ na oge a ga-anwụ ya, ma e nwekwara ndụ nke na-eme n’etiti mmalite na njedebe nke ndụ anyị. Ọmụmụ bụ obere oge mkpirikpi n’ime oge, otu ahụkwa ka ọnwụ dị. Ndụ bụ etiti ahụ, ma n’ozuzu o nwere akụkọ ihe mere eme jikọrọ ya na ya karịa oge a mụrụ anyị na oge anyị nwụrụ.

Etiti dị n’“iwu nke mbụ e kwuru” na-enwekarị àmà ka ukwuu karịa nke mbụ na nke ikpeazụ. Ịchọ otu amaokwu ma ọ bụ otu isiakwụkwọ n’ime Bible ma kọwaa ya dịka etiti bụ ileghara ihe àmà nke Akwụkwọ Nsọ anya, ọbụna ma ọ bụrụ na mmalite na njedebe bụ n’ezie isi ntọala dị n’oge; etiti n’ozuzu ya bụ oge na-agbatị. N’ezie, mmalite, njedebe, na etiti ga-adakọrịrị n’etiti onwe ha, ọ bụ ezie na ọtụtụ mgbe, otu akara ụzọ ahụ n’onwe ya nke dị na njedebe na-abụ ihe megidere mmalite.

Jisọs kọwara Jọn Onye-nsọ-baptizim dị ka Ịlaịja, ha abụọ na-egosikwa otu usoro amụma nke ihe omume; ma e kpagburu Ịlaịja site n’aka nwanyị ajọ omume (Jezebel) nke chọrọ itinye Ịlaịja n’ụlọ mkpọrọ ma gbuo ya, ma o nweghị mgbe o mere ya. Jọn, onye bụ akara nke Ịlaịja, ka nwanyị ọjọọ (Herodias) chọkwara itinye n’ụlọ mkpọrọ ma gbuo ya, o mekwara ya. Ịlaịja na Jọn bụ ihe nnọchianya ndị a pụrụ iji dochie ibe ha, ma ha nwere ụfọdụ àgwà amụma bụ àgwà ndị na-emegide ibe ha, ma n’agbanyeghị nke ahụ, ha ka na-adọkọ ibe ha. Ịlaịja anwụghị anwụ, ma Jọn nwụrụ. Ịghọta na ihe ịrịba ama amụma ndị kwekọrọ n’ahịrị na ibe ha na-abụkarị ndị na-emegide ibe ha na-enye ndị chọrọ ịhụ ụzọ ịghọta na etiti Akwụkwọ Nsọ bụ Abụ Ọma 118.

Mgbe anyị jiri ụkpụrụ iwu nke mkpọtụ mbụ dị ka anyị na-akọwa ya, anyị na-achọpụta na mmalite nke etiti Akwụkwọ Nsọ bụ Abụ Ọma 117, isi nke kasị mkpụmkpụ n’ime Akwụkwọ Nsọ, nke mejupụtara amaokwu abụọ. Isi nke 118 na-eso ya, nke bụ etiti Akwụkwọ Nsọ, isi nke 119 esokwa isi nke 118, nke bụ isi nke kasị ogologo n’ime Akwụkwọ Nsọ, ma bụrụ njedebe nke etiti Akwụkwọ Nsọ. Onye-ọkà-asụsụ ahụ dị ebube na-akara mmalite ahụ site n’isi nke kasị mkpụmkpụ, mesịa akara njedebe ahụ site n’isi nke kasị ogologo. Ha bụ isi abụọ na-emegiderịta ibe ha. Mmalite ahụ bụ mkpụrụ, njedebe ahụkwa bụ ebe osisi ahụ tolitere nke ọma n’izu oke, ebe a na-ejikọta àmà niile dị n’etiti ahụ ọnụ. Rịba ama Abụ Ọma 117.

Tonu Jehova, unu mba nile: toonụ ya, unu ndị mmadụ nile. N’ihi na ebere amara ya dị ukwuu n’ebe anyị nọ: eziokwu nke Jehova na-adịgide ruo mgbe ebighị ebi. Tonu Jehova. Abụ Ọma 117:1, 2.

Okwu ahụ anyị na-atụle, nke e ji mkpụrụedemede atọ mee, ka a sụgharịrị dịka “eziokwu” n’amaokwu nke abụọ, ọ na-anọchikwa anya mmalite nke etiti Akwụkwọ Nsọ, (etiti Akwụkwọ Nsọ bụ Abụ Ọma 117–119). Ọgwụgwụ nke etiti ahụ bụ Abụ Ọma 119. Abụ Ọma 118 bụ etiti nke etiti ahụ. Abụ Ọma 118 dị n’etiti isi nke kacha mkpirikpi na nke kacha ogologo n’Akwụkwọ Nsọ, ma nke kacha mkpirikpi, nke bụ mmalite, na-egosipụta okwu ahụ bụ “eziokwu,” nke e ji mkpụrụedemede atọ kee, nke na-anọchi anya nzọụkwụ atọ nke oziọma ebighị ebi, ma bụrụkwa ọkpụkpụ-ụlọ nke ịghọta eziokwu ahụ. Ọkpụkpụ-ụlọ ahụ bụ ụkpụrụ na-anọchi anya agwa Kraịst dịka Alfa na Omega.

Ngwụcha nke etiti, nke bụ isi nke 119, bụ uri acrostic n’usoro mkpụrụedemede e debere n’etiti Akwụkwọ Nsọ, na-emesi nnukwu ọkàasụsụ ahụ ike. Ugboro anọ n’isi nke 119 ka a sụgharịrị otu okwu ahụ dịka eziokwu.

