E nzozi ya Daniel isi nke iri na otu bụ isi ebe a na-ezo aka na ya maka ọhụụ niile nke amụma Akwụkwọ Nsọ, a na-eguzobekwa ọhụụ nke isi nke iri na otu ahụ site n’akara nke Rom.
Na katika nyakati hizo wengi watasimama kumpinga mfalme wa kusini; tena watu wakorofi wa watu wako watajiinua ili kuthibitisha maono; lakini wataanguka. Danieli 11:14.
Jones ákénga vesi ya ntete yina meluta mutindu yayi:
“Amori wakwezuza urugero rw’ubugome bwabo, umwanya wabo uhabwa Isirayeli, ubwoko bw’Imana. Isirayeli na yo, ikurikira inzira z’abapagani, imaze kuzura igikombe cy’ubugome, Imana izamura ubwami bwa Babuloni, kandi ibyambura byose. Babuloni na yo imaze kuzura igikombe cy’ubugome bwayo, ubwo butegetsi buhererezwa u Buperesi. Kandi marayika amaze guhindukirana kubera ubugome bw’Abaperesi, ni bwo igikomangoma cy’u Bugiriki kiza kikabikubura.”
“Ɔ na tumi a Grecia wɔ no bɛkɔ so akosi bere bɛn? Bere bɛn na ɛsɛ sɛ wɔbubu no? ‘Bere a mmaratofo no adu wɔn mã no mu.’ Saa ɔman no gyina hɔ kosi sɛ wɔahyɛ n’amumɔyɛsusu no mã, na afei wɔde tumi no ma ahenni foforo. Saa tumi a wɔde maa no ne Romafo de no, sɛnea yesua fi Daniel 11:14 no mu. ‘Na saa mmere no mu no, bebree bɛsɔre atia anafo hene no; wo man no mu akorɔmfo nso bɛma wɔn ho so de asi anisoadehu no so dua; nanso wobehwe ase.’ Wɔkyerɛ saa ɔman yi sɛ ɔman a akorɔmfo wom—akorɔmfo mma, sɛnea nkyerɛase a ɛwɔ kyerɛwsɛm no nkyɛn no ka no.
“Bano ni bo abo obwami busigaye buhabwa ubu, kandi ni ku bw’iki?—‘Abana b’abasahuzi bazihagurutsa kugira ngo bashikamishe iyerekwa.’ Igihe iri shyanga rizaza rigasesekara ku rubuga rw’amateka, ni bwo hazinjiramo icyo gishikamisha iyerekwa, icyo ari kimwe mu bigamijwe bikomeye by’iryerekwa, ikimenyetso nyamukuru cyane mu murongo w’iryerekwa Imana yatanze ikoresheje abahanuzi ku bihe byose.” A. T. Jones, The Columbian Year and the Meaning of the Four Centuries, 6.
Jones kwuru na mgbe ike Rom “batara n’ọhịa ihe omume, mgbe ahụ a na-abata nke na-eme ka e guzosie” … “usoro ọhụụ nke Chineke nyere site n’aka ndị amụma ruo mgbe nile.” N’akụkọ ihe mere eme Miller, ndị Protestant kụziri, dịka Adventism Laodisia na-eme ugbu a, na ndị ohi nke ndị gị na-anọchi anya Antiochus Epiphanes, eze Seleucid nke chịrị site n’afọ 175 ruo 164 T.K. Ọ bụ onye òtù nke usoro eze Seleucid, nke bụ otu n’ime alaeze ndị Gris sochirinụ nke sitere n’ịkewa alaeze ukwu Alexander the Great. Esemokwu banyere okwu a kpọmkwem nke ukwuu n’akụkọ ihe mere eme Millerite, nke mere na njirimara Antiochus Epiphanes ka a na-egosi n’elu chaatị ndị ọsụ ụzọ nke 1843.
Ekiyandikyo ku Antiyokusa ku chati kiyimirira yo kyokka ekiraga ekintu ekitasangibwa mu Kigambo kya Katonda eky’obunnabbi. Kiriwo okulwanyisa enjigiriza ez’obulimba ez’Abapulotesitanti ab’omu kiseera ekyo, era kaakano ze njigiriza ez’obulimba ez’Obwadiventi obw’e Lawodikiya. Obanga William Miller yategeera obuziba bw’obukulu obuli mu kutegeera nti Rooma ge maanyi ag’oku nsi agateekawo “olunyiriri olw’okulaba Katonda lwe yawa ng’ayita mu bannabbi olw’ebiseera byonna,” kya kubuusabuusa, naye kyali kitegeerekeka bulungi okunyweza mu ngeri etegeevu ensonga nti Rooma y’eteekawo okwolesebwa.
Kokulembeka kumona, antu balo baliifwa; lelo oyo ukakoleka amafunde, niwe wa nsambu. Nsumo sha mfumu 28:14.
Solomoni akandika kwamba pasipo maono, watu huangamia, na neno la Kiebrania “maono,” katika aya ya kumi na nne ni lilo hilo kama katika mithali ya Solomoni. Maono hayo ni suala la uzima au mauti, na “maono” hayo yamewekwa imara kwa ishara ya Rumi. Neno “maono” katika aya ya kumi na nne ni neno lilo hilo la maono katika Habakuki, sura ya pili.
Ndzi ta yima ehenhla ka vulanguti bya mina, ndzi ti veka ehenhla ka xihondzo, kutani ndzi ta rindza leswaku ndzi vona leswi a nga ta swi vula eka mina, ni leswi ndzi nga ta swi hlamula loko ndzi tshinyiwa. Kutani Yehovha a ndzi hlamula, a ku: Tsala xivono lexi, u xi endla xi va erivaleni ehenhla ka swiphepherhele, leswaku la xi hlayaka a ta tsutsuma. Hikuva xivono xa ha ri xa nkarhi lowu vekiweke; kambe emakumu xi ta vulavula, naswona a xi tshembisi mavunwa: hambiloko xi hlwela, xi rindzele; hikuva hakunene xi ta fika, a xi nga hlweli. Habakuki 2:1–3.
Mỡ̱ taq “reproved” ʔi phak hrâ̱m tei, nghĩa là “ʔargued with”. William Miller la mỡ̱i canh gác được đặt trên tháp canh trong lịch sử của phong trào thiên sứ thứ nhất và thứ hai, và khi, trong biểu tượng tiên tri, ông hỏi mình phải đáp lại điều gì trong cuộc tranh luận của lịch sử mình, thì ông được bảo phải chép lấy khải tượng, là điều được thiết lập bởi biểu tượng của La Mã. Phù hợp với sự kiện ấy, khi những người Millerite xuất bản bản đồ tiên phong năm 1843 để ứng nghiệm ba câu này của Ha-ba-cúc, họ đã nêu dẫn chính trọng tâm của cuộc tranh luận mà họ đã dấn vào. Hẳn nhiên, họ đã không hiểu rằng việc họ dẫn chiếu đến lập luận ngu muội cho rằng Antiochus Epiphanes là quyền lực đã thiết lập khải tượng ấy chính là sự tiêu biểu cho cuộc tranh luận của Ha-ba-cúc chương hai; nhưng Bà White đã nói rằng bản đồ ấy đã được “directed by the hand of the Lord, and should not be altered,” vì thế, sự dẫn chiếu đến cuộc tranh luận trên bản đồ ấy là từ chính tay Đức Chúa Trời.
Abakristo ba Millerite bamenye neza ko gutenguha kwa mbere ko ku wa 19 Mata 1844 kwatangije igihe cyo gutinda, kivugwa na Habakuki kandi no mu mugani wa Matayo w’abakobwa cumi. Baje no gusobanukirwa ko ubwo buhanuzi bwombi bwari bufitanye isano itaziguye na Ezekiyeli igice cya cumi na kabiri, aho Ezekiyeli agaragaza igihe ingaruka ya buri yerekwa izasohorera. Iryo jambo “yerekwa” ni ryo jambo rimwe ry’Igiheburayo turimo gusuzuma ubu. Ni cyo gituma Jones ari ukuri iyo avuga ati: “Igihe” Roma “igaragariye ku rwego rw’amateka, ni bwo hinjira icyo gishyiraho yerekwa, icyo ari kimwe mu bigize intego nkuru y’iryo yerekwa, ikimenyetso nyamukuru mu murongo w’iyerekwa Imana yatanze binyuze ku bahanuzi ku bihe byose.” Roma ishyiraho yerekwa ryose ry’Ijambo ry’ubuhanuzi ry’Imana, kandi by’umwihariko ni Roma urwubakiro rwose rw’igice cya cumi na kimwe rwubakiyeho.
Bhen i Tichelet White are nirefere ku nzalisisa ya nsuka ya chapitla ya zomi na moko ya Daniele mpe aloba ete “bingi ya lisolo oyo esili koleka na nzela ya nzalisisa ya profesi oyo ekozongelama,” azali komonisa ete masolo ya chapitla ya zomi na moko oyo esilaki kokokisama ezalaki bilembo ya bavɛrsɛ ya nsuka ya Daniele chapitla ya zomi na moko. Motó ya likambo ya bavɛrsɛ ya nsuka ya chapitla ya zomi na moko ezali mokonzi ya nordi, oyo wana azali komonisa Roma ya mikolo oyo. Yango wana, masolo ya Daniele chapitla ya zomi na moko, oyo ezongelamaka, ezali masolo oyo ezali komonisa Roma.
Mu mirongo itandatu ya nyuma y’igice cya cumi na kimwe, Roma y’iki gihe (umwami w’amajyaruguru) itsinda ububasha butatu bw’uturere. Mu murongo wa mirongo ine itsinda umwami w’amajyepfo (icyahoze ari Ubumwe bw’Abasoviyeti mu 1989), igihugu cy’icyubahiro (Leta Zunze Ubumwe za Amerika mu gihe cy’itegeko rya vuba ryo ku Cyumweru), na Egiputa (isi yose nk’uko ihagarariwe n’Umuryango w’Abibumbye). Muri Daniyeli cumi na rimwe Roma ya gipagani igaragazwa nk’itsinda ububasha butatu bw’uturere kugira ngo ifate isi yari izwi icyo gihe, hanyuma Roma ya gipapa ikagaragazwa nk’itsinda ububasha butatu bw’uturere kugira ngo ifate isi.
Rûma pagan cara yekem li serê vê beşê di ayeta çardehan de tê gotin, da ku wekî sembola ku dîtinê saz dike were nasandin; lê rabûna wê ya bo hêzê heta ayeta şanzdehan nayê gotûbêj kirin. Padîşahiya Îskenderê Mezin bi temamkirina Peyva pêxemberî ya Xwedê ve hate dabeşkirin bo çar beşan, lê ew çar beş zû xwe di nav du dijberên bingehîn de kom kirin, yên ku di vegotina pêxemberî de ku heta dawîya beşê didome, wekî padîşahê başûr an padîşahê bakur têne nasandin. Di ayeta çardehan de hêza Rûmayê ya ku radibe tê gotin wekî wê hêzê ku dîtinê saz bikira, lê mijarên ku tên gotûbêj kirin têkoşînên di nav mayînên padîşahiya Îskender de ne, wekî ku bi padîşahên bakur û başûr hatine nîşandan.
Mu mstari wa kumi na tano, hao wafalme wawili bado wanashiriki katika mapambano yao, naye mfalme wa kaskazini ndiye anayeshinda. Lakini katika mstari wa kumi na sita Roma yawasili, nao mstari huo wasema, “Lakini yeye ajaye kumpinga,” yaani, wakati Roma inapokuja kumpinga mfalme wa kaskazini ambaye alikuwa ameshinda tu juu ya mfalme wa kusini, mfalme wa kaskazini hataweza kusimama mbele ya Roma. Roma yashinda, na katika mstari wa kumi na sita, Roma nayo ilikuwa isimame katika nchi ya utukufu ya Yuda. Katika mstari wa kumi na saba Roma “ataelekeza uso wake kuingia pamoja na nguvu za ufalme wake wote.” Alimchukua mfalme wa kaskazini ambaye hakuweza kusimama mbele yake, kisha akaichukua Yuda, kisha akaingia Misri.
