Waliwo okukyuka kw’amayembe gombi ag’ekisolo ekivudde mu nsi — erya Republican n’erya-Protestanti ery’amazima — okwatandika mu mwaka gwa 2020. Eryembe erya-Protestanti ery’amazima lyattibwa nga 18 Julaayi 2020, era eryembe erya Republican lyattibwa nga 3 Novemba 2020. Okusinziira ku Okubikkulirwa omutundu ogw’ekkumi n’ogumu, oluvannyuma lw’ennaku ssatu n’ekitundu ez’akabonero, baliddayo ne bayimirira nate ku bigere byabwe. Bwe banaayimirira, eryembe erya-Protestanti ery’amazima linaakyuka okuva mu bu Laodikya okutuuka ku bu Firaderufiya. Banaabanga baaggyiddwa mu kkanisa, ne baleetebwa mu movumenti. Banaabanga baaggyiddwa mu obumanyirivu bw’ekkanisa ey’omusanvu, ne baleetebwa mu obumanyirivu bw’ekkanisa ey’omukaaga. Bafuuse eky’omunaana, naye kya mu musanvu.
Ekibiina ekyali mu ntandikwa y’obwadiventisiti kyali ekya Firadelfiya, era ekibiina kya Firadelfiya kijja okuzzibwaawo ku nkomerero. Omulimu gw’abamalayika basatu ogw’Okubikkulirwa essuula ekkumi n’enna gwatandikira nga ekibiina, era gujja okukomekkerezebwa nga ekibiina. Ekibiina kya Firadelfiya, ekiyimiririrwa ekkanisa ey’omukaaga eya Firadelfiya, kyafa mu mwaka gwa 1856, era okuva ku nkomerero ya Julaayi mu mwaka gwa 2023, kati kizuukizibwa nga eky’omunaana, ekiva mu musanvu.
Mu byafaayo eby’emu, empembe ya Republican eri mu kuyitamu okufa n’okuzuukira okufaanagana, nga Pulezidenti ow’omukaaga okuva ku Reagan mu kiseera ky’enkomerero mu 1989 afuuka Pulezidenti ow’omunaana, era ava mu musanvu. Omugendo gw’okukyusibwa kw’empembe ya Republican gulagirwa ng’egattibwa wamu n’empembe ey’ObuProtestanti obuvuddemu, ekyo kye kuba obwenzi bw’omu mwoyo n’ekifaananyi ky’ensolo. Empembe ya Republican efuuka ey’omunaana, era ava mu musanvu, kubanga eraga ekifaananyi ky’ensolo ey’Obukatoliki; ensolo eyo ye mutwe ogw’omunaana, oguva mu emitwe omusanvu, mu Okubikkulirwa essuula ey’ekkumi n’omusanvu, ne mu Danyeri essuula ey’okubiri.
Okukyuka kwa pulitiki kw’ennyanga ey’oburepubulika kiyimiririrwa mu kiseera ky’okutegekera okuva mu 1776 okutuuka mu 1798. Ekiseera ekyo eky’obunnabbi kye kisumuluzo ekyetaagisa okutegeera okubikkulwa kw’ekyama ekikwekeddwa eky’ekifaananyi kya Nebukadduneeza eky’ebisolo. Ekiseera ekyo eky’okutegekera kiyimiririrwa ng’ekiseera ky’okutegekebwa okumala emyaka amakumi asatu eri Kristo ne Anti-Kristo.
Ekiseera eky’okuteekebwa akabonero okuva nga September 11, 2001 okutuuka ku tteeka lya Ssande erigenda okubaawo mangu kye kiseera eky’obunnabbi mwe ebiva mu kwolesebwa kyonna bituukirizibwa. Kiraga ekiseera ekiggwa n’obupapa okuddayo ku ntebe y’ensi ng’obwakabaka bw’omunaana, ekiva mu musanvu, mu ssaawa y‘kikankano ekinene’ eky’Okubikkulirwa essuula kkumi n’emu. Noolwekyo, kyafaananyizibwa n’ekiseera ekyaliwo nga obupapa tekunnaba kusimikibwa ku ntebe omulundi ogwasooka mu 538. Mu 538, obupapa lwaayisa etteeka lya Ssande ku Lukiiko e Orleans, ekyo ne kyalaga enkomerero y’emyaka asatu egy’okutegeka, era ne kyafaananyiriza etteeka lya Ssande erigenda okubaawo mangu. Yesu takyuka, kyebaava kibaawo ekiseera ekisooka etteeka lya Ssande nga ekiwundu ekitta kiwonyebwa, nga bwe kyali olumulundi ogwasooka obupapa bwe bwasimibwa ku ntebe.
