The increase of knowledge that is represented by the vision of the Ulai River is what ultimately was written upon Habakkuk’s two tables.
Ұлай өзені туралы аянмен бейнеленген білімнің артуы ақыр соңында Хабакуктың екі тақтайына жазылған нәрсе болып табылады.
“Interwoven with prophecies which they had regarded as applying to the time of the second advent was instruction specially adapted to their state of uncertainty and suspense, and encouraging them to wait patiently in the faith that what was now dark to their understanding would in due time be made plain.
Олар Екінші келу уақытына қатысты деп ұққан пайғамбарлықтармен астаса өрілген күйде, олардың күмән мен тағатсыз күту жағдайына айрықша бейімделген тәлім берілді; бұл тәлім оларды сабырмен, сенімде күтуге жігерлендірді, өйткені қазір олардың түсінігіне күңгірт болып тұрған нәрсе өз уақытында айқын болмақ еді.
“Among these prophecies was that of Habakkuk 2:1–4: ‘I will stand upon my watch, and set me upon the tower, and will watch to see what He will say unto me, and what I shall answer when I am reproved. And the Lord answered me, and said, Write the vision, and make it plain upon tables, that he may run that readeth it. For the vision is yet for an appointed time, but at the end it shall speak, and not lie: though it tarry, wait for it; because it will surely come, it will not tarry. Behold, his soul which is lifted up is not upright in him: but the just shall live by his faith.’
«Осы пайғамбарлықтардың арасында Абақұқ 2:1–4-тегі мына сөздер де болды: “Мен өз күзет орнымда тұрамын, мұнараға шығып орнығамын да, Ол маған не айтатынын және әшкереленгенімде не деп жауап берерімді көру үшін қадағалап тұрамын. Сонда Жаратқан Ие маған жауап беріп, былай деді: Аянды жазып ал, оны тақталарға анық етіп түсір, оны оқыған кісі жүгіріп өте алатындай болсын. Өйткені аян әлі белгіленген уақытқа арналған, бірақ ақырында ол сөйлеп, өтірік айтпайды; кешіккендей көрінсе де, оны күт; өйткені ол сөзсіз келеді, кешікпейді. Міне, менменсінген адамның жаны оның ішінде тура емес; ал әділ өз сенімі арқылы өмір сүреді.”»
“As early as 1842 the direction given in this prophecy to ‘write the vision, and make it plain upon tables, that he may run that readeth it,’ had suggested to Charles Fitch the preparation of a prophetic chart to illustrate the visions of Daniel and the Revelation. The publication of this chart was regarded as a fulfillment of the command given by Habakkuk. No one, however, then noticed that an apparent delay in the accomplishment of the vision—a tarrying time—is presented in the same prophecy. After the disappointment, this scripture appeared very significant: ‘The vision is yet for an appointed time, but at the end it shall speak, and not lie: though it tarry, wait for it; because it will surely come, it will not tarry…. The just shall live by his faith.” The Great Controversy, 391, 392.
«1842 жылдың өзінде-ақ осы пайғамбарлықта берілген: “Аянды жазып қой, оны тақталарға айқын етіп түсір, оқыған адам жүгіріп өте алсын”, — деген нұсқау Чарльз Фитчке Даниял мен Аян кітабының көріністерін бейнелейтін пайғамбарлық кесте дайындауды ойға салған еді. Осы кестенің жариялануы Хабаккук арқылы берілген бұйрықтың орындалуы деп қарастырылды. Алайда сол кезде ешкім де сол пайғамбарлықтың өзінде аянның орындалуындағы көзге көрінерлік кідіріс — кідіру уақыты — көрсетілгенін аңғармады. Көңіл қалушылықтан кейін бұл Жазба аса мәнді болып көрінді: “Өйткені аян әлі белгілі бір уақытқа арналған, бірақ ақырында ол сөйлейді, өтірік айтпайды; кешіккендей болса да, соны күт, өйткені ол міндетті түрде келеді, кешікпейді…. Ал әділ өз сенімімен өмір сүреді”. Ұлы күрес, 391, 392.»
The two tables of Habakkuk are prophetically two witnesses. Biblically, two witnesses are to be brought together to establish truth.
Хабақұқтың екі тақтасы пайғамбарлық тұрғыдан екі куәгер болып табылады. Киелі кітапқа сай, ақиқатты орнықтыру үшін екі куәгер бірге келтірілуге тиіс.
But if he will not hear thee, then take with thee one or two more, that in the mouth of two or three witnesses every word may be established. Matthew 8:16.
Ал егер ол сені тыңдамаса, өзіңмен бірге тағы бір не екі адамды ертіп ал, екі не үш куәнің аузымен әрбір сөз расталсын. Матай 8:16.
When Habakkuk’s two tables (the 1843 and 1850 pioneer charts) are overlaid with each other they confirm the truths that were the “jewels” of Miller’s dream. The mistake of 1843, represented upon the first table, when overlaid with the second table, establishes the “tarrying time” of the vision. Miller (the symbolic watchman of that history) asked what he was to say during the debate of his history.
Хабақұқтың екі кестесі (1843 және 1850 жылдардағы пионерлік кестелер) бірінің үстіне бірі қабаттастырылғанда, олар Миллердің түсіндегі «асыл тастар» болған ақиқаттарды растайды. Бірінші кестеде көрсетілген 1843 жылғы қателік екінші кестемен қабаттастырылғанда, аянның «кідіру уақытын» орнықтырады. Миллер (сол тарихтың рәміздік сақшысы) өз тарихындағы талас кезінде не айтуы керектігін сұрады.
I will stand upon my watch, and set me upon the tower, and will watch to see what he will say unto me, and what I shall answer when I am reproved. Habakkuk 2:1.
Мен өз күзетімде тұрамын, мұнараға шығып орнығамын, Ол маған не айтарын және әшкереленгенде мен не деп жауап берерімді көру үшін қадағалаймын. Аввакум 2:1.
The Lord instructed Miller to write the vision, and in his dream he placed the casket which contained the vision on a table in the center of his room.
Иеміз Миллерге осы аянды жазып алуды бұйырды, ал ол түсінде сол аян салынған сандықшаны бөлмесінің қақ ортасындағы үстелдің үстіне қойды.
And the Lord answered me, and said, Write the vision, and make it plain upon tables, that he may run that readeth it. Habakkuk 2:2.
Сонда Жаратқан Ие маған жауап беріп, былай деді: Аянды жаз да, оны тақталарға анық етіп түсір, сонда оны оқитын адам жүгіріп өте алсын. Хабаккук 2:2.
The tables then identify the tarrying time and the first disappointment.
Содан кейін кестелер кідіріс уақытын және алғашқы түңілу сәтін айқындайды.
