Lweny ma i Raphia ki lweny ma i Panium, gin matime aryo me lok me cawa ma rwate, ma otime i kare mapat ki i kit mapat; ento gi tye ki tiyo madwong i lok me cawa pa Yudea ma con kacel ki piny ma ocung kede. Lweny ma i Raphia otime i mwaka 217, kare ma Yesu Kristo pe onywalo. Lweny ma i Panium otime i mwaka 200, ikin lobo pa Seleucid (rwot me tung cen) ki lobo pa Ptolemaic (rwot me tung turo). Lweny aryo man gi tye kacoyo i vesi 11-15 me Chapta 11 pa Daniel. Lweny aryo man otime anyim dwogo-cing pa Maccabeo ma otime i mwaka 167, kare ma Yesu Kristo pe onywalo.
Lweny me Panium nongo nyingone ki i kite me kabedo me bute ma nini, Duku me Panium, kama lweny ono otime iye. Nying Panium oaa ki i Pan, luba me Girik ma i piny, ma jo onego tempel acel piny ka iye. Kabedo meno ongene ni Panium pien obedo atir ki lega pa Pan. Kacung tempel meno bene jomoko olwongo ni Kacung Maleng pa Pan, ka omiyo lanyut me ticce calo kabedo me cing piny, lega, ki woro ma kiketo ni i Pan. Lok “Nymphaeum” nyuto pomon onyo kabedo me woro ma kiketo ni i nimf me pi i dini me jo Girik ki jo Roma me kare macon. Kacung tempel ma i Panium nongo tye ki dog lyel ki adyelu me pi ma pe jo olimo ni nimf tye iye, ci pi man, kare mukene jowoto ni Nymphaeum me Panium.
Bang'o ka Herod Philip, wu pa Herod Madit, oyubu odoco kabedo madit kede omedo ne madit, gicoyo ne “Caesarea Philippi” pi yaro pa Rwot madit pa Loma, Caesar Augustus, ki Herod Philip keken. Boma pa ot pa lamo obedo tyen me lamo ma rwate i kabedo madit man.
I cawa pa Emperor Augustus, ot lamo onongo ogoyo okweno odoco, onyo onongo oloko nying ne pi yaro pa Augustus; man onongo nyutu lamo pa rwot pa lobo kede keto tic me lamo pa Rooma i kit me lamo pa piny man. Kabedo i iye cing me con pa Caesarea Philippi, ma i kany obedo ot lamo pa Pan, onongo ikare mukare kigoyo nyinge 'Gates of Hell' onyo 'Gates of Hades'.
I bute acel ki bute aryo tye i Daniel tuk 11, kabedo me kabedo adek ma Roma me piny peke myero oloyo wek kikome ka ker me angwen i porofesi me Baibul, kede rwot me anyom ma tye i tuk man, kikonyo ka kiromo. I bute acel ki abicel, jenera me Roma, Pompey, kinyutu ni oloyo Siria i mwaka 65 BC, ci en aye oloyo Yerusalemu i mwaka 63 BC. Bute acel ki abicel nyaka abicel ki adek nyutu Julio Caesar ni oloyo Misiri, ma obedo me adek i jami adek ma gengo. Lweny me Actium i mwaka 31 BC, emako cak me myaka mia adek ki mwaka abicel ki acel ma Roma me piny peke biro rwot malo lapeny i guro me bute abicel ki angwen, i Daniel tuk 11.
I aya 20, ki nyutu kare me tedo pa Augustus Caesar, ci i gin mukato me kare eno Yesu onywale. Ci i aya 21 ki 22, ki nyutu kare me tedo pa Tiberius Caesar ma rac; ci kamano en aye alama me kare ma kigoyo Kristo i Musalaba. I aya 23, ki nyutu alyansi ma Ayahudi me Makkabeo odonyo iye kwede Ruma ma pagani; ci kamano, tul me lok me mukato ma ocake i aya 11 ocung kany, ci lok me mukato odwogo cen i kare me 161 BC ki 158 BC.