Ekiseera ekyo kiragibwa mu byafaayo ebikwatana n’obubonero bw’ekubo obw’emyaka 508, 533 ne 538. Mu mwaka gwa 508 kyatandika ekiseera eky’okutegeka, oba okuteekebwawo kw’obwa Papa. Obwakabaka obw’okuna bwa Roma ey’abapagani, obuyinza bw’omusota, bwabadde bumaze okugonjebwa, era mu 533, Justinian yateekawo ekiragiro nti obwa Papa bwe “omutwe gw’amakanisa, era ate omutereeza w’abakyamu.” Ekyasigalirawo kyokka, okulw’obwa Papa okutwala obukulembeze mu 538, kwe kugyamu AbaGoth mu Kibuga kya Roma, era ekyo kyatuuka mu mwaka gwa 538. Olunyiriri olwo olw’ebyafaayo olw’emyaka asatu lwatambulira wamu n’okuzalibwa kwa Kristo, olwadirirwa obuweereza bwa Yokaana, olwatuusa ku kuwa Yesu obuyinza ng’a Masiya mu kubatizibwa kwe.
Ekiseera eky’okutegeka mu byafaayo bya Kristo kigendera wamu n’ekiseera ky’okussaako akabonero, era kyogera ku lunyiriri lw’omunda olw’eryembe ery’Abaprotestanti; ate ekiseera eky’okutegekerwa Anti‑Kulisito kyogera ku lunyiriri lw’ebweru olw’eryembe ery’Abarepulikaani. Ebiseera byombi bino biwa obujulizi bubiri ku September 11, 2001, October 7, 2023, n’etteeka lya Sande erijja mangu. Ekiseera ekimu kussa essira ku bujulizi bw’ebweru, ekirala ku bujulizi bw’omunda bw’ekiseera ky’okussaako akabonero ky’abantu emitwalo kkumi na nnya mu bukumi buna.
Omulimu gwa Yokaana, ng’eddoboozi ery’omu ddungu eryateekateeka ekkubo eri Omubaka w’Endagaano, gwafaanana n’ekiragiro kya Justinian ekyateekateeka ekkubo eri omusajja w’ekibi, oyo omubaka w’Endagaano ey’okufa. October 7, 2023 kyali kulabula ku kigenda okubaawo nga tteeka lya Ssande linaakakasibwa, nga bwe kyali mu 538. October 7, 2023 kyefaananako ne 533 mu kiseera eky’okutegekera omulundi ogwasooka obupapa lwe bwateekebwa ku ntebe y’ensi. Kye kulabula nti mu tteeka lya Ssande erigenda okujja mangu, nga bwe kyali mu 538, Papa aliddamu okufuuka omutwe gw’amakanisa era n’omulongoosa w’abajeemu mu by’eddiini. Era kye kulabula ku kweyongera kw’entalo z’Obusiramu ez’olutawaana olw’okusatu.
Kino ky'eky'okulabula ekiraga Obusiraamu (amawulire g'Obuvanjuba), era ky'eky'okulabula ku kuzzaawo obuyinza bwa Papa (amawulire g'Obukiika kkono). Okulabula okwo kutuukagana n'omulimu gw'Omubaka ategekera Omubaka w'Endagaano ekkubo mu nnaku ez'enkomerero, era Omubaka w'Endagaano oyo agenda oluvannyuma okuyingira endagaano n'abo enkumi kikumi n'amakumi ana mu nnya.
Ebiseera ebisatu eby’enteekateeka (emyaka asatu gya Kristo n’omupinga Kristo, n’ekiseera ky’okuteekebwaako akabonero), nabyo biragirwa mu kifaananyi ekiri mu kiseera kya 1776 okutuuka mu 1798. Okukoma kw’ensolo ey’ettaka ng’obwakabaka obwe mukaaga mu bunnabbi bwa Bayibuli kulina ekiseera eky’enjawulo ekirisooka. Noolwekyo, okutandika kw’ensolo ey’ettaka ng’obwakabaka obwe mukaaga mu bunnabbi bwa Bayibuli kusaanidde kubaamu ekiseera ky’obunnabbi ekirisooka okutandika kw’obwo obwakabaka. Alufa ne Omega bulijjo alaga enkomerero y’ekintu wamu n’okutandika kwakyo.
