Kanica me Pergamos ocake i kare ame gigolo Cik me Milan i mwaka 313, ma i kare meno nyom me angwen me winye ame tye i Daniel cura me apar wie acel otime i kin Constantia ki Licinius. Constantine Madit, kabaka madit me tung podoceng, omiyo Constantia bot Licinius, kabaka madit me tung wokceng, me bedo dako i nyom me winye. Constantia obedo lamin Constantine ame gin ki en ginywako lanyodo acel keken, dok nyome otime kacel ki golo Cik meno. Winye me nyom meno pe obedo pi kare alac, dok i nge meno lweny i kin jo me lobo acel ocake doki. Constantia obedo kacel ki Licinius i kare ducu me lweny i kin jo me lobo acel, dok okwayo Constantine me weko Licinius bedo kwo i nge ame Constantine oloyo Licinius i mwaka 324. I acaki Constantine oweko Licinius bedo kwo, ento lacen ociko ni ginege. Constantia kikome lacen omedde me bedo i gang kal pa Constantine nio wa i mwaka ma romo 330.

Nyom me winye me aŋwen me Daniel 11, ma otimere i dwe me aryo me mwaka 313, ocako kare me anyut ma Pergamos nyuto, dok kanica me Pergamos omede nio wa i kanica me Thyatira, ma ocake i kare ma twer pa Papa obedo i komker i mwaka 538. Mwaka 538 onyuto agiki me Pergamos, dok bene onyuto nyom me winye me abic me Daniel 11, i kare ma kanica pa Papa obedo i komker i yo me nyom me winye me lok adwar ki twer me loc pa dano me Roma. Pergamos ocake ki winye me nyom me alfa i mwaka 313, dok ogik ki nyom me winye me omega i mwaka 538. I mwaka 1798, rwodi me Europe ojuko nyomgi ki anyomgi me Papa i kare ma Napoleon otero Papa i buc.

Bedo i twec ki pokere i nyom pa dako anyom me Papa onwongo dong kinyuto calgi ki nyom me winye me acel kikome i Daniel apar acel, ame kicobo i kin ker madongo me Ptolemaic ki Seleucid. I cobbe pa coc me abicel nio wa me aboro, i mwaka 252 kapok kinywalo Kristo, Ptolemy II Philadelphus (rwot me tung piny) omiyo nyare Berenice i nyom bot Antiochus II Theos (rwot me tung malo) me tyeko Lweny me Aryo me Syria. Winye meno onwongo mito ni Antiochus oket dakone Laodice ki awobe mere woko. I nge ame Ptolemy II oto i mwaka 246 kapok kinywalo Kristo, Antiochus ogamo Laodice odoco dok opoko ki Berenice i nyom. Laodice dong omiyo kimiyo Antiochus yat me nek, dok oyubo neko Berenice ki wode ame onwongo pwod atin atidi. Pi meno, Berenice, kit ame kicoyo kwede i coc meno, “pe ogwoko teko” dok “kimiyo woko.”

Ptolemy III Euergetes, omin Berenice (“jang yat ma oya ki lwit mere”), odoko rwot me Ejipt dok omonyo ker me Seleucid me culo kwor pa lamine, kun ocako Lweny me Adek me Syria, ma otime cake i mwaka 246 wa i mwaka 241 ma Kristo pud pe onywal. Ptolemy omako boma madongo (ma Seleucia kede Antioch tye i kingi), odonyo matut i lobo me Seleucid, dok otero jami me yak mapol atika, ma iye tye cal lubange mapol kede aguli maleng ma Cambyses yam okwanyo ki Ejipt. Odwogo i Ejipt kede jami me yak meno, kun ocobo lok ma yam okobo ni lubangegi kede jami ma welgi tek biterogi i opii i Ejipt.

Nyom me acel me moko winye ma tye i Daniel 11 obedo lanyut me nyom me moko winye ma otime i mwaka 538 i kin Roma me Paapa ki rwodi me Europe. I tyeng 6 nio i 8, rwot me tung acuc miyo nyako me nyom pi moko winye ma i ngeye gituro. I nge tur pa winye meno, gimonyo ker me tung acam, giloyo lobone, ki gikwanyo jamine me wel ma dit. I jami ma otime i kare mukato ma rwate ki man, Napoleon, ma onwongo nyuto rwot me tung acuc, odiyo Lobbe me Paapa me yee Winye me Tolentino i mwaka 1797. I mwaka ma olubo meno, mony me France ma onwongo tye i te loc pa Jeneral Berthier odonyo i Roma ka otero Paapa Pius VI, ma onwongo nyuto rwot me tung acam, i twec. Mony me France bene omako jami me wel ma dit ki i Roma ka otero gi i France, ma rwate ki kit ma Ptolemy okwanyo jami me wel ma dit ki i ker me tung acam ka otero gi i Ejipt.