Ewepụkwala okwu nke eziokwu n’ọnụ m kpamkpam; n’ihi na enwere m olileanya n’ikpé gị niile. Amaokwu nke 43.

Ezi omume ọma gị bụ ezi omume ọma ebighị ebi, iwu gị kwa bụ eziokwu. Amaokwu nke 142.

Ị nọ nso, O Onyenwe anyị; iwu gị niile bụkwa eziokwu. Amaokwu nke 151.

Okwu gị bụ eziokwu site na mmalite: ma ikpe ziri ezi gị nile na-adịgide ruo mgbe ebighị ebi. Amaokwu nke 160.

Eziokwu dị n’amaokwu ndị a bụ ụkpụrụ amụma Akwụkwọ Nsọ nke na-achọpụta ọgwụgwụ site na mmalite, ma eziokwu dị n’amaokwu ndị ahụ bụ na Alfa na Omega etinyela mbinye aka Ya n’etiti Akwụkwọ Nsọ, dịka O meworo ya n’isi mmalite na n’ọgwụgwụ. Mbinye aka nke Mbụ na Ikpeazụ bụ “usoro ntọala” maka igosi ozi ịdọ aka ná ntị ikpeazụ nke mmụọ ozi nke atọ. Nke ikpeazụ n’etiti ahụ gụnyere amaokwu anọ ndị ji okwu a sụgharịrị dịka “eziokwu,” ọ bụ ezie na ntụaka nke anọ a sụgharịrị nanị dịka “ezigbo.” Nke ikpeazụ n’ime amaokwu anọ ahụ na-akọwapụta na “site na mmalite,” okwu ahụ bụ “ezigbo.”

Na mbido, n’akụkọ okike nke Jenesis otu na abụọ, okwu ahụ bụ “eziokwu,” ọ bụ ezie na e deghị ya ozugbo, ka e gosipụtara n’okwu atọ ikpeazụ nke akụkọ okike ahụ, n’ihi na okwu nke ọ bụla na-amalite n’akwụkwọ ozi ndị, n’usoro ha, na-akpụ okwu ahụ bụ “eziokwu.” Na mbido ka Okwu ahụ dị, ọ bụkwa site n’aka Ya ka e kere ihe niile, àmà nke okike n’ime Jenesis amalitekwa n’okwu ndị a, “Na mbido,” ma kwụsị n’okwu atọ na-anọchi anya eziokwu ndị metụtara otu njirimara nke Kraịst nke n’Aịzaya ka a kọwara dịka ihe àmà na-egosi na Ọ bụ naanị Ya bụ otu ezi Chineke.

Etiti Akwụkwọ Nsọ (Abụ Ọma 117–119) na-amalite n’isi nke 117 site n’ịtụ aka n’eziokwu ahụ na mmalite na-anọchi anya ọgwụgwụ site n’iji okwu ahụ bụ “eziokwu.” E ji mkpụrụedemede atọ kee okwu ahụ, nke na-anọchi anya ozioma ebighị ebi na ozi ndị mmụọ ozi atọ, ma na-akọwapụta njedebe nke akụkọ okike. Ọgwụgwụ etiti Akwụkwọ Nsọ bụ ngosipụta nke mkpụrụedemede nke Ọkachamara n’asụsụ ahụ dị ebube mepụtara iji guzobe nghọta ahụ na ihe a na-ekpughe ugbu a banyere agwa Ya kwekọrọ na nkọwa nke okwu ahụ bụ mkpughe, n’ihi na Mkpughe nke Jisọs Kraịst bụ ozi e mere iji gosipụta otu akụkụ nke agwa Kraịst nke ruo ugbu a a amatabeghị nke ọma, ma ọ bụrụgodị na e matara ya. Mkpughe ahụ kwekọrọ n’usoro ahịrị nke akụkọ ihe mere eme ọgbụgba-ndụ, n’ihi na akụkọ ihe mere eme ọgbụgba-ndụ gụnyere ihe akaebe nke mgbalị Chineke iji kpughee Onwe Ya site n’aha dị iche iche ka akụkọ Ya na-apụta n’ihu.

“Ụkpụrụ ukwu nke iwu ahụ, nke sitere n’ime ọdịdị Chineke n’onwe ya, ka e gosipụtara n’okwu Kraịst n’elu ugwu ahụ. Onye ọbụla nke na-ewukwasị n’elu ha na-ewukwasị n’elu Kraịst, Nkume nke Ebighị Ebi. N’ịnabata okwu ahụ, anyị na-anabata Kraịst. Ọ bụkwa naanị ndị na-anabata okwu Ya n’ụzọ dị otu a ka ha na-ewukwasị n’elu Ya. ‘N’ihi na ọ dịghị onye pụrụ ịtọ ntọala ọzọ karịa nke a tọwororị, nke bụ Jisọs Kraịst.’ 1 Kọrịnt 3:11. ‘Ọ dịghịkwa aha ọzọ dị n’okpuru eluigwe, e nyere n’etiti mmadụ, nke anyị ga-eji nweta nzọpụta.’ Ọrụ 4:12. Kraịst, Okwu ahụ, mkpughe nke Chineke,—ngosipụta nke agwa Ya, iwu Ya, ịhụnanya Ya, ndụ Ya,—bụ naanị ntọala nke anyị pụrụ isi wuo agwa nke ga-adịgide.” Mount of Blessings, 148.

N’ezie, e nwere ọtụtụ ihe ndị ọzọ a ga-akọwa gbasara eziokwu a, ma anyị ga-akwụsị ebe a.