Mung artikela ya mwisho tulionyesha kwamba Gabrieli alitoa hitimisho la “ghadhabu ya mwisho” ili kuthibitisha tarehe ya 1844, kwa msingi wa mashahidi wawili. Miller alielewa “nyakati saba” za Mambo ya Walawi ishirini na sita, ambazo zilitekelezwa dhidi ya ufalme wa Yuda, lakini hakuwahi kufikia hatua ya kuona kusudi na uhusiano wa hukumu ya “nyakati saba” juu ya falme zote mbili za Israeli, yaani ya kaskazini na ya kusini. Iwapo aliwahi kutambua tofauti ya “ghadhabu ya mwisho” katika aya ya kumi na tisa ni jambo la mashaka, ingawa bila shaka alielewa kwa maana ya jumla kwamba “ghadhabu” ilikuwa “nyakati saba.” Nuru ya ghadhabu ya kwanza na ya mwisho ilifunuliwa na Palmoni mwaka wa 1856, lakini ilikataliwa mwaka wa 1863. Hata hivyo ujumbe wa Miller wa “nyakati saba” ulikuwa sahihi, ingawa ulikuwa na mipaka.

Miller asingetambua kwamba pembe ndogo ya Rumi ya kipagani iliinua na kutukuza upagani, katika aya ya kumi na moja ya Danieli nane, kwa maana kwa Miller “kuondoa” kulikuwa tu kuondoa katika kila moja ya matukio yake matatu katika Danieli. Hata hivyo ujumbe wake ulikuwa bado sahihi, ingawa ulikuwa na mipaka.

Abami ba Miller bamenye koko ko “Ubuturo bwera” buvugwa mu murongo wa cumi na umwe bwari urusengero rwa gipagani rwo mu mujyi wa Roma (Pantheon), ariko ururimi rw’Igiheburayo si rwo ubutumwa bwabo bwari bushingiyeho. Ubutumwa bwa Miller bwari bwibanze ku gihe cy’ubuhanuzi. Amateka aho ubutumwa bwabo bwafunguriwe yababujije kubona Leta Zunze Ubumwe z’Amerika nk’ubwami bwa gatandatu bwo mu buhanuzi bwa Bibiliya, ariko ikirenzeho, yanababujije kubona ubupapa nk’ubwami bwa gatanu bwo mu buhanuzi bwa Bibiliya.

زه‌به‌زه‌به‌هاته‌وی مێژووییەکەی کە تێیدا دەژیان، پێشبینییەکان بە گوێرەی گەڕانەوەی خێرای پێشوەختی مەسیح کە چاوەڕێی دەکردن جێبەجێ کرد، و ناومێد بوون، بەڵام پەیامەکەیان ڕاست بوو. کاتێک جبرائیل لە ئایەتەکانی پازدە تا بیست و حەوتدا لێکدانەوەی هەردوو بینینەکە پێشکەش دەکات، تێگەیشتنی میلەر ڕێگری لێکرد لەوەی وەحیی فراوانتری شانشینەکان تێبگات، ئەو وەحییەی کە لە هاتوچۆی ڕەگەزی قۆچی بچووکدا لە ئایەتەکانی نۆ تا دوازدەدا نیشان دراوە. میلەرییەکان تەنها ڕۆما وەک شانشینێکی زەویی چوارەم و کۆتایی لە لێکدانەوەی جبرائیلدا دەبینن.

Kandi byabayeho, jyewe ubwanjye Daniyeli maze kubona iyo yeretswe, ngashaka kuyisobanukirwa, maze dore, hahagarara imbere yanjye usa n’umuntu. Numva ijwi ry’umuntu hagati y’amabanki ya Ulayi, rirahamagara, riti: Gaburiyeli, umenyeshe uyu muntu ibyo yeretswe. Nuko aza hafi y’aho nari mpagaze; ageze aho, mfatwa n’ubwoba, ngwa nubamye nubitse umutwe hasi. Ariko arambwira ati: Sobanukirwa, wa mwana w’umuntu we; kuko iyo yeretswe ari iy’igihe cy’imperuka. Akivugana nanjye, nsinzira cyane nubitse umutwe hasi nkareba hasi; ariko arankoraho, anshyira guhagarara nemye. Arambwira ati: Dore, ngiye kukumenyesha ibizabaho ku mperuka y’uburakari; kuko ku gihe cyagenwe imperuka izaba. Ya mpfizi y’intama wabonye ifite amahembe abiri ni abami b’Abamedi n’Abaperesi. Kandi ya hene y’umusazi ni umwami w’Ubugiriki; kandi rya hembe rinini riri hagati y’amaso yayo ni umwami wa mbere. Nuko iryo hembe rimaze kuvunwa, ayandi ane arahaguruka mu mwanya waryo: ubwami bune buzahaguruka muri iryo shyanga, ariko butazaba bufite imbaraga ze. Kandi mu gihe cy’imperuka y’ubwami bwabo, ubwo abanyabyaha bazaba bageze ku rugero rwuzuye, hazahaguruka umwami ufite uburanga bukaze kandi usobanukiwe imigani y’urusobe. Imbaraga ze zizakomera, ariko si ku mbaraga ze bwite; kandi azarimbura mu buryo butangaje, azahirwa, akore ibyo ashaka, kandi azarimbura abanyambaraga n’ubwoko bwera. Kandi kubw’uburiganya bwe na bwo azatuma ubucakura bugirirwa amahirwe mu kuboko kwe; kandi azishyira hejuru mu mutima we, kandi ku bw’amahoro azarimbura benshi; kandi azahagurukira Umutware w’abatware, ariko azavunagurwa atakozweho n’ukuboko. Kandi iyo yeretswe y’umugoroba n’igitondo yavuzwe ni ukuri; nuko rero ufunge iyo yeretswe, kuko ari iy’iminsi myinshi. Nuko jyewe Daniyeli ndacogora, ndwara iminsi runaka; hanyuma ndahaguruka nkora umurimo w’umwami; kandi natangajwe n’iyo yeretswe, ariko nta wayisobanukiwe. Daniyeli 8:15–27.