For the vision is yet for an appointed time, but at the end it shall speak, and not lie: though it tarry, wait for it; because it will surely come, it will not tarry. Habakkuk 2:3.
Өйткені аянның өзіне белгіленген уақыты әлі бар, бірақ ақырында ол сөйлейді де, өтірік айтпайды: егер ол кідірсе, соны күт; өйткені ол міндетті түрде келеді, кешікпейді. Абақұқ 2:3.
Then the two classes that are manifested based upon the increase of knowledge are represented.
Содан кейін білімнің артуы негізінде көрінетін екі топ бейнеленеді.
Behold, his soul which is lifted up is not upright in him: but the just shall live by his faith. Habakkuk 2:4.
Міне, тәкаппарланған оның жаны өз ішінде тура емес; ал әділ өз сенімімен өмір сүреді. Аввакум 2:4.
The two classes of worshippers would be manifested by the testing process of Daniel chapter twelve.
Ғибадат етушілердің екі тобы Даниял кітабының он екінші тарауындағы сынақ үдерісі арқылы айқындалатын болады.
And he said, Go thy way, Daniel: for the words are closed up and sealed till the time of the end. Many shall be purified, and made white, and tried; but the wicked shall do wickedly: and none of the wicked shall understand; but the wise shall understand. Daniel 12:9, 10.
Сонда ол: «Өз жөніңмен кете бер, Даниял; өйткені бұл сөздер ақыр заманға дейін жабық әрі мөрленген. Көптеген адамдар тазартылады, ағартылады және сыналады; ал зұлымдар зұлымдықтарын істей береді; зұлымдардың ешқайсысы түсінбейді, бірақ даналар түсінеді»,— деді. Даниял 12:9, 10.
The “wise” of Daniel are the wise virgins of Matthew twenty-five who were justified by faith, and the wicked were the foolish virgins who were lifted up in pride. At the end of Miller’s dream, the jewels represent the oil in the parable of the ten virgins, which was the message.
Даниялдағы «даналар» — сенім арқылы ақталған Матайдың жиырма бесінші тарауындағы дана қыздар, ал зұлымдар — тәкаппарлықпен көтерілген ақымақ қыздар еді. Миллердің түсінің соңында асыл тастар хабар болған он қыз туралы астарлы әңгімедегі майды бейнелейді.
“God is dishonored when we do not receive the communications which he sends us. Thus we refuse the golden oil which he would pour into our souls to be communicated to those in darkness. When the call shall come, ‘Behold, the bridegroom cometh; go ye out to meet him,’ those who have not received the holy oil, who have not cherished the grace of Christ in their hearts, will find, like the foolish virgins, that they are not ready to meet their Lord. They have not, in themselves, the power to obtain the oil, and their lives are wrecked.” Review and Herald, July 20, 1897.
«Құдай бізге жіберетін хабарларын қабылдамаған кезде, Оған құрмет көрсетілмейді. Осылайша біз Ол жан-дүниемізге құйып, қараңғылықтағыларға жеткізілсін деген алтын майдан бас тартамыз. “Міне, күйеу жігіт келе жатыр; Оны қарсы алуға шығыңдар”,— деген үндеу келгенде, қасиетті майды қабылдамағандар, жүректерінде Мәсіхтің рақымын аялап сақтамағандар, ақылсыз қыздар сияқты, Иелерін қарсы алуға дайын емес екендерін көреді. Оларда майды алуға өздерінен күш жоқ, әрі олардың өмірлері күйрейді.» Review and Herald, July 20, 1897.
Miller’s jewels in the last days would shine ten times brighter, and both the number ten is a symbol of a test, as is light. In the last days, represented in the end of Miller’s dream, the light of truth represented upon Habakkuk’s tables produces a testing message, which in the parable of the ten virgins is the testing message of the Midnight Cry. That testing process is a repetition of the testing process of Millerite history, for the parable of the ten virgins is repeated to the very letter in the last days.
Соңғы күндері Миллердің асыл тастары он есе жарығырақ жарқырайтын еді; он саны да, жарық та — екеуі де сынақтың нышаны. Миллердің түсінің соңында бейнеленген соңғы күндерде Хабаққұқтың тақталары үстінде көрсетілген ақиқат нұры сынақ хабарын тудырады; ал бұл хабар он қыз туралы астарлы әңгімеде Түн ортасындағы айқайдың сынақ хабары болып табылады. Сол сынау үдерісі Миллершілдер тарихындағы сынау үдерісінің қайталануы болып табылады, өйткені он қыз туралы астарлы әңгіме соңғы күндері сөзбе-сөз қайта орындалады.
“I am often referred to the parable of the ten virgins, five of whom were wise, and five foolish. This parable has been and will be fulfilled to the very letter, for it has a special application to this time, and, like the third angel’s message, has been fulfilled and will continue to be present truth till the close of time.” Review and Herald, August 19, 1890.
«Мен жиі он қыз туралы астарлы әңгімеге назар аударуға шақырыламын; олардың бесеуі дана, ал бесеуі ақымақ еді. Бұл астарлы әңгіме сөзбе-сөз орындалды әрі орындала береді, өйткені оның дәл осы уақытқа арналған ерекше қолданылуы бар; және ол үшінші періштенің хабары сияқты, орындалды әрі уақыттың ақырына дейін қазіргі шындық болып қала береді». Review and Herald, August 19, 1890.
The experience of the tarrying time would be repeated to the very letter at the end of Miller’s dream, and his jewels would then shine ten times brighter than the sun, thus identifying that the jewels represent the final test in the parable of the ten virgins. Ten is the symbol of a test, and at the end of ten days Daniel and the three worthies were visually fairer and fatter than those who were eating the diet of Babylon. The proud in Habakkuk who lived by presumption, not faith, developed the character of Babylon. In Millerite history they became the daughters of Babylon, and in Habakkuk the papacy is used to identify their character.
Миллердің түсінің соңында бөгелу уақытының тәжірибесі сөзбе-сөз қайталанар еді, сонда оның асыл тастары күннен он есе жарығырақ жарқырар еді; осы арқылы асыл тастар он қыз туралы астарлы әңгімедегі соңғы сынақты білдіретіні анықталады. Он — сынақтың нышаны, әрі он күннің соңында Даниял мен үш қадірлі серігі Бабылдың тағамын жеп жүргендерден көрік жағынан да ажарлырақ, дене бітімі жағынан да толысырақ болып көрінді. Хабаққұқтағы сеніммен емес, өзіне сенушілікпен өмір сүрген тәкаппарлар Бабылдың мінез-құлқын қалыптастырды. Миллериттер тарихында олар Бабылдың қыздарына айналды, ал Хабаққұқта олардың мінез-құлқын айқындау үшін папалық қолданылған.