Lok 23 nyutu raca pa Maccabee, kadi bed ni pe tero jami weng pa raca me porofeti pa gi; ento lok me kit con tero jami weng. I higni 217 me con Kristo, lweny me Raphia otime, ci i bang oweko ne rwot lacer otyeko weko Misiri oyubu. Ka rwode Seleucid ki rwode Yunani giketo cike me wiromo rwot lacer i higni 200 me con Kristo, Rome okweke iye i kit con, omako tic me gwoko rwot lacer pa Misiri. I higni acel keken en meno, lweny me Panium otime. Ci i higni 167 me con Kristo, lweny me gurila pa Maccabee ocake.
Tum me Maccabee ocako i Modein i mwaka 167 BC, kede obedo ni Maccabee pe keken olwenyo ka i kom Imperium Seleucid, ento bene olwenyo i kom Jo Yuda ma gin oyero ni tye i alobo kede Jo Seleucid. Tum no ne tye ki kare me dini, ka bene otimere i kom mono me iye kede mono me woko. I mwaka 164 BC Maccabee odwogo me kwanyo Kacok me Tempel i yweyo, ka gin poyo pwonyo pire ki yub me Jo Yuda ma lwongo ni Hanukkah. I mwaka no, Antiochus Epiphanes ma rac matek oto. Ka dok aa i 161 BC ni oo i 158 BC, “league” me akwana me abiriyo ki acel odonyo iye kacel ki Roma.
Lok ma oromo pire keken pi Maccabees, kwanyo-gi woko, kacel ki kica-gi ki Rome, nonge i rek 23, ento lok me cawa pa Dinasti Hasmonean ocake i Modein i 167 BC, kede odongo i kare pa lub. Jo ma odwogo me agiki pa Dinasti Hasmonean obedo Jofarisi me kare pa Kirisito. Kumeno, tye rek me lanen pa lok me cawa pa Judaizim ma otyeko yiko woko, ma kinyutu kede Maccabees, ma ocake i 167 BC i kwanyo woko me Modein, ma otum i rek 21 ki 22 ka Yesu oketo i lub.
Rekgi odonyo i kare me yubu i lok ma apar abicel, ka Roma, pi kare me acaki, ki kom Pompey, oloyo Jerusalem. Mito mamalo pa Pompey, ma omiyo okelo balo woko i Jerusalem i kare meno, obedo ruc ma tye ikin dul aryo pa Dinasti Hasmonean. Ki kare meno (63 BC), Yuda obedo i cing pa Roma. Dinasti Hasmonean pa Makkabee ocako ki kit porofetik i lweny pa Modein i 167 BC, ci i 63 BC kiketo i tung pa Roma. I kare ma pinywiny ki acaki pa rek meno, Makkabee gicako ci ginongo kontrak kwede Roma, i 161 BC nyaka 158 BC. Gibedo i tung pa Roma ki 63 BC nyaka Musalaba ki balo woko me agiki pa Jerusalem i mwaka 70.
Rek me lanabi pa Jo‑Makkabee obedo rek pa Judaismo ma otung woko, ci dong nyutu calo rek pa Protestantizimo ma otung woko. Cak ki Lweny pa Panium oko i Cik me Sande ma i lok apar abicel, gin matime me lanabi pa 200 BC, 167 BC, 164 BC, kacel ki rwom man ki 161 BC oko i 158 BC, bina time odoco i mukato pa Protestantizimo ma otung woko. Alama me yoo magi bina time i mukato pa Presidente ma aboro, ma obedo i but abiro, i anyim Cik me Sande. 200 BC nyutu rek ma i woko pa tung pa Ripablikan, i kom 167 BC ma nyutu rek ma iyie pa tung pa Protestantizimo ma otung woko.
Gin ma nyutu yoo man, tutwal, pe kineno i iye rek me mukato pa ot pa rwodi Hasmonean; ento bene gibedo but me mukato ma pe kineno me Daniyeli 11:40. En aye rek ma obedo but me “dul eno pa poroci pa Daniyeli ma rwate ki cawa me agiki.”