A o kuḓuvha eneo vhanzhi vha ḓo vusuluka u lwa na khosi ya tshipembe; na vhatshinyi vha vhathu vhau vha ḓo ḓikukumusa u itela u khwaṱhisa bono; fhedzi vha ḓo wa. Zwenezwo khosi ya devhula i ḓo ḓa, ya vhandela thulwi, ya dzhia mivhundu yo khwaṱhiswa vhukuma; na mmbi dza tshipembe a dzi nga koni u ima nayo, na vhathu vhayo vho nangiwaho, nahone a hu nga vhi na maanḓa a u hanedza. Fhedzi ane a ḓa u lwa nayo u ḓo ita zwine a zwi funa; nahone a hu nga vhi na ane a nga ima phanḓa hawe; nahone u ḓo ima shangoni ḽavhuḓi, ḽine nga tshanḓa tshawe ḽa ḓo fheliswa. U ḓo dovha hafhu a livhisa mbilu yawe u dzhena nga maanḓa a muvhuso wawe woṱhe, e na vha lulamaho; zwenezwo u ḓo ita ngauralo; nahone u ḓo muṋea ṅwananyana wa vhafumakadzi, a tshi mu tshinya; fhedzi ene ha nga imi kha thungo yawe, nahone ha nga vhi wawe. Daniele 11:14–17.
Mushindi unaoonyeshwa katika mistari hii ni utimilifu wa Danieli sura ya nane.
Na kutoka katika mmoja wao kulitokea pembe ndogo, nayo ikakua kubwa sana, kuelekea kusini, na kuelekea mashariki, na kuelekea nchi ya uzuri. Danieli 8:9.
شاخۆڵە بچووکەی ئایەتی نۆ پاشایەتی ڕۆمای بتپەرستانە، و ئایەتی نۆ ـ هاوشێوەی ئایەتەکانی چواردە تا حەڤدەی بەشی یازدە ـ ناساندنی ئەوە دەکات کە ڕۆمای بتپەرستانە، کاتێک دەستی بەسەر جیهاندا گرت، سێ ناوچەی جوگرافی دەبەزاند. ئەو ناوچانە باشوور (میسر)، ڕۆژهەڵات (سووریا، پاشای باکوور) و خاکی دڵڕفێن (یەهودا) بوون. مێژووی ئایەتەکانی شانزە و حەڤدە نموونەی ئەو سێ هەنگاوە مێژووییەی داگیرکردنی ڕۆمای نوێیە لە ئایەتەکانی چل تا چل و سێدا؛ چونکە وەک خوشک وایتی گوتی: «بەشێکی زۆر لەو مێژووەی کە لە پڕبوونەوەی ئەم پێشبینییەدا ڕوویداوە، دووبارە دەبێتەوە.»
Naho Misri haikuhimili kusimama mbele ya Antioko, mfalme wa kaskazini, Antioko naye hakuweza kusimama mbele ya Warumi, waliokuja sasa kumpinga. Hakuna falme zilizoweza tena kuishinda nguvu hii iliyokuwa ikiinuka. Shamu ilishindwa, ikaongezwa katika milki ya Kirumi, wakati Pompeyo, KK 65, alipomnyang’anya Antioko Asiaticus mali zake, na kuigeuza Shamu kuwa jimbo la Kirumi.
“Amaka ge fĩĩ na ũndũ ũcio nĩguo waaragia kũrĩarĩra bũrũri wa ũtheru, na kũũniina. Rumi nĩyaahotire kũgũa hamwe na andũ a Ngai, Ayahudi, kũrĩa hamwe na kĩhikanĩro, mwaka wa mbere wa Kristo utarooka 162, na kuuma hĩndĩ ĩyo nĩho yambire gĩkaro gĩa kwoneka mũno thĩinĩ wa kalenda ya ũnabii. No rĩrĩ, ndĩaahotire kũnyita wathani igũrũ rĩa Yudea na mũhianano wa kũhota kwa mbaara nginya mwaka wa mbere wa Kristo utarooka 63; na nĩguo kwarĩ hamwe na njĩra ĩno ya kũrĩa.”
مبەیۆ، پۆنتوس پێشای مثراداتەس ە درەم تلنگ یامبا بەھگەلە ماہےندریت شەکت گپی کریب جموندبا، یودیا کە تاجے خاطر دیو رقابتی، هیرکانوس تے اریستوبولوس، هەمےں جوجھ رەہا تھە۔ اِنکە معاملہ پمبەیۆ کە سامنے پیش ہُوآ، او رے جلد ہِی محسوس کریب کہ اریستوبولوس کە دعوے ناانصافی پُر مبنی ہیں، لیکِن وے چاہتا تھا کہ اِس معاملے کە فیصلہ کو اپنِی اُس دیرینہ آرزو والی عربستان کی مہم کە بعد تک ملتوی رکھے، اَور یہ وعدہ کرتا تھا کہ پھر واپس آکر اُنکە اُمور کا ایسا تصفیہ کرے گا جیسا عادلانہ اَور مناسب معلوم ہو۔ اریستوبولوس، پمبەیۆ کَے حقیقی جذبات کو بھانپ کر، فوراً یودیا واپس لوٹ گیا، اپنِی رعایا کو مسلح کیا، اَور ایک سخت دفاع کی تیاری کی، اِس قطعی ارادے کە ساتھ کہ ہر خطرہ مول لے کر بھی تاج کو اپنے پاس رکھے، جسە وە پیش بینی کر رہا تھا کہ کسی اَور کَے حق میں دے دیا جائے گا۔ پمبەیۆ نے اُس مفرور کا قریب سے تعاقب کیا۔ جب وە یروشلم کَے نزدیک پہنچا تو اریستوبولوس، اپنِی روش پر نادم ہونا شروع ہو کر، اُس سے ملنے باہر آیا، اَور مکمل اطاعت اَور کثیر رقومِ زر کا وعدہ کر کە معاملہ سلجھانے کی کوشش کی۔ پمبەیۆ نے اِس پیش کش کو قبول کر کے، سپاہیوں کی ایک جماعت کا سردار بنا کر، گابینیوس کو رقم وصول کرنے بھیجا۔ لیکِن جب وە سپہ سالار یروشلم پہنچا تو اُس نے دیکھا کہ دروازے اُس پر بند ہیں، اَور فصیلوں کی چوٹی سے اُسے بتایا گیا کہ شہر اِس معاہدے پر قائم نہ رہے گا۔
“Pompey, aha kiri kutiwa usheni waene bila adhabu kwa njia hii, akamfunga Aristobulus, yule ambaye alikuwa amembakiza pamoja naye, kwa pingu, kisha mara akasonga kwenda dhidi ya Yerusalemu pamoja na jeshi lake lote. Wafuasi wa Aristobulus walikuwa tayari kuutetea mji ule; na wale wa Hyrcanus, kuifungua milango. Hawa wa mwisho walipokuwa wengi zaidi, na kwa kuwa wao walishinda, Pompey akapewa kuingia kwa uhuru ndani ya mji. Hapo wafuasi wa Aristobulus wakajiondoa kwenda kwenye mlima wa hekalu, wakiwa wameazimia kabisa kuilinda mahali pale, kama vile Pompey naye alivyokuwa ameazimia kuuteka. Mwishoni mwa miezi mitatu, ufa ukafanywa katika ukuta uliotosha kwa shambulio, na mahali pale pakatekwa kwa makali ya upanga. Katika machinjo yale ya kutisha yaliyofuata, watu elfu kumi na mbili waliuawa. Ilikuwa ni mandhari ya kuhuzunisha, asema mwanahistoria, kuwaona makuhani, wakiwa wakati huo wamejishughulisha katika ibada ya Mungu, kwa mkono mtulivu na azimio thabiti wakiendelea na huduma yao ya kawaida, kana kwamba hawakutambua kabisa ghasia ile ya kutisha, ingawa pande zote kuwazunguka marafiki zao walikuwa wakichinjwa, na ingawa mara nyingi damu yao wenyewe ilichanganyika na ile ya dhabihu zao.”
“Bwana kuumaliza vita, Pompey akabomoa kuta za Yerusalemu, akayahamisha miji kadhaa kutoka chini ya mamlaka ya Yudea na kuiweka chini ya Siria, naye akawatoza Wayahudi kodi. Hivyo kwa mara ya kwanza Yerusalemu ikawekwa kwa ushindi mikononi mwa ule utawala ambao ungeishikilia ‘nchi ya utukufu’ katika mkazo wake wa chuma hata ulipoimeza kabisa.
“‘NGONDE 17. Naye kandi akahanga amaso yiwe ngo yinjire n’ubushobozi bw’ubwami bwiwe bwose, ari kumwe n’abagororotsi; kandi ni ko azobigira: kandi azomuha umukobwa w’abagore, kugira ngo amwonone; ariko ntazohagarara ku ruhande rwiwe, kandi ntazoba uwe.’
“Bishop Newton uuna ivesi eni kisomwe nyumaindi, ikamonana kutonyesya mbano syayo na w’o mbee, ta uu: ‘Nake akaisya kyeni kyake kya kwinjila kwa nguvu mu uthiani wonthe.’ Ivesi ya 16 yatutwika mpaka ku mukuniko wa Siria na Yudaya ni Alooma. Alooma maali meethukie tene Makedonia na Thrace. Misri niyo yai yisigite ta yila ‘uthiani wonthe’ wa Aleksanda, itakethukiw’e nthi ya utawala wa Alooma; nao utawala uu nĩwo wasyisye kyeni kyawo kya kwinjila kwa nguvu mu nthi isu.” Uriah Smith, Daniel and the Revelation, 258–260.
તમે જાણો છો કે નથી? આ લેખોમાં અમે પહેલેથી જ એકથી વધુ વખત નોંધ્યું છે કે દાનિયેલ અગિયારના ત્રીસમો અને એકત્રીસમો પદ જેમ ચાલીસમા અને એકતાલીસમા પદો સાથે સુસંગત છે, તેમ ત્રીસમો અને એકત્રીસમો પદનો ઇતિહાસ પણ ત્રણ શિંગડાં ઉખેડી નાખવાની ઘટનાની સાથે સુસંગત છે.
Ngataakil eikok, me, lo, ejokuniu ngolo eong’uan akitodol nakae a ngitunga, kotere eong’uan nguluuniuni ka ngikok ngulu ka ngulu aimo adokokinitos aponi ajautakinit eong’uan nguluuniuni: me, lo, eong’uan ngol ka akiro ka ngitunga, ka akou na ejokunete ngakan ngulu ekei. … Ka ngikok ngulu tomon ngulu a korion ngolo, ka ngolo akae ngolo ejokuniu, ka ngolo etanakinit eong’uan nguluuniuni; ido eong’uan ngol ngolo ka akiro, ka akou na ejokunete ngakan ngulu ekei, ngolo anyunyorete ngol ejai akwap na epol lolo ngulu ka ngol. Daniel 7:8, 20.
Di heman awayî de ku Daniel beşa heştan, ayeta nehan, sê herêmên cografî yên fethkirinê temsîl dike ku Romaya pagan li ser textê damezrand, bi heman awayî jî, derxistina qijikan (ku Herulî, Ostrogoth û Vandalan temsîl dikin) sê herêmên cografî yên fethkirinê temsîl dikir ku Romaya papal li ser textê damezrand. Herdu ev dîrok bi ayetên çil heta çil û sê yên Daniel yanzdehan re têkildar in, û derxistina sê qijikan bi dîroka ayetên sî û sî û yekê re têkildar e.
“‘8:8. Ndzi anakanyisise timhondzo, kutani, waswivo, exikarhi ka tona ku huma rimhondzo rin’wana leritsongo, leri emahlweni ka rona ku nga tshuriwa hi timitsu timhondzo tinharhu ta le mahlweni; kutani, waswivo, eka rimhondzo leri a ku ri ni mahlo lama fanaka ni mahlo ya munhu, ni nomu lowu vulavulaka swilo leswikulu.’”
“Daniel akachunguza zile pembe. Dalili za mwendo wa ajabu zikaonekana katikati yake. Pembe ndogo (mwanzoni ndogo, lakini baadaye yenye nguvu kuliko wenzake) ikajisukuma juu miongoni mwazo. Haikutosheka kupata mahali pake yenyewe kwa utulivu na kulijaza; ilipaswa kuzisukuma kando baadhi ya zile nyingine, na kuyanyakua mahali pake. Falme tatu zing’olewa mbele yake. Pembe hii ndogo, kama tutakavyopata nafasi ya kuona kwa ukamilifu zaidi baadaye, ilikuwa upapa. Pembe tatu zilizong’olewa mbele yake zilikuwa Heruli, Waostrogothi, na Wavandali. Na sababu iliyowafanya kung’olewa ilikuwa ni kwa kuwa walipinga mafundisho na madai ya uongozi wa kipapa, na hivyo ukuu wa askofu wa Roma katika kanisa.”
“Na ‘mu ihembe iri mwari ameso akafanana n’ameso y’omuntu, kandi n’akanwa akavuga ebigambo bikuru,’ ago ameso ni ikimenyetso gikwiye eky’obugezigezi, obujanja, obukodyo, n’okureeb’ embere eby’obukuru bw’abapaapa; kandi akanwa akavuga ebigambo bikuru ni ikimenyetso gikwiye eky’eby’okwekuza n’eby’okwegamba eby’abepisikopi b’e Rooma.” Uriah Smith, Daniel and the Revelation, 132–134.
Roma ka onhe'ta penaš pe'cha e Bible prophecy, ha pe'te'he Daniel chapter eleven pe. Pe chapter‑o, prophetic history ha'a pe ka ma ku'o before the Millerite movement, deh pe to'o ka repeat iñi last six verses de Daniel eleven. The conquering de three geographical obstacles ha pe ka establish both pagan ha papal Roma upon the throne ka represent pe chapter eleven, ha un dehe two representations ka typify the time when modern Roma ka again establish upon the throne. Roma ka onhe'ta penaš pe'cha e vision, ha Paul ka identify deh papal Roma ka reveal pe its time.
Mutu nanga ampunete kwa njira iri yose; pakuti zuŵa lira talikwiza, pokhapokha pakwamba pize kupatukanga, ndipo muntu wa uheni wavumbukizika, mwana wa kunangika; iye wakususka na kujikwezga pachanya pa chirichose icho chikuchemeka Chiuta, panji icho chikusopelereka; mwakuti, nga ni Chiuta, wakukhala mu tempile la Chiuta, wakujilongora yekha kuti ndi Chiuta. Kasi mukukumbukira yayi kuti, apo nkhaŵa namwe pambere, nkhamuphalirani vinthu ivi? Ndipo sono mukumanya icho chikukolezgera, kuti wavumbukike mu nyengo yake. 2 Ŵatesalonika 2:3–6.
Upapa ulitwaa kiti cha enzi kama ufalme wa tano wa unabii wa Biblia katika mwaka 538, na wengi wanaoutazama mstari wa sita bila shaka wangekisia kwamba Paulo anamaanisha kwamba “Upapa ungefichuliwa katika 538.” Hili huenda likawa sahihi, lakini kwa kiwango cha chini kabisa ni ukweli wa pili kuhusu kile ambacho Paulo alikuwa akitambulisha. Paulo, kama manabii wote, ananena zaidi kuhusu siku za mwisho kuliko kuhusu kipindi chake mwenyewe. Alikuwa akirejelea jinsi upapa ungefichuliwa kiunabii, kwa maana kama nabii alikuwa katika upatano na manabii wengine wote. Mstari juu ya mstari, wale wasio na maono huangamia, na wale wasio na maono, hawana maono kwa sababu hawajui kinachokiweka imara maono hayo. Kujua kwamba Roma ndiyo huiweka imara njozi hiyo ni ufahamu wa uzima au mauti. Paulo, kwa upatano na manabii wengine, anatambulisha kwamba kile kinachoifichua Roma ya kipapa, ambaye ndiye Roma ya siku za mwisho, ni “wakati wake.” “Wakati” wa kinabii unaohusishwa na Roma, ndio unaofichua Roma ni nini na ni nani.
Tuzadwumiza ilo li mu nkutintila ya dilongi dyetu mu cilembelo cinalonda.
Mutume Pawulo, mu rwandiko rwe rwa kabiri yandikiye Abatesalonike, yahanuye ubuhakanyi bukomeye bwari kuzavamo ishyirwaho ry’ubutegetsi bwa gipapa. Yavuze yuko umunsi wa Kristo utazaza, “keretse habanje kuza ubuhakanyi, kandi hagahishurwa wa muntu w’icyaha, mwene kurimbuka; urwanya kandi wihīrīmbiriza hejuru y’icyitwa cyose Imana cyangwa icyubahwa; ndetse ku buryo yicara mu rusengero rw’Imana nk’Imana, yiyerekana ko ari Imana.” Kandi byongeye, uwo mutume arihanangiriza bene Se yuko “amayobera yo gukiranirwa yamaze gutangira gukora.” 2 Abatesalonike 2:3, 4, 7. Ndetse no muri iyo minsi ya mbere cyane yabonye, yinjiye buhoro buhoro mu itorero, inyigisho z’ibinyoma zari gutegura inzira y’ukwiyubaka k’ubugipapa.
“ធ្វើទៅបន្តិចម្ដងៗ ដំបូងដោយលាក់លៀម និងស្ងៀមស្ងាត់ ហើយបន្ទាប់មកកាន់តែបើកចំហ ខណៈដែលវាកើនឡើងក្នុងកម្លាំង និងទទួលបានការគ្រប់គ្រងលើគំនិតចិត្តរបស់មនុស្ស ‘អាថ៌កំបាំងនៃអំពើទុច្ចរិត’ បានបន្តទៅមុខក្នុងកិច្ចការបោកបញ្ឆោត និងប្រមាថព្រះរបស់វា។ ស្ទើរតែមិនអាចកត់សម្គាល់បាន ទំនៀមទម្លាប់នៃសាសនាព្រេងបុរាណបានជ្រៀតចូលមកក្នុងក្រុមជំនុំគ្រីស្ទាន។ វិញ្ញាណនៃការសម្រុះសម្រួល និងការប្រព្រឹត្តឲ្យស្របតាម ត្រូវបានទប់ស្កាត់មួយរយៈ ដោយសារការបៀតបៀនយ៉ាងសាហាវដែលក្រុមជំនុំបានទ្រាំទ្រនៅក្រោមសាសនាព្រេងបុរាណ។ ប៉ុន្តែ នៅពេលការបៀតបៀនបានបញ្ឈប់ ហើយសាសនាគ្រីស្ទបានចូលទៅក្នុងរាជវាំង និងព្រះរាជដំណាក់របស់ស្តេច នាងបានដាក់ចោលភាពសាមញ្ញដ៏ទន់ទាបរបស់ព្រះគ្រីស្ទ និងសាវករបស់ទ្រង់ ដើម្បីយកភាពអធិកអធម និងអំនួតរបស់បូជាចារ្យ និងអ្នកគ្រប់គ្រងនៃសាសនាព្រេងបុរាណ; ហើយជំនួសឲ្យតម្រូវការរបស់ព្រះ នាងបានដាក់ជំនួសដោយទ្រឹស្តី និងប្រពៃណីរបស់មនុស្ស។ ការប្រែចិត្តជឿតាមឈ្មោះរបស់កុងស្តង់ទីន នៅដើមសតវត្សរ៍ទីបួន បានបង្កឲ្យមានការអរសប្បាយយ៉ាងខ្លាំង; ហើយលោកិយ ដែលគ្របបាំងដោយទម្រង់នៃសេចក្តីសុចរិត បានដើរចូលមកក្នុងក្រុមជំនុំ។ ឥឡូវនេះ កិច្ចការនៃការពុករលួយបានរីកចម្រើនយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ សាសនាព្រេងបុរាណ ទោះបីជាមើលទៅហាក់ដូចជាត្រូវបានផ្ដួលរំលំក៏ដោយ ក៏បានក្លាយជាអ្នកឈ្នះវិញ។ វិញ្ញាណរបស់នាងបានគ្រប់គ្រងក្រុមជំនុំ។ គោលលទ្ធិ ពិធីព្រមទាំងអបិយជំនឿរបស់នាង ត្រូវបានបញ្ចូលចូលទៅក្នុងជំនឿ និងការថ្វាយបង្គំរបស់ពួកអ្នកដើរតាមព្រះគ្រីស្ទដែលគ្រាន់តែប្រកាសថាជឿប៉ុណ្ណោះ។
“Ubwumvikane hagati y’ubupagani n’Ubukristo bwatumye habaho gukura no kwaduka kw’‘umuntu w’icyaha’ wavuzwe mu buhanuzi ko azarwanya Imana kandi akishyira hejuru yayo. Iyo gahunda nini cyane y’idini ry’ikinyoma ni igihangano gihambaye cy’imbaraga za Satani—urwibutso rw’imihati ye yo kwicaza ku ntebe y’ubwami kugira ngo ategeke isi akurikije ibyo ashaka.” The Great Controversy, 49, 50.