Pirtûka Danîêlê - Hejmar Şanzdeh

Nambo twatandika kusakula kitabo kya butatu kya Daniele, tutelekesheko okulowooza ku bubonero obumu obw’obunnabbi obuyinza okutuyamba okutegeera ekitabo ekyo mu bujjuvu obusingawo. Daniele, Kananiya, Misayeri ne Azaliya bakozesebwa Omwoyo Omutukuvu okukiikirira obubonero obw’enjawulo obw’obunnabbi, ng’okusinziira ku mbeera mwe bakozesebwa. Mu kitabo ekisooka, bakiikirirwa ng’abasa b’enjawulo bana, awatali kwawula wakati waabwe, okutuusa ku nkomerero y’ekitabo, Daniele lwe yategeezebwa ng’alina ekirabo eky’“okutegeera okwolesebwa kwonna n’ebirooto.”

Mu kapitul ya ntete, lokola elembo ya “minei,” bazali komonisa bato ya Nzambe na mikolo ya nsuka na mokili mobimba. “Minei” ezali elembo oyo emonisaka mokili mobimba, mpe baprofeta nyonso bazali koloba mpo na mikolo ya nsuka. Bato minei ya lokumu na kapitul ya ntete bazali komonisa bato ya Nzambe ya mikolo ya nsuka, mpe na molongo ya zomi na nsambo bokeseni esalemi mpo na mbala ya liboso kati na Daniele mpe bato misato ya lokumu, oyo emonisaka elembo ya “lisangani ya misato-na-moko.”

“Batatu-pe-mosi” kimanyinu kena kumonanaka mbala na mbala na kati ya Liloba lya kupemama. Kena kumonisa solo mingi, bilandana na ntoto ya malembe. Kena kumonisa disolo ya bansangu ya baanzelu batatu, yina bandaka na “ntangu ya nsuka” na mvula 1798, mpe yina kesukaka na nsuka ya ntangu ya probasio. Nsangu nyonso tatu vandaka kumonisama na kati ya mouvement ya anzelu ya ntete, mpe mouvement yango kelandama na anzelu ya iya ya Emoniseli 18; yo yina, kimvuka ya batatu-pe-mosi.

Mibainə məŋgəiŋ xaa, a naaŋ Millerite history-də tə̀ŋ first angel’s message ji pə̀ɨsə̀ŋ-sà wùxùmù aa number one, mɨ̀ naaŋ movement ji third angel’s message aa number three nì kàaŋ-kàaŋ mɨ̀ pə̀ɨsə̀ŋ-sà wùxùmù aa represent kàaŋ-kàaŋ. A kàaŋ, “three-and-one combination” aa mɨ̀ “one-and-three combination” ji kù represent kàaŋ-kàaŋ. Symbolic “three-one combination” aa symbol ji tɔ̀ŋ kàaŋ, one aa three ji mbele yaŋ pìsə̀, mɨ̀ three aa one ji mbele yaŋ pìsə̀. Nebuchadnezzar aa furnace-də, Daniel aa chapter three-də, tì first see the three worthies, mɨ̀ aa pìsə̀ fourth yìiŋ the Son of God kàaŋ.

Kapachila kakwesu, kuli chuma cha Bulesa chakwoloka nechiwama sana, pamo ne cishinka ca kale ca bwino, ico cingatutebesha ico Daniel tabulwikepo mu mulimo wa kupepa icimpashanya ca golide mu cipande ca butatu; lelo umulandu umo uwa buprofeti wakuti, nga Daniel ali pa kulipo, nga alononshishe icimanyikwilo ca buprofeti ica kulunduluka kwa butatu-na-umo mu cikono ca mulilo. Kuli Gideon, cali ni Gideon ne fibumba fyakwe fitatu ifya bantu umwanda umo. Kristu lyonse lyonse ali ne basambi batatu.

Kimoja-na-tatu, au tatu-na-moja; ni ishara ileile, kwa maana vyote vinawakilisha sehemu fulani ya unabii wa siku za mwisho, na siku za mwisho ni siku za hukumu. Siku za hukumu zilianza mwaka wa 1798, pamoja na tangazo kwamba hukumu ya uchunguzi ingeanza Oktoba 22, 1844. Nazo siku za hukumu huendelea hadi muda wa rehema wa wanadamu uanze kufungwa katika sheria ya Jumapili inayokuja upesi, huku hukumu za utekelezaji za Mungu zikianza na kuongezeka hatua kwa hatua mpaka muda wa rehema ufunge kabisa na mapigo saba ya mwisho yatokee. Katika tanuru ya Nebukadneza, wale watu watatu hodari, ambao baadaye waliunganishwa na Kristo, wanawakilisha bendera. Katika kuwekwa wakfu kwa sanamu ya dhahabu, mataifa yote yaliyounda ufalme wa Nebukadneza yalikuwapo.

Daniyêl’in esaretinin yetmiş yılı, fark edilmesi gereken bir başka temel simgedir ve esinlenmiş Söz’de tekrar tekrar bulunur. Yehoyakim’den Kiros’a kadar olan dönem, Daniyêl’in esaretinin gerçek yetmiş yılını temsil eder. İkinci Tarihler’de yetmiş yıl, ülkenin dinlenip Şabatlarını yaşayacağı dönemi temsil eder. Yeşaya yirmi üçte yetmiş yıl, 1798’den Pazar yasasına kadar Birleşik Devletler’in tarihini temsil eder; bunu yaparken aynı zamanda Cumhuriyetçiliğin boynuzunun ve gerçek Protestanlığın boynuzunun paralel tarihlerını da temsil eder. Kız Kardeş White, yetmiş yılı papalığın Karanlık Çağları olan bin iki yüz altmış yılla uyumlu kılar.

Heke tê were fam kirin ku heftê sal wek sembolek jî hezar û dused û şêst salên Serdema Tarî temsîl dikin, wê hingê nimûneya “sê sal û nîv”, an “çil û du meh”, an “dem, dem û parçekirina demê” ya ku bi awayekî sembolîk Serdema Tarî temsîl dike, wate û sepandina heftê salên sembolîk fireh dike.

Mu kitabu kya Danieli, emyaka nsanvu gikumi n’ena gyategeezebwa ng’ekiseera okuva ku kuweebwa amaanyi eri obubaka obusooka okutuuka ku musango. Ekiseera ekyo kibaawo mu buli ntambula entukuvu ey’okuddaabiriza, era bwe kityo, emyaka egyo nsanvu gikumi n’ena gikiikirira ennyiriri endala ez’amazima ezitateeka maaso ku kintu eky’obudde, naye ezogerera ku kigendererwa ky’ekiseera ekyo. Ng’ekyokulabirako, ekiseera ky’emyaka nsanvu gikumi n’ena kikiikirirwa Malaki ng’ekiseera omubaka w’endagaano lw’anaaza batabani ba Leevi. Mwannyinaffe White yagatta okunaaza kwa Malaki okw’Abaleevi n’okunaaza kwa Kristo yeekaalu emirundi ebiri. Ekiseera ekyo kyennyini kye kiseera eky’okuteekebwako akabonero eky’abantu obukumi kikumi mu obukumi ana mu enkumi nnya. Era kye kiseera enkuba ey’oluvannyuma lweeyiwa mpolampola. Ekiseera kye kimu era kye kiseera eky’okukemebwa eky’ekifaananyi ky’ensolo, ekireeta akabonero k’ensolo. Ekiseera era kye “lunaku olw’okwetegekera” olw’obunnabbi, oluleeta etteeka lya Ssande, era lwe lumu “lunaku lwa Ssabbiiti.” Ekiseera ekyo kirimu ebiseera eby’okusaasaana, n’ebiseera eby’okukuŋŋaanya, byombi nga bintu bya “ebiseera musanvu.”

Daniɛl kum bɔkɛlɛ la, Jehoiakim ye fɔlɔ ka kibaruw la sɛbɛnna hinɛya taamasiye. A ni masake fila minnu bɛ taa a kɔfɛ la cɛ, a ye danjelaw saba la fɔlɔ ye, minnu bɛ ɲɛsira kɛ ka taa sariyajuguya ma, ani minnu laban bɛ yen de la. Cyrus ye Sunday law dɔrɔn tɛ taamasiye ye; a fana ye “taamasiye” dɔɔnin ye kisiya la. Daniɛl ye saba-ni-kelen jagokɛcogo la jɔlen dɔ ye, ani a fana ka kɛ Ala ka mɔgɔw ka ninnasigilen naaniyɔrɔma taamasiyaliɲɛ dunɲa bɛɛ kan na. Daniɛl fana ye Eli taamasi kɛra kibarudɔla ye, ani a fana bɛ John jigincogo jira Revelation kum bɔkɛlɛ la. A fana ye olu taamasiye ye minnu bɛ Ala ka tampere sɔrɔ. Tɔgɔ “Daniɛl” kɔrɔ ye “Ala ka sariyakuntigi” walima “sariyajuguya ka Ala”; o de kosɛbɛ, a ye sariyajuguya taamasiye ye, ani Laodicea fana, bawo Laodicea kɔrɔ ye “mɔgɔw minnu sariyajugu bɛ kɛ” walima “mɔgɔw minnu bɛ sariyajuguya jukɔrɔ la”. Laodicea ka sariyajuguya laban bɛ sigi fɔlɔ-fɔlɔ kan u ye hakilina min marafili kɛra Daniɛl kum bɔkɛlɛ la, o bali la.

Nebukadnezara ni kimenyetso cy’amahembe yombi ya Leta Zunze Ubumwe z’Amerika, ari ryo hembe rya Repubulikani n’iry’Abaporotesitanti b’ukuri, kandi ni na we kimenyetso cya Leta Zunze Ubumwe z’Amerika kuva mu ntangiriro yayo kugeza ku iherezo ryayo. Nitugerera kuri Daniyeli igice cya kane n’icya gatanu, tuzasanga Nebukadnezara ahagarariye “igihe cy’imperuka” mu mwaka wa 1798, naho Belushazari agahagararira itegeko ryo ku Cyumweru. Nebukadnezara yahindutse, ku iherezo ry’“ibihe birindwi” by’igihano, umutegetsi umeze nk’umwana w’intama wahindutse uwizera, ariko umuhungu we arangiriza avuga nk’ikiyoka, mbere gato y’irimbuka rye.

Danyeli essuula emu ekiikirira ebyafaayo by’omukolo gw’Abamilleri okuva nga 11 Agusito 1840 okutuuka nga 22 Okitobba 1844. Era ekiikirira okuva nga 11 Ssebutemba 2001 okutuuka ku tteeka lya Ssande. Era ekiikirira obubaka bw’omuggelo ow’olubereberye ku buggelo abasatu, nabwo obukiikirira akabonero ak’okubiri ak’obunnabbi ak’ebyafaayo bya Amerika okuva mu 1798 okutuuka ku tteeka lya Ssande.

Ahadi uwakilishi wa maana zaidi wa Danieli sura ya kwanza ni kwamba ndio jambo la kwanza kutajwa katika kitabu cha unabii kinachoundwa na kitabu cha Danieli na kitabu cha Ufunuo pamoja. Hilo ndilo la kwanza kati ya majaribu matatu ya kinabii ambayo mwanafunzi wa unabii anapaswa kuyamudu. Hicho ndicho kinachopaswa “kuliwa” ili kupita majaribu yanayofuata.

Li vir Writingsên Destpêkê de, wekî ku berê di van gotaran de zêdetir ji carekê hatîye gotin, Xwişka White di paragrafekê de pêvajoya ceribandina sê-gavî ya di dîroka Mesîh de destnîşan dike, û dûv re di paragrafê din de pêvajoya ceribandina sê-gavî ya di dîroka Milleriyan de destnîşan dike. Ew destnîşan dike ku yên ku di dema Mesîh de peyama Yûhenna red kirin, nikaribûn ji hînkirinên Îsa sûd werbigirin. Paragrafa paşîn ji bo kesê ku dixwaze bibîne, diyar dike ku ceribandina yekem ji bo Milleriyan William Miller bû, ku Xwişka White destnîşan dike ku ew hem bi Yûhenna Baptistî û hem jî bi Îlyasê hatibû nimûnekirin. Ew herdu şahidên ceribandina yekem destnîşan dikin ku Daniel beşa yekem peyama Îlyas e. Heke beşa yekem were redkirin, ji beşên duyem û sêyem de tu sûd nikare hebe.

Yesu na malaika wa pili walimfuata Yohana Mbatizaji na malaika wa kwanza katika historia zao husika. Baada ya Yesu kulikuja hukumu ya msalaba, na malaika wa tatu aliwasili wakati hukumu ya uchunguzi ilipoanza. Kukatishwa tamaa kwa wanafunzi pale msalabani ni kielelezo cha kukatishwa tamaa kukuu cha Oktoba 22, 1844. Sura ya kwanza ya Danieli ni Eliya, kama anavyowakilishwa na Yohana Mbatizaji na William Miller, lakini haiwezi kutenganishwa na sura za pili na tatu. Kwa pamoja, sura hizo ni injili ya milele, ambayo daima ni ujumbe wa kinabii wa hatua tatu wa kujaribu unaozalisha na kisha kuwatenganisha aina mbili za waabuduo. Kwa hiyo, kama sura hizo tatu zingetenganishwa, ingekuwa injili nyingine.

Danyeli esuula emu etegeka ekkubo eri Omubaka w’endagaano okujja amangu mu yeekaalu ye, era era ekiikirira eddoboozi eryogerera waggulu mu ddungu. Eddungu likiikirirwa ng’ekiseera eky’okusaasaana, awali awatukuvu n’eggye nga bityatiribwako n’ebigere. Mu Danyeli esuula emu, Danyeli ali mu ddungu, ng’asaasaanidde era ng’afugiddwa mu buddu. Obubaka bw’esuula emu butegeka ekkubo eri obubaka bw’esuula ey’okubiri, Kristo mw’alongooseza era n’ayingira mu ndagaano n’abaana ba Leevi. Abaana ba Leevi bategeerekebwa ng’akabonero k’abantu ba Katonda abalonde, kubanga baayimirira mu bwesigwa ne Musa mu buzibu bw’ekifaananyi kya Alooni ekya zaabu, era esuula ey’okusatu eya Danyeli na yo ye buzibu bw’ekifaananyi ekya zaabu.

Şedrak, Meşak û Abednego wekî ew Lewî ne ku beriya ceribandina “wêneyê heywanê” ya buta zêrîn hatine paqijkirin. Di wê merasîmê de Nebûkadnezar orkestrayê amade dike, fahîşeya Sûrê stranên xwe dibêje, û Israela ruhanî ya murted li ber buta zêrîn çox dide û paşê li ser muzîkê tazî dibe û reqis dike.

کتێبەکانی دانیال و ئاشکراکردن هەمان کتێبن، و مەسیح وەک ئەلفا و ئۆمەگا ئێستا ئەو کتێبە دەکاتەوە کە ئاشکراکردنی عیسای مەسیح نمایندگی دەکات. یەکەمین ڕاستییەک کە ئەو لەو کتێبەدا دایدەنێت، پەیامەکانی سێ فریشتەیە. سێ بەشی یەکەمی دانیال، پەیامەکانی سێ فریشتەن. ئەو ڕاستییانەی پەیوەستن بە پەیامەکانی ئەو سێ فریشتەیە لە ئاشکراکردن بەشی چواردەهەمدا، کاتێک بە تەواوی دەگەن کە بناسرێت یەکەمجار لە سێ بەشی یەکەمی دانیالدا باس کراون. لە ئاشکراکردن چواردەهەمدا وەک ئینجیلی هەمیشەیی ناسێنراون، و لە ئاسمانەکاندا دەفڕن، و بەمەش ئەو پەیامە دیاری دەکرێت کە لە ڕۆژانی دواییدا بۆ تەواوی جیهان پێشکەش دەکرێت. لە سێ بەشی یەکەمی دانیالدا، ئەزموونی ئەو پیاوان و ژنانە وێنا دەکرێت کە ئەو پەیامە بۆ جیهان هەڵدەگرن. ئاشکراکردن چواردەهەم هێڵی دەرەکیی ڕاستییە، کە بە هێما پەیامی سێ فریشتەکە نمایندگی دەکات. ئینجیلی هەمیشەیی، و پەیامی هەر یەکێک لەو سێ فریشتەیە، بە هێڵی ناوەکیی ڕاستییەوە دەگەنە تەواوی، کە لە سێ بەشی یەکەمی دانیالدا نمایندگی کراوە.

Chapta tatu za kwanza zinawakilisha kweli nyingi za ajabu, na mojawapo ya kweli hizo ni kwamba jumbe zile tatu ni mchakato wa majaribu wa hatua tatu, unaojumuisha jaribu la chakula, likifuatiwa na jaribu la kuona, nalo likifuatiwa na jaribu la litmusi. Bila shaka, zipo njia nyingine za kuyataja majaribu hayo matatu, lakini majina hayo yanaweza kuonekana kwa urahisi katika chapta ya kwanza, na yanaweza kuonekana tena katika chapta ya kwanza hadi ya tatu. Ni lazima chapta hizo tatu zitambuliwe pamoja kama ishara moja.

Eŋe ziku tata nɛ, kɛ sukũm daŋa mɛ, walɛ kɛ sane pʋgʋri pʋʋri nɛ, sɔŋa nɛ paali la kapata nɛ wɔlɔgɔni mɛ nɛ lɛ, ba yelela nɛ ka ba yɛrɛla sɔŋa-ɖaɖaari tɔri a tɛri tɛri la pɔɔrɔ pɔɔrɔ. Nebukadnezaa da yeli ka o sunni da kaŋa yela, ka Wina’am, nabi Daniel yela, n da paam o suŋa la, ka n lebgi o suŋa la paam yɔɔr yelle-sɔŋa zugu nɛ, ka yɔɔr-kãnga n da pʋgɛ ka bɛ nene tɛŋa ka a yɛlɛla si’em nɛ. La, kapata ataanzi la pʋgʋn, Nebukadnezaa da kadi kapata ayi la tɔri ayi la, bala o da yeli ka o na zĩ’ɛ o mĩisugo ne nidiba nɔŋre yelle la Wina’am paŋa la yɔɔr yelle-zã’asgo wondim la zuug, ka wondim-kãnga n da maki suŋa-kʋgri la Wina’am yelle-mɔgri la.

Kaputla ya tatu, mu kutungika kifwani kya zahabu, walipwesha kyabu kyatatu—kyakumonena kyafikilo. Shadraka, Meshaka na Abedinego bapitile kyabu kya kumonena kyafikilo. Nebukadineza wapokelile alama ya nyamandu, kabiji bakatampe batatu bapokelile chitendele kya Lesa. Bifukilo bitanshi bitatu bya Daniele bifwainwa kumvwikwa mu mwingilo wa bamalaika batatu ba Kusokolola ikumi na bina. Nangwa byonkabyo bifukilo bitatu ibyo byoroka, pakuuba byena bitalapo bulongo ne kuya kufika pakuba bisamikiwa bulongo ng’anyi milanguluko ya bana ba Buklisto, mu bulelubele byena byimena, pamo, bifukilo bitatu bya kulumbuluka kukatampe mu Mambo a Lesa.

Tukwendelea na sura ya tatu ya Danieli katika makala inayofuata.