گاچہ‌ دانیال بینینی ڕووباری ئولای وەرگرت (کە ئێستا لە پرۆسەی جێبەجێبووندایە)، لە مێژووی بابڵدا، شانشینی یەکەم لەو بینینەدا جێهێڵدراوە. ئەوە وەک سەری زێڕین، و شێرەکەی لە بەشەکانی دوو و حەوتدا تێدا هاتبوو، بەڵام لە بەشی هەشتدا تایبەتمەندی پێشبینیی بابڵ، کە لابردن و دووبارە گەڕاندنەوەیەتی، جەختی لەسەر کرا. نەبوخەدنەسەر کاتێک بۆ «حەوت کات» لە نێوان خەڵکدا دەرکرا، نموونەی برینی کوشندەی پاپایەتی بوو، و بەوەش نموونەی حەفتا ساڵە هێمایییەکە بوو کە فاحیشەی سور تێیدا لەبیر دەکرێت. لە بەشی هەشتی دانیالدا، بابڵ لە شانشینەکانی پێشبینیی کتێبی پیرۆزدا لەبیرکراوە، و بینینەکە بە مادەکان و فارسییەکان (بەرخەکە) دەست پێدەکات، کە دوای ئەوە یۆنان (بزنەکە) هات.

Alesanda Mukulu kateeka ke kapyamine mu bukabaka bune obw’amaani amatono okukira Alesanda, nga bwe kyali era kikiikiriddwa mu ssuula ey’omusanvu mu njale eyalina ebiwaawaatiro bina n’emitwe ena. Ena ekiikirira ensi yonna, nga bwe kikiikirirwa obukiikakkono, obuvanjuba, obukiikaddyo n’obugwanjuba. Mu lunyiriri olw’omunaana olwa ssuula ey’omunaana, waavaayo ebimanyiddwa bina nga bitunuulira empewo nnya ez’omu ggulu. Mu ssuula ey’omusanvu ebiwaawaatiro bina ebya Buyonaani bitabagana n’empewo nnya eza ssuula ey’omunaana, era emitwe ena egya Buyonaani gitabagana n’ebimanyiddwa bina. Emitwe ena n’ebimanyiddwa bina bikiikirira obukabaka bune obwo Alesanda obwakabaka bwe obwasooka bwe bwakapyamukamu, era ebiwaawaatiro bina n’empewo nnya bikiikirira ebitundu bina eby’okwawulwamu. Okwawula ensonga eno kikulu okukiraba, kubanga kikiikirira empaka Abamillerite ze baalina ku ntegeera ey’ennono ey’Abapolotesitanti ku bikwata ku bwakabaka obwokuna obwa Rooma.

Habakkuk wa machati, yaliyoonyeshwa kwa chati za waanzilishi za 1843 na 1850, mna uwakilishi mmoja tu ambao hauonyeshi matumizi ya kinabii, nao wahusu tofauti kati ya vichwa vinne na pembe mashuhuri, na mabawa manne na pepo nne. Katika jitihada ya kuficha ukweli kwamba Rumi ndiyo ufalme wa nne wa unabii wa Biblia, Shetani aliingiza hoja kuhusu maana ya kweli au ya uongo ya vile vichwa vinne na pembe mashuhuri, na mabawa manne na pepo nne. Shetani alifanya hivyo kwa kuwa kitabu cha Danieli kinatambua wazi kwamba katika kitabu cha Danieli mna ishara moja ya pekee iliyoithibitisha njozi. Sehemu ya ushahidi unaoithibitisha ishara hiyo umo katika vile vichwa vinne na pembe mashuhuri, na mabawa manne na pepo nne. Waprotestanti walishikilia mtazamo wa kishetani juu ya hoja hiyo, na hoja hiyo ilikuwa ya maana kubwa sana kwa historia ya Wamillerite kiasi kwamba waliirejelea hoja hiyo juu ya chati. Uwezo unaoithibitisha njozi ya “chazon” katika kitabu cha Danieli unatambulishwa kuwa ni “wanyang’anyi wa watu wako,” na Waprotestanti waliutambua uwezo huo kuwa ni mmoja katika mfululizo mrefu wa wafalme wa Shamu aliyeitwa Antioko Epifane, na Miller aliwatambua kuwa ni Rumi.