Nying ni Yudaya ogwoko Hanukkah me poyo poto i cwiny buntu pi po me twer me Maccabees, pe kelo ni Maccabees bene gin jo atir. Pi can, shekinah pe dok odok i tempel ma kigero odoco ka ngeyo can me myaka piero abiro. Kwena me agik me porofeta obino ki i Malachi calo myaka aryo me piero acel ki cing acel mukene ka pud pe obedo nyime Maccabees. Akeka me Maccabees nyuto ni gityeko me yee ni jo macalo twero me polityik gi dong tye ki tic bene calo laloc me rwot pa kwo me wang cel, kwo can acel ma Ptolemy me Misiri bene otemo me timo, dok ma Kabaka Uzziah bene otemo me timo. Kwo me jo mukato nyuto ni Lubanga otedo me gengo Ptolemy ki i tic pa nyecamo man, dok Lok pa Lubanga nyuto ayela ni Lubanga otedo ka kabaka Uzziah otemo me timo tic pa lacok kwo me wang cel ki pa kabaka. Nyig coc me agik pa dyenastii gi obedo Pharisees. Pe tye tyen lok mo me tyeko ni Maccabees bene obedo calo cing me atir, ento kadi bed jo Yudaya me Yudaya me kare ni tye ki wor mapol i kom gi i akeka.
Acal me gang pa Protestant ocako i kare pa Luther, dok obedo dong dongo ma odok odok. Pe obedo tim me cik manyen, pien Yesu ki luticce gumedo Protestant. Obedo ceng me cweyo ki aa i piny macol me ginacoya, ka Luther ki lulok manyen mukene guceng piny. Matingting me acel ma dong odongo odok odok i loko meno obedo kacung pa Millerite. Katonda pe mitto keken me cweyo lulok manyen me acel me kare mukwongo wek gunen bal pa Babilon, ento guciko me kwanyo gi nyo i ngec mapol ducu pa cikke, ki ticce i kacok me polo. I nino dwe 19, mwaka 1844, jo Protestant gujuko terang ma medde me loko, ci gudoko Protestant me bedo apostate.
Jo Millerite ma atir gi omiyo gi “mantle” kede gikwedo gi i Kabedo Maleng Maloyo Weng me tyeko tic me bedo Kristiani Protestant ma orumo. I 1863, gin ma gi omiyo gi “mantle”, kun pe winjo, gi weko woko “mantle” pa Protestantism, kede giketo “mantle” pa Laodicea. I kare me agiki me keto lacim pa 144,000, ma ocake lacen pi 22 mwaka ki September 11, 2001, i 2023, Leona pa dul me Yuda tye ka yabo lacim ikom gin atir ma opongo historia ma okano me rere 40 me Daniel lawi 11, ma en historia ki pobo woko pa Soviet Union i 1989 oko bot cik me Sunday ma tye cok ki bino. I timo man, En oyabo lacim ikom historia me Judaism ma ogwen woko, pi cal me Protestantism ma ogwen woko.
Rek aryo pa jo Lubanga ma gityeko dwogo bor ki iye—ka obedo pa Juda me adier onyo pa Juda me liling (piny aryo ma loyo maleng)—gicok kwede tedo Kyerusalem; me acel i 63 BC, me aryo i cik me Sande ma bino cokcok. Rek aryo eni tito lweny ma kigonyo gi ki yie me lamo ma pe atir. Rek aryo bene tito lweny ma ogamo ki ter pa paro me lamo pa Giriisi, kede gicok kwede jo ma gityeko dwogo bor gubedo i loc pa Rooma. An atye ka nyutu lweny adek me lok me coc namba 40, ma tito poto woko pa Bung me Soviet i 1989, Lweny me Ukraine, ki Panium i kare me cik me Sande, pi tic me nyutu patpat ma tye i tung ki lweny adek eni ki lweny adek me piny weng.
Lok pa Lubanga omiyo ciko pi bal ma obedo ka bino; ka pe giconyo man, piny pa jo Protestant bi ngeyo atir ngo ma dwaro pa Rome en aye, keken ka kare dong odii pi welo i akwer. En tye ka medo i twero ki dwon piny. Puro pa en tye ka cweyo teko gi i ot me cik, i kanisa, ki i cwinya pa jo. En tye ka keto ot pa en ma iye malo ki madongo, i kabedo me imaro ma i iye lube pa con pa en gubiro dwogo tim. Ki bur ma ngwec, ki pe gineno, en tye ka medo teko pa lweny pa en me kelo dwaro pa en anyim, ka kare obino me kuro. Gin weng ma en tye ka dwaro en aye kabedo me twero, ki man dong kityeko omiyo ne. Wabi oyot neno ki wabi winyo ngo ma dwaro pa yore me Rome en aye. Ngat mo keken ma bi geno ki bi winyo lok pa Lubanga, kwer ki lube gubiro donyo iye.