Winye me nyom i Milan i mwaka 313 otyeko lweny i kin jo me lobo acel, macalo winye me nyom i kin ker madongo me tung malu ki tung piny me Ptolemy II Philadelphus ki Antiochus II Theos otyeko Lweny me Aryo me Syria. Pokere me nyom i kin ker madongo me tung poto ceng ki tung wok ceng i mwaka 324 onwongo kinyuto cal ne i kit ma Antiochus opokere ki dako mere me Ejipt, ma onyomo pi winye, i mwaka 246 ma pud pe kinywalo Kristo. Pokere me nyom aryo-ni ducu rwate ki pokere me nyom me mwaka 1798.

Pergamos omako mwaka 225, cakere i mwaka 313 wa i mwaka 538. Ocake kede nyom me aryo me winye pa Roma me woro cal, dok otum kede nyom me acel me winye pa Roma me loc pa Papa. Lok macon me Pergamos ame tye i coc me adwarpiny kubo nyom aryo me winye pa Roma me woro cal kede nyom aryo me winye pa Roma me loc pa Papa, calo kite ame Cleopatra abiro ame olubo kore kubo nyom aryo me winye pa ker madit me Seleucid kede nyom aryo me winye pa Roma me woro cal. Cleopatra okubo nyom aryo i ker madit me Seleucid kede nyom aryo me ker madit pa Roma me woro cal, dok i kore kanica me Pergamos ame obedo lanyut okubo nyom aryo magi kede nyom aryo pa Roma me loc pa Papa.

Nyom me alfa me ker me Seleucid ma otime i mwaka 252 BC obedo lanyut me nyom me omega ma otime i kin Cleopatra Syra, nya pa Antiochus ma Dit, kede Ptolemy V i Raphia i mwaka 193 BC. Nyom meno otyeko Lweny me Abic me Syria. Nyom me alfa me winye me Roma ma woro obange otime i mwaka 40 BC i kin Mark Antony kede Octavia. Octavia obedo lamego pa Octavian, ma lacen ongeye ni Augustus Caesar. Nyom me mwaka 40 BC otime kacel kede Winye me Brundisium. Antony ongolo nyom mere kede Octavia pi Cleopatra i mwaka 32 BC, kun dok cako lweny me kin jo me lobo acel ma onongo otum i kare me winye me mwaka 40 BC. Mark Antony obedo lakedo me tung wok ceng, eka Octavian obedo lapiem me tung poto ceng. I lok mukato me Ejipt, onongo tye Cleopatra abiro. Cleopatra me acel obedo lanyut me winye me nyom me omega me ker me Seleucid, eka Cleopatra me abiro dok me agiki obedo lanyut me ngolo nyom me alfa me winye me Roma ma woro obange.

Kricito nyuto agiki ki acakki i kare ducu, omiyo nyom me alfa pa jo Seleucid i mwaka 252 Kricito peya onywal rwate kede nyom me omega pa jo Seleucid i mwaka 193 Kricito peya onywal. Alfa kede omega me gin mukato pa jo Seleucid ducu aryo rwate kede nyom me alfa kede me omega pa Roma me woro jogi kede Roma pa Papa ducu aryo. Nyom me omega pa Roma me woro jogi i mwaka 313 obedo bene nyom me winye me alfa pa Pergamos, dok en obedo lanyut me nyom me winye me omega pa Pergamos, ame bene obedo winye me nyom me alfa pa Roma pa Papa i mwaka 538. Man mio nyom me winye me alfa kede me omega pa Roma me woro jogi ducu aryo rwate kede nyom me alfa pa Roma pa Papa i mwaka 538. Nyom me omega pa Roma pa Papa bino tundo i kare me cik me Cengcabit ame cok dong bino tundo. Alfa me mwaka 538 obedo lanyut me omega me cik me Cengcabit, dok Winye me Brundisium me mwaka 40 Kricito peya onywal kede nyom me winye me Cik me Milan me mwaka 313 obedo lanyut me alfa me mwaka 538. Nyom me alfa me ker pa jo Seleucid i mwaka 252 Kricito peya onywal rwate kede nyom me winye pa Roma pa Papa i mwaka 538, dok macalo nyom me alfa me ker pa jo Seleucid, en rwate bene kede nyom me omega i Raphia i mwaka 193 Kricito peya onywal.