Na katika nyakati hizo wengi watasimama dhidi ya mfalme wa kusini; na watu jeuri miongoni mwa watu wako nao watajiinua ili kuthibitisha maono; lakini wataanguka. Danieli 11:14.

ಆಂಟಿಯೋಕನು ಅರಸರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾಗಿದ್ದು, ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರನ ರಾಜ್ಯವು ವಿಭಜಿಸಿಕೊಂಡ ನಾಲ್ಕು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಅರಸರ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಬಂದವನಾಗಿದ್ದನು. ದಾನಿಯೇಲನ ಎಂಟನೇ ಅಧ್ಯಾಯದ ಒಂಬತ್ತನೇ ವಚನದಲ್ಲಿರುವ ಚಿಕ್ಕ ಕೊಂಬು ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರನ ರಾಜ್ಯದ ನಂತರ ಉದಯವಾಯಿತು; ಮತ್ತು ಒಂಬತ್ತನೇ ವಚನವು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರಿಂದ ಆ ಚಿಕ್ಕ ಕೊಂಬು ಹೊರಬಂದಿತು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.

Na nziĩ ya imwe wao hagasohoka ihembe rĩnini, nalo rigĩkũra mũno biũ, rĩerekeire gũkũrũ, na gũthĩinĩ-inĩ, na gũciarĩ-inĩ gĩa wega. Danieli 8:9.

Nkhani ya kusutsana yakuti kodi Roma ndiyo ikukhazikitsa masomphenya, kapena mfumu ya ku Siriya yofooka ndiponso yosafunika kwenikweni ndiyo ikukhazikitsa masomphenya, imaphatikizanso mkangano wakuti mphamvu ya nyanga yaing’ono inachokera mu imodzi mwa nyanga zinayi, kapena mu umodzi mwa mphepo zinayi. Umenewu si mkangano waukulu, pakuti mbiri ndi uneneri zimaonetseratu momveka bwino kuti Roma sinali mbadwa ya ufumu wa Agiriki, koma kuti Roma inali mphamvu yatsopano. Ngati Roma inali ufumu wachinayi, ndiye kuti “imodzi mwa izo” ya m’vesi lachisanu ndi chinayi iyenera kukhala imodzi mwa mphepo zinayi kapena mapiko anayi. Ngati anali Antiochus Epiphanes, inachokera mu nyanga ya Siriya.

Abantu ba Miller basonze ko ububasha bugereranywa ngo “abambuzi b’abantu bawe” buzahagurukira Kristo.

Naye kwa hila yake ataifanikisha danganyo mkononi mwake; naye atajikuza moyoni mwake, na kwa amani atawaangamiza wengi; naye pia atasimama juu dhidi ya Mkuu wa wakuu; lakini atavunjwa pasipo mkono. Danieli 8:25.

“Ndop ya Bandop” a ye Klisto, mpe Antyokusa Epifane azalaki na bomoi kala mpenza liboso ete Klisto abotama; yango wana bato ya Miller balakisaki likambo oyo na karte ya 1843. Na karte yango batyaki mokolo 164, oyo na bosolo ezangi ata mokanda moko ya Biblia, mpe ezalaki kaka elembo oyo emonisaka ntina ya tembe na ntina ya bokonzi ya minei kati na Miller mpe bateoloji ya Baebele ya Protesta. Pembeni ya mbula “164” na karte yango bakomaki ete, “Liwa ya Antyokusa Epifane oyo solo penza atelemaki te kotelemela Ndop ya Bandop, mpamba te asilaki kokufa mbula 164 liboso ete Ndop ya Bandop abotama.”

Mwa lelo, Adventism isambilisha kuwa “wezi wa watu wako” ni Antiochus Epiphanes, kama vile pia Uprotestanti ulioasi unavyofanya, licha ya ukweli kwamba uvuvio uliandika kuwa “chati ya 1843 iliongozwa na mkono wa Bwana, wala haipaswi kubadilishwa.” Wamilleri walijua kwamba mfalme mwenye uso mkali alikuwa Roma, kwa hiyo hawakutikiswa na fundisho la kishetani linaloharibu uwezo wa kuthibitisha njozi ya “chazon.” Biblia iko wazi kwamba pasipokuwa na njozi, watu huangamia.

Apoo kutaboneka okwolesebwa, abantu bazikirira; naye akwata amateeka, wa mukisa. Engero 29:18.

Verse i Solomon kasavilamo chilô “chazon” kénu, Daniel 8:13 tu, pagano kénu papa kénu shwîlâ sanctuary nû host sháku trampling down chilô kénu. Millerite-lâ sû, nû desolating power zí Bible prophecy tu fourth kingdom ra represent kilâ, nû Rome kénu fourth kingdom (“robbers of thy people”) recognize mára, vision establish ki-lâ able máriyo. Daniel 11:14 tu “robbers of thy people,” king of the south ngî stand up, self exalt, vision establish nû fall ki-lâ chilô. Rome nû characteristic-zi yîngan each fulfill kilâ.

Mu kapu ya buvwamusambwa, bwami bwa buna bubingwa ne kyekyale kyo “kusansabana” ku bwami bwali mbere yabwo.

Na hino ka, navona ena raivotu ni bogi, ka raica mada, e dua na manumanu ni valu na kena ikava, e vakadomobula ka rerevaki, ka kaukauwa sara vakalevu; ka sa tu vua na batigusu lelevu ni kaukamea: sa kania ka vorolaka vakamatailalai, ka buturaka na vo ni ka ena yavana: ka sa duidui mai na manumanu ni valu kecega sa liu e matana; ka sa tu vua e tini na ivu…. Ia au sa via kila na ka dina me baleta na manumanu ni valu na kena ikava, ka sa duidui mai vei ira kece na kena vo, ka rerevaki vakalevu sara, ka sa kaukamea na batigusu, ka parasa na ivakaso; ka kania, ka vorolaka vakamatailalai, ka buturaka na vo ni ka ena yavana; Kei na vuku ni ivu e tini sa tu ena uluna, kei koya tale sa tubu cake mai, ka lutu e matana e tolu; io, me baleta mada ga na ivu ko ya sa tu kina na mata, kei na gusu sa vosataka na ka lelevu sara, ka sa dokai cake na kena irairai vei ira na kena itokani. Taniela 7:7, 19, 20.

Danyeri sapta sura tata mandala khemong nago, rome pira khe da “diverse” se, adom khemong nago-nga pira ma. Yadi sura nita-nga “little horn” khriya Siria-nga horn-ra (Antiochus Epiphanes) thao-ji extension she, adom diverse me she. Sapta sura-nga Rome-ra maŋa khe dakhinai khemong nago lion, bear, ar leopard se, ari eboi prakritire thangba jantu khan she; kintu iron dant ar brass nakh thiba aniya nita-nga khorong khemong nago-ji, khaba-khori devour khorong nago-ra pratika sheba prakritire ekhana jantu Danyeri mishi me she. Adom diverse she. Sura nita-nga “little horn”, pira pungo ar pakhna khan-ra pratinitto kora area khan-nga majira ulai she, aru horn khan ba notable khan-nga majira me she.

Danyeli sura ya munane yasema kwamba, “katika wakati wa mwisho wa ufalme wao, wakosaji watakapofikia ukamilifu, mfalme mwenye uso mkali, mwenye kufahamu mafumbo, atasimama.” Katika “wakati wa mwisho wa ufalme wao” (Ugiriki, ambao ulikuwa umevunjika na kuwa falme nne), wakati “wakosaji watakapofikia ukamilifu,” mfalme mpya angesimama.

“Kiisi chalo kyosi chi̱hika pa chinyi cha milimo, chakwechiwemo lusakilo lwa kukala pa nsi, pakuti chisumino chiwoneke kana chikafikilishe ifipange fya Mulolela ne Mwaisala. Ubusokololo bwalondele ukwiima no kutwalilila kwa ma bufumu makulu aya pa nsi—Babuloni, Medo-Persia, Girisi, na Roma. Kuli cila cimo pali ifi, nga filya fine no ku nko isha maka ayanono, lyashi lya kale lyaisungulwila limo line. Cila cimo cali ne nshita yakwe iya kweshiwa; cila cimo caliponene, ubukata bwaciko bwalifumapo, amaka yakwe yalishilile.” Prophets and Kings, 535.

لە کۆتایی («کاتی دوایی»)ی شانشینی یۆنان، کاتێک پەیمانەی کاتی تاقیکردنەوەیان پڕ بووبێت («کاتێک یاخیبووان تەواو دەبن»)، «پاشایەکی ڕووخساری توند» هەڵدەستێت. ئەو پاشایە «وتە نادیارەکان» تێدەگات، چونکە زمانی تەواو جیاواز لە عیبریی جولەکەکان یان یۆنانیی شانشینی پێشوو دەدوێت، چونکە لاتینی دەدوێت. موسا ئەو شانشینییەی دیاری کردبوو وەک ئەو نەتەوەیەی کە گەمارۆی ساڵانی 66 تا 70 زایینی دەهێنێت، لەوێدا لەگەڵ شتانێکی تر، برسیەتییەکە هەندە ترسناک بوو کە جولەکەکان بۆ مانەوە منداڵەکانی خۆیان دەخوارد.