1776, 1789 ne 1798 bikiikirira Sebuttemba 11, 2001, Okitobba 7, 2023, n’etteeka ery’ennaku ya Sande erijja mangu. Okuva mu 1776 okutuuka mu 1798, okutegeka okw’obunnabbi olw’okuteekawo obwakabaka obw’omukaaga kwatuukirizibwa, nga bwe myaka 508, 533 ne 538 gyakiikirira okutegeka okw’okuteekawo obwakabaka obw’okutaano. Biteekwa okubeera n’obubonero bw’obunnabbi bwebumu, kubanga obwakabaka obw’omukaaga bujja kubeera ekifananyi ky’obwakabaka obw’okutaano.
Emyaka asatu egy’okutegekebwa kwa Kristo okutuusa ku kubatizibwa kwe gayimirira ekiseera kye kimu, kubanga Kristo bwe yajja okukakasa endagaano okumala wiiki emu, nga atandika ku kubatizibwa kwe, yali ateekawo obwakabaka bwe obw’ekisa. Mu kuteekawo obwakabaka obwo obw’ekisa mu myaka egyo musanvu, yafuka omusaayi gwe okukakasa obwakabaka obwo; era bwe yakola atyo, yaleka ekyokulabirako eky’ekiseera lwe yanditeekawo obwakabaka bwe obw’ekitiibwa. Obwakabaka obwo obw’ekitiibwa bwebwogerwako mu Danyeri essuula ey’okubiri, obulagirwa ng’ejjinja erisaliiddwa okuva ku lusozi nga tewali mikono. Obwakabaka obwo Sister White atutegeeza nti buteekebwawo mu kiseera ky’omusulo ogw’enkomerero, era omusulo ogw’enkomerero gwatandika nga 11 Septemba 2001.
Enkuba ey’oluvannyuma ejja okutonnya ku abo abalongoofu—olwo bonna bajja okufuna enkuba eyo nga bwe kyali edda.
Bwe bamalayika bana balekawo, Kristo alitandikawo obwakabaka bwe. Tewali afuna enkuba ey’oluvannyuma okujjako abo abakola buli kye basobola. Kristo yandituyambye. Bonna basobola okuba abawanguzi olw’ekisa kya Katonda, okuyita mu musaayi gwa Yesu. Eggulu lyonna lifaayo ku mulimu guno. Bamalayika nabo bafaayo. Spalding and Magan, 3.
Ku September 11, 2001 empewo ennya, eziragirwa ng’embalaasi enyivu (Obusiramu), zaasumululibwa, oluvanyuma ne zikwatibwawo, ng’abantu 144,000 batekebwako akabonero. 1776, 1789 ne 1798 biraga ekiseera eky’okutekebwako akabonero kw’abantu 144,000, era emyaka egyo esatu giyimirira amateeka agaayisibwa agaatwala okuteekebwaawo obwakabaka obw’omukaaga mu bubaka bw’obwannabbi bwa Bayibuli. Omwaka ogw’okubiri ogwa 1789 gumanyisa Ssemateeka gwa United States; kale gwali obubaka obwalambulula Ssemateeka ng’obuyinza obubiri obw’ali okutuuka mu 1798, nga bwe 533 kyali okulangirirwa kw’obuyinza obubiri okwali okutuuka mu 538, era nga Yokaana Omubatiza yalangirira obuyinza obubiri obwali okutuuka ku kubatizibwa kwa Kristo.
Obuyinza bubiri obukola obuyinza obw’obubili bwa Kristo bwali ekyokulabirako kye nti obwakatonda nga bugattiddwa n’obuntu tebukola kibi. Obuyinza bubiri obukola obuyinza obw’obubili bwa Antikulisito bwali okutuuzibwa kwe nga omutwe gw’amakkanisa, ne kutuuzibwa kwe nga omulongoosa w’abakyamu mu by’eddiini. Obuyinza bubiri obukola obuyinza obw’obubili bw’ensolo ey’ettaka bye empondo ebbiri ez’obwa Republika n’obwa Pulotesitanti.
