William Miller yafuna omusana omukulu ku makkanisa musanvu, ebisiba musanvu, n’amakondeere musanvu mu kitabo ky’Okubikkulirwa. Yateeka obubonero obwo obw’obunnabbi mu nteekateeka y’amaanyi ababiri agazikiriza, obupagani obwaddirirwamu obufuzi bwa Papa. Teyalaba buli ngeri y’obunnabbi ey’ebyo ebifaananyi, naye bye yalaba byateekawo entandikwa y’okutegeera ebyafaayo eby’omunda n’eby’ebweru eby’ekkanisa ya Katonda okuva mu biro by’Abatume okutuusa ku nkomerero y’ensi. Ebyafaayo eby’omunda byayimiririzibwa amakkanisa, ate ebyafaayo eby’ebweru eby’amakkanisa byayimiririzibwa ebisiba. Yalaba nti amakondeere gaali obubonero bw’okusalira omusango kwa Katonda ku Roma, era nga gano gayimirira ng’ekifaananyi eky’okusalira omusango kwa Katonda ku Roma ku nkomerero y’ensi, newaakubadde teyalaba nti Roma ku nkomerero y’ensi ekolebwaamu omukago ogw’obusatu.

Ekitabo ekyawandiikiddwa Uriah Smith, ekiyitibwa Daniel and Revelation, kirimu ebirowoozo ebimu eby’ekyamu, naye Sister White yakiyita "God's helping hand." Yalaga nti kisaanidde okusasanyizibwa wamu ne The Great Controversy, Patriarchs and Prophets, ne The Desire of Ages. Okuwagira kwe okunywevu tekyategeeza nti ekitabo kyali ku mutendera gumu ogw’okuluŋŋamizibwa ng’ebitabo bye, wabula nti ekitabo kyalimu "okuyigiriza okukulu," era kyayambye "okuleeta emmeeme nnyingi ez’omuwendo mu kumanya amazima."

Ekitabo kikozesa engeri y’okuteesa ey’obunnabbi eya Millerite, nga kigattiddwaako birowoozo eby’obunnabbi ebyali bitalabikanga okutuusa nga 22 Okitobba 1844. Tujja okwogerako ku bitundu eby’enjawulo mu kitabo nga tulambulula enkozesa essatu ey’Emitawaana esatu.

Miller yategeeza nti "amakondeere musanvu ge g'ebyafaayo eby'ebibonerezo musanvu eby'enjawulo era ebikambwe, ebyatumiddwa ku nsi, oba ku bwakabaka bwa Loma." Amakondeere agasooka ennya galaga ebibonerezo ebyaleetebwa ku Loma ey'obukafiri, ate ekondeere ery'ettaano n'ekondeere ery'omukaaga byali ebibonerezo bya Katonda ebyaleetebwa ku Loma ey'obupapa, naye Miller teyandikitegedde nti ekondeere ery'omusanvu liyimiririra ekibonerezo kya Katonda ku Loma ey'omu mulembe guno. Bw'ayogera ku busindikizo musanvu n'amakondeere musanvu ag'Okubikkulirwa, Uriah Smith yawandiika nti:

Ng’amaze okutwala ekitabo, Omwana gw’Endiga n’atandika amangu ddala okuggulawo emifungo; era omutume n’alagirwa okwegendereza ku bintu ebibaawo wansi wa buli kifungo. Ennamba musanvu dda eyalangiddwa mu Byawandiikibwa nti ekeeraga obujjuvu n’obutuukirivu. N’olwekyo, ekiteeso ekigamba nti emifungo musanvu zikwata ku kibiina kyonna ky’ebintu eby’ekika ekimu, nga byandituuka okukomako wammanga ku biro bya Constantine, ate ennyanga musanvu ne zikwata ku lunyiriri olulala okuva awo ne lugenda mu maaso, tekisobola kubeera kituufu. Ennyanga zitegeeza olunyiriri lw’ebintu ebibaawo mu kiseera kye kimu n’ebyo eby’emifungo, naye nga bya njawulo ddala mu ngeri yaabyo. Ennyanga kye kifaananyi ky’entalo; n’olwekyo ennyanga zitegeeza obutabanguko obunene obw’obufuzi obunaabaawo mu mawanga mu mulembe gw’Enjiri. Emifungo gitegeeza ebintu eby’ennono ey’eddiini, era girimu ebyafaayo by’ekkanisa okuva ku ntandikwa y’ekiseera eky’Obukristaayo okutuuka ku kujja kwa Kristo. Uriah Smith, Daniel and Revelation, 431.

Ekkondeere kye kabonero k’entalo n’obutabanguko mu byobufuzi. Bw’ayogerako ku olunyiriri olwa bbiri olw’Essuula omunaana mu kitabo ky’Okubikkulirwa, Smith agamba nti:

Ekitundu 2. Era nnalaba abamalayika musanvu abaali bayimiridde mu maaso ga Katonda; era ne baweebwa enkondeere musanvu.

"Olunyiriri luno luleeta omugatte omuggya era ogw’enjawulo gw’ebintu ebigenda okubaawo. Mu bisiba twalabye ebyafaayo by’ekkanisa mu kiseera ekyitibwa ekya Enjiri. Mu makondeere musanvu, agaleeteddwa kaakano, tulina ebintu ebikulu eby’obufuzi n’eby’entalo ebyali biteekeddwa okutuukirira mu kiseera kye kimu." Uriah Smith, Daniel and Revelation, 476.

Ekifundikiro eky’omusanvu kigulibwa mu nnyiriri mukaaga ezisooka ez’essuula omunaana mu kitabo ky’Okubikkulirwa, era mu kiseera ky’okuggulwawo ekyo, bamalayika omusanvu abalina enkondeere musanvu bategekeddwa okukuba.

Awo bwe yaggula ekisiba eky’omusanvu, waabeerawo obusirise mu ggulu okumala ng’ekitundu ky’essaawa. Nange nnalaba bamalayika musanvu abayimirira mu maaso ga Katonda; ne baweebwa enkondeere musanvu. Era omalayika omulala n’ajja n’ayimirira eri ekyoto, ng’alina ekibya ky’obubaane ekyazaabu; n’aweebwa obubaane bungi, awotereze wamu n’okusaba kw’abatukuvu bonna ku kyoto ekya zaabu ekyali mu maaso g’entebe ey’obwakabaka. Omukka gw’obubaane, ogwajja wamu n’okusaba kw’abatukuvu, ne gusituka mu maaso ga Katonda okuva mu mukono gw’omulayika. Omalayika n’atwala ekibya ky’obubaane, n’akijjuza omuliro ogw’oku kyoto, n’akisuula ku nsi: ne waabeerawo amaddoboozi, n’okubwatuka, n’amasannyalaze, n’ekikankano ky’ensi. Era bamalayika musanvu abaalina enkondeere musanvu ne beetegekera okuzivuga. Okubikkulirwa 8:1-6.

Waliwo ekintu ekitali kya bulijjo mu bunnabbi kye twabadde tukirambulula mu biwandiiko ebyayita, naye kye tetunnakyogerezako mu bukakafu mu ngeri yaakyo ey’enjawulo ey’obunnabbi. Ekintu ekyo ekitali kya bulijjo kiri nti ebifaananyi ebikiikirira olunyiriri lw’obubonero bw’ekkubo mu byafaayo by’obunnabbi, byonna bikunganizibwa wamu ku nkomerero y’ebyafaayo bye bikiikirira. Twalaga nti emirembe ena gy’Abadiventisiti aba Lawodikiya, egyakiikirirwa ebikolwa ebyenyinyavu ebina ebyogerwako mu Ezekyeri essuula munaana, gyalanga obubonero bw’ekkubo obw’enjawulo; naye buli kimu ku byo, nga ng’ekigezo, kiddamu mu byafaayo by’okutekebwako akabonero kw’ab’144,000. Ekintu ekitali kya bulijjo kino kisangibwawo ne mu amakondeere omusanvu, kubanga ne bwe kiikirira okusalirwa omusango okw’enjawulo ku Loma ey’Abapagani, ey’Obupapa ne Loma ey’omu mulembe guno, byonna bikunganizibwa wamu nate bwe butandikira okutuukirizibwa kw’omusango ku Loma ey’omu mulembe guno ku butandikira bw’etteeka lya Sande eririmu okutuuka mu bwangu.

Engombe musanvu zirina ebiseera ebirambikiddwa bulungi mwe zaatuukirira edda, naye era Mukyala White ateeka bamalayika musanvu abalina engombe musanvu mu Okubikkulirwa essuula ey’omunaana, mu byafaayo by’etteeka lya Ssande erigenda okujja mangu.

‘Era bwe yaggulawo akasiba aka ttaano, nalaba wansi w’ekyoto emyoyo gy’abo abaattibwa olw’ekigambo kya Katonda n’olw’obujulizi bwe baalina; ne baakaaba n’eddoboozi ddene nga boogera nti, Okutuusa wa, ai Mukama, Omutukuvu era ow’amazima, totusalira musango wadde okusasulira omusaayi gwaffe ku abo abatuula ku nsi? Era ne baawa buli omu ku bo engoye enjeru [Baalangirirwa ng’abalongoofu era abatukuvu]; era ne bagambibwa nti, bawummule akaseera katono, okutuusa nga n’abannaabwe abaweereza n’abooluganda lwabwe, abagenda okuttibwa ngabwe baattibwa bo, bamaze okutuukirira’ [Okubikkulirwa 6:9-11]. Wano waliwo ebyolesebwa byaalabisibwa Yokaana ebyali si bya mazima mu kiseera ekyo, wabula ebyandibaddewo mu kiseera eky’omu maaso.

"Okubikkulirwa 8:1-4 kinukuddwa." Manuscript Releases, omutome 20, 197.

Mu kyawandiiko ekyasooka Mukyala White ateeka okuteesa n’okutuukirira kw’ekisiba ekyokutaano ku kiseera we malaika musanvu baali nga bagenda okuvuga eŋŋombe mu ssuula munaana, naye era ateeka ekifaananyi kye kimu mu byafaayo by’eddoboozi ebbiri eby’Okubikkulirwa essuula kkumi na munaana.

"Bwe kyaggulibwa ekisiba ekyokutaano, Yokaana mu kwolesebwa yalaba wansi w'ekyoto ekibiina ky'abo abattiddwa olw'Ekigambo kya Katonda n'obujulizi bwa Yesu Kristo. Oluvannyuma w'ekyo ne wabaawo ebirabika ebyalambikiddwa mu essuula ey’ekkumi n'omunaana ey’Okubikkulirwa, nga abo abeesigwa era ab'amazima bayitibwa okuva mu Babulooni. [Okubikkulirwa 18:1-5, ebyogeddwa.]" Manuscript Releases, voliyumu 20, 14.

Amakondeere musanvu gayimirira okusala omusango kwa Katonda mu byafaayo bya Ruumi ey’obupagani, ey’obupapa n’ey’omulembe guno; naye era gakiikirirwa mu byafaayo bya Ssettemba 11, 2001, n’eddoboozi ery’okubiri ery’etteeka lya Sande erigenda okujja mangu. Oluvannyuma lw’okunnyonnyola emitundu mukaaga egyasooka egy’omu Okubikkulirwa kwa Yokaana essuula munaana, Uriah Smith atandika okulaga okutuukirizibwa kw’ebyafaayo kw’amakondeere ana agasooka.

Omulamwa gw’amakondeere musanvu guddamu wano, era gukwata ku byonna ebisigadde mu ssuula eno ne mu ssuula 9 yonna. Bamalayika musanvu beetegekera okufuuwa amakondeere. Okufuuwa kwabwe kujja ng’ekyongerako ku bunnabbi obuli mu Danyeri ssuula 2 n’essa 7, nga kutandika n’okumenyeka kw’Obwakabaka bwa Loma obw’edda ne bugabanyibwa mu bitundu kkumi, ebyo bye tulambululirwa mu amakondeere agasooka ennya. Uriah Smith, Danyeri ne Okubikkulirwa, 477.

Smith ategeeza nti amakondeere ag’asooka ennya gaali emisango gya Katonda ku Roma ey’obupagani. Ayogera ku nnyiriri ey’omusanvu, eraga obubonero bw’obunnabbi obw’ekondeere erisooka, era oluvannyuma alaga okutuukirizibwa kwakyo mu byafaayo.

Ekibonerezo ekyasooka ekiruma nnyo era ekizitowa ekyagwa ku Roma ey’ebugwanjuba ng’eri mu kukendeera kwayo kyali lutalo ne Bagoti abakulemberwa Alaric, eyaggulawo ekkubo ery’okuyingiriramu okwaddirira. Okufa kwa Theodosius, kabaka w’Obwakabaka bwa Roma, kwabawo mu Janwali 395; era nga tekunnaba kutuuka ku nkomerero y’ekiseera ky’obutiti, Bagoti abakulemberwa Alaric baali batandise okulwana n’Obwakabaka.

Okulumba okwasooka okwakulembeddwamu Alaric kwasannyawo Thrace, Macedonia, Attica ne Peloponnesus, naye tekwatuuka ku kibuga kya Roma. Mu kulumba kwe okw’okubiri, naye, omukulembeze w’Abagothi yasomoka e Alps n’e Apennines n’alabikira mu maaso g’ebuggya by’ekibuga ‘eky’olubeerera,’ ekyo ne kimenyesebwa mangu olw’ekiruyi ky’abakambwe.

"Okufuuwa kw'ekikondeere ekisooka kulina ekifo kyakwo okumpi n'enkomerero y'ekyasa ekyokuna era ne kweyongerayo, era kutegeeza bulumbaganyi obusanyawo Abagothi bwe baakola ku Obwakabaka bwa Loma." Uriah Smith, Danyeri ne Okubikkulirwa, 478.

Smith ategeeza nti Alaric ye kabonero k’okusala omusango kwa Katonda ku Roma ey’obupagani, nga kino kiyimiririrwa etarumpeta eyasooka. Buli etarumpeta eriyimiririrwa omuntu ow’ebyafaayo; Alaric ayimirira okutuuka kw’etarumpeta eyasooka okw’atandika ku nkomerero y’ekyasa eky’okuna. Miller teyasobola kulaba nti etarumpeta eno yaletebwa ku Roma olw’okuwalirizibwa okukuuma Ssande, kubanga Miller yali akuumanga Ssande. Ne Smith yasubwa kino, naye yategeera nti etteeka eryasooka ery’okuwaaliriza okukuuma Ssande lyatandikibwa Constantine mu mwaka 321. Ekiragiro ky’obunnabbi ekikwatagana n’okuwalirizibwa okukuuma Ssande kiba kimu bulijjo, kubanga Katonda takyuka, era ekiragiro ekyo nti "okuvamu eri Katonda kw’eggwanga kujjirwako okuzikirira kw’eggwanga". Alaric ayimirira entandikwa y’okuzikirira kw’eggwanga eyatandika mu kiseera ddala Constantine lwe yassa mu nkola etteeka eryasooka ery’okuwaaliriza okukuuma Ssande.

Smith ayongerayo n’okunukula olunyiriri olw’omunaana, olulambulula ekkondeere ey’okubiri, era n’alyoka ayongerayo mu kunnyonnyola kwe:

Obwakabaka bwa Loma, oluvannyuma lwa Constantine, bwagabanyizibwa mu bitundu bisatu; era kye kireetera ekigambo ekiyogerwako emirundi mingi, ‘ekitundu ekisatu ky’abantu,’ n’ebirala, nga kyogerera ku kitundu ekisatu ky’obwakabaka ekyali wansi w’okubonerezebwa. Okugabanya kuno kw’obwakabaka bwa Loma kwakolebwa ku kufa kwa Constantine, ne kugabibwa mu batabani be basatu, Constantius, Constantine II, ne Constans. Constantius yafuga Ebuvanjuba, era n’ateeka ekifo kye eky’obusenze e Constantinople, ekibuga ekikulu ky’obwakabaka. Constantine Ow’okubiri yafuga Britain, Gaul, ne Spain. Constans yafuga Illyricum, Africa, ne Italy. (Laba Sabine’s Ecclesiastical History, p. 155.) Ku nsonga eno eyamanyiddwa bulungi mu byafaayo, Elliott, nga bwe yawanjizibwa Albert Barnes mu byawandiiko bye ku Rev.12:4, agamba: “Waakiri emirundi ebiri, nga obwakabaka bwa Loma tebunnagabanyizibwa mu ngeri ey’olubeerera mu bitundu bibiri, Ebuvanjuba n’Ebugwanjuba, waaliwo okugabanyizibwa kw’obwakabaka mu bitundu bisatu. Ekisooka kyabaawo mu A.D. 311, bwe kyagabanyibwa wakati wa Constantine, Licinius, ne Maximin; ekirala, mu A.D. 337, ku kufa kwa Constantine, wakati wa Constans ne Constantius.” Uriah Smith, Daniel and Revelation, 480.

Okugabikibwa kwa Roma mu bitundu bisatu, era ne mu bibiri, nga byogerwako abannabyafaayo be Smith asonze, bye bintu bya Roma ebiraga omukago ogw’ebitundu bisatu ogwa Roma ey’ebiseera bino, oguzimba enteekateeka egabika mu bibiri, emiraga okwegatta kw’ekkanisa ne gavumenti. Bw’ayongerayo, Smith alambulula omuntu ow’ebyafaayo ayungiddwa n’ekkondeere ey’okubiri.

Ebyafaayo ebiraga engeri okufuna ekkondeere ey’okubiri we byafuuwa birabika nga bikwatagana n’okulumba n’okuwangula Afurika, era oluvannyuma ne Italiya, ebyakolebwa Genseric omukambwe. Obuwanguzi bwe obusinga bwali bwa AMAGYE G’ENNYANJA; era obuwanguzi bwe bwali “nga olusozi olusinga obunene olwaka omuliro, olusuuliddwa mu nnyanja.” Kiki ekifaananyi ekisobola okulaga obulungi, oba n’okusinga, okukubagana kw’amagye g’ennyanja, n’okuzikirira okutambanike okw’entaalo ku lubalama lw’ennyanja? Mu kunnyonnyola ekkondeere lino, tuteekwa okunoonya ebintu ebinaakosa ennyo ensi y’obusuubuzi. Akafaananyi ako’kozeseiddwa mu butonde katutwala okunoonya obugumbagumba n’okutabanguka. Tewali kirala okugyako entalo enkambwe ez’ennyanja kisobola okujuza obunnabbi buno. Bwe kiba nti okufuuwa kw’ekkondeere ennya ez’isooka kwebikwatako ebintu ennya eby’enjawulo ebyayambako mu kugwa kwa Bwakabaka bwa Loma, era ekkondeere esooka eriyogera ku kuzikiriza okw’Abagooti nga bakulembeddwamu Alaric, mu kino tusuubira okulindirira ekikolwa ekiddako eky’okulumba ekyakankanya amaanyi g’Abaloma ne kyaleetawo okugwa kwabwe. Okulumba okunene okuddako kwali kwa “Genseric omukambwe,” ng’akulembera Abavandalo. Entambula ye ey’obufuzi yabadde mu myaka A.D. 428-468. Omukulembeze ono omukulu ow’Abavandalo yalina ekitebe kye ekikulu mu Afirika. . ..

Ku nsonga y’ekitundu eky’omugaso omunyazi w’ennyanja omugumu ono kwe yakwatamu mu kugwa kwa Loma, Omwami Gibbon akozesa ebigambo bino ebitegeeza bingi: ‘Genseric, erinnya erisasanye ekifo ekyenkana n’amannya ga Alaric ne Attila mu kuzikirizibwa kwa Bwakabaka bwa Abaruumi.’ Uriah Smith, Daniel and Revelation, 481, 484.

Smith, ng’anukula omuwandiisi w’ebyafaayo Gibbon eyalaga obubonero bw’ebyafaayo bw’amakondeere asatu agasooka, yalaga nti Genseric ye kikondeere ekyokubiri era n’agamba nti Genseric, “yasaanira okuba ku mutendera gumu ne Alaric ne Attila.” Alaric ye kikondeere ekyasooka, Genseric ekyokubiri, ate Attila Omuhun ye kikondeere eky’okusatu, ekyogerwako mu olunyiriri olw’ekkumi. Smith yalaga nti ekkondeere ekyokubiri, ekiyimirirwa Genseric, kyayimirira eby’emyaka “428–468.” Oluvannyuma Smith n’anukula olunyiriri olw’ekkumi olulambulula ekikondeere eky’okusatu, n’ayongera mu kunnyonnyola kwe:

Mu kunnyonnyola n’okukikozesa ekitundu kino, tutuусibwa ku kintu eky’obukulu eky’okusatu ekyavamu okugwa kw’Obwakabaka bwa Loma. Era mu kunoonya okutuukirizibwa mu byafaayo kw’ekkondeere y’okusatu, tujja kwegasa ku Nnoti za Dk. Albert Barnes okuggyaamu ebigambo ebitonotono. Mu kunnyonnyola ekyawandiikibwa kino, kyetaagisa, nga bw’agamba omunyonnyozi ono, ‘okubeerawo omukulu w’eggye oba omusajja w’entalo ayinza okufananyizibwa n’enkanyezi entambulayo eyaka nnyo; olugendo lwe lwandibadde olw’ekitangaala ekwejawulo ennyo; eyandibadde alabika mangu NGA enkanyezi eyaka nnyo, era oluvannyuma n’abula ng’enkanyezi eyazikiddwa ekitangaala kyayo mu mazzi.’ - Nnoti ku Kubikkulirwa 8.

Wano kigambibwa nti ekkondeere lino likwata ku ntalo ezizikiriza awamu n’okulumba okw’amaanyi n’okukambwe kwa Attila okulwanyisa obuyinza bw’Abaloma, ebyo bye yabikolera mu maaso ng’ali ku mutwe gw’ebibinja bye ebingi eby’Abahuni. . ..

'Era erinnya ly’emmunyeenye liyitibwa Omululuuza [kiraga ebivuddeko ebiruma].' Ebigambo bino—ebigatta ennyo n’olunyiriri olusooka, nga ne obubonero bw’okuwandiika mu nkyusa yaffe bubiraga—bitukomyawo akaseera ku nneyisa ya Attila, ku kubonaabona kwe y’aleeta oba kwe yakoleramu, era ne ku ntiisa eyava ku erinnya lye.

"'Okumalawo ddala n'okusangula,' bye bigambo ebisinga okulaga amakuba ge yazisaako.' Yeeyatuuma, 'Ekiboko kya Katonda.'" Uriah Smith, Danyeri ne Okubikkulirwa, 484, 487.

Ebyafaayo by'ekizindaalo ekya ssatu, ekiyimirirwamu Attila ow'Abahuni, bitandika mu mwaka gwa 441 ne bikkakkana n'okufa kwe mu mwaka gwa 453. Oluvannyuma Smith anukula olunyiriri olw'ekkumi n'ebiri, oluleeta ekizindaalo eky'okuna era ne lunnyonnyola kabaka omukambwe Odoacer, mwe okufaananibwa okw'emirundi esatu okwa Loma ey'Obukiikakkono kuli akiikirirwa enjuba, omwezi n'emmunyeenye. Ategeeza nti obubonero busatu buno—enjuba, omwezi, n'emmunyeenye—kubanga, nga tewali kubuusabuusa, wano bikozesebwa ng'obubonero—bulaga ebitangaala ebinene eby'obukulembeze bwa gavumenti ya Loma: bakabaka baayo, abaseneta n'abakonsuli. Bishopu Newton agamba nti kabaka ow'enkomerero owa Loma ey'Obukiikakkono yali Romulus, eyayogererwangako mu kunenyerera ng’Augustulus, oba ‘Augustus omutono.’ Loma ey'Obukiikakkono yagwa mu A.D. 476. Naye newankubadde nga enjuba ya Loma yazikira, ebitangaala byayo ebiddirira byakyaka butono nga Seneti n'abakonsuli bakyaliwo. Naye oluvannyuma w'enkyukakyuka nnyingi n'obunkenke mu by'obufuzi, ku nkomerero, mu A.D. 566, enkola yonna y'obufuzi obw'edda yagibwawo, era Loma yennyini n'ekkendeezebwa okuva ku mbeera ya kabaka-kazi w'ensi n'efuulibwa obwakabaka obutono obw'obwavu obusasula omusolo eri Exarch wa Ravenna. Uriah Smith, Danyeri ne Okubikkulirwa, 487.

Wano tusangayo omujulizi omulala ku kugabanyibwa kwa Loma mu bitundu bisatu, ogw’akyolesa mu maaso okwegatta okw’ebitundu bisatu kwa Loma ey’omu mulembe guno. Mu Loma ey’ebuvanjuba awamu ne Kabaka Konstantino, ekigabanyibwa mu bitundu bisatu kyakiikirirwa batabani be basatu; naye mu Loma ey’ebugwanjuba, kyali mu nkola y’obufuzi yaabwe ey’ebitundu bisatu. Oluvannyuma, Smith alambulula nti enjuba, omwezi, n’emmunyeenye zikiikirira enteekateeka entereeza mwe Loma ey’ebugwanjuba yaggyibwa wansi. Akomya ennyonnyola ye n’ennyanjula eno ey’amakondeere asatu agasembayo.

Wadde ng’ebibonoobono ebyaleetebwa ku bwakabaka olw’olulumbaganyi olwasooka olw’ab’ensiko bano byali biteeka entiisa, byali bitono bwe bigerageranyizibwa n’ebibonoobono ebyali bigenda okugoberera. Byali nga matondo agatandikira enkuba, ng’amataba ag’amaanyi agendikugwa mu bwangu ku nsi y’Abaloma gali kumpi. Emizindaalo esatu egisigadde gizikiziddwa ekire ky’ennaku, nga bwe kinnyonnyoddwa mu bigambo ebigoberera.

"'OLUNYIRIRI 13. Nnalaba, ne mpulira malaika ng’abuuka mu makkati g’eggulu, ng’ayogera mu ddoboozi ddene nti, Zibasanze, zibasanze, zibasanze eri abatuuze b’ensi olw’amaloboozi amalala ag’amakondeere g’abamalayika abasatu abatannakuba.'"

"Malaika ono si wa mu lunyiriri lw’abamalayika ab’ennyanga musanvu, wabula y’oyo alangirira nti ennyanga esatu ezisigaddewo ze nnyanga z’ennaku, olw’ebintu eby’entiisa ennyo ebiribaawo nga zifuuyiddwa. Noolwekyo, ennyanga ey’eddirira, oba ey’omutaano, ye nnaku esooka; ennyanga ey’omukaaga, nnaku ey’okubiri; ate ennyanga ey’omusanvu, ey’enkomerero mu lunyiriri luno lw’ennyanga musanvu, ye nnaku ey’okusatu." Uriah Smith, Daniel and Revelation, 493.

Tugenda mu maaso n’obukabi obusatu bw’amakondeere mu kiwandiiko ekiddako.

Obuzibu obunene obwaalumba Roma ey’Obwakabaka mu kugwa kwayo bwabuulibwa okutuuka ku ky’enkomerero, okutuusa nga Roma teri na mufuzi w’obwakabaka, newaakubadde konsuli, oba seneti. “Wansi wa ba Exarch e Ravenna, Roma yakkendesebwamu n’eteekebwa mu ddaala ery’okubiri.” Ekitundu eky’okusatu ky’enjuba kyakubwa, n’ekitundu eky’okusatu ky’omwezi, n’ekitundu eky’okusatu ky’ennyenye. Olulyo lwa Ba Caesar te lwazikira wamu n’abafuzi b’Obwakabaka ab’e Bugwanjuba. Roma, nga tenagwa, yali erina kyokka ekitundu ku buyinza bw’Obwakabaka. Konstantinopoli yagabana nayo obwakabaka bw’ensi. Era te ba Goth newaakubadde ba Vandal baafugira ku kibuga ekyo ekyakyalina ekitiibwa ky’obwakabaka, omukulembeze wa Konstantinopoli, oluvannyuma lw’okusitulwa okwasooka kw’entebe y’obwakabaka okwakolebwa Konstantino, emirundi mingi yatwalanga omukulembeze wa Roma ng’alondebwa we era omumiririzi we. Era ebyagenda okutukkira Konstantinopoli byateekebwawo okutuusa ku biseera ebirala, era byategeezebwa n’amakondeere amalala. Ku njuba, ku mwezi, ne ku nnyenye, wakati awo ekikubiddwa kyali kitundu eky’okusatu kyokka.

Ebigambo eby’enkomerero eby’Ekivuga eky’okuna bitegeeza okuddamu kuzzaawo mu biseera eby’omu maaso Obwakabaka obw’Ebugwanjuba: ‘Olunaku te lwakaka ku kitundu eky’okusatu ekyalwo, n’ekiro bwe kityo.’ Mu by’obufuzi, Loma yafuuka wansi wa buyinza bwa Ravenna, era Italya yali ettwale eryawangulwa ery’Obwakabaka obw’Ebuvanjuba. Naye, nga bwe kisinga okukwatagana n’obunnabbi obulala, okulwanirira okusinza ebifaananyi kwe kwaasooka okuleeta amaanyi ag’eby’omwoyo n’ag’ensi g’a Papa ne g’a Kayisa mu kuvuganya okw’amaanyi n’okw’obukambwe; era, ng’awa Papa obuyinza bwonna ku makanisa, Justinian yateeka omukono gwe ogw’okuyamba mu kukuzzaamu amaanyi obufuga bwa Papa obwasukkiridde, oluvannyuma ne bufunamu obuyinza bw’okussaawo bakabaka. Mu mwaka gwa Mukama waffe 800, Papa yawadde Charlemagne erinnya erya ‘Emperor of the Romans.’-Keith. Eryo erinnya lyatwalibwa nate okuva eri kabaka wa Bufalansa ne liweebwa kabaka wa Bugirimaani. Era Kayisa Francis Owa Kubiri n’akigaana kino kya bulimba era n’akisazaamu ddala emirembe gyonna, nga Aug. 6, 1806.” A. T. Jones, The Great Nations of Today, 54.