Nyom me winye me tung acam ki tung acuc i mwaka 252 ki 193 ma pud pe onywalo Kricito girwate ki nyom me winye me mwaka 538, ma bene rwate ki nyom me winye me Roma me lurok i mwaka 40 ma pud pe onywalo Kricito ki 313. Nyom me winye abic ducu ma kinyuto i gin mukato angec me Daniel cura me apar wi acel gicobere matwal i nyom me winye me abicel, ma en me agiki, i kare me cik me Ceng Cabit ma dong cok bino. Nyom aryo me acakki gibedo lwenge i kin lukwor me tung acam ki me tung acuc, ki nyom me adek ki me angwen ginyuto lweny me iye lobo i kin tung wok ceng ki tung poto ceng. Nyom me abic ki me abicel ginyuto lweny me cwiny i kin tung wok ceng ki tung poto ceng; i kin dini me Orthodox ki dini me Katulik me Roma; onyo i kin gamente ki kanica. Apokapoka acel madit i kin dini me Orthodox ki dini me Katulik me Roma en aye ni jo me Orthodox giyee gin ma kilwongo ni “caesaropapism.”

Loc pa rwot i kom gamente kede kanica

Caesaropapism en ribbe pa kanica ki gamente, kun gamente aye loyo wat ma tye i kin gin. Dini me Katolika me Roma kwer kit ribbe meno, ki lube ki Cik pa Justinian me mwaka 533 ma onyuto ni Kanica Katolika me Roma aye wi kanica, ki en bene aye ma tiro jo ma lube ki pwony me yii ma pe atir. Pyem me cwiny i nyom me winye aryo me agiki onongo tye i kom ka dichwo, ma cung pi loc pa gamente, aye loyo dako, ma cung pi loc pa kanica. Lweny me cwiny no bene onongo tye iye pokapoka i kit mogo me woro i kanica ki pwony ma gilwongo ni “filioque.”

Filioque

Tyen lok me Filioque obedo “kede wod.” Me niang kit ma lok ni “filioque” pire tek kwede, mite ni kitam pi boma me Nicaea i yo me lok me adwar, kama kimoko “Lok me Yee me Nicaea” iye me acel. Nicaea kube kede rek me Islam i yo me lok me adwar, pien kuno aye kinyuto iye lweny me aryo me Nicaea i lok macon, kede bene kube kede lweny me tipo me dini me Katolika me kukide kede kutoo. Papa Leo, calo lanyut, bene kube kede Nicaea kede caden me lok me adwar pa Lok me Yee me Nicaea.

Kicimo nyom abicel me winye i Daniel 11, dok angwen mukwongo gin lweny me mony i kin tung acam ki tung acuc onyo i kin tung wok ceng ki tung poto ceng. Aryo me agiki gin lweny me cwiny i kin jo Katolik me Ortodoks me tung wok ceng ki jo Katolik me Roma me tung poto ceng. Nyom me winye me abicel dok me agiki obibedo ki anyut me lweny i kom Lok me Yee me Nicaea, dok obibedo ki papa acel ma nyinge Leo, dok i agiki obimoko kit me niang pa jo Katolik me Roma i kom ribbe pa kanica ki gamente, ma kwero “caesaropapism” ma jo Ortodoks me tung wok ceng giyee iye, ma nyuto ni twero pa gamente aye tye ki loc i kom kanica.

“Ento ‘cal pi lee’ obedo ngo? dok ebiyubo ningo? Lee ma tye ki tung aryo aye yubo cal meno, dok en obedo cal pi lee. Elwongo cal meno bene ni cal pa lee. Pi meno, me ngeyo kit ma cal meno tye kwede kede kit ma ebiyubo kwede, myero wakwan kit pa lee kikome—loc pa Papa.

“I kare ma kanica me acaki obale pi weko yot pa Kwena Maber kede jolo kwer me woro kede tim pa jo ma pe ŋeyo Obaŋa, orwenyo Tipo kede teko pa Obaŋa; ci me loyo poyo cwiny pa jo, oyenyo kony pa teko me loc me piny. Adwogine obedo loc pa Papa, kanica ma oloyo teko pa gamente kede otiyo kwede me cobo miti mere kene, makato ducu me miyo pwod pi ‘pwony me goba.’ Me United States yubo cal pa lee, teko me dini myero obed kede loc i kom gamente me piny i kit ma kanica bitiyo bene ki twero pa gamente me cobo miti mere kene.” Lweny Madit, 443.