Kwa sababu hukumtumikia BWANA, Mungu wako, kwa furaha na kwa uchangamfu wa moyo, kwa ajili ya wingi wa vitu vyote; kwa hiyo utawatumikia adui zako, ambao BWANA atawatuma juu yako, katika njaa, na katika kiu, na katika uchi, na katika upungufu wa vitu vyote; naye atatia nira ya chuma shingoni mwako, hata atakapokwisha kukuangamiza. BWANA ataleta juu yako taifa litokalo mbali, kutoka mwisho wa dunia, kwa kasi kama tai arukavyo; taifa ambalo lugha yake hutaielewa; taifa lenye uso mkali, lisilomheshimu mzee, wala kumwonea kijana huruma; nalo litakula uzao wa ng’ombe wako, na mazao ya nchi yako, hata utakapokuwa umeangamizwa; nalo halitakuachia nafaka, wala divai, wala mafuta, wala ongezeko la ng’ombe wako, wala makundi ya kondoo wako, hata litakapokwisha kukuangamiza. Nalo litakuhusuru katika malango yako yote, hata kuta zako zilizo juu na zenye maboma zishuke chini, ambazo ulizitumainia, katika nchi yako yote; nalo litakuhusuru katika malango yako yote katika nchi yako yote, aliyokupa BWANA, Mungu wako. Nawe utakula uzao wa mwili wako mwenyewe, nyama ya wana wako na ya binti zako, aliokupa BWANA, Mungu wako, katika mazingiwa na katika dhiki ambayo adui zako watakutesa nayo. Kumbukumbu la Torati 28:47–53.

Mu me Daniel kapitulo kabiri, ubwami bwa kane bwerekanywe n’“icyuma,” kandi Mose yagaragaje “ishyanga” ryari gushyira “ingogo y’icyuma” ku Bayuda. Iryo “shyanga” ryari “kurimbura” Abayuda, kandi ryari kuba rifite umuvuduko nk’uw’inkona, ari na yo kimenyetso cy’i Roma. Ryari kuba “ishyanga” “ururimi warwo utazumva,” kuko ururimi rwarwo rwari kuba “amagambo y’umwijima” ku Bayuda. Ryari kuba “ishyanga rifite uburakari bwo mu maso” nk’uko byasobanuwe muri Daniel kapitulo munani ko ari “umwami ufite uburakari bwo mu maso.” Kandi mu “kugotwa” kwa Yerusalemu Abayuda bariye “abahungu n’abakobwa” babo.

Miller alitambua Roma ya kipagani kuwa ndiyo ile nguvu iliyotabiriwa na Musa, na kuwa ndiyo ufalme wa nne wa “chuma” wa Danieli mbili, na lile “taifa” lililosema Kilatini, si Kiebrania wala Kigiriki. Miller hakufanya tofauti yo yote kati ya ufalme wa nne na wa tano wa unabii wa Biblia, kwa maana kwake yote mawili yalikuwa tu Roma. Kwa hiyo, baada ya Roma ya kipagani kusimama katika aya ya ishirini na tatu, hangeweza kuona tofauti inayowakilishwa katika aya ya ishirini na nne. Katika maono hayo pembe ndogo ilikuwa imebadilika-badilika kutoka jinsia ya kiume hadi ya kike kisha ya kiume kisha ya kike katika aya ya tisa hadi ya kumi na mbili, na aya ya ishirini na tatu hutambulisha tabia za kinabii za Roma ya kipagani, tafsiri ya Gabrieli katika aya ya ishirini na nne hubadilika kuwa Roma ya kike. Ile nguvu katika aya ya ishirini na nne ilipaswa kuwa na “uwezo mkuu,” “lakini si kwa nguvu zake mwenyewe; naye ataangamiza kwa ajabu, naye atafanikiwa, na kutenda, naye atawaangamiza wenye nguvu na watu watakatifu.”

Roma ya Upapa ilipaswa kupewa nguvu za kijeshi za Roma ya kipagani, nayo ingewaharibu watu wa Mungu kwa muda wa miaka elfu moja mia mbili sitini, tangu mwaka 538 hadi 1798. Ingeharibu “kwa namna ya ajabu,” kwa maana ndiye mnyama ambaye ulimwengu wote “humstaajabia,” nayo ndiyo ile mamlaka ambayo “ingetenda na kufanikiwa” mpaka ghadhabu ile ya kwanza, ambayo ilikuwa “imeamriwa” ikome katika mwaka 1798, itimie.

ئەمجا لە ئایەتی بیست و پێنجدا، جبرائیل بەردەوام دەبێت لەو جوڵانەوەیەی کە لە ئایەتەکانی پێشوو، کە بۆ دانیال ڕوونکردنەوەی دەکرد، دامەزرابوو، و دیسان ڕوو دەکاتە ڕۆمای بتپەرست؛ ئەوەی کە بە جۆرێکی جیاواز لە «سیاسەت»، ئیمپراتۆرییەکەی خۆی کۆکردەوە، وەک هەموو مێژوونووسان شایەتی دەدەن. «فێڵ»ی ڕۆمای بتپەرست ئەوە بوو کە نەتەوەکان هانبدات بۆ ئەوەی بپیونن بە ئیمپراتۆرییە فراوانبووەکەی، و بەڵێنی ئاشتی و ئاوەدانیی بەکاردەهێنا بۆ بنیاتنانی ئیمپراتۆرییەکە، بە پێچەوانەی ئیمپراتۆرییە پێشووەکان کە تەنها بە هێزی سەربازی درووست کرابوون. هەروەها ڕۆمای بتپەرست دەبوو «هەستێتە سەر سەرۆکی سەرۆکان»، هەروەک ئەوەی کرد کاتێک مەسیحی لەسەر خاچی کەلڤاری دابنێ.

Paşê Cebrâîl mijara her du dîtinên ku ji bo Danyêlê şîrove dikir, bi vê yekê diyar dike ku dîtina “mareh”ê ya xuya-bûnê (du hezar û sê sed roj) rast bû, û ku dîtina “chazon”ê ya pêl-danê li ser perestgehê û li ser leşkerê bi destê Romaya pagan û Romaya papal divê “were girtin (morkirin),” “ji bo gelek rojan” (heta dema dawiyê di 1798-an de).

Bwanyuma Daniyeli yararwaye iminsi runaka, hanyuma asubira ku murimo, ariko ntiyari acyumva neza iyerekwa rya “mareh”, ari ryo yerekwa Gaburiyeli yari yategetswe kumusobanurira. Ni cyo cyatumye Gaburiyeli agaruka mu gice cya cyenda, kugira ngo arangize umurimo we wo gutuma Daniyeli yumva iyerekwa rya “mareh”.

Kwa Daniel isura ya cyenda, Daniel yari arimo yiga Ijambo ry’ubuhanuzi, maze aza gusobanukirwa abinyujije mu nyandiko za Mose na Yeremiya. Yeremiya yari yaragaragaje ko ubutware bw’ukunyagirwa yari arimo bwari kuzamara imyaka mirongo irindwi.

Na nchi hii yote itakuwa ukiwa na kitu cha kushangaza; na mataifa haya yatamtumikia mfalme wa Babeli miaka sabini. Tena itakuwa, miaka hiyo sabini itakapokamilika, nitamwadhibu mfalme wa Babeli, na taifa lile, asema Bwana, kwa ajili ya uovu wao, na nchi ya Wakaldayo; nami nitaifanya kuwa ukiwa wa milele. Yeremia 25:11, 12.

Kulingana na Musa, ule utekwa katika nchi ya adui ungelingana na wakati ambao nchi ingeifurahia Sabato zake.

Û ez dê welat bînim xerabiyê; û dijminên we yên ku tê de rûdinin, ji wê matmayî bimînin. Û ez ê we di nav neteweyên biyanî de belav bikim, û piştî we şûr derxim; û welatê we dê xerab bibe, û bajarên we wê viran bibin. Hingê welat dê ji Şemiyên xwe kêfxweş bibe, heta ku ew xerab maye û hûn li welatê dijminên xwe ne; belê wê demê welat dê bêhneve, û ji Şemiyên xwe kêfxweş bibe. Heta ku ew xerab maye, wê bêhneve; ji ber ku di Şemiyên we de, dema ku hûn li ser wê rûdiniştin, ew bêhne nedida. Leviticus 26:32–35.

Danyeli akafahamu kutoka katika Neno la Mungu la kinabii, kwa ushahidi wa mashahidi wawili, kwamba watu Wake walikuwa wametawanywa katika nchi ya adui, wakati ambapo nchi ingeifurahia sabato zake. Alielewa kile ambacho mwandishi wa Mambo ya Nyakati alikielewa kuhusu miaka sabini ya Yeremia.