Behold, his soul which is lifted up is not upright in him: but the just shall live by his faith. Yea also, because he transgresseth by wine, he is a proud man, neither keepeth at home, who enlargeth his desire as hell, and is as death, and cannot be satisfied, but gathereth unto him all nations, and heapeth unto him all people: Shall not all these take up a parable against him, and a taunting proverb against him, and say, Woe to him that increaseth that which is not his! how long? and to him that ladeth himself with thick clay! Shall they not rise up suddenly that shall bite thee, and awake that shall vex thee, and thou shalt be for booties unto them? Because thou hast spoiled many nations, all the remnant of the people shall spoil thee; because of men’s blood, and for the violence of the land, of the city, and of all that dwell therein. Habakkuk 2:4–8.
Міне, тәкаппарланған жанның ішінде түзу жоқ; ал әділ өз сенімімен өмір сүреді. Иә, шараптың кесірінен ол шектен шығады; ол — менмен адам, үйінде байыз таппайды; өз нәпсісін о дүниедей кеңейтеді, өзі өлім тәрізді, тоймайды; өзіне барлық халықтарды жинайды, өзіне барлық елдерді үйіп-төгеді. Осылардың бәрі оған қарсы астарлы сөз айтып, келеке-мазаққа толы нақыл шығарып: «Өзіне тиесілі емес нәрсені көбейтушіге қасірет! Қашанға дейін? Өзіне қалың лай жүктеушіге қасірет!» — демей ме? Сені шағатындар кенеттен көтерілмей ме, сені мазалайтындар оянбай ма? Сонда сен соларға олжа боласың. Сен көптеген халықтарды тонағаның үшін, адамдардың қаны төгілгені үшін, жерге, қалаға және онда тұратындардың бәріне жасалған зорлық-зомбылық үшін, халықтардың бүкіл қалдығы сені тонайды. Аббақұқ 2:4–8.
The testing process brought upon the virgins of Matthew twenty-five produces a class of worshippers, who have developed the character of the king of the north (the papacy), who is also the power that “spoiled many nations.”
Матайдың жиырма бесінші тарауындағы қыздарға келген сынақ үдерісі «көптеген халықтарды тонаған» күш болып табылатын солтүстік патшасының (папалықтың) мінез-құлқын дамытқан ғибадат етушілердің бір тобын қалыптастырады.
Thus saith the Lord, Behold, a people cometh from the north country, and a great nation shall be raised from the sides of the earth. They shall lay hold on bow and spear; they are cruel, and have no mercy; their voice roareth like the sea; and they ride upon horses, set in array as men for war against thee, O daughter of Zion. We have heard the fame thereof: our hands wax feeble: anguish hath taken hold of us, and pain, as of a woman in travail. Go not forth into the field, nor walk by the way; for the sword of the enemy and fear is on every side. O daughter of my people, gird thee with sackcloth, and wallow thyself in ashes: make thee mourning, as for an only son, most bitter lamentation: for the spoiler shall suddenly come upon us. Jeremiah 6:22–26.
Жаратқан Ие былай дейді: Міне, солтүстік елінен бір халық келе жатыр, әрі жердің қиыр шеттерінен ұлы бір халық көтеріледі. Олар садақ пен найза ұстайды; олар қатыгез, мейірімсіз; олардың даусы теңіздей гуілдейді; олар аттарға мініп, саған қарсы, ей, Сион қызы, соғысқа шыққан адамдардай сап түзеп келеді. Біз ол туралы хабарды естідік: қолдарымыз әлсіреді; бізді азап биледі, толғатып жатқан әйелдің қиналысындай күйге түстік. Далаға шықпаңдар, жолмен жүрмеңдер; өйткені дұшпанның қылышы және жан-жақтан қорқыныш бар. Ей, халқымның қызы, беліңе аза қап кигін, күлге ауна; жалғыз ұлынан айырылғандай жоқтау сал, ең ащы зарды көтер; өйткені ойрандаушы кенеттен үстімізге келеді. Еремия 6:22–26.
Habakkuk’s two classes are those who are justified by faith, and those who ate and drank the doctrines of Babylon. Those in the last days of Miller’s dream that are represented as virgins, either develop the character of Christ, and thus receive the seal of God, or they develop the character of the papacy and receive the mark of the beast.
Хабақұқтың екі тобы — сенім арқылы ақталғандар және Бабылдың ілімдерін жеп, ішкендер. Миллердің түсіндегі соңғы күндерде қыздар ретінде бейнеленгендер не Мәсіхтің мінез-құлқын дамытып, осылайша Құдайдың мөрін қабылдайды, не папалықтың мінез-құлқын дамытып, аңның таңбасын қабылдайды.
“The time has come for the true light to shine amid moral darkness. The third angel’s message has been sent forth to the world, warning men against receiving the mark of the beast or of his image in their foreheads or in their hands. To receive this mark means to come to the same decision as the beast has done, and to advocate the same ideas, in direct opposition to the word of God. Of all who receive this mark, God says, ‘The same shall drink of the wine of the wrath of God, which is poured out without mixture into the cup of his indignation; and he shall be tormented with fire and brimstone in the presence of the holy angels, and in the presence of the Lamb.’” Review and Herald, July 13, 1897.
«Адамгершілік қараңғылықтың арасында шынайы нұрдың жарқырайтын уақыты жетті. Үшінші періштенің хабары дүниеге жіберілді; ол адамдарға маңдайларына не қолдарына аңның немесе оның бейнесінің таңбасын қабылдаудан сақтандыруда. Бұл таңбаны қабылдау — аңның қабылдаған шешіміне келу және Құдай сөзiне тікелей қарсы шығып, сол бір идеяларды жақтау деген сөз. Осы таңбаны қабылдайтындардың бәрі туралы Құдай былай дейді: “Тіпті сол да Құдай қаһарының шарабына ортақ болады, ол Оның ашу тостағанына қоспасыз құйылған; әрі ол киелі періштелердің алдында және Тоқтының алдында от пен күкіртпен азапталатын болады”». Review and Herald, July 13, 1897.
The virgins that drink the wine of Babylon will ultimately drink the wine of God’s wrath. In Isaiah, the drunkards of Ephraim manifest their blind drunkenness by turning things upside down, and that action is to be esteemed as “potter’s clay.”
Бабылдың шарабын ішетін пәк қыздар ақырында Құдай қаһарының шарабын ішетін болады. Ишаяда Ефремнің маскүнемдері соқыр мастығын бәрін төңкеріп тастау арқылы көрсетеді, әрі мұндай іс-әрекет «құмырашының сазы» деп бағалануға тиіс.
The identification of “the daily” as a symbol of Christ, turns the truth of “the daily” upside down, for “the daily,” is a satanic symbol. Miller’s identification of “the daily” as paganism is directly represented upon Habakkuk’s tables. Miller’s discovery of the passage in Thessalonians, which allowed him to understand that it was paganism that was “taken away,” in order for the “man of sin” who sits in the temple of God to be revealed, is the primary truth located in 2 Thessalonians, chapter two.
«Күнделіктіні» Мәсіхтің нышаны ретінде айқындау «күнделікті» туралы ақиқатты астаң-кестең етеді, өйткені «күнделікті» — шайтандық нышан. Миллердің «күнделіктіні» пұтқа табынушылық деп айқындауы Хабакуктың кестелерінде тікелей бейнеленген. Миллердің Фессалониқалықтарға арналған хаттағы үзіндіні тауып, соның арқасында Құдайдың ғибадатханасында отырып алатын «күнә адамының» ашылуы үшін «алынып тасталған» нәрсенің пұтқа табынушылық екенін түсінуі — 2 Фессалониқалықтарға арналған хаттың екінші тарауында берілген негізгі ақиқат.
“I read on, and could find no other case in which it [the daily] was found, but in Daniel. I then [by the aid of a concordance] took those words which stood in connection with it, ‘take away;’ he shall take away the daily; ‘from the time the daily shall be taken away,’ etc. I read on, and thought I should find no light on the text; finally I came to 2 Thessalonians 2:7, 8. ‘For the mystery of iniquity doth already work; only he who now letteth will let, until he be taken out of the way, and then shall that wicked be revealed,’ etc. And when I had come to that text, O, how clear and glorious the truth appeared! There it is! That is the daily! Well, now, what does Paul mean by ‘he who now letteth,’ or hindereth? By ‘the man of sin,’ and the ‘wicked,’ Popery is meant. Well, what is it which hinders Popery from being revealed? Why, it is Paganism; well, then, ‘the daily’ must mean Paganism.’—William Miller, Second Advent Manual, page 66.” Advent Review and Sabbath Herald, January 6, 1853.
«Мен әрі қарай оқыдым да, оның [күнделіктінің] Даниялдан басқа ешбір жерде кездеспейтінін таптым. Содан кейін мен [конкорданстың көмегімен] онымен байланысты тұрған: “алып тастау” деген сөздерді қарастырдым; ол күнделіктіні алып тастайды; “күнделікті алынып тасталатын уақыттан бастап”, т.с.с. Мен оқуды жалғастырдым да, бұл мәтіннен ешқандай жарық таба алмаймын деп ойладым; ақырында 2 Салониқалықтарға 2:7, 8-ге келдім. “Өйткені заңсыздықтың құпиясы қазірдің өзінде әрекет етуде; тек қазір тежеп тұрған адам жолдан алынғанға дейін тежей береді, сонда әлгі зұлым ашылады”, т.с.с. Мен сол мәтінге келгенімде, о, ақиқат қандай анық әрі салтанатты түрде көрінді! Міне, сол! Бұл — күнделікті! Ендеше, енді Пауылдың “қазір тежеп тұрған адам” немесе бөгет жасап тұрған деп нені меңзейтінін қарайық. “Күнә адамы” мен “зұлым” деп папалық меңзеледі. Ал енді, папалықтың ашылуына не бөгет болып тұр? Әрине, бұл — пұтқа табынушылық; ендеше, “күнделікті” пұтқа табынушылықты білдіруге тиіс». — William Miller, Second Advent Manual, 66-бет». Advent Review and Sabbath Herald, 1853 жылғы 6 қаңтар.
The meaning of “the daily” in Thessalonians, which Miller discovered, is the primary truth of the passage. When Paul identifies those who do not love the truth, and who will therefore receive strong delusion, he is most certainly identifying the hatred of truth in the general sense, but the truth which is directly referenced in the passage is the truth that “the daily,” represents pagan Rome.
Миллер ашқан Салониқалықтардағы «күнделіктінің» мағынасы — осы үзіндінің негізгі ақиқаты. Пауыл ақиқатты сүймейтіндерді, сондықтан да күшті адасуға берілетіндерді атап көрсеткенде, ол, сөзсіз, жалпы мағынада ақиқатқа деген өшпенділікті меңзейді; алайда осы үзіндіде тікелей айтылған ақиқат — «күнделіктінің» пұтқа табынушы Римді білдіретіні туралы ақиқат.
The light of the body is the eye: if therefore thine eye be single, thy whole body shall be full of light. But if thine eye be evil, thy whole body shall be full of darkness. If therefore the light that is in thee be darkness, how great is that darkness! No man can serve two masters: for either he will hate the one, and love the other; or else he will hold to the one, and despise the other. Ye cannot serve God and mammon. Matthew 6:22–24.
Дененің шырағы — көз: егер көзің таза болса, бүкіл денең нұрға толы болады. Ал егер көзің жаман болса, бүкіл денең қараңғылыққа толы болады. Олай болса, бойыңдағы нұр қараңғылық болса, ол қараңғылық қандай зор! Ешкім екі қожайынға қызмет ете алмайды: өйткені не біреуін жек көріп, екіншісін сүйеді; не болмаса біреуіне беріліп, екіншісін менсінбейді. Сендер Құдайға да, мамонаға да қызмет ете алмайсыңдар. Матай 6:22–24.
There is only a love for truth, or a hatred of the truth. There is no middle ground. The strong delusion that comes upon the foolish virgins of Matthew twenty-five is based upon their rejection of the light of Miller’s jewels that represent the final test. Ancient Israel’s final test, was their tenth test, and Miller’s jewels shine ten times brighter in the last days. The symbol of the rejection of Miller’s jewels is “the daily,” which the drunkards of Ephraim turned upside down in the third generation of Adventism. “The daily” is a satanic symbol of paganism. The drunkards introduced a counterfeit jewel, which they brought from apostate Protestantism that identifies “the daily,” as a symbol of Christ.
Ақиқатқа деген сүйіспеншілік қана бар, не ақиқатқа деген өшпенділік бар. Орта жол жоқ. Матайдың жиырма бесінші тарауындағы ақымақ қыздарға келетін күшті адасу олардың соңғы сынақты білдіретін Миллердің асыл тастарының нұрын қабылдамай тастауларына негізделген. Ежелгі Исраилдің соңғы сынағы олардың оныншы сынағы болды, ал соңғы күндері Миллердің асыл тастары он есе жарығырақ жарқырайды. Миллердің асыл тастарын қабылдамай тастаудың нышаны — «күнделікті», оны Ефремнің маскүнемдері Адвентизмнің үшінші ұрпағында төңкеріп жіберді. «Күнделікті» — пұтқа табынушылықтың шайтандық нышаны. Маскүнемдер «күнделіктіні» Мәсіхтің нышаны ретінде танытатын жалған асыл тасты енгізді; оны олар діннен безген протестантизмнен алып келді.
Miller’s understanding of his jewels was limited by the history in which he was raised up. Convinced the Second Coming was the next prophetic event, the deadly wound of the papacy in 1798, could only represent the fourth and final earthly kingdom of Daniel two. Miller was also limited in his understanding of “the daily,” for his testimony is that through revelation he was led to a specific method of study, in which he stated that he used his Bible, Cruden’s Concordance and read some newspapers. His decision to study in that manner had simply come into his mind.
Миллердің өз інжулері жөніндегі түсінігі оның көтерілген тарихи жағдайымен шектелді. Екінші келу келесі пайғамбарлық оқиға екеніне нық сенгендіктен, 1798 жылы папалыққа түскен өлімші жарақат Даниялдың екінші тарауындағы төртінші әрі соңғы жерлік патшалықты ғана бейнелей алатын еді. Миллер «күнделікті» туралы түсінігінде де шектеулі болды, өйткені оның куәлігіне сәйкес, аян арқылы ол зерттеудің белгілі бір әдісіне жетектелді, және сол жөнінде ол өзінің Киелі кітабын, Круденнің Конкордансын пайдаланғанын әрі кейбір газеттерді оқығанын айтты. Оның солай зерттеу туралы шешімі жай ғана оның ойына келген еді.
“During, the twelve years I was a deist, I read all histories I could find; but now I loved the Bible It taught of Jesus! But still there was a good deal of the Bible that was dark to me. In 1818 or 19, while conversing with a friend! To whom I made a visit, and who had known and [heard] me talk while I was a deist, he inquired, in rather a significant manner, ‘What do you think of this text, and that?’ referring to the old texts I objected to while a deist. I understood what he was about, and replied—If you will give me time, I will tell you what they mean. ‘How long time do you want?’ I don’t know, but I will tell you, I replied, for I could not believe that God had given a revelation that could not be understood. I then resolved to study my Bible, believing I could find out what the Holy Spirit meant. But as soon as I had formed this resolution the thought came to me—‘Suppose you find a passage that you cannot understand, what will you do?’ This mode of studying the Bible then came to my mind:—I will take the words of such passages, and trace them through the Bible, and find out their meaning in this way. I had Cruden’s Concordance, which I think is the best in the world; so I took that and my Bible, and set down to my desk, and read nothing else, except the newspapers a little, for I was determined to know what my Bible meant. Apollos Hale, The Second Advent Manual, 65.
«Мен деист болған он екі жыл бойы таба алған барлық тарихтарды оқыдым; ал енді мен Киелі кітапты сүйдім: ол Иса туралы үйретті! Бірақ Киелі кітаптың маған әлі де көмескі болып тұрған едәуір бөлігі бар еді. 1818 не 1819 жылы, өзім барып қайтқан бір досыммен әңгімелесіп отырғанымда, ол мені деист болған кезімде таныған әрі менің сөздерімді [естіген] адам еді, ол маған біршама мәнді түрде: “Мына мәтін мен ана мәтін туралы не ойлайсың?” — деп сұрады; ол менің деист кезімде қарсылық білдірген бұрынғы мәтіндерге сілтеп тұр еді. Мен оның не көздеп отырғанын түсіндім де, былай деп жауап бердім: — Егер маған уақыт берсең, олардың нені білдіретінін айтып беремін. “Саған қанша уақыт керек?” — “Білмеймін, бірақ айтып беремін”, — деп жауап бердім; өйткені мен Құдай түсінуге келмейтін аян бергеніне сене алмадым. Сонда мен Киелі кітабымды зерттеуге бел будым, Киелі Рух нені меңзегенін таба аламын деп сендім. Бірақ осы шешімге келген бойда ойыма мынадай ой келді: — “Егер сен түсіне алмайтын бір үзіндіге тап болсаң, не істейсің?” Сол кезде Киелі кітапты зерттеудің мынадай тәсілі ойыма келді: — Мен сондай үзінділердегі сөздерді алып, оларды Киелі кітаптың өн бойымен қадағалап шығып, осылайша олардың мағынасын табамын. Менде Cruden’s Concordance бар еді, меніңше, ол дүниедегі ең жақсысы; сондықтан мен оны да, Киелі кітабымды да алып, үстеліме отырдым да, Киелі кітабымның нені білдіретінін білуді нық мақсат еткендіктен, газеттерді аздап қоспағанда, басқа ешнәрсе оқымадым. Apollos Hale, The Second Advent Manual, 65.»
Miller’s jewels were not simply recognized by his method of study, but also by direct revelation from God.
Миллердің асыл тастары оның зерттеу әдісі арқылы ғана емес, Құдайдың тікелей аяны арқылы да танылды.
“God sent His angel to move upon the heart of a farmer who had not believed the Bible, to lead him to search the prophecies. Angels of God repeatedly visited that chosen one, to guide his mind and open to his understanding prophecies which had ever been dark to God’s people. The commencement of the chain of truth was given to him, and he was led on to search for link after link, until he looked with wonder and admiration upon the Word of God. He saw there a perfect chain of truth. That Word which he had regarded as uninspired now opened before his vision in its beauty and glory. He saw that one portion of Scripture explains another, and when one passage was closed to his understanding, he found in another part of the Word that which explained it. He regarded the sacred Word of God with joy and with the deepest respect and awe.” Early Writings, 230.
«Құдай Өз періштесін Киелі кітапқа сенбеген бір диқанның жүрегіне әсер ету үшін, оны пайғамбарлықтарды зерттеуге жетелеу үшін жіберді. Құдайдың періштелері сол таңдалған жанға қайта-қайта келіп, оның ойын бағыттап, Құдай халқы үшін бұрыннан көмескі болып келген пайғамбарлықтарды оның түсінігіне ашып отырды. Оған ақиқат тізбегінің басталуы берілді, әрі ол буыннан буынға қарай іздене жүріп, ақырында Құдай Сөзіне таңданыс пен сүйсініспен қарады. Ол сол жерден кемел ақиқат тізбегін көрді. Бұрын ол шабыттандырылмаған деп санаған сол Сөз енді оның көз алдына өз сұлулығы мен салтанатында ашылды. Ол Жазбаның бір бөлігі екіншісін түсіндіретінін көрді, әрі бір үзінді оның түсінігіне жабық болғанда, Сөздің басқа бір бөлігінен соны түсіндіретін нәрсені тапты. Ол Құдайдың киелі Сөзіне қуанышпен және аса терең құрмет пен қастерлеумен қарады». Early Writings, 230.
When Sister White states that “God sent His angel” to Miller, it is identifying that Gabriel was the angel sent to Miller, for “His angel,” is a term assigned to Gabriel.
Уайт ханым «Құдай Өз періштесін» Миллерге жіберді деп айтқанда, бұл Миллерге жіберілген періштенің Ғабриел болғанын білдіреді, өйткені «Өз періштесі» деген атау Ғабриелге телінген.
“The words of the angel, ‘I am Gabriel, that stand in the presence of God,’ show that he holds a position of high honor in the heavenly courts. When he came with a message to Daniel, he said, ‘There is none that holdeth with me in these things, but Michael [Christ] your Prince.’ Daniel 10:21. Of Gabriel the Saviour speaks in the Revelation, saying that ‘He sent and signified it by His angel unto His servant John.’ Revelation 1:1.” The Desire of Ages, 99.
Періштенің: «Мен Құдайдың алдында тұратын Жәбірейілмін»,— деген сөздері оның көктегі сарайларда жоғары құрметке ие орын ұстайтынын көрсетеді. Даниялға хабармен келгенінде, ол былай деген: «Осы істерде маған жәрдемдесетін ешкім жоқ, тек сендердің Князьдерің Михаил [Мәсіх] ғана бар». Даниял 10:21. Құтқарушы Аян кітабында Жәбірейіл туралы былай дейді: «Оны Өз періштесі арқылы Өзінің құлы Жоханға жіберіп, білдірді». Аян 1:1.» Ғасырлар үміті, 99.
Gabriel and the other angels guided Miller’s “mind and” opened “to his understanding prophecies which had ever been dark to God’s people.” His message was not simply developed through his method of study, but also by Divine revelation. The very method he employed to study the Bible just came into his mind. When God brings truth to our mind, it is a Divine revelation as opposed to arriving at truth through the process of rightly dividing the Bible. Miller did both, but Divine revelation was a part of how Miller came to understand the subject of “the daily.”
Жәбірейіл мен басқа періштелер Миллердің «ой-санасын бағыттап», «Құдай халқы үшін әрдайым күңгірт болып келген пайғамбарлықтарды түсінуіне» жол ашты. Оның хабары тек зерттеу әдісінің нәтижесінде ғана қалыптасқан жоқ, сонымен қатар Құдайлық аян арқылы да берілді. Оның Киелі кітапты зерттеу үшін қолданған әдісінің өзі де санасына келген еді. Құдай ақиқатты санамызға салғанда, бұл — Киелі кітапты дұрыс бөліп талдау үдерісі арқылы ақиқатқа келуден бөлек, Құдайлық аян болып табылады. Миллер екеуін де қолданды, алайда «күнделікті» тақырыбын түсінуіне Құдайлық аян да себепкер болды.
Miller would not have recognized the gender oscillation of Daniel chapter eight, verses nine through twelve, for all he had was the Bible and a concordance that is void of any information concerning the biblical languages. He would not have seen the distinction between ‘sur’ and ‘rum’ which are both translated as “take away.” He would have not seen the distinction between ‘miqdash’ and ‘qodesh’ which are both translated as “sanctuary.”
Миллер Даниял кітабының сегізінші тарауының тоғызыншыдан он екінші аяттарына дейінгі жыныстық ауысуды байқай алмас еді, өйткені оның қолында тек Киелі кітап пен інжілдік тілдерге қатысты ешқандай мәлімет бермейтін конкорданс қана болды. Ол екеуі де “алып тастау” деп аударылатын ‘sur’ мен ‘rum’ арасындағы айырмашылықты көрмес еді. Сондай-ақ екеуі де “қасиетті орын” деп аударылатын ‘miqdash’ пен ‘qodesh’ арасындағы айырмашылықты да көрмес еді.
He would not have seen the truth of the word ‘tamid’ that is found one hundred and four times in the Bible. The truth he could not have seen (which is also the truth that he did see), was that of the one hundred and four times that the Hebrew word ‘tamid’ is used in the Bible, but only in the book of Daniel is the Hebrew word ‘tamid,’ used as a noun. ‘Tamid’ is the Hebrew word that means “continual”, and is translated as “the daily” in the book of Daniel.
Ол Киелі кітапта жүз төрт рет кездесетін «tamid» сөзінің ақиқатын көрмеген болар еді. Оның көре алмаған ақиқаты (әрі бұл оның көрген ақиқаты да) мынау еді: Киелі кітапта еврейше «tamid» сөзі жүз төрт рет қолданылғанымен, тек Даниял кітабында ғана еврейше «tamid» сөзі зат есім ретінде қолданылған. «Tamid» — «үздіксіз» деген мағынаны білдіретін еврей сөзі, әрі Даниял кітабында «күнделікті» деп аударылады.
Only in the book of Daniel is the word used as a noun, and the other ninety-nine times it is used as an adverb. For this reason, when the translators of the King James Bible were confronted with Daniel using the word five times as a noun, when all the other writers of the Bible used the word ninety-nine times as an adverb, they were forced by the weight of evidence to “correct” Daniel’s use of the word as a noun. In order to “correct” Daniel, they added the word “sacrifice” to the word, and thus turned a noun into an adverb. And then in order to correct the translators, Ellen White was inspired to record that she, “saw in relation to the ‘Daily,’ that the word ‘sacrifice’ was supplied by man’s wisdom, and does not belong to the text; and that the Lord gave the correct view of it to those who gave the judgment hour cry.”
Тек Даниял кітабында ғана бұл сөз зат есім ретінде қолданылады, ал қалған тоқсан тоғыз рет ол үстеу ретінде қолданылады. Осы себепті, Киелі кітаптың King James аудармашылары Даниялдың бұл сөзді бес рет зат есім ретінде қолданғанына тап болғанда, ал Киелі кітаптың басқа барлық жазушылары оны тоқсан тоғыз рет үстеу ретінде қолданғандықтан, дәлелдердің салмағы оларды Даниялдың бұл сөзді зат есім ретінде қолдануын “түзетуге” мәжбүр етті. Даниялды “түзету” үшін олар бұл сөзге “құрбандық” деген сөзді қосты, сөйтіп зат есімді үстеуге айналдырды. Ал содан кейін аудармашыларды түзету үшін Эллен Уайтқа: “Күнделіктіге” қатысты көргенімді жазуға шабыт берілді: “Мен ‘Күнделіктіге’ қатысты көрдім: ‘құрбандық’ сөзі адам даналығымен қосылған және мәтінге тиесілі емес; сондай-ақ Жаратқан Ие оның дұрыс түсінігін үкім сағаты туралы хабарды жариялағандарға берді.”
Miller, by his own testimony, was seeking to understand “the daily,” which he ultimately did in 2 Thessalonians. But also, by his own testimony, when seeking to understand a word, he would consider every place the word was used, and the word is used ninety-nine other times in the Bible. Yet his testimony of “the daily,” is that he found it nowhere but in the book of Daniel, when he stated, “I read on, and could find no other case in which it [the daily] was found, but in Daniel.” Miller was led to the jewels not alone by his method of study, but also by divine revelation that was given to him through the ministry of angels.
Миллер, өз куәлігі бойынша, ақырында 2 Салониқалықтарға жазылған хаттан түсінген «күнделіктіні» ұғынуға тырысты. Алайда, тағы да өз куәлігі бойынша, қандай да бір сөзді түсінуге талпынғанда, ол сол сөз қолданылған барлық жерлерді қарастыратын, ал бұл сөз Киелі кітапта тағы тоқсан тоғыз рет қолданылады. Дегенмен, «күнделіктіге» қатысты оның куәлігі мынадай еді: ол оны Даниял кітабынан басқа еш жерден таппағанын айтып: «Мен оқи бердім, әрі оның [күнделіктінің] Даниялдан басқа ешбір жерде кездесетін өзге жағдайын таба алмадым»,— деді. Миллер асыл қазыналарға тек өзінің зерттеу әдісі арқылы ғана емес, сонымен бірге оған періштелердің қызметі арқылы берілген Құдайлық аян арқылы да жетелеп әкелінді.
This is why his understanding of “the daily,” was correct, but limited. He could not recognize that of the five times “the daily” is referenced in the book of Daniel, that one of the three times “the daily” is “taken away,” represented a different meaning than the other two times. One time “the daily” is used with the Hebrew word ‘rum’ and the other two times it is used with the Hebrew word ‘sur.’ Both words are translated as take away, but ‘rum’ in Daniel chapter eight, verse eleven means to lift up and exalt, and in chapter eleven, verse thirty-one, and chapter twelve, verse eleven, the word ‘sur’ means to remove.
Сондықтан оның «күнделікті» туралы түсінігі дұрыс болды, бірақ шектеулі еді. Ол Даниял кітабында «күнделікті» бес рет аталғанының ішінде, «күнделікті» «алынып тасталады» деп айтылатын үш жағдайдың біреуі қалған екі жағдайдан өзге мағына беретінін тани алмады. Бір жағдайда «күнделікті» еврейдің ‘rum’ сөзімен, ал басқа екі жағдайда еврейдің ‘sur’ сөзімен қолданылады. Екі сөз де «алып тастау» деп аударылады, бірақ Даниял кітабының сегізінші тарауы, он бірінші аятындағы ‘rum’ «жоғары көтеру» және «ұлғайтып дәріптеу» дегенді білдіреді, ал он бірінші тарау, отыз бірінші аятта және он екінші тарау, он бірінші аятта ‘sur’ сөзі «алып тастау», «жою» дегенді білдіреді.
The theologians that eat and drink the Babylonian diet, argue that whether you remove a thing or whenever you lift up a thing, they both represent a type of removal, so both words are to be understood as possessing the same meaning. They argue that the three times “the daily,” is “taken away” always means to remove, and in doing so, they identify that Daniel was careless in his choice of words. They do not openly say that, but by inference they teach that Daniel should have used the word ‘sur’ in all three occurrences, for according to the theologians he supposedly meant the same thing each time “the daily” was “taken away.”
Бабылдың асын ішіп, жеп жүрген дінтанушылар бір нәрсені алып тастау мен бір нәрсені жоғары көтерудің екеуі де жоюдың бір түрін білдіреді, сондықтан бұл екі сөз де бір мағынаға ие деп түсіндірілуі керек деп дауласады. Олар «күнделіктінің» үш рет те «алып тасталуы» әрдайым жою дегенді білдіреді деп пайымдайды, сөйтіп, Даниял сөз таңдауында салақ болған дегенге саятын қорытындыға келеді. Олар мұны ашық айтпайды, бірақ өз тұжырымдарының астарында Даниял осы үш жағдайдың бәрінде де «sur» сөзін қолдануы тиіс еді дегенді үйретеді, өйткені дінтанушылардың пікірінше, «күнделікті» әр жолы «алып тасталғанда», ол бір ғана мағынаны меңзеген-мыс.
They do the same thing with the words ‘miqdash’ and ‘qodesh’ which are both translated as “sanctuary,” in verses eleven through fourteen in chapter eight. In each reference of “sanctuary” in those four verses, they insist they all represent God’s sanctuary. By inference again, Daniel should have simply used ‘qodesh’ in all three references, and not used ‘miqdash’ in verse eleven. Miller would not have recognized the distinction between those words, but the modern theologians do, and when they do, they insist that no distinction should be acknowledged. Yet Miller, who did not recognize the distinctions between the words, came to an opposite understanding of the modern theologians.
Олар сегізінші тараудағы он біріншіден он төртінші аяттарға дейін «қасиетті орын» деп аударылатын ‘miqdash’ пен ‘qodesh’ сөздеріне де дәл солай қарайды. Сол төрт аяттағы «қасиетті орын» туралы әрбір сілтемеде олардың барлығы Құдайдың қасиетті орнын білдіреді деп табандап тұрады. Тағы да осыдан шығатын қорытынды бойынша, Даниял осы үш сілтеменің бәрінде жай ғана ‘qodesh’ сөзін қолдануы керек еді де, он бірінші аятта ‘miqdash’ сөзін қолданбауы керек еді. Миллер бұл сөздердің арасындағы айырмашылықты танымаған болар еді, ал қазіргі заманғы теологтар оны таниды; бірақ таныған кезде, олар ешқандай айырмашылық мойындалмауы керек деп талап етеді. Әйтсе де, сөздердің арасындағы айырмашылықтарды танымаған Миллер қазіргі заманғы теологтардың түсінігіне кереғар қорытындыға келді.
The reality is that Daniel was a careful writer, who knew the Hebrew language and was judged as ten times smarter than all the other wise men of Babylon. If anyone knew the proper usage of the Hebrew language, and how it was to be correctly represented in that particular history, it was Daniel. If Daniel employed different words, it was because they were meant to convey different meanings, which he purposely sought to represent. When Daniel’s distinct use of the words that are translated as “sanctuary” or as “take away” are acknowledged, they uphold Miller’s understanding of “the daily,” which was recognized by Miller in the very passage where Paul identifies that those who hate truth are destined to receive strong delusion.
Шындық мынада: Даниял еврей тілін жетік білген әрі Бабылдың барлық өзге данышпандарынан он есе ақылды деп танылған ұқыпты жазушы болған. Егер еврей тілінің дұрыс қолданысын және оның нақ сол тарихи баяндауда қалай дәл берілуі тиіс екенін біреу білген болса, ол — Даниял. Егер Даниял әртүрлі сөздерді қолданған болса, бұл олардың әртүрлі мағыналарды жеткізуге арналғандығынан, яғни өзі әдейі бейнелеуге ұмтылған нәрселерді білдіру үшін болған. Даниялдың «қасиетті орын» немесе «алып тастау» деп аударылатын сөздерді айрықша қолдануы мойындалғанда, олар Миллердің «күнделікті» туралы түсінігін қуаттайды; бұл түсінікті Миллер дәл сол үзіндіден таныған, онда Пауыл ақиқатты жек көретіндердің күшті адасуға берілетіні анықталатынын көрсетеді.
Those who hate the truth and believe the lie which produces strong delusion, are also represented as the drunkards of Ephraim, who are represented in two classes. One class is the learned leadership and the other class is the unlearned who will only hear what the learned teach them. They are those who hide beneath lies, and who make a covenant with death. They are the foolish virgins of Matthew twenty-five, and those whose soul is lifted up in Habakkuk two. They are those who reject the foundational truths of Miller’s dream, which shine ten times brighter at the end (representing the tenth and final test for modern Israel), as typified by the tenth and final test for ancient Israel.
Шындықты жек көріп, күшті адасу туғызатын өтірікке сенетіндер Ефремнің маскүнемдері ретінде де бейнеленген, ал олар екі топқа бөлініп көрсетіледі. Бір топ — білімді басшылық, ал екінші топ — білімсіздер, олар тек білімділердің өздеріне үйреткенін ғана тыңдайды. Олар — өтіріктің астына жасырынатындар және өліммен келісім жасайтындар. Олар — Матай жиырма бестегі ақымақ қыздар және Хабаққұқ екідегі жаны тәкаппарланғандар. Олар — Миллердің түсінің іргелі ақиқаттарын теріске шығаратындар; бұл ақиқаттар ақырында он есе жарығырақ жарқырайды (қазіргі Исраил үшін оныншы әрі соңғы сынақты білдіріп), ежелгі Исраил үшін оныншы әрі соңғы сынақтың бейнесі ретінде.
We will continue this study in the next article.
Бұл зерттеуді келесі мақалада жалғастырамыз.
And the Lord said unto Moses, How long will this people provoke me? and how long will it be ere they believe me, for all the signs which I have shewed among them? I will smite them with the pestilence, and disinherit them, and will make of thee a greater nation and mightier than they. And Moses said unto the Lord, Then the Egyptians shall hear it, (for thou broughtest up this people in thy might from among them) And they will tell it to the inhabitants of this land: for they have heard that thou Lord art among this people, that thou Lord art seen face to face, and that thy cloud standeth over them, and that thou goest before them, by day time in a pillar of a cloud, and in a pillar of fire by night. Now if thou shalt kill all this people as one man, then the nations which have heard the fame of thee will speak, saying, Because the Lord was not able to bring this people into the land which he sware unto them, therefore he hath slain them in the wilderness.
Жаратқан Ие Мұсаға былай деді: «Бұл халық Мені қашанға дейін қорлай бермек? Мен олардың арасында көрсеткен барлық белгілеріме қарамастан, олар Маған қашанға дейін сенбемек? Мен оларды індетпен соғып, мұрадан айырамын; ал сенен олардан да ұлы, олардан да қуатты халық жасаймын». Сонда Мұса Жаратқан Иеге былай деді: «Онда мұны мысырлықтар естиді, өйткені Сен бұл халықты өз құдіретіңмен олардың арасынан алып шықтың. Олар бұл жердің тұрғындарына да айтып береді, себебі олар Сенің, Жаратқан Ие, осы халықтың арасында екеніңді естіген; Сенің, Жаратқан Ие, бетпе-бет көрінетініңді, бұлтыңның олардың үстінде тұратынын, күндіз бұлт бағанасында, ал түнде от бағанасында олардың алдында жүретініңді де естіген. Енді егер Сен осы халықтың бәрін бір кісідей қырып тастасаң, онда Өзің туралы даңқыңды естіген халықтар былай деп айтады: “Жаратқан Ие бұл халықты оларға ант еткен жерге кіргізе алмағандықтан, оларды шөл далада қырып салды”».
And now, I beseech thee, let the power of my Lord be great, according as thou hast spoken, saying, The Lord is longsuffering, and of great mercy, forgiving iniquity and transgression, and by no means clearing the guilty, visiting the iniquity of the fathers upon the children unto the third and fourth generation. Pardon, I beseech thee, the iniquity of this people according unto the greatness of thy mercy, and as thou hast forgiven this people, from Egypt even until now. And the Lord said, I have pardoned according to thy word: But as truly as I live, all the earth shall be filled with the glory of the Lord. Because all those men which have seen my glory, and my miracles, which I did in Egypt and in the wilderness, and have tempted me now these ten times, and have not hearkened to my voice; Surely they shall not see the land which I sware unto their fathers, neither shall any of them that provoked me see it: But my servant Caleb, because he had another spirit with him, and hath followed me fully, him will I bring into the land whereinto he went; and his seed shall possess it. Numbers 14:11–24.
Енді, жалбарынамын, Өзің айтқандай, Иемнің құдіреті ұлы болсын: «Жаратқан Ие сабырлы, мейірімі зор, заңсыздық пен күнәні кешіреді, бірақ айыптыны ешқашан ақтамайды, әкелердің заңсыздығын балалардың мойнына үшінші және төртінші ұрпаққа дейін артады». Жалбарынамын, мейіріміңнің ұлылығы бойынша осы халықтың заңсыздығын кешіре гөр, Мысырдан бері осы уақытқа дейін бұл халықты қалай кешіріп келген болсаң, солай кешіре гөр. Сонда Жаратқан Ие былай деді: «Сөзің бойынша кешірдім. Бірақ Өз өміріммен ант етемін: бүкіл жер беті Жаратқан Иенің ұлылығына толады. Өйткені Менің ұлылығымды да, Мысырда және шөлде көрсеткен кереметтерімді де көрген, бірақ Мені міне он рет сынап, үніме құлақ аспаған сол адамдардың бәрі, расында, Мен әкелеріне ант етіп уәде еткен жерді көрмейді; Мені қаһарландырғандардың ешқайсысы оны көрмейді. Ал қызметшім Қалеб, онда өзге рух болғандықтан және Маған толық ергендіктен, Мен оны өзі барып көрген сол жерге кіргіземін; оның ұрпағы да оны иемденеді». Руларды санау 14:11–24.