Caesaropapism ki filioque nyuto apokapoka aryo ma pire tek loyo i kin jo Katoliki me tung poto ceng ki jo Katoliki me tung wok ceng. Acel obedo pyem i kom twero me loc pa gamente; man okene obedo pyem i kom pwony me dini, ka Tipo Maleng “wok” ki bot Won keken onyo Tipo Maleng wok ki bot Won ki Wod weng. Kanica Katoliki me Roma ye ni Tipo Maleng wok ki bot Won ki Wod weng, dok kanica me tung wok ceng kwero “filioque,” kun pyem i kom lok ma kimedo ni Tipo Maleng wok ki bot Kristo. Tam me filioque onongo kimedo motmot i Lok me Niye me acakki ma kiyubo i kacokke me Nicaea i mwaka 325, mwaka angwen i nge kelo cik me acel i kom Ceng Cabit, ki mwaka acel i nge ma Constantine oloyo Licinius me doko aloc acel keken me ker me Roma. Lok me Niye me acakki onongo pe tye ki lok me “filioque” ma lacen odoko acel i kin tyen lok aryo madito ma oweko kanica Katoliki me tung wok ceng ki me tung poto ceng opokke.

I Cok me Constantinople i mwaka 381, gimedo lok i Lok me Niye me Nicaea, ci gicako lwonge ni Lok me Niye me Nicaea-Constantinople. Lok ma mako Tipo Maleng, ma gimedo iye, onwongo tye ki lok ni “ma aa ki bot Won.” Man pud obedo kit Lok me Niye ma kanica me Orthodox me Tung Wok Ceŋ tiyo kwede, labongo filioque ma gimedo iye lacen. Mwaka pyer abic i ŋe, i Cok me Ephesus i mwaka 431, gimoko doki niye ma onwongo gimoko i Nicaea i mwaka 325, dok cok ogengo kelo niye mapat i ka tito niye me Nicaea. Kanica me Tung Wok Ceŋ otiyo ki gengo man calo tyen lok me pyem i kom medo filioque i Lok me Niye. I Cok me Adek me Toledo i mwaka 589, filioque onen i kit Lok me Niye me leb Latin ma onwongo gitiyo kwede i Spain. Tic ki filioque onwongo okube ki pyem i kom pwony me Arianism i kin jo me Visigoths, kun moko matek ni Wod obedo Lubanga matwal. Pi meno, jo mapol giŋeyo Cok me Adek me Toledo calo rwom me acaki ma pire tek i medo filioque i Lok me Niye me Tung Poto Ceŋ.

I kare me mwaka mia me 8 ki me 9, filioque odoko lok ame kitiyo kwede calo cik i kanica ame onongo tye i te loc pa Charlemagne ki jo me kaka Carolingian. Kikwako lok meno i cokke me sinod me Bunga Poto Ceng, ki kiyee motmot i Europe me Latin ducu, kun pe kwano Roma. Kanica me Bunga Wok Ceng ongeyo pi lok ame kimedo meno, ka ocako kwero lok meno.

I mwaka 1014, Papa Benedict VIII oketo Lok me Yee ma tye kede filioque i Misa i Roma i yo me cik. Man aye kare ma filioque odoko dul ma kitiyo kede kare ducu i cik me woro me Roma. Pol kare, gineno man calo tim pa Tung Too ma omoko kop. I mwaka 1054, kwanyere woko i ribere me Kanica i kin dul aryo i Pokere Madit otimme, kede filioque onongo obedo acel i kin lok madongo me pwony i kom Lubanga ma dong onongo poko Tung Kide kede Tung Too.

I kacoke me Florence i mwaka 1438/39, Kanica me Roma dok omoko puony me filioque kede twero pa Papa ma malo loyo ducu. Abaka me tuŋ wokceŋ, John Paleologos, obedo i kacoke meno. Paleologos obedo omin madit pa Constantine me apar wiye acel kede abaka ma oloco i nyime; Constantine meno ocobo lok me adwar me mwaka miya acel kede pyer abic, ma ogik i nino 27 me Dwe me Abiro, 1449. I kacoke me mwaka 1438/39, Abaka John Paleologos oyenyo kony me mony kede me lim pi lweny i kom jo Ottoman, eka i timo meno oye tam pa Kanica Katolika me Roma i kom filioque kede twero pa Papa ma malo loyo ducu. Ka en kede dul jo Greek ma owoto kode odok i Constantinople, kanica me tuŋ wokceŋ okwero winye meno. I kare-ni Kanica Katolika me Roma kede kanica ma pol loyo i kin kanica me jo Protestant ma oweko niye pud gigwoko filioque, ento Kanica Orthodox me Tuŋ Wokceŋ kwero en.

I mwaka 325, Constantine Adwong, ma obedo anyut me kanica me Pergamos ma oye weko dul me cik me niye pi winye, olwongo Kacokke me Nicaea dok obedo iye. I mwaki apar wie abiro cake ki Cik me Milan nio wa i pokere me ker madit i mwaka 330 ma lok me adwarpiny onyuto, gumoko Lok me Niye me Nicaea.