Cako ki aya apar, ma tito opud piny pa Soviet Union i 1989, nyo i Lweny pa Panium i aya apar abic, Paapasi obedo dong “ka medo ki lwak me lweny pa iye me cobo anyim tic pa iye pire kene, ka kare bino pi oko pa iye.” Aya magi nyuto kit me porokec ma en “otit” ma Paapasi otyeko keto, ma pe binyalo “wot woko” ki iye. I lweny me agiki, ma kiketo ne calo Lweny pa Panium, cal pa lati bin yubo i United States. Yubo pa cal en obedo tem me agiki pi jo pa Lubanga i nino me agiki.
Rwot onyuto an maber atir ni kicweyo cal pa nyama mapwod pe ojuko cawa me temo; pien en obedo temo madit pi jo pa Lubanga, kede kwede biki juko yore me bedo mamegi ma pe otum. ... I Kwac pa Yohana 13 lok man kiweyo atir piny piny; [Kwac pa Yohana 13:11-17, kicoyo iye].
Man en tem ma jo pa Lubanga myero gitye kwede mapat ki kigi miyo gi muhuri. Jo weng ma gityeko nyutu bedo adwonggi bot Lubanga, ki gwoko cikke ne, kacel ki pe gamo Sabato mape atir, gubedo i kom cal pa Rwot Lubanga Yehova, kacel ki gubino gamo muhuri pa Lubanga ma tye kwo. Joma gubalo adieri ma ocake ki polo, kacel ki gamo Sabato pa Sande, gubino gamo alama pa nyama me cogo. Manuscript Releases, volume 15, 15.
Cako me timo kit ma calo ngwec kinyutu kwede kare ma giketo rwom kwede Loma. Rye me Protestanti pa United States obedo nyiri pa Loma i mwaka 1844, kede kamano cako me tariik pa gi o dwogo aa i agiki me tariik pa gi, ka gi dwogo pito cing me luwo cal pa min gi.
Aneno ni lewic ma tye ki luny aryo tye ki dho pa drakon, ki twero ne tye i wii ne, ki cik obi aa ki dho ne. Eka aneno Min pa randi; ni min pe obedo nyithine, ento keken, ma pe rwate ki gi. Otyeko ceng ne, ki dong okato, ki nyithine—but me Protestant—gi obedo gi ma bino anyim me donyo i tung me tic, gubedo timo paro acel calo ma min onongo obedo kwede ka otwere jo ma maleng. Aneno ni ka min tye ka poko piny i twero, nyithine bene tye ka medo, ki i kare macok coki gubitiyo ki twero ma min onongo otito con.
Anen ni kanisa ma ki nying kende kede jo Adventista ma ki nying kende, calo Judas, bicedo wa bot jo Katolika pi nongo twero gi me bino yaro adwogi. Jo lalar i kare eno bino bedo jo ma pe ngene tutwal, ma jo Katolika pe ngene gi tutwal; ento kanisa kede jo Adventista ma ki nying kende ma ngene geno wa ki tice wa (pien gi neno wa marac pi Sabiti, pien pe gi twero me goyo piny ne) bicedo jo lalar, kede bicobo gi bot jo Katolika ni gin jo ma gikweyo cikke pa lwak; man en ni, gi gwoko Sabiti, kede gi pe gwoko Sande.
Eka Jo Katoliki gimiyo Jo Protestanti cik me medo anyim me nywako cik me waco ni, dano weng ma pe bi gwoko ceng acel me wik i kabedo pa ceng abiro me wik, biketo gi i tho. Jo Katoliki, ma gin mapol, gibicungi Jo Protestanti. Jo Katoliki gibimiyo teko gi bot cal me kisolo. Kadong Jo Protestanti gibitimo kit ma min gi otimo con me ketho jo maleng. Ento, pud pe cikgi okelo adwogi, jo maleng binywak woko ki Dwol pa Lubanga. Spalding ki Magan, 1, 2.