‘Era yalina amayembe abiri ng’omwana gw’endiga.’ Amayembe agafaanana ng’ag’omwana gw’endiga galaga obuvubuka, obutalina musango, n’obuwombeefu, era gakiikirira bulungi engeri ya United States bwe yalagibwa eri nnabbi nga ‘eyimuka’ mu 1798. Mu Bakristaayo abaasooka okudduka ne bagenda e Amerika nga banoonya ekifo eky’obuddukirwa okuva mu kunyigirizibwa kw’obwakabaka n’obutakkiriza bw’abakulembeze b’eddiini, waaliwo bangi abaasalawo okuteekawo gavumenti ku musingi omugazi ogw’eddembe ly’obwannakyewa n’eddembe ly’eddiini. Ebirowoozo byabwe byafuna ekifo mu Declaration of Independence, eriteeka mu maaso amazima amanene nti ‘abantu bonna batondebwa b’engeri emu’ era nga baweereddwa eddembe eritaggyibwako erya ‘obulamu, eddembe, n’okunoonya essanyu.’ Era Ssemateeka akakasa abantu eddembe ery’okwefuuga, ng’alagira nti ababaka abalondebwa mu kuvota kwa bantu be banaateekanga amateeka era ne bagassa mu nkola. Eddembe ery’okukkiriza mu byeddiini naryo lyawa, buli muntu n’akkirizibwa okusinza Katonda ng’omutima gwe bwe gumulagira. Republicanism ne Protestantism byafuuka emisingi egy’okusookerwako egy’eggwanga. Emisingi gino gye kyama ky’amaanyi gaagwo n’enkulaakulana yaagwo. Abanyigirizibwa n’abakandazibwa mu bitundu byonna eby’Obukristaayo batunuulidde ensi eno n’okwagala n’essuubi. Obukadde bw’abantu bunoonyese okugituukamu, era United States eyimiridde mu kifo wakati mu mawanga ag’amaanyi ennyo ag’ensi. The Great Controversy, 441.
1776, 1789 ne 1798 ziyimirira emyafaayo esatu eziteeka essira nti omunaana wa mu nsanvu. 1776 eyimirira okufulumizibwa kw’Okulangirirwa kw’Obwetwaze, n’ebyafaayo by’Olukiiko Olusooka n’Olwokubiri olw’Kontinenti. 1789 eyimirira okufulumizibwa kwa Ssemateeka n’ebyafaayo eby’Ebiragiro by’Endagaano ey’Okukwatagana. 1798 eyimirira okufulumizibwa kw’Amateeka g’Abagenyi n’Ag’Obujeemu, n’entandikwa y’ekisolo ekiva mu nsi ng’obwakabaka omukaaga mu bunabbi bwa Bayibuli.
Konguleesi eya Kontinenti esooka yabawo mu 1774, era yali ekitongole ekikulu ennyo mu byafaayo ebyasooka eby’Amerika, nga eweerezanga ng’omubiri ogufuga mu kiseera ky’Olutalo lw’Envuluganyo olw’Amerika. Konguleesi za Kontinenti zigabiddwa mu biseera by’obunnabbi bibiri: ekya konguleesi ey’esooka n’ekya konguleesi eyasembayo. Konguleesi eya Kontinenti esooka yalina ba Pulezidenti babiri era yaatuula e Philadelphia okuva nga 5 Sebutemba okutuuka nga 26 Okitobba, 1774. Peyton Randolph ye yali pulezidenti asooka w’olukiiko okuva nga 5 Sebutemba okutuuka nga 22 Okitobba, oluvannyuma Henry Middleton n’akulembera ennaku ttaano eziddako okutuuka nga 26 Okitobba, 1774.
Olukiiko Olw’ekkontinenti Olw’okubiri lyaliwo okuva mu 1775 okutuuka mu 1781. Olukiiko Olw’ekkontinenti Olw’okubiri lyalina ba Pulezidenti mukaaga mu kiseera kyelyaliwo. Okuva nga 10 May 1775 okutuuka nga 24 May 1775, Peyton Randolph yakulembera ng’a Pulezidenti. Yali Pulezidenti eyasooka w’Olukiiko Olw’ekkontinenti Olwasooka era ne w’Olw’okubiri. Waliwo wamu ba Pulezidenti munaana mu byafaayo by’Olukiiko Olw’ekkontinenti Olwasooka n’Olw’okubiri.
Pulezidenti ow’okubiri wa Second Continental Congress yali John Hancock, era Hancock yakulembera okuva nga 24 Mayi 1775 okutuusa nga 31 Okitobba 1777. Henry Laurens yakulembera okuva nga 1 Novemba 1777 okutuusa nga 9 Desemba 1778. John Jay yakulembera okuva nga 10 Desemba 1778 okutuusa nga 28 Sebutemba 1779. Samuel Huntington yakulembera okuva nga 28 Sebutemba 1779 okutuusa nga 9 Julaayi 1781. Thomas McKean yakulembera okuva nga 10 Julaayi 1781 okutuusa nga 4 Novemba 1781.
Peyton Randolph ye yali Pulezidenti eyasooka wa Continental Congress eyasooka n’ey’okubiri. Kino kiraga nti mu biseera byombi bya Continental Congress waaliwo bapulezidenti munaana, naye Pulezidenti eyasooka mu buli kimu ku biseera ebyo ye muntu omu. Noolