សារព្រមានចុងក្រោយត្រូវបានបង្ហាញនៅក្នុងគម្ពីរដានីយ៉ែល ជំពូក ១១ ខ ៤៤៖

ប៉ុន្តែ ដំណឹងពីទិសខាងកើត និងពីទិសខាងជើងនឹងធ្វើឱ្យគាត់តក់ស្លុត៖ ហេតុនេះ គាត់នឹងចេញទៅដោយសេចក្ដីក្រោធយ៉ាងខ្លាំង ដើម្បីបំផ្លាញ និងកម្ចាត់មនុស្សជាច្រើនឱ្យវិនាសសាបសូន្យ។ ដានីយ៉ែល ១១:៤៤។

ដំណឹងពីទិសខាងជើងតំណាងឱ្យសាររបស់ស្តេចខាងជើង។ ស្តេចខាងជើងដ៏ពិតប្រាកដគឺព្រះគ្រីស្ទ ហើយអំណាចនៃសម្តេចប៉ាបគឺជារូបក្លែងក្លាយនៅលើផែនដីនៃព្រះគ្រីស្ទ ដែលជាស្តេចខាងជើងដ៏ពិតប្រាកដ។ រូបក្លែងក្លាយនៅលើផែនដីនេះគឺជាតំណាងរបស់សាតាំង។

“ដើម្បីទទួលបានផលប្រយោជន៍ និងកិត្តិយសខាងលោកិយ សាសនាចក្រត្រូវបាននាំឱ្យស្វែងរកការអនុគ្រោះ និងការគាំទ្រពីបុគ្គលដ៏មានអំណាចក្នុងលោក; ហើយដោយបានបដិសេធព្រះគ្រីស្ទតាមរបៀបនេះ សាសនាចក្រក៏ត្រូវបានបញ្ចុះបញ្ចូលឱ្យចុះចូលស្មោះភក្ដីចំពោះអ្នកតំណាងរបស់សាតាំង—គឺប៊ីស្សពនៃក្រុងរ៉ូម។” មហាវិវាទ, 50។

សាតាំងបានប៉ងផ្តួលរំលំបល្ល័ង្កទាំងពីររបស់ព្រះ ហើយវាប្រើសម្តេចប៉ាបនៃទីក្រុងរ៉ូម ក្នុងការប៉ុនប៉ងដ៏បរាជ័យមួយ ដើម្បីសម្រេចបំណងរបស់វា។

ម្តេចក៏ឯងបានធ្លាក់ពីស្ថានសួគ៌យ៉ាងនេះ ឱ លូស៊ីហ្វើរ ជាបុត្រនៃព្រឹកព្រលឹមអើយ! ម្តេចក៏ឯងដែលធ្លាប់ធ្វើឱ្យប្រជាជាតិនានាទន់ខ្សោយ ត្រូវកាប់ផ្តួលមកដល់ដីយ៉ាងនេះ! ដ្បិតឯងបានពោលនៅក្នុងចិត្តថា អញនឹងឡើងទៅស្ថានសួគ៌ អញនឹងលើកបល្ល័ង្ករបស់អញឱ្យខ្ពស់ជាងផ្កាយទាំងឡាយរបស់ព្រះ៖ អញក៏នឹងអង្គុយលើភ្នំនៃពួកជំនុំ នៅប៉ែកខាងជើងដ៏ឆ្ងាយបំផុតដែរ៖ អញនឹងឡើងទៅខ្ពស់ផុតកំពូលពពក អញនឹងបានដូចជាព្រះដ៏ខ្ពស់បំផុត។ អេសាយ ១៤:១២–១៤។

បំណងប្រាថ្នារបស់សាតាំង គឺចង់អង្គុយលើបល្ល័ង្កខាងនយោបាយរបស់ព្រះ ដែលតំណាងដោយ «ផ្កាយទាំងឡាយរបស់ព្រះ»។ «ផ្កាយ» ទាំងនោះ គឺជាពួកទេវតា។

សេចក្ដីអាថ៌កំបាំងនៃផ្កាយទាំងប្រាំពីរ ដែលអ្នកបានឃើញនៅក្នុងដៃស្ដាំរបស់យើង និងជើងចង្កៀងមាសទាំងប្រាំពីរ។ ផ្កាយទាំងប្រាំពីរគឺជាទេវតានៃក្រុមជំនុំទាំងប្រាំពីរ ហើយជើងចង្កៀងទាំងប្រាំពីរ ដែលអ្នកបានឃើញ គឺជាក្រុមជំនុំទាំងប្រាំពីរ។ វិវរណៈ ១:២០។

សាតាំងក៏ប្រាថ្នាចង់អង្គុយលើបល្ល័ង្កខាងសាសនារបស់ព្រះ ដែលតំណាងដោយ «ចុងបំផុតនៃទិសខាងជើង» ផងដែរ។

ភ្នំស៊ីយ៉ូន ដែលស្ថិតនៅប៉ែកខាងជើង ជាទីក្រុងរបស់ព្រះមហាក្សត្រដ៏ឧត្តម មានទីតាំងដ៏ស្រស់ស្អាត ហើយជាទីអំណរនៃផែនដីទាំងមូល។ ទំនុកតម្កើង 48:2។

សាតាំងបានកសាងអំណាចរបស់សម្តេចប៉ាបឡើង ក្នុងការប៉ុនប៉ងផ្តួលរំលំព្រះរាជ្យរបស់ព្រះ ហើយគ្រប់គ្រងភពផែនដីទុកជាដែនអំណាចរបស់ខ្លួនផ្ទាល់។

“ការសម្របសម្រួលរវាងសាសនាថ្វាយបង្គំរូបព្រះ និងគ្រីស្ទសាសនានេះ បាននាំឱ្យ ‘មនុស្សនៃអំពើបាប’ កកើតឡើង ដែលបទទំនាយបានទាយទុកថា នឹងប្រឆាំងនឹងព្រះ ហើយលើកតម្កើងខ្លួនឯងឱ្យខ្ពស់ជាងព្រះអង្គ។ ប្រព័ន្ធសាសនាក្លែងក្លាយដ៏ធំសម្បើមនោះ គឺជាស្នាដៃឯកនៃអំណាចរបស់សាតាំង—ជាវិមានរំឭកពីកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់វា ក្នុងការតាំងខ្លួនលើបល្ល័ង្ក ដើម្បីគ្រប់គ្រងផែនដីតាមឆន្ទៈរបស់វា។” មហាវិវាទ, 50។

«ដំណឹង» ដែលចេញមកពីទិសខាងជើងក្នុងខទីសែសិបបួន គឺជាសាររបស់សាតាំង និងជាកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់តំណាងវានៅលើផែនដី ដើម្បីដណ្ដើមគ្រប់គ្រងភពផែនដី។ ដំណឹងដែលចេញមកពីទិសខាងកើត គឺជាសារនៃ «ខ្យល់ពីទិសខាងកើត» ក្នុងបទទំនាយព្រះគម្ពីរ។ «ខ្យល់ពីទិសខាងកើត» គឺជាសាររបស់សាសនាអ៊ីស្លាម—ពួកកូនចៅនៃទិសខាងកើតក្នុងបទទំនាយព្រះគម្ពីរ។ ទេវតាអ្នកបោះត្រានៅក្នុងព្រះគម្ពីរវិវរណៈ ជំពូកទីប្រាំពីរ លេចឡើងពីទិសខាងកើត ហើយសារដែលមានពីរផ្នែករបស់ស្ដេចក្លែងក្លាយនៃទិសខាងជើង និងសាសនាអ៊ីស្លាម គឺជាសារនៃការបោះត្រាដែលត្រូវបានប្រកាសនៅមុនពេលគ្រានៃព្រះគុណត្រូវបិទបញ្ចប់បន្តិចប៉ុណ្ណោះ។

ហើយគេនឹងបោះត្រសាលនៃរាជវាំងរបស់ខ្លួននៅចន្លោះសមុទ្រទាំងឡាយ នៅលើភ្នំបរិសុទ្ធដ៏រុងរឿង ប៉ុន្តែគេនឹងដល់ទីបញ្ចប់របស់ខ្លួន ហើយគ្មាននរណាជួយគេឡើយ។ ហើយនៅគ្រានោះ មីកែល ជាមហាអធិបតីដែលឈរគាំពារកូនចៅនៃប្រជាជនរបស់អ្នក នឹងក្រោកឈរឡើង ហើយនឹងមានគ្រាវេទនាមួយ ដែលមិនធ្លាប់មានតាំងពីមានប្រជាជាតិមករហូតដល់គ្រានោះ ហើយនៅគ្រានោះ ប្រជាជនរបស់អ្នកនឹងត្រូវបានរំដោះ គឺមនុស្សគ្រប់រូបដែលគេនឹងរកឃើញថាមានឈ្មោះកត់ទុកក្នុងសៀវភៅនោះ។ ដានីយ៉ែល ១១:៤៥, ១២:១។

សារព្រមានចុងក្រោយ គឺជាសារដែលមានពីរផ្នែក ដែលត្រូវបានបង្ហាញជារូបតំណាងនៅក្នុងបទគម្ពីរផ្សេងៗ ហើយបទគម្ពីរនីមួយៗផ្ដល់សក្ខីភាពពិសេសរៀងៗខ្លួនអំពីនិមិត្តរូបនៃសារចុងក្រោយដែលមានពីរផ្នែកនោះ។ ខ្យល់ពីទិសខាងកើតគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ ក្នុងបរិបទដែលវាជាសារមួយក្នុងចំណោមសារទាំងពីរដែលផ្សំឡើងជាសារព្រមានចុងក្រោយ មុនពេលគ្រាសាកល្បងត្រូវបិទបញ្ចប់។ សាសនាអ៊ីស្លាម ក្នុងទំនាក់ទំនងនឹងដំណឹងពីទិសខាងជើងនៅក្នុងខទីសែសិបបួន តំណាងឱ្យសារផ្ទៃក្នុងមួយ ហើយដំណឹងពីទិសខាងជើងតំណាងឱ្យសារខាងក្រៅមួយ។ មូលហេតុដែលចំណុចនេះគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ គឺដោយសារសាសនាអ៊ីស្លាមជាផ្នែកមួយនៃសារដែលមានពីរផ្នែក ដែលក្រុមអ្នកដើរតាមលោកមីល្ល័របានប្រកាសនៅឆ្នាំ ១៨៤៤។ នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ក្រុមអ្នកដើរតាមលោកមីល្ល័រ សាសនាអ៊ីស្លាមជាសារខាងក្រៅមួយ ប៉ុន្តែនៅក្នុងខទីសែសិបបួន វាជាសារផ្ទៃក្នុងមួយ។ សារផ្ទៃក្នុងនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ក្រុមអ្នកដើរតាមលោកមីល្ល័រ គឺរយៈពេល ២,៣០០ ថ្ងៃ ដែលបានធ្វើឱ្យសេចក្ដីប្រៀបប្រដូចអំពីស្ត្រីព្រហ្មចារីទាំងដប់ និងការចាប់ផ្ដើមនៃការជំនុំជម្រះស្របគ្នា។ សាសនាអ៊ីស្លាមនៅថ្ងៃទី ១១ ខែសីហា ឆ្នាំ ១៨៤០ គឺជាសារខាងក្រៅមួយ ហើយថ្ងៃទី ១២ ខែសីហា ឆ្នាំ ១៨៤៤ គឺជាសារផ្ទៃក្នុងមួយ។ ថ្ងៃទីដប់មួយ និងថ្ងៃទីដប់ពីរនៃខែសីហា បូកគ្នាស្មើនឹងម្ភៃបី ហើយម្ភៃបីតំណាងឱ្យប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ក្រុមអ្នកដើរតាមលោកមីល្ល័រ ព្រោះនោះជាប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ទេវតាពីររូបដំបូងក្នុងព្រះគម្ពីរវិវរណៈ ជំពូកទីដប់បួន ហើយតួលេខបីនៅក្នុងចំនួនម្ភៃបីតំណាងឱ្យសាររបស់ទេវតាទីបី។ សារពីរដំបូងមកមុនសារទីបី ដូចជាតួលេខពីរមកមុនតួលេខបីនៅក្នុងចំនួនម្ភៃបីដែរ។