Na wale waliokuwa wameokoka kutoka upanga akawachukua mateka mpaka Babeli; nao wakawa watumishi wake na wa wanawe mpaka kutawala kwa ufalme wa Uajemi; ili kulitimiza neno la Bwana kwa kinywa cha Yeremia, hata nchi ilipokuwa imezifurahia sabato zake; kwa maana muda wote ilipokuwa ukiwa ilishika sabato, hata miaka sabini ikatimia. Basi katika mwaka wa kwanza wa Koreshi mfalme wa Uajemi, ili neno la Bwana lililonenwa kwa kinywa cha Yeremia litimie, Bwana akauamsha moyo wa Koreshi mfalme wa Uajemi, hata akatangaza habari katika ufalme wake wote, tena akaiandika pia, akisema, Haya ndiyo asemayo Koreshi mfalme wa Uajemi, Falme zote za dunia amepewa mimi na Bwana, Mungu wa mbinguni; naye ameniamuru nimjengee nyumba katika Yerusalemu, ulioko Yuda. Ni nani miongoni mwenu katika watu wake wote? Bwana, Mungu wake, na awe pamoja naye, naye na akwee. 2 Mambo ya Nyakati 36:20–23.

Daniyêl têgihişt ku heftê salên belavbûna Ermiya li welatê dijmin, dema ku ax bi şemiyên xwe re xweş dibû, li ser nifirê “heft caran” di Levitîk 26 de ava bûye; û bi itaatê vê têgihiştinê, ew çareya fermandarîkirî ya li wir ji bo wan kesan ku di dawiyê de ji rewşa xwe ya belavbûyî hişyar dibin, bi cih anî.

لەسەر ئەوانەی لە ئێوەدا ماون و زیندوون، لاوازی و ترسێک دەخەمە ناو دڵەکانیان لە خاکی دوژمنەکانیاندا؛ دەنگی گەڵایەکی لەرزێنراو دەیانهاوێت؛ ئەوانیش وەک لە شمشێر هەڵدێن ڕادەکەن، و دەکەون، هەرچەندە کەسێکیش بەدوایاندا نەبێت. یەک بەسەر یەکدا دەکەون، وەک ئەوەی لەبەردەم شمشێر بن، هەرچەندە کەسێکیش بەدوایاندا نەبێت؛ و ئێوە هیچ هێزێکتان نابێت بۆ ئەوەی لەبەردەم دوژمنەکانتاندا بوەستن. لەنێو نەتەوە بێگانەکاندا لەناودەچن، و خاکی دوژمنەکانتان دەتانخواتەوە. ئەوانەش لە ئێوەدا ماون، لە خاکی دوژمنەکانیاندا بەهۆی تاوانی خۆیان وردەوردە لەناودەچن؛ هەروەها بەهۆی تاوانەکانی باوباپیرانیانیش لەگەڵیاندا وردەوردە لەناودەچن. ئەگەر دان بە تاوانی خۆیان و تاوانی باوباپیرانیاندا بنێن، بەو یاخیبوونەی یاخیبوویان لە دژی من، و هەروەها بەوەش کە بە پێچەوانەی مندا ڕۆیشتوون؛ و بەوەش کە منیش بە پێچەوانەی ئەواندا ڕۆیشتووم، و هێناومنانەتە ناو خاکی دوژمنەکانیان؛ ئەگەر ئەوسا دڵە خەتەنەنەکراوەکانیان شک بێت، و ئەوسا سزاى تاوانی خۆیان قبوڵ بکەن: ئەوا من پەیمانی خۆم لەگەڵ یعقوب بە یاددەهێنمەوە، هەروەها پەیمانی خۆم لەگەڵ ئیسحاق، و پەیمانی خۆم لەگەڵ ئیبراهیمیش بە یاددەهێنمەوە؛ و خاکەکەش بە یاددەهێنمەوە. خاکەکەش لێیان بەجێدەهێڵرێت، و سەبتەکانی خۆی چێژ لێوەردەگرێت، لەو ماوەیەدا کە بێ ئیشتیایان وێران دەبێت؛ و ئەوان سزاى تاوانی خۆیان قبوڵ دەکەن؛ چونکە، بەڕاستی چونکە، حوکمەکانم سووک شمارد، و گیانیان لە فەرزەکانم بێزار بوو. بەڵام لەگەڵ هەموو ئەمانەش، کاتێک لە خاکی دوژمنەکانیاندا بن، من فڕێیان نادەمەوە، نە لێیان بێزار دەبم بۆ ئەوەی تەواو لەناویان ببرم، و پەیمانەکەم لەگەڵیان بشکێنم؛ چونکە من یەزدانی پەروەردگاری ئەوانم. بەڵام لە پێناوی ئەواندا پەیمانی باوباپیرانیان بە یاددەهێنمەوە، ئەوانەی لەبەردەم چاوی نەتەوە بێگانەکان لە خاکی میسرەوە هێنامنە دەرەوە، تا ببمە خودایان: من پەروەردگارم. ئەمانە فەرز و حوکم و یاساکانن، کە پەروەردگار لەنێوان خۆی و نەوەکانی ئیسرائیلدا لە شاخی سینا بە دەستی موسادا داینان. لاویان 26:36–46.