I mwaka 533, kiketo Cik pa Justinian, dok i mwaka ma lubo kore, 534, kikel Buku me Cik pa Justinian. I mwaka 538, twero pa Papa oloyo gin me gengo me adek i kare ma kiryemo jo Goth ki i boma Rome. Ci i Kacokke me Adek me Orleans, kiketo cik me Ceng Cabit.

Kare ma ocake i mwaka 313 nio i 330 nyutu fraktal me alufa ma lac loyo me mwaki 225 me kanica me Pergamos, kun kare ma ocake i mwaka 533 nio i 538 nyutu fraktal me omega mere. Mwaka 313 en mwaka ma giyaro iye Cik me Milan, dok mwaki 225 i ngeye, i mwaka 538, giketo cik me Ceng Cabit. I gin mutime i kare me alufa ma lac loyo, kare ma ocake ki i Cik me mwaka 313 nio i cik me acel me Ceng Cabit me lurok i mwaka 321 rwatte ki kare ma ocake ki i Cik me mwaka 533 nio i cik me acel me Ceng Cabit pa Papa i mwaka 538. Pergamos miyo lanyut adek me keto cik ma time con dok kelo cik me Ceng Cabit. Pergamos bene nyutu “weko niye ma time kong” ma Paulo onyuto i waragane me aryo bot kanica me jo Tecalonika.

Pe wuwek dano mo obwolwu i yo mo keken: pien nino meno pe bino tunu, ka pe weko niye otimme me acel, dok dano me bal onyute, wod me rweny; En ma pyem dok tingere malo loyo gin ducu ma kilwongo ni Obanga, onyo ma kiworo; naka en obedo calo Obanga i ot pa Obanga, ka nyutte ni en aye Obanga. 2 Jo Tecalonika 2:3, 4.

Kanica me Pergamos nyuto weko ye ma otimme mapwod papa me Roma onyutere calo dano me bal. Lubere ki Paulo, niang adyer man marac obedo ye goba, dok pi ye goba-no, jo ducu ma timo kit meno bino nongo bwola matek (2 Jo Tecalonika 2:10–12). Bwola matek-no rwate ki ngolo kop i kom jo me gicik ki lobo ma kitingo jo me gicik iye. I kom kanica me Jo Adventist me Nino me Abiro ma tye i kit me Laodicea, bwola matek-no onyutere i kit ma gikwero niang pa William Miller ni “gin me nino ducu” i buk pa Daniel obedo woro obange i lumuku, dok tutwalle, ni en onyuto Roma ma woro obange. I kom United States, bwola matek-no pe ocung i kom kwero niang pa William Miller me dul coc man, ma ki iye Miller oniang ni “gin me nino ducu” obedo woro obange. Ento, bwolagi ocung i kom kit ma wiigi owil ni dano me bal ma onyutere i nge poto pa Roma ma woro obange obedo loc pa papa. Reagan onyuto lapor me bwola-no i kare ma wiye owil ni en onongo ongeyo nicake i kare ma en pud latin ni papa obedo Antikristo. I kare ma Reagan odonyo i ribe me mung ki mung me tim marac i mwaki apar ma ocakke i mwaka 1980, en onyuto lapor me to wang ma kiniang, lubere ki kit ma kitiyo ki adwara kany, ni Donald Trump bino nwoyo. Kadi to wang-no obedo gin ma en oyero ki cwiny mere, onyo adwogi me ngec ma pe tye kakare, gony me adwara ma kimiyo kany neno anyim ni Trump bino nwoyo to wang pa Reagan dok, lubere ki Paulo, bino nongo bwola matek.

Pergamos nyuto kare me weko cik mogo me niye pi winye ki me weko niye, ma otelo nyim keto loc pa Papa i kom ker. Gin mutime i kare man rwate i yo me lok adwar ki mwaka me agiki me United States, kare ma ocake ki loc pa Pulejident Ronald Reagan. Kadi oneno Pergamos cake ki Cik ma oyaro i mwaka 313 oo i cik me Ceng Cabit me mwaka 538; onyo fraktal me alfa me Pergamos cake ki Cik meno oo i cik me acel me Ceng Cabit i mwaka 321; onyo fraktal me omega me Pergamos cake ki mwaka 533 oo i cik me Ceng Cabit me mwaka 538, laini adek-ni ducu nyuto kit yub me lok adwar me guro ki gengo boma ki lumony.

I coc ma lubo man, wabinywako lok i kom gengo boma ki mony.