ទេវតាទីបីបានមកដល់នៅថ្ងៃទី២២ ខែតុលា ឆ្នាំ១៨៤៤ នៅពេលដែលទេវតាទីមួយ និងទេវតាទីពីរបានឈានដល់ទីបញ្ចប់។ ទេវតាទាំងនោះបានឈានដល់ទីបញ្ចប់នៅត្រង់ចំណុចដែលរយៈពេល២៣០០ថ្ងៃបានបញ្ចប់ ដោយសម្គាល់ពីការចាប់ផ្ដើមនៃការជំនុំជម្រះអស់អ្នកដែលបានស្លាប់។ ការជំនុំជម្រះអស់អ្នកដែលបានស្លាប់បានបន្តរហូតដល់ថ្ងៃទី១១ ខែកញ្ញា ជាពេលដែលសារដែលមានពីរផ្នែកនៃកណ្ឌវិវរណៈ ជំពូក១៨ បានចុះមកជាមួយសំឡេងទាំងពីរ។

នៅពេលដែល ៩/១១ បានមកដល់ ហើយព្រឹត្តិការណ៍នៅថ្ងៃទី១១ ខែសីហា ឆ្នាំ១៨៤០ បានកើតឡើងម្ដងទៀត អ៊ីស្លាមបានធ្វើជាសញ្ញាសម្គាល់នៃការចាប់ផ្ដើមនៃភ្លៀងចុងរដូវ និងការបោះត្រាលើមនុស្សមួយសែនបួនម៉ឺនបួនពាន់នាក់។ សារខាងក្រៅសម្រាប់មនុស្សមួយសែនបួនម៉ឺនបួនពាន់នាក់ គឺណាសវីល ដែលជាសញ្ញាបង្ហាញថា ការបង្កើតរូបសំណាករបស់សត្វសាហាវបានចាប់ផ្ដើមហើយ។ ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រនៃចលនាមីល្លើរ នៅពេលដែលអ៊ីស្លាមត្រូវបានដាក់ឱ្យស្ថិតក្រោមការទប់ស្កាត់នៅថ្ងៃទី១១ ខែសីហា ឆ្នាំ១៨៤០ នោះគឺជាសារខាងក្រៅ។ នៅពេលដែលអ៊ីស្លាមត្រូវបានដោះលែងនៅ ៩/១១ អ៊ីស្លាមបានក្លាយជាសារខាងក្នុង។ ដំណឹងពីទិសខាងកើត និងទិសខាងជើងតំណាងឱ្យសំឡេងទាំងពីរនៅក្នុងកណ្ឌវិវរណៈ ជំពូកដប់ប្រាំបី។

សំឡេងទីមួយបានធ្វើឱ្យខគម្ពីរបីដំបូងបានសម្រេច ហើយសំឡេងនៅក្នុងខទីបួនតំណាងឱ្យការអំពាវនាវឱ្យចេញពីបាប៊ីឡូន ពោលគឺសម្រែកដ៏ខ្លាំងដែលចាប់ផ្ដើមនៅពេលមានច្បាប់ថ្ងៃអាទិត្យដែលនឹងមកដល់ក្នុងពេលឆាប់ៗនេះ។ ខទីមួយដល់ខទីបីបានសម្រេច នៅពេលដែលអគារធំៗនៅទីក្រុងញូវយ៉កត្រូវបានរំលំដោយការប៉ះរបស់ព្រះ។

“ឥឡូវនេះ មានលេចឮដំណឹងថា ខ្ញុំបានប្រកាសថា ទីក្រុងញូវយ៉កនឹងត្រូវរលកសមុទ្រយក្សបោកបក់បំផ្លាញឬ? ខ្ញុំមិនដែលបាននិយាយដូច្នេះឡើយ។ កាលខ្ញុំសម្លឹងមើលអគារធំៗដែលកំពុងសាងសង់ឡើងនៅទីនោះ មួយជាន់ហើយមួយជាន់ទៀត ខ្ញុំបាននិយាយថា ‘តើនឹងមានទិដ្ឋភាពដ៏គួរឱ្យរន្ធត់យ៉ាងណាកើតឡើង នៅពេលព្រះអម្ចាស់ក្រោកឡើង ដើម្បីអង្រួនផែនដីយ៉ាងខ្លាំងក្លា! នៅពេលនោះ ព្រះបន្ទូលនៅក្នុងវិវរណៈ ១៨:១–៣ នឹងបានសម្រេច។’ ជំពូកទី១៨ ទាំងមូលនៃកណ្ឌវិវរណៈ គឺជាសេចក្ដីព្រមានអំពីអ្វីដែលនឹងមកដល់ផែនដី។ ប៉ុន្តែ ខ្ញុំមិនមានពន្លឺបំភ្លឺជាក់លាក់ណាមួយទាក់ទងនឹងអ្វីដែលនឹងកើតមានចំពោះទីក្រុងញូវយ៉កទេ គ្រាន់តែខ្ញុំដឹងថា នៅថ្ងៃណាមួយ អគារធំៗនៅទីនោះនឹងត្រូវផ្ដួលរំលំ ដោយការបង្វិល និងការក្រឡាប់ចាក់ដែលកើតពីព្រះចេស្ដារបស់ព្រះ។ តាមពន្លឺដែលបានប្រទានមកឱ្យខ្ញុំ ខ្ញុំដឹងថា សេចក្ដីវិនាសមាននៅក្នុងពិភពលោក។ គ្រាន់តែព្រះបន្ទូលមួយម៉ាត់ពីព្រះអម្ចាស់ ការប៉ះតែមួយនៃព្រះចេស្ដាដ៏ខ្លាំងពូកែរបស់ទ្រង់ នោះសំណង់ដ៏ធំសម្បើមទាំងនេះនឹងដួលរលំ។ នឹងមានទិដ្ឋភាពកើតឡើង ដែលគួរឱ្យរន្ធត់ដល់កម្រិតដែលយើងមិនអាចនឹកស្រមៃបានឡើយ។” រីវ្យូ អេន ហេរ៉ាល់ដ៍, ថ្ងៃទី៥ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩០៦។

