Mu mateka y’ubuhanuzi yerekeye ishyano rya mbere, umuyobozi wakurikiye Mohammed yari Abu Bakr Abdullah ibn Abi Quhafa, umukwe wa Mohammed. Tuzajya tumwita Abubakar. We na Mohammed bombi bavugwa mu mirongo ine ya mbere. Abubakar ni we wari umutegetsi wa mbere wa Kisilamu nyuma ya Mohammed, kandi amateka yandika itegeko yahaye abasirikare be, ari ryo rigereranywa mu murongo wa kane w’Ibyahishuwe igice cya cyenda. Iryo tegeko rigereranya umurimo wo gushyirwaho ikimenyetso watangiye igihe ishyano rya gatatu ryageraga, na ryo rikaba ryari Impanda ya Karindwi, kandi na ryo rikaba ryari ukuza kwa marayika wa gatatu.

Na malayika wa tano akapiga tarumbeta, nami nikaona nyota imeanguka kutoka mbinguni hata juu ya nchi; naye akapewa ufunguo wa shimo lisilo na mwisho. Akalifungua shimo lisilo na mwisho; na moshi ukapanda kutoka shimoni, kama moshi wa tanuru kubwa; jua na anga vikatiwa giza kwa sababu ya moshi wa shimoni. Na katika ule moshi wakatoka nzige juu ya nchi; nao wakapewa uwezo, kama nge wa nchi walivyo na uwezo. Wakaamriwa wasidhuru majani ya nchi, wala kitu chochote kilicho kibichi, wala mti wo wote; ila watu wale tu wasio na muhuri wa Mungu katika vipaji vya nyuso zao. Ufunuo 9:1–4.

لەبارەی ئەو “ئەستێرە”یەی کە لە ئاسمانەوە کەوت، ئەو محەممەد بوو کە خزمەتگوزاریی خۆی لە ساڵی 606 دەست پێ کرد. بە محەممەد “کلیل”ێک درا کە دەبوو “بیكاتەوە”ی “بیرە بێ‌بنەکە” بۆ ئەوەی “دووکەڵ” “خۆر و هەوا” تاریک بکات، و “کەڵەشێر”ەکان دەرخات کە “دەسەڵات”یان پێ درابوو وەک دەسەڵاتی “دووپشک.” ئەو کلیڵە شەڕێکی سەربازی بوو کە لاوازییەک لە هێزی سەربازیی ڕۆمانەکاندا بەرهەم هێنا، وەک ئەوەی ڕێگا بۆ سەرهەڵدانی جەنگاوی ئیسلام بکرێتەوە. ئەو بیرە بێ‌بنەکە هێمای عەرەبستانە، زێدگەی ئیسلام، و ئەو دووکەڵە نوێنەری ئایینی درۆی ئیسلام بوو کە دەبوو لەسەر زەوی بڵاوبێتەوە و دەستبەسەردا بگرێت بەمان هەر جوگرافیایەی کە هێرشە کۆمەڵە کەڵەشێرەکان دەیبەنەوە بەسەر ئەفریقای باکوور، ئەوروپای باشوور و عەرەبستاندا. ئەو کەڵەشێرانە هێمای ئیسلامن، و دەسەڵات بە شێوەی پێشبینیانە نوێنەری دەسەڵاتی سەربازییە. دەسەڵاتیان دەبوو وەک دووپشک بێت، کە بە ناگەهانی لێدەدات. یوریا سمیس دەڵێت:

“Nyenyezi yikawa kufuma mwikolu kuya pe sonde; ndipo kwa iyo kukapika fungulo ya chijibiji chambula musango.”

“Muajemi ywa Pasiya hʉ xʉ kʉwaza ajaibʉ za sanaa yakwe na uwezo wakwe, akapokea waraka kuhuma kwa raia mnyonge wa Meka, yʉ kʉmwalika amkiri Muhammadi kuwa mtume wa Mʉngʉ. Akaukataa mwaliko, na akauchana waraka. ‘Ndivyo hivyo,’ akasema kwa sauti nabii wa Kiarabu, ‘Mʉngʉ ataichana falme, na atalikataa ombi la Chosroes.’ Akiwa amewekwa mpakani pa himaya hizi mbili za Mashariki, Muhammadi akautazama kwa furaha ya siri mwendo wa maangamizo yao ya kila mmoja kwa mwenzake; na katikati ya ushindi wa Wapasiya akathubutu kutabiri kwamba, kabla miaka mingi haijapita, ushindi utarudi tena kwa bendera za Warumi. ‘Wakati ambapo unabii huu wasemekana ulipotolewa, hapangekuwapo unabii ulioonekana kuwa mbali zaidi na kutimizwa kwake, kwa kuwa miaka kumi na miwili ya kwanza ya Heraclius ilitangaza kuvunjika kulikokuwa kunakaribia kwa himaya.’...”

“Chosroes akasingisa obwami bw’Abarooma [mu] Asiya na Afirika. Era “obwakabaka bw’Abarooma,” mu biro ebyo, “bwafundikira ku bbugwe bwa Konsitantinopoli, wamu n’ekitundu ekyasigalawo ekya Buyonaani, Yitale, ne Afirika, n’ebibuga ebimu eby’oku nnyanja, okuva e Ttuulo okutuuka e Turebizondi, ku lubalama lwa Asiya. Olw’obumanyirivu bw’emyaka mukaaga, ku nkomerero kabaka w’Abaperusi yakakibwa okulekera awo okuwangula Konsitantinopoli, n’alaga omusolo ogw’omwaka ogw’ekinunulo ky’obwakabaka bw’Abarooma,—talanta lukumi eza zaabu, talanta lukumi eza ffeeza, ebyambalo bya silika lukumi, embalaasi lukumi, n’abawala embeerera lukumi. Heraclius yakkiriza ebiragiro ebyo eby’ensonyi. Naye obudde n’ekifo bye yafuna okukuŋŋaanya eby’obugagga ebyo okuva mu bwavu bw’Ebuvanjuba byakozesebwa n’obunyiikivu mu kuteekateeka okulumba okw’obuvumu era okw’okwewaayo okw’amaanyi.”

«شاهی پارس ئەو ساراسەنی نەناسراو بە کەم زانی، و پەیامی ئەو پێغەمبەری ساختەی مەککەی بە گاڵتەوە وەرگرت. تەنانەت ڕووخانی ئیمپراتۆریای ڕۆمیش دەرگایەکی بۆ محەممەدییەت، یان بۆ پێشکەوتنی ئەو بڵاوکەرەوە چەکدارە ساراسەنییەکانی فێڵ، نەدەکردەوە، هەرچەندە پاشای پارسیان و خاقانی ئاڤارەکان (جێنشینی ئەتیلا) ماوەی پاشماوەی شانشینییەکانی قەیسەرەکان لەنێوان خۆیاندا دابەش کردبێت. خوسرەویش خۆی کەوت. مۆنارکیای پارسی و ڕۆمی هێزی یەکتریان بە تەواوی پووچ کرد. و پێش ئەوەی شمشێرێک بخرێتە دەستی ئەو پێغەمبەری درۆزنەوە، لە دەستی ئەوانەی لێی درابوو کە دەتوانییان ڕێگای هەڵکشانی ببەستن و هێزی بشکێنن.»

“‘시피오와 한니발의 시대 이래로, 헤라클리우스가 제국의 구원을 위하여 성취한 것보다 더 대담한 원정은 시도된 적이 없었다. 그는 흑해와 아르메니아의 산악 지대를 통하여 위험한 길을 헤쳐 나아가 페르시아의 심장부에 침투하였고, 대왕의 군대들을 피 흘리는 그들의 조국을 방어하도록 불러 돌아오게 하였다.’

“Mu lutalo lwa Nineve, olwalwanibwa n’amaanyi okuva ku nkya okutuuka ku ssaawa ey’ekkumi n’emu, amabendera abiri mu munaana, obutassaako ago agayinza okumenyebwa oba okukutulwamu, gaatwalibwa ku Baperusi; ekitundu ekisinga obunene eky’eggye lyabwe kyatemebwatemebwa, era abawangula, nga bakweka okufiirwa kwabwe bo, baayisa ekiro ku ttale ly’olutalo. Ebibuga n’amasiro ga Bwasuli byaggulwawo omulundi ogwasooka eri Abaloma.”

Mtemi wa Kirumi hakutiwa nguvu na ushindi alioupata; na wakati huohuo, na kwa njia zilezile, njia iliandaliwa kwa umati wa Wasaraceni kutoka Arabuni, kama nzige watokao katika eneo lilo hilo, ambao, wakieneza katika mwendo wao imani ya Kimohammedani iliyo ya giza na ya udanganyifu, kwa upesi waliinenea milki ya Uajemi na ya Kirumi pia.

“Eyi haqiqatni yänämu toluqraq körsätidighan misalni, aldinqi neqiller elinghan Gibbondin iqtibas qilin’ghan bapning axirqi sözliridin tapqili bolidu. «Herakliyusning bayriqi astida ghalib bir qoshun qurulghan bolsimu, bu tabi’iy bolmighan tirishish ularning küchini ishlitishdin köra tügitip qoyghandäk körünidu. Imperator Konstantinopol yaki Quddusta ghalib chiqiwatqanda, Süriyä chégrisidiki bir namalum sheher Sarasinlar terepidin talan-taraj qilindi, we uni qutquzushqa aldigha ilgiriligen bəzi äskärlär ular terepidin parchilap tashlandi,—eger bu zor bir inqilabning dewrisi bolmighan bolsa, adättiki we äxmiyitsiz bir weqä bolatti. Bu qaroqchilar Muhämmädning häwâriliyiri idi; ularning diwanäwar shijaiti chöldin bash kötürüp chiqti; we hökümdarlighining axirqi sekkiz yili ichidä, Herakliyus Parslardin qutquzup alghan shu ölkilärning özini Äräblärgä yitküzdi.»

“‘Սուտի և խանդավառության ոգին, որի բնակավայրը երկնքներում չէ,’ արձակվեց երկրի վրա։ Անհուն փոսին միայն բանալի էր պետք՝ այն բացելու համար, և այդ բանալին Խոսրովի անկումն էր։ Նա արհամարհանքով պատռել էր Մեքքայի մի աննշան քաղաքացու նամակը։ Բայց երբ իր ‘փառքի բոցավառումից’ նա ընկավ ‘խավարի աշտարակը,’ որին ոչ մի աչք չէր կարող թափանցել, Խոսրովի անունը հանկարծ պիտի անցներ մոռացության մեջ՝ Մուհամմեդի անվան առաջ. և մահիկը, կարծես, միայն իր ծագմանը էր սպասում՝ մինչև աստղի ընկնելը։ Խոսրովը, իր լիակատար ջախջախումից և տերության կորստից հետո, սպանվեց 628 թվականին. իսկ 629 թվականը նշանավորվում է ‘Արաբիայի նվաճմամբ,’ և ‘մուհամմեդականների առաջին պատերազմով Հռոմեական կայսրության դեմ։’ ‘Եվ հինգերորդ հրեշտակը փող հնչեցրեց, և ես տեսա մի աստղ, որ ընկել էր երկնքից դեպի երկիր. և նրան տրվեց անհուն փոսի բանալին։ Եվ նա բացեց անհուն փոսը։’ Նա ընկավ դեպի երկիր։ Երբ Հռոմեական կայսրության զորությունը սպառվել էր, և Արևելքի մեծ թագավորը մեռած էր ընկած իր խավարի աշտարակում, Սիրիայի սահմանների վրա գտնվող մի աննշան քաղաքի թալանը եղավ ‘մի հզոր հեղափոխության նախերգանքը։’ ‘Ավազակները Մուհամմեդի առաքյալներն էին, և նրանց մոլեգին արիությունը դուրս եկավ անապատից։’”

“Kuŵa kwa Ŵanda Ŵambura Kumara.—Ng’anamuro la lizgu ili lingasambirika kufuma ku Chigiriki, icho chikulongosoreka kuti ‘kuya, kwambura pasi, kwakuzika chomene,’ ndipo lingang’anamura malo ghaliyose ghakupasuka, ghambura ŵanthu, na ghambura kulimika. Likugwiliskirika ntchito pa charu chapasi mu kaŵiro kake kakwamba ka nkhwangwa na chisokonezgo. Gen. 1:2. Mu nkhani iyi lingayowoyeka makora kuti likuyowoya za mapopa ghambura kumanyikwa gha mu mapopa gha Arabia, kufuma ku mphaka zake ndimo mukafumira magulu gha Aisarakeni nga ni vihanya vya viwala. Ndipo kuwa kwa Khosroe, fumu ya Peresiya, kungayimilira makora ngati kujulika kwa kuŵa kwa ŵanda ŵambura kumara, pakuti kukanozgera nthowa kuti ŵakulondezga ŵa Mohammed ŵafumemo mu charu chawo chambura kumanyikwa, na kupharazga visambizgo vyawo vyakupusika na moto na lupanga, mpaka ŵakati ŵafaliskira mdima wawo pa ufumu wose wa Kumafumiro gha dazi.” Uriah Smith, Daniel and Revelation, 495–498.

Ole wa mbere, ari ryo trumpeti ya gatanu, rigaragaza intangiriro y’intambara ya Isilamu yo kurwanya Roma, kandi rigaragaza urugamba rwabaye hagati ya Roma n’u Buperesi aho Roma yatsinze, ariko muri uko gutsinda ikoresha imbaraga zayo za gisirikare ku rugero rutuma idashobora gukumira izamuka ry’ubutegetsi bwa Isilamu. Ibiranga bya gihanuzi by’ole wa mbere n’ole wa kabiri bigaragaza ibiranga bya gihanuzi by’ole wa gatatu, kandi ni ingenzi kumenya ayo mabyago abiri ya mbere nk’ibimenyetso by’amateka y’ole wa gatatu, kuko ayo mateka agereranya igihe cyo gushyirwaho ikimenyetso kw’abihumbi ijana na mirongo ine na bine, cyatangiye ku wa 11 Nzeri 2001. Nyuma y’amateka ya gihanuzi agereranywa na Mohammed mu mirongo itatu ya mbere, umurongo wa kane utangiza Abubakar, umuyobozi wa mbere wakurikiye Mohammed.

Na baamri baa ba, bataalemyanga kuuzya bwizu bwaansi, nanka cintu cili coonse cibisi, nanka cisamu cili coonse; pele buyo bantu abo bataina cilembo ca-Leza ku mpumi zyabo. Ciyubunuzyo 9:4.

أمرُ أبي بكرٍ وجَّه المقاتلين المسلمين إلى التمييز بين نوعين من العابدين كانوا موجودين في الأراضي الرومانية في ذلك الوقت. فإحدى الطائفتين كانت الكاثوليك، وكانت لهم بعض الرهبانيات التي كانت تحلق مؤخر رؤوسها (التونسور)، وكانت تمارس عبادة يوم الأحد. وأما الطائفة الأخرى فكانت من حافظي سبت اليوم السابع، والسبت هو ختم الله.

«ጵርም ከሞሐመድ ሞት በኋላ፥ በኤ.ዲ. 632 በትእዛዝ ሥልጣን አቡበክር ተተካው፤ እርሱም ሥልጣኑንና መንግሥቱን በሙሉ ካጸና በኋላ፥ ለዐረብ ጎሳዎች አንድ ዙሪያ ደብዳቤ ላከ፤ ከእርሱም የሚከተለው ቅንጭብ ነው፦»

“‘Apo moki tambul long pait bilong Bikpela, yupela i mas pait olsem ol man, na no ken givim baksait; tasol no ken larim win bilong yupela i kamap doti long blut bilong ol meri na ol pikinini. No ken bagarapim ol diwai pam, na no ken kukim ol gaden wit. No ken katim ol diwai i save karim kaikai, na no ken mekim nogut long ol bulmakau o arapela kain abus, tasol long ol tasol yupela i kilim bilong kaikai. Taim yupela i mekim wanpela kontrak o wanpela tok tru, yupela i mas sanap strong long en, na mekim stret olsem tok bilong yupela yet. Na taim yupela i wokabaut i go, bai yupela i bungim sampela man bilong lotu i stap pas long ol monastri, na ol i tingting long lotuim God long dispela pasin; larim ol i stap nating, na noken kilim ol o bagarapim ol monastri bilong ol. Na bai yupela i painim narapela kain manmeri i bilong sinagog bilong Satan, em ol dispela i gat mausgras bilong het i ravis; yupela i mas brukim het bilong ol tru, na no ken mekim marimari long ol inap long taim ol i tanim na kamap ol Mohammedan o peim takis bilong daunim bel.’”

“Ūsula wa̱andĩku mũhĩtũkĩrie wa ũrathi kana wa maũndũ ma mũtũrĩre atĩ marũgamo marĩa ma ũhũũmanĩri nĩmaathikĩrirwo na ũrĩa wa kĩhooto ta mwĩhĩtio ũrĩa wa ũrũma; no nĩguo maagĩrĩirwo. Na marĩa ma mbere nĩmo marutwo o marĩ mĩhĩtĩro ĩrĩa Gibbon aandĩkĩte atĩ nĩyaheanĩirwo nĩ Abubekr kũrĩ athamaki arĩa wĩra wao warĩ wa kũheana maragĩro kũrĩ mbũtũ ciothe cia Asarakeni. Maragĩro macio nĩmahaana na ũhoro wa ũrathi wa kũgaya na kũmenya nginya ta rĩrĩa kalifa we mwene angĩkorwo arĩ gũtwarĩrwo nĩ wathani ũrĩa ũmenyekanĩte o hamwe na gũthikĩrĩra ta kũrĩa kwa ũrĩa ũrĩ igũrũ wa wathani wa mũndũ wa gũkua; na hingo ĩyo ĩyo ya kũruta akĩhiũra kũrwana na dini ya Jesũ, na gũthararia ũ-Mohamedi handũ hayo, akiuga rĩngĩ ciugo ĩrĩa kwaragirirwo mbere maingĩ oigwo nake thĩinĩ wa Kũguũrĩrwo kwa Jesũ Kristũ atĩ nĩakĩuga.”

“Paji ya Mungu Katika Vipaji Vyao.—Katika maelezo juu ya sura ya 7:1–3, tumeonyesha kwamba paji ya Mungu ni Sabato ya amri ya nne; wala historia haijakaa kimya kuhusu ukweli ya kwamba kumekuwako waishikao Sabato ya kweli katika kipindi chote hiki cha sasa. Lakini swali limejitokeza hapa kwa wengi, ni nani walikuwa watu hao ambao wakati huu walikuwa na paji ya Mungu katika vipaji vyao, na ambao kwa hiyo walikuwa wameondolewa katika dhuluma ya Kiislamu ya Mohammed? Msomaji na akumbuke ukweli huo, ambao tayari umetajwa, kwamba katika kipindi chote hiki kumekuwako wale ambao wamekuwa na paji ya Mungu katika vipaji vyao, yaani, wamekuwa waadhimishaji wenye ufahamu wa Sabato ya kweli; tena na afikiri zaidi kwamba lile ambalo unabii hulithibitisha ni kwamba mashambulizi ya nguvu hii ya Kituruki yenye kuharibu hayakuelekezwa dhidi yao, bali dhidi ya tabaka jingine. Hivyo jambo hili huondolewa katika kila ugumu; kwa maana haya ndiyo hasa mambo yote ambayo unabii huyathibitisha. Ni tabaka moja tu la watu linalowekwa wazi moja kwa moja katika maandiko haya; yaani, wale wasio na paji ya Mungu katika vipaji vyao; na kuhifadhiwa kwa wale walio na paji ya Mungu huletwa ndani kwa njia ya kudokezwa tu. Kwa hiyo, hatujifunzi kutoka katika historia kwamba yeyote miongoni mwa hawa walihusishwa katika misiba yo yote iliyowashukia wale waliokuwa vitu vya chuki ya Masaraceni. Walikuwa wametumwa dhidi ya tabaka jingine la watu. Nayo maangamizi yatakayolijia tabaka hili la watu hayawekwi katika ulinganifu na kuhifadhiwa kwa watu wengine, bali kwa kuhifadhiwa kwa matunda na mabichi ya nchi pekee; hivi: Msiidhuru majani, wala miti, wala kitu cho chote kilicho kijani, bali tabaka fulani tu la wanadamu. Na katika utimizo wake, tunaona jambo la ajabu la jeshi la wavamizi kuviacha salama vitu vile ambavyo majeshi kama hayo kwa kawaida huharibu, yaani, uso na mazao ya asili; na, kwa kufuatana na ruhusa yao ya kuwadhuru wale watu ambao hawakuwa na paji ya Mungu katika vipaji vyao, wakipasua mafuvu ya tabaka la watu wa dini wenye utosi uliotiwa unyole, waliokuwa wa sinagogi la Shetani.”

“Avano, nissandehavāgi, sanyāsigaḷa ondu vargavāgiddaru, athavā Rōman Kāthōlika Sabheya innyāva bhāgavibhāgavō āgiddaru. Ivargaḷa viruddhavāgi Mohammediyarāyudha gaḷu nirdēśisalpaṭṭavu. Mattu namage hīgē tōruttade: avarannu tamma haṇeya meele Devara mudreyilladavaru endu varṇisuvudaralli ondu viśēṣa yōgyateyide, yōjaneyē irabahudu; ēkendare, nijavāgi Devara dharmaśāstradinda adara mudreyannu kittukoṇḍa sabhe ade—satya śanivāravannu tegeduhāki, adara sthānadal li nakaliyondannu nillisuvudara mūlaka. Mattu, pravācaneyindalū caritreyindalū, Abubekr tanna anuyāyigaḷige kāḍabēḍa endu ājñāpisida vyaktigaḷu Devara mudreya adhikārigaḷāgiddaru, athavā avaru avasya vāgi Devara janarāgiddaru endu nāvu artha māḍikoḷḷuvudilla. Avaru yāru, mattu yāva kāraṇakke avarannu biḍalāyitu embudannu Gibbonna alpa sāksi namage tilisuvudilla; namage tiliyalu bere sādhana gaḷū illa. Ādarē, Devara mudreyannu hondidda ivaralli yārannū kāḍalāgililla, adare spaṣṭavāgi adannu hondiradidda innondu vargavannu khaḍgakke oḍḍalāyitu endu nambalu namage ella kāraṇagaḷū ive; hīgāgi, ī pravācaneya viśēṣa vivaraṇegaḷu sampūrṇavāgi neravēride.” Uriah Smith, Daniel and Revelation, 500–502.

Abubakar alikaza wafuasi wa Mohammed kuwa Ukhalifa baada ya kifo cha Mohammed; hivyo, ijapokuwa wao ni watu wawili tofauti wa kihistoria, wakichukuliwa pamoja wanawakilisha mwanzo wa ushuhuda wa Uislamu wa ole wa kwanza, na mtu wa kihistoria anayeitambulisha historia ya ole wa kwanza ni Mohammed.

라두 번째 화의 역사 초기에, 무함마드 2세는 1453년에 콘스탄티노플을 정복하였다. 1449년에는 이슬람을 대표하는 네 천사가 놓임을 받았다. 첫째 화의 시작과 끝은 각각 첫째와 둘째 무함마드로 표시된다. 예언적으로, 첫째 화의 역사의 시작과 끝은 알파와 오메가의 표지를 지닌다.

Kutandikwa kwa taabu ya pili kunahusisha unabii wa wakati wa malaika wanne, wanaowakilisha Uislamu, ambao wakati huo waliachiliwa, kisha wakazuiliwa tarehe 11 Agosti, 1840. Kuanzia hatua hiyo hadi tarehe 22 Oktoba, 1844, kutiwa muhuri kwa wale laki moja na arobaini na nne elfu kunaonyeshwa. Mwanzo wa taabu ya pili unatambulisha kuachiliwa kwa Uislamu, na mwisho wake unaashiria kuzuiliwa kwa Uislamu. Taabu ya kwanza na ya pili zote mbili zina alama sahihi za kinabii zinazofungamanisha mianzo yake na miisho yake.