I coc man tye dul aryo me “nominal,” ma nyutu ni “i nying kende,” ma giywayo jo Lubanga ma gi rwate bot Jo Katolika. Ngec pa Ellen White pi kanisa ma i nying kende kacel ki Adventist ma i nying kende orumu ki gin ma ginyutu ikare me agiki; pien, i ngec ne, “Adventist ma i nying kende” obedo nyutu Kristiani ma okwaco ni gene dwogo pa Kristo. Ento lanabi waco mapol pi ikare me agiki loyo kare ma gitye kwede, kacel ka, “Adventist ma i nying kende” ikare me agiki nyutu kanisa me Seventh-day Adventist ma i Laodicea, kede kanisa ma i nying kende gin nyithindo pa jo ma gubedo nyiri pa Loma i 1844.
Jo mulo Sabato me nino acakkwako ker ijo “jo ma pe ngene maber,” pien gin jo ma kare ma Nyasaye oyubo; nimar gin “pe twero lago ada me Sabato,” ma nyuto Sabato me ngom ma tye ka yweyo. Kanisa me jo mulo Sabato me nino acakkwako wyeko ni gitye ka cako nino me abiro calo nino me woro, ento i nino me agiki Sabato ma pe gitwero lago en aye “cawa abiro,” me Lebitikus abiro ki acel, ma obedo ada me acel ma gityeko kwero calo lok me msingi i mwaka 1863.
Lok ma wan kombedi tye ka tamo tye ka nyutu kit me poro ma rwate kwede gin ma cako ki i cik me Sande ma bino cok; ento temo ma agiki ma lubo cik me Sande, ki acaki otimo ii United States. Ka cik me Sande obino, United States bi goyo piny weng rwom me keto cal me leero; ento mapwod pe gitimo tic en, gin bi dong oketo cal me leero ii United States.
"Ka Amerika, piny me twero pa yecu, obi rwate ki Paapasi i juko cwiny kacel ki miyo dano me yaro Sabat ma pe atir, jo piny weng i dunya gibiro kelo gi i lubo yore mamego." Testimonies, volumu 6, 18.
“Piny mapat bi lubo kit pa United States. Kadi bene en tye ka medo anyim, ento bal acel keken bi bino bot jo wa i but weng me piny.” Testimonies, volume 6, 395.
Tem ma dit madit pi jo me Katonda timore con ma pwony me Ceng pa Nino pa Cawa tye ka pe olare, pien i cawa me pwony pa Nino pa Cawa, ceng me ngat acel acel me tic me kwe cako kwede loke pi Adwentis me Cawa Abiro. Tem man otitwako calo cweyo kit me leb pa lee, dok kit me leb pa lee en rwate pa kanisa ki pa gavumenti, ka kanisa eno aye loyo i kero me rwom man. Macalo jo Protestanti doko nyako pa Roma i mwaka 1844, dok nyako en kit me min owote, jo Protestanti ma olwenyo ki adwogi cenibed timo tic ma rwate i nino me agiki, pien Yesu jwijwi nyuto agiki pa gin mo ki cako pa gin onyo.
Kit ma kityero kwede “rwate” i wic 23 me lacun 11 pa Daniel oyaro dano ma gimiyo nyinggi ni gin ludi, ento gi yweyo adwogigi, i piny ma ber loyo, ma gitye ka temo yubu rwate ki Ruma. Kare 161 BC nyaka 158 BC nyutu yubu pa cal me lepa ma tyeko i Cik me Ceng Abicel.
Wa bino mede ki pwonye man i coc ma anyim.
Ento ‘cal pi le’ obedo ngo? Kendo en myero kitim nining? Cal otime ki le ma tye ki ruc aryo, kendo obedo cal pi le. Bende kiwaco ni en cal me le. Dong me ngene ngo ma cal en calo kede kit ma en myero kitim nining, myero wa kwan kit ma le tye kwede pire kene—Papasi.
Ka kanisa me acaki opobo woko kun oweko yot pa Enjili ki aketo cing ki kit pa joma pe yaro Lubanga, en oweyo Lamo ki twero pa Lubanga; ci, me loyo cwinye pa jo, en otemo nongo kony pa twero pa lobo. Gamo ne obedo Papasi, kanisa ma otyeko loyo twero pa lwak, ki katico kwede me medo kom bedo pa en pire keken, pire tek pi pinyruo pa ‘heresy’. Pi Amerika ma kigwoko kacel me yubo cal pa lewic, myero twero pa dini obedo ka loyo gamente me lobo i kit ma kanisa bene bi tic kwede twero pa lwak me timo jami ma en mito, pire keken. The Great Controversy, 443.