ខគម្ពីរបីដំបូងបង្ហាញពីការមកដល់នៃវេទនាទីបីនៃសាសនាអ៊ីស្លាម។ 9/11 សម្គាល់ការចាប់ផ្ដើមនៃការបោះត្រាលើមនុស្សមួយសែនបួនម៉ឺនបួនពាន់នាក់ និងការចាប់ផ្ដើមនៃភ្លៀងចុងរដូវ។ សារអំពីការបោះត្រាគឺជាសារខាងក្នុង ហើយការត្រាស់ហៅឱ្យចេញពីបាប៊ីឡូននៅក្នុងខទីបួនគឺជាសារខាងក្រៅ។ ខគម្ពីរបីដំបូងតំណាងឱ្យការជំនុំជម្រះលើក្រុមជំនុំ ហើយខទីបួនសម្គាល់ការមកដល់នៃការជំនុំជម្រះលើអស់អ្នកដែលមិនស្ថិតក្នុងចំណោមប្រជារាស្ត្រដែលមានសម្ពន្ធមេត្រីជាមួយព្រះ។

“ដូច្នេះ នៅក្នុងកិច្ចការចុងក្រោយដើម្បីព្រមានពិភពលោក មានសេចក្ដីអំពាវនាវពីរដាច់ដោយឡែកពីគ្នាទៅកាន់ក្រុមជំនុំទាំងឡាយ។ សាររបស់ទេវតាទីពីរគឺ៖ ‘ក្រុងបាប៊ីឡូនដ៏ធំនោះបានរលំហើយ រលំហើយ ពីព្រោះនាងបានធ្វើឱ្យគ្រប់ទាំងជាតិសាសន៍ផឹកស្រានៃសេចក្ដីក្រោធនៃអំពើសហាយស្មន់របស់នាង។’ ហើយនៅក្នុងសម្រែកដ៏ខ្លាំងនៃសាររបស់ទេវតាទីបី គេឮសំឡេងមួយពីស្ថានសួគ៌ពោលថា៖ ‘ឱរាស្ត្ររបស់អញអើយ ចូរចេញពីនាងមក។’” Review and Herald, ថ្ងៃទី៦ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៨៩២។

សំឡេងទាំងពីរនោះនៅក្នុងគម្ពីរវិវរណៈ ជំពូកទីដប់ប្រាំបី ត្រូវបានតំណាងជានិមិត្តរូបទុកជាមុន ដោយការដែលព្រះគ្រីស្ទបានសម្អាតព្រះវិហារពីរលើក។

“នៅពេលដែលព្រះយេស៊ូវបានចាប់ផ្ដើមព្រះរាជកិច្ចរបស់ព្រះអង្គជាសាធារណៈ ព្រះអង្គបានសម្អាតព្រះវិហារពីការបំពានប្រមាថលើភាពបរិសុទ្ធរបស់ព្រះវិហារ។ ការសម្អាតព្រះវិហារជាលើកទីពីរ គឺជាកិច្ចការមួយក្នុងចំណោមកិច្ចការចុងក្រោយៗនៃព្រះរាជកិច្ចរបស់ព្រះអង្គ។ ដូចគ្នានេះដែរ ក្នុងកិច្ចការចុងក្រោយដើម្បីព្រមានពិភពលោក មានសេចក្ដីអំពាវនាវពីរដាច់ដោយឡែកពីគ្នា ត្រូវបានបន្លឺឡើងទៅកាន់ពួកជំនុំទាំងឡាយ។ សាររបស់ទេវតាទីពីរគឺថា ‘ក្រុងបាប៊ីឡូនដ៏ធំនោះបានរលំហើយ បានរលំហើយ ពីព្រោះនាងបានធ្វើឱ្យគ្រប់ទាំងសាសន៍ផឹកស្រាទំពាំងបាយជូរនៃសេចក្ដីក្រោធនៃអំពើសហាយស្មន់របស់នាង’ (វិវរណៈ ១៤:៨)។ ហើយនៅក្នុងសម្រែកដ៏ខ្លាំងនៃសាររបស់ទេវតាទីបី គេឮសំឡេងមួយពីស្ថានសួគ៌ថា ‘រាស្ត្ររបស់យើងអើយ ចូរចេញពីនាងមក ដើម្បីកុំឱ្យអ្នករាល់គ្នាមានចំណែកក្នុងអំពើបាបរបស់នាង ហើយកុំឱ្យអ្នករាល់គ្នាទទួលរងគ្រោះកាចរបស់នាងឡើយ។ ដ្បិតអំពើបាបរបស់នាងបានឡើងទៅដល់ស្ថានសួគ៌ហើយ ហើយព្រះជាម្ចាស់បាននឹកចាំពីអំពើទុច្ចរិតរបស់នាង’ (វិវរណៈ ១៨:៤, ៥)។” សារដែលបានជ្រើសរើស, សៀវភៅទី ២, ១១៨។

ចំណុចចាប់ផ្តើម

ក្នុងចន្លោះពីឆ្នាំ១៨៣៨ ដល់ថ្ងៃទី១ ខែសីហា ឆ្នាំ១៨៤០ លោក យ៉ូសៀស លីច បានកំណត់រកឃើញចំណុចចាប់ផ្តើមនៃទំនាយរយៈពេល៣៩១ឆ្នាំ និង១៥ថ្ងៃ ក្នុងគម្ពីរវិវរណៈ ជំពូក៩ ដែលបន្តបន្ទាប់ពីរយៈពេលទំនាយប្រាំខែលើកទីពីរ។ ការរកឃើញរបស់លោកបានធ្វើឱ្យលោកអាចព្យាករបានយ៉ាងត្រឹមត្រូវ មិនត្រឹមតែអំពីឆ្នាំ និងខែប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងអំពីថ្ងៃជាក់លាក់ក្នុងខែ ដែលការព្យាករណ៍នោះនឹងសម្រេចផងដែរ។ បន្ទាប់ពីការខកចិត្តលើកទីមួយនៅថ្ងៃទី១៩ ខែមេសា ឆ្នាំ១៨៤៤ លោក សាំយូអែល ស្នូ បានរកឃើញចំណុចចាប់ផ្តើមនៃរយៈពេល២៣០០ថ្ងៃ ក្នុងគម្ពីរដានីយ៉ែល ជំពូក៨។ ការរកឃើញរបស់លោកបានធ្វើឱ្យលោកអាចព្យាករបានយ៉ាងត្រឹមត្រូវ មិនត្រឹមតែអំពីឆ្នាំប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងអំពីខែ និងថ្ងៃក្នុងឆ្នាំនោះផងដែរ។ ការរកឃើញចំណុចចាប់ផ្តើមដោយលោក លីច បានផ្តល់អំណាចដល់សាររបស់ទេវតាទីមួយ ហើយការរកឃើញចំណុចចាប់ផ្តើមដោយលោក ស្នូ បានផ្តល់អំណាចដល់សាររបស់ទេវតាទីពីរ។

ទេវតាទីមួយ និងទេវតាទីពីរ តំណាងឱ្យចលនាមីល្លឺរ៉ាយត៍ ចាប់ពីឆ្នាំ១៧៩៨ រហូតដល់ថ្ងៃទី២២ ខែតុលា ឆ្នាំ១៨៤៤ ជាពេលដែលការខកចិត្តដ៏ធំបានសម្គាល់ការមកដល់របស់ទេវតាទីបី។ នៅក្នុងប្រវត្តិរបស់ទេវតាទីបី ការរកឃើញចំណុចចាប់ផ្ដើមនៃបទទំនាយអំពីរយៈពេលប្រាំខែក្នុងកណ្ឌវិវរណៈ ជំពូកទី៩ បញ្ជាក់ឱ្យដឹងពីពេលដែលសារនៃសម្រែកនៅកណ្ដាលអធ្រាត្រ និងសាសនាឥស្លាម ផ្ដល់អំណាចដល់សារនោះ។ ការរកឃើញចំណុចចាប់ផ្ដើមសម្រាប់ការព្រមានចុងក្រោយរបស់ទេវតាទីបីនេះ រួមបញ្ចូលទាំងកិច្ចការដែលលោកលីតឈ៍ និងលោកស្នូបានសម្រេចក្នុងលក្ខណៈជារូបតំណាងទុកជាមុន។ សារនៃណាសវីលនឹងត្រូវបានកែតម្រូវ ហើយការកែតម្រូវសារនោះកើតឡើងនៅពេលដែលចំណុចចាប់ផ្ដើមត្រូវបានរកឃើញ។

នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ចលនាមីល្លើរ ចំណុចចាប់ផ្ដើមនៃបទទំនាយអំពីរយៈពេលប្រាំខែ គឺថ្ងៃទី២៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១២៩៩ ប៉ុន្តែការរកឃើញនៅឆ្នាំ២០២៦ បង្ហាញឱ្យឃើញថា នៅក្នុងជំពូកទី៩នៃគម្ពីរវិវរណៈ មានបទទំនាយអំពីរយៈពេលប្រាំខែទីពីរមួយ ដែលមានមុនបទទំនាយនោះទៅទៀត។ ការយល់ឃើញនេះផ្សារភ្ជាប់ប្រវត្តិសាស្ត្រទាំងមូលដែលបានបង្ហាញនៅក្នុងជំពូកទី៩ឱ្យមករួមគ្នា ហើយតាមរយៈការផ្សារភ្ជាប់នេះ ក៏កំណត់ឃើញថា សមរភូមិនីនីវេគឺជាកូនសោដែលបើកបង្ហាញប្រវត្តិសាស្ត្រតាមបទទំនាយ ដែលនាំទៅដល់រយៈពេលប្រាំខែដែលចាប់ផ្ដើមនៅឆ្នាំ៦៣២។

សមរភូមិនីនីវេបានកើតឡើងនៅឆ្នាំ ៦២៧ ហើយប្រាំឆ្នាំក្រោយមក មូហាំម៉ាត់បានទទួលមរណភាព។ មរណភាពរបស់គាត់បានសម្គាល់ការចាប់ផ្តើមនៃទំនាយរយៈពេលប្រាំខែទីមួយ ដែលបានបញ្ចប់នៅឆ្នាំ ៧៨២ ដោយអ៊ីស្លាមបានធ្វើឱ្យចក្រភពរ៉ូមខាងកើតរងភាពអាម៉ាស់។ ក្រោយរយៈពេលប្រាំឆ្នាំ ចាប់ពី “កូនសោ” នៃនីនីវេ រហូតដល់មរណភាពរបស់មូហាំម៉ាត់ អំណាចរបស់ពែរ្ស ដែលធ្លាប់ជាភាគីមួយក្នុងចំណោមភាគីប្រយុទ្ធប្រឆាំងគ្នាទាំងពីរនៅក្នុងសមរភូមិនីនីវេ ក៏បានឈានដល់ទីបញ្ចប់។ ទីបញ្ចប់របស់ពែរ្សបានមកដល់ដប់ឆ្នាំក្រោយមរណភាពរបស់មូហាំម៉ាត់។ ដូច្នេះ ប្រាំឆ្នាំក្រោយ “កូនសោ” នៃសមរភូមិនីនីវេដែលបានដោះលែងហ្វូងកណ្ដូបរបស់អ៊ីស្លាម មូហាំម៉ាត់បានទទួលមរណភាព ហើយមរណភាពនេះបានសម្គាល់ចំណុចចាប់ផ្តើមនៃទំនាយរយៈពេលប្រាំខែ។ បន្ទាប់មក ដប់ឆ្នាំក្រោយមរណភាពរបស់មូហាំម៉ាត់ ពែរ្សបានដួលរលំ។ ដូច្នេះ ចាប់ពីការបង្វិលកូនសោនៃនីនីវេ មានរយៈពេលប្រាំឆ្នាំ ហើយបន្តដោយរយៈពេលដប់ឆ្នាំ។