وا مصیبتِ نخست باید بر یکدیگر نهاده شوند، «حکم بر حکم»، تا مصیبتِ سوم شناخته شود. یکی از ویژگی‌های نبوی‌ای که به‌وسیلهٔ دو شاهدِ نخستِ اسلام مشخص می‌گردد، این است که آنان نمایانگرِ دوره‌ای معین از زمان‌اند که آغاز و انجامِ آن با نشانِ آلفا و امگا مشخص می‌شود. همچنین آنان دارای نشانِ ثانوی نیز هستند، زیرا آغازِ مصیبتِ نخست مُهر شدنِ قومِ خدا را مشخص می‌سازد، و پایانِ مصیبتِ دوم نیز مُهر شدنِ قومِ خدا را مشخص می‌نماید.

Woe ya gatatu yaje igihe Islam yateye mu buryo butunguranye kandi butitezwe inyamaswa yo ku isi yo mu Ibyahishuwe cumi na bitatu, bityo itangiza igihe cyo gushyirwaho ikimenyetso. Gushyirwaho ikimenyetso kw’abihumbi ijana na mirongo ine na bine kurangira ku itegeko rya vuba ry’Umunsi wa Ku Cyumweru, kandi mu gusubiza ubwo buhakanyi, ubuhakanyi bw’ishyanga bukurikirwa no kurimbuka kw’ishyanga. Nk’uko byashushanyijwe na Roma ya gipagani na Roma ya gipapa, kurimbuka kw’ishyanga gusohozwa n’imanza z’impanda z’Imana. Iyo woe eshatu na zo ni impanda. Islam yo muri woe ya gatatu izongera gutera mu buryo butunguranye kandi butitezwe ku itegeko rya vuba ry’Umunsi wa Ku Cyumweru muri Leta Zunze Ubumwe z’Amerika, igihe kurangira igihe cyo gushyirwaho ikimenyetso kw’abihumbi ijana na mirongo ine na bine. Icyo gihe cyashushanyijwe n’igihe cy’itangiriro cya woe ya mbere, kandi nanone n’igihe cy’iherezo cya woe ya kabiri.

Tukakomeleza uchunguzi huu katika makala inayofuata.

Sara akele mwana wa Hagari, yule Mmisri, ambaye alikuwa amemzalia Ibrahimu, akidhihaki. Kwa hiyo akamwambia Ibrahimu, Mfukuze huyu mjakazi na mwanawe; kwa maana mwana wa mjakazi huyu hatakuwa mrithi pamoja na mwanangu, yaani, Isaka. Jambo hili likawa zito sana machoni pa Ibrahimu kwa sababu ya mwanawe. Mungu akamwambia Ibrahimu, Lisikuwe zito machoni pako kwa sababu ya huyo kijana, na kwa sababu ya mjakazi wako; katika yote aliyokuambia Sara, sikiliza sauti yake; kwa maana katika Isaka uzao wako utaitwa. Tena na mwana wa mjakazi nitamfanya kuwa taifa, kwa kuwa yeye ni uzao wako. Ibrahimu akaamka asubuhi na mapema, akatwaa mkate na chupa ya maji, akampa Hagari, akaviweka begani mwake, pamoja na mtoto, akamwacha aende zake; naye akaondoka, akatanga-tanga katika nyika ya Beer-sheba. Maji yale yaliyokuwa katika chupa yakaisha, naye akamtupa mtoto chini ya kichaka kimoja. Kisha akaenda, akaketi mbele yake mbali kidogo, kama upigaji wa upinde; kwa maana alisema, Nisije nikauona kufa kwa mtoto. Akaketi mbele yake, akainua sauti yake, akalia. Mungu akaisikia sauti ya kijana; malaika wa Mungu akamwita Hagari kutoka mbinguni, akamwambia, Una nini, Hagari? Usiogope; kwa maana Mungu ameisikia sauti ya kijana pale alipo. Ondoka, umwinue huyo kijana, umshike kwa mkono wako; kwa maana nitamfanya kuwa taifa kubwa. Mungu akamfumbua macho yake, naye akaona kisima cha maji; akaenda, akaijaza chupa maji, akampa kijana anywe. Mungu akawa pamoja na huyo kijana; naye akakua, akakaa nyikani, akawa mpiga upinde. Mwanzo 21:9–20.