Ji ber ku dua de Daniel de, dua wî her hêmanê şîreta ji bo wan ên ku xwe belavbûyî di welatê dijmin de dibînin, li ber çavan dike. Divê ew dua bi duaya wî ya di berga duyan de were hevaheng kirin, ji ber ku bi hev re ew nûneriya duaya wan ên di berga yanzdehan a Vahiyê de dikin, yên ku mirî li kolananê wî bajarê mezin yê Sodom û Misrê bûn, û ku dibînin ku ew jî hatibûn belav kirin. Gava Daniel duaya xwe bi dawî dike, Gabriel vedigere da ku karê ravekirina dîtina “mareh” biqedîne, wekî ku Ruhê Pîroz dixwaze ji bo her du şahidên berga yanzdehan a Vahiyê pêk bîne.

Na nilipokuwa nikisema, na kuomba, na kuungama dhambi yangu na dhambi ya watu wangu Israeli, na kuwasilisha dua yangu mbele za BWANA, Mungu wangu, kwa ajili ya mlima mtakatifu wa Mungu wangu; naam, nilipokuwa nikisema katika maombi, yule mtu Gabrieli, ambaye nilikuwa nimemwona katika njozi hapo mwanzo, akiruka upesi sana, aliniguza karibu na wakati wa sadaka ya jioni. Naye akanifahamisha, akasema nami, na kusema, Ee Danieli, sasa nimetoka nije nikupatie hekima na ufahamu. Danieli 9:20–22.

Hi ayi xwendzro leyi eka xihloko lexi landzelaka.

“Emberî ketina Babilonê, dema ku Danyêl li ser van pêxemberiyan di fikrê xwe de bû û ji Xwedê têgihiştineke deman dixwest, rêzeke dîtinan jê re hat dayîn di derbarê rabûn û ketina padîşahiyan de. Bi dîtina yekemîn, wekî ku di beşa heftemîn a pirtûka Danyêl de hatiye tomar kirin, şiroveyek jî hat dayîn; lê her tişt ji bo pêxember eşkere nehat kirin. Wî di derbarê ezmûna xwe ya wê demê de nivîsand, ‘Ramanên min gelek min aciz kirin,’ ‘û rengê rûyê min di min de guherî: lê min ev yek di dilê xwe de parast.’ Danyêl 7:28.”

Bipeta bereso mu kumbula, ulutanga lumbi lwakabikwa pa byabulesa bya bipindi byakutala; kabiji pa kuzhika kwa yino kumbula mumo Daniyeli waumvwine “musalula umo waamba, ne musalula mukwabo waambile ku uyo musalula waambanga ati, Kumbula ikekala ntanda ka?” Daniyeli 8:13. Mwandu wapeweshiwe, “Kufika ku mazuba amakana abili ne makumi asatu; pano apo kipamo kikasangululwa” (vesi 14), wamuzwishe bukole. Na muchima wonse walombolwelenga bupilibulo bwa kumbula. Kechi waumvwine bulongo mutundu wakukwatankana uli pakati pa myaka makumi musanvu ya butapwa, byawambwilwe kupichila muli Yeremiya, ne myaka amakana abili ne makumi asatu iyo mu kumbula waumvwine mutumwa wa mwiulu waamba ati ikapita kasa kabula kusangululwa kipamo kya Lesa. Malaika Gaburieli wamupeshe bupilibulo bwa kipimo; nansha byonkabyo, pano muprofita paumvwine mashiwi ati, “Kumbula … ikekala ya mazuba avula,” wawele pashi. “Amiwa Daniyeli nawele pashi,” byo alemba pa bya byamumwekela, “ne kuuba ne ndalwale mazuba amwe; panyuma naikile, ne kubomba milimo ya mfumu; kabiji natonyangile pa kumbula, pacheche ne kwajinga nanshi umwe wa kwi yumvwa.” Vesi 26, 27.

“Ku Israyele ngw’akiliire ku mutima, Daniele asomere nate ubuhanuzi bwa Yeremiya. Bwari bweruye cyane—bweruye cyane ku buryo yasobanukiwe, abiheshejwe n’ubu buhamya bwanditswe mu bitabo, ‘umubare w’imyaka, ijambo ry’Uwiteka ryaje kuri Yeremiya umuhanuzi, yuko azasohoza imyaka mirongo irindwi yo kurimbuka kwa Yerusalemu.’ Daniyeli 9:2.

“Ufunuo wa unabii ukiwa ndio msingi thabiti wa imani yake, Danieli alimsihi Bwana kwa ajili ya kutimizwa upesi kwa ahadi hizi. Alisihi ili heshima ya Mungu ihifadhiwe. Katika ombi lake alijitambulisha kikamilifu na wale waliokuwa wamepungukiwa na kusudi la Mungu, akiungama dhambi zao kana kwamba ni zake mwenyewe.” Prophets and Kings, 553, 554.