ទំនាក់ទំនងជានិមិត្តរូបរវាងលេខប្រាំ និងលេខដប់ គឺជា “គន្លឹះ” នៃទំនាយរយៈពេលប្រាំខែ។ ទំនាយរយៈពេលប្រាំខែទីមួយ ក្នុងចំណោមទំនាយរយៈពេលប្រាំខែ ‘ពីរ’ នៅក្នុងជំពូកនោះ មានចំណុចចាប់ផ្ដើមនៅត្រង់លេខប្រាំ និងលេខដប់ជានិមិត្តរូបដំបូងបង្អស់នៃទំនាយនោះឯង។ រយៈពេលប្រាំខែតំណាងឱ្យមួយរយហាសិបថ្ងៃ។ ទំនាយរយៈពេលប្រាំខែទីមួយមាននៅក្នុងខទីប្រាំ ហើយទំនាយទីពីរមាននៅក្នុងខទីដប់។ ទំនាយទីបីអំពីពេលវេលា ដែលមានរយៈពេលបីរយកៅសិបមួយឆ្នាំ និងដប់ប្រាំថ្ងៃ មាននៅក្នុងខទីដប់ប្រាំ។ ទំនាយទីបីនៅក្នុងខទីដប់ប្រាំត្រូវបានលើកបង្ហាញនៅឆ្នាំ១៨៣៨ ហើយមុនខែសីហា ឆ្នាំ១៨៤០ លីចបានរកឃើញចំណុចចាប់ផ្ដើមនៃទំនាយនោះរួចហើយ។ គាត់បានបោះពុម្ពផ្សាយសេចក្ដីបង្ហាញលើកទីពីររបស់គាត់នៅថ្ងៃទី១ ខែសីហា ឆ្នាំ១៨៤០ គឺដប់ថ្ងៃមុនពេលទំនាយបានសម្រេចនៅថ្ងៃទី១១ ខែសីហា ឆ្នាំ១៨៤០។ នៅពេលនោះ គាត់បានបោះពុម្ពផ្សាយសេចក្ដីបង្ហាញចុងក្រោយរបស់គាត់ដប់ថ្ងៃមុនពេលទំនាយបានសម្រេច ពោលគឺនៅថ្ងៃទីប្រាំនៃរយៈពេលដប់ប្រាំថ្ងៃចុងក្រោយនៃទំនាយនោះ។

ប្រាំឆ្នាំបន្ទាប់ពីសមរភូមិនីនីវេនៅឆ្នាំ 627 មូហាំម៉ាត់បានទទួលមរណភាព។ មរណភាពរបស់លោកបានសម្គាល់ការចាប់ផ្ដើមនៃទំនាយរយៈពេលប្រាំខែដំបូង ដែលបានបញ្ចប់នៅឆ្នាំ 782 នៅពេលដែលអ៊ីស្លាមបានធ្វើឱ្យរ៉ូមខាងកើតអាម៉ាស់មុខ។ រយៈពេលប្រាំឆ្នាំចាប់ពី «កូនសោ» នៃនីនីវេរហូតដល់មរណភាពរបស់មូហាំម៉ាត់ ត្រូវបានបន្តដោយការបរាជ័យយ៉ាងដាច់ខាតនៃអំណាចយោធាពែរ្សនៅសមរភូមិណាហាវ៉ាន់ដ៍ក្នុងឆ្នាំ 642 ពោលគឺដប់ឆ្នាំបន្ទាប់ពីមរណភាពរបស់មូហាំម៉ាត់។ ដូច្នេះ ប្រាំឆ្នាំក្រោយពី «កូនសោ» នៃសមរភូមិនីនីវេបានលែងកណ្ដូបនៃអ៊ីស្លាមឱ្យចេញមក មូហាំម៉ាត់បានទទួលមរណភាព ដែលជាចំណុចចាប់ផ្ដើមនៃទំនាយរយៈពេលប្រាំខែ។ បន្ទាប់មក ដប់ឆ្នាំក្រោយមរណភាពរបស់មូហាំម៉ាត់ អំណាចយោធាពែរ្សបានរងបរាជ័យយ៉ាងដាច់ខាតនៅណាហាវ៉ាន់ដ៍។ ដូច្នេះ ចាប់ពីការបង្វិលកូនសោនៃនីនីវេ មានរយៈពេលប្រាំឆ្នាំ ហើយបន្ទាប់មកមានរយៈពេលដប់ឆ្នាំ។

បទទំនាយអំពីសេចក្ដីវេទនាទីមួយ និងទីពីរ បានឈានដល់ទីបញ្ចប់នៅថ្ងៃទី១១ ខែសីហា ឆ្នាំ១៨៤០ ជាមួយនឹងការដាក់កំហិតលើអំណាចអូតូម៉ង់នៅទីក្រុងកុងស្តង់ទីណូប នៅពេលដែលរយៈពេលប្រាំថ្ងៃ និងដប់ថ្ងៃរបស់លីចបានគ្រប់កំណត់ ស្របពេលនឹងព្រឹត្តិការណ៍នោះ។ រយៈពេលបីរយកៅសិបមួយឆ្នាំនោះ ស្របគ្នានឹងបទទំនាយនៅក្នុងគម្ពីរអេសេគាល ជំពូកបួន។ នៅក្នុងជំពូកនោះ លោកអេសេគាលបានទទួលសេចក្ដីបង្គាប់ឱ្យដេកផ្អៀងខាងឆ្វេង អស់រយៈពេលបីរយកៅសិបឆ្នាំ។ លោកបានទទួលសេចក្ដីបង្គាប់ឱ្យធ្វើដូច្នោះ នៅក្នុងវគ្គគម្ពីរមួយដែលចាប់ផ្ដើមនៅជំពូកមួយ ខមួយ។

នៅឆ្នាំទីសាមសិប ក្នុងខែទីបួន នៅថ្ងៃទីប្រាំនៃខែនោះ កាលខ្ញុំនៅក្នុងចំណោមពួកឈ្លើយ តាមមាត់ទន្លេកេបារ នោះផ្ទៃមេឃក៏បានបើកចំហ ហើយខ្ញុំបានឃើញនិមិត្តទាំងឡាយរបស់ព្រះ។ អេសេគាល ១:១។

“ឆ្នាំទីសាមសិប” គឺជាឆ្នាំទីសាមសិបនៃវដ្ដឆ្នាំយូប៊ីលេទីដប់ប្រាំពីរ ដែលបានចាប់ផ្ដើមក្នុងរាជ្យរបស់ស្ដេចយ៉ូសៀស។ ថ្ងៃទីប្រាំនៃខែទីបួន ត្រូវនឹងថ្ងៃទី២១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៨៤៤ ដែលជាចំណុចចំកណ្ដាលនៃអំឡុងពេលរង់ចាំរបស់ក្រុមមីល្លើរ ចន្លោះពីការខកចិត្តនៅថ្ងៃទី១៩ ខែមេសា ឆ្នាំ១៨៤៤ ដល់ការខកចិត្តនៅថ្ងៃទី២២ ខែតុលា ឆ្នាំ១៨៤៤។ នៅថ្ងៃនោះ លោកសាំយូអែល ស្នូ បានប្រើឃ្លាថា “មើល៍ កូនកំលោះមកហើយ” ជាលើកដំបូង នៅពេលលោកបានប្រកាសសារពិតប្រាកដនៃសម្រែកនៅកណ្ដាលអធ្រាត្រ នៅទីក្រុងបូស្តុន។ ចំណុចកណ្ដាលនេះនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ក្រុមមីល្លើរ ត្រូវបានចង្អុលបង្ហាញដោយការបណ្ដាលចិត្តពីព្រះ។

“នៅរដូវក្តៅឆ្នាំ១៨៤៤ ចំពាក់កណ្តាលរវាងពេលដែលគេបានគិតពីដំបូងថា រយៈពេល២៣០០ថ្ងៃនឹងបញ្ចប់ និងរដូវស្លឹកឈើជ្រុះនៃឆ្នាំដដែល ដែលក្រោយមកគេបានរកឃើញថា រយៈពេលនោះបន្តរហូតដល់ សារនោះត្រូវបានប្រកាសដោយប្រើព្រះបន្ទូលក្នុងព្រះគម្ពីរផ្ទាល់ថា៖ ‘មើល កូនកំលោះមកដល់ហើយ!’” មហាវិវាទ, ៣៩៨។

ចំណុចសំខាន់នៅទីនេះ គឺទាក់ទងជាចម្បងនឹងរបៀបរាប់ពេលវេលាតាមព្រះគម្ពីរ ដ្បិតបើរាប់ថយក្រោយចំនួនបីរយកៅសិបឆ្នាំពីឆ្នាំទី៣០ នៃវដ្តឆ្នាំមហោស្រពលើកទី១៧ នោះយើងនឹងទៅដល់ពេលដែលរាជាណាចក្រត្រូវបានបែងចែកនៅឆ្នាំ៩៧៧ មុនគ្រិស្តសករាជ។ នៅពេលនោះ ការបះបោររបស់ស្តេចយេរ៉ូបោមនៃអ៊ីស្រាអែល បាននាំឱ្យមានទំនាយអំពីយ៉ូសៀស ដូចដែលហោរាដែលមិនស្តាប់បង្គាប់បានប្រកាសក្នុងគម្ពីរពង្សាវតារក្សត្រទី១ ជំពូក១៣។ គម្ពីរយេរេមា ជំពូក១ ខ២ បញ្ជាក់ថា យេរេមាបានចាប់ផ្ដើមព័ន្ធកិច្ចរបស់លោកនៅឆ្នាំទី១៣ ក្នុងរាជ្យស្តេចយ៉ូសៀស។

ព្រះបន្ទូលរបស់ព្រះអម្ចាស់បានមកដល់លោក ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទយ៉ូសៀស ជាព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះបាទអាម៉ូន ជាស្តេចនៃយូដា គឺនៅឆ្នាំទីដប់បីនៃរជ្ជកាលរបស់ទ្រង់។ យេរេមា ១:២។

ឆ្នាំទីដប់បីនៃរជ្ជកាលព្រះបាទយ៉ូសៀស គឺឆ្នាំ ៦២៧ មុនគ្រិស្តសករាជ ពោលគឺសែសិបឆ្នាំមុនការឡោមព័ទ្ធនៅឆ្នាំ ៥៨៧ មុនគ្រិស្តសករាជ។ រយៈពេលសែសិបឆ្នាំដែលលោកអេសេគាលដេកផ្អៀងខាងស្តាំសម្រាប់យូដា បានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំនោះ ហើយបានបញ្ចប់នៅពេលការឡោមព័ទ្ធ ដែលជាពេលរយៈពេលបីរយកៅសិបឆ្នាំដែលលោកដេកផ្អៀងខាងឆ្វេងក៏បានបញ្ចប់ដែរ។ ចំណុចចាប់ផ្តើមនៃរយៈពេលបីរយកៅសិបឆ្នាំនោះ គឺឆ្នាំ ៩៧៧ មុនគ្រិស្តសករាជ ជាឆ្នាំដែលសេចក្តីទំនាយអំពីព្រះបាទយ៉ូសៀសត្រូវបានប្រកាសទាស់នឹងការបះបោររបស់ព្រះបាទយេរ៉ូបោម ជាស្តេចនៃកុលសម្ព័ន្ធអ៊ីស្រាអែលទាំងដប់នៅភាគខាងជើង។ ការបះបោររបស់កុលសម្ព័ន្ធយូដានៅភាគខាងត្បូង ត្រូវបានតំណាងដោយព័ន្ធកិច្ចរបស់លោកយេរេមា ដែលបានចាប់ផ្តើមសែសិបឆ្នាំមុនការឡោមព័ទ្ធ។ ព្រះបាទយ៉ូសៀសតំណាងឱ្យរយៈពេលមួយពីឆ្នាំ ៩៧៧ មុនគ្រិស្តសករាជ រហូតដល់ឆ្នាំ ៦២៧ មុនគ្រិស្តសករាជ ដែលបានចាប់ផ្តើមជាមួយការបះបោរអាល់ហ្វារបស់កុលសម្ព័ន្ធទាំងដប់នៅភាគខាងជើង ហើយបានបញ្ចប់នៅពេលការបះបោរអូមេហ្គារបស់នគរយូដានៅភាគខាងត្បូងបានលេចចេញជាក់ស្តែង។ រយៈពេលបីរយកៅសិបឆ្នាំដែលបានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ ៩៧៧ មុនគ្រិស្តសករាជ ហើយដែលត្រូវបានបង្ហាញតាមរយៈការដេកផ្អៀងខាងឆ្វេងរបស់លោកអេសេគាល គឺត្រឹមត្រូវទាំងផ្នែកប្រវត្តិសាស្ត្រ និងផ្នែកទំនាយ ក្នុងក្របខណ្ឌនៃការរាប់រយៈពេលដោយមិនរាប់បញ្ចូលឆ្នាំដំបូង។

ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ វិធីរាប់ពេលវេលាទាំងបែបមិនរាប់បញ្ចូល និងបែបរាប់បញ្ចូល សុទ្ធតែមានបង្ហាញនៅក្នុងព្រះបន្ទូលរបស់ព្រះ។ នៅពេលយើងពិនិត្យរយៈពេលដដែលនេះ ដោយប្រើវិធីរាប់បែបរាប់បញ្ចូល យើងត្រូវរាប់បញ្ចូលឆ្នាំ៩៧៨ មុនគ្រិស្តសករាជ ព្រោះទំនាយនេះបញ្ចប់នៅពាក់កណ្ដាលឆ្នាំ (ថ្ងៃទី២១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៨៤៤)។ ដូច្នេះ ការគណនារយៈពេលនេះតាមបែបរាប់បញ្ចូល មិនស្មើនឹងបីរយកៅសិបឆ្នាំទេ ប៉ុន្តែស្មើនឹងបីរយកៅសិបមួយឆ្នាំវិញ។ រយៈពេលមួយក្បៀសប្រាំឆ្នាំនៃការឡោមព័ទ្ធដែលបានចាប់ផ្ដើមនៅឆ្នាំ៥៨៧ នាំឱ្យមានទំនាយតាមបែបរាប់បញ្ចូលមួយ ដែលស្មើនឹងបីរយកៅសិបមួយឆ្នាំ បន្ទាប់មកមានរយៈពេល ‘មួយក្បៀសប្រាំ’ ឆ្នាំទៀត។ រយៈពេលមួយក្បៀសប្រាំឆ្នាំ ឬដប់ប្រាំបីខែ នៅក្នុងព្រះគម្ពីរអេសេគាល ជំពូកបួន គឺស្ថិតនៅក្នុងជំពូកដែលមានបញ្ជាក់អំពីគោលការណ៍ថា មួយថ្ងៃស្មើនឹងមួយឆ្នាំនោះតែម្ដង។ រយៈពេលមួយឆ្នាំកន្លះនៃការឡោមព័ទ្ធ ក៏ត្រូវបានយល់តាមន័យនិមិត្តរូបថាជារយៈពេលដប់ប្រាំថ្ងៃផងដែរ។

ការឡោមព័ទ្ធរបស់អេសេគាលមានតួលេខដូចគ្នាបេះបិទនឹងតួលេខក្នុងបទទំនាយនៅវិវរណៈ ៩:១៥។ គឺនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រនោះហើយ ដែលដំណឹងពីទិសខាងជើងត្រូវបានតំណាងដោយការបំផ្លិចបំផ្លាញក្រុងយេរូសាឡិមទាំងពីរលើក។ ការបំផ្លិចបំផ្លាញទាំងពីរលើកនោះសុទ្ធតែបង្កឡើងដោយស្តេចមកពីទិសខាងជើង ដែលជានិមិត្តរូបតំណាងឱ្យអំណាចរបស់សម្តេចប៉ាបនៅគ្រាចុងក្រោយ។ ដំណឹងពីទិសខាងកើតដែលត្រូវបានតំណាងដោយសាសនាអ៊ីស្លាម ក៏រួមចូលក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រដដែលនោះដែរ ខណៈដែលសារខាងក្រៅ និងសារខាងក្នុងនៃដានីយ៉ែល ជំពូកដប់មួយ ខសែសិបបួន ផ្គុំគ្នាបង្កើតជាសារពីរផ្នែក ដែលប្រកាសអំពីការបិទបញ្ចប់នៃរយៈពេលសាកល្បងរបស់មនុស្សជាតិ។ សារនោះត្រូវបានផ្គុំបញ្ចូលគ្នា នៅពេលដែលចំណុចចាប់ផ្តើមដ៏លាក់កំបាំងនៃបទទំនាយរយៈពេលប្រាំខែត្រូវបានបកត្រា។ នៅពេលដែលវាត្រូវបានបកត្រា កិច្ចការរបស់លីចក្នុងការផ្តល់អំណាចដល់សាររបស់ទេវតាទីមួយ និងកិច្ចការរបស់សាំយូអែល ស្នូ ក្នុងការផ្តល់អំណាចដល់សាររបស់ទេវតាទីពីរ ត្រូវបានរួមបញ្ចូលគ្នាក្នុងការផ្តល់អំណាចដល់សាររបស់ទេវតាទីបី។

ការកែតម្រូវសារមុន ដែលមានលីច និងស្នូជាតំណាង គឺជាគំរូនិមិត្តរូបនៃការកែតម្រូវសារណាសវីលចុះថ្ងៃទី១៨ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២០ នោះ ហើយការបើកត្រានៃចំណុចចាប់ផ្តើមបានកើតឡើងនៅឆ្នាំ២០២៦ ពោលគឺសាមសិបឆ្នាំក្រោយពេលដែលសារដែលត្រូវបានបើកត្រានៅឆ្នាំ១៩៨៩ ត្រូវបានកំណត់ជាផ្លូវការនៅឆ្នាំ១៩៩៦។

យើងនឹងបន្តពិភាក្សាអំពីគំនិតទាំងនេះនៅក្នុងអត្ថបទបន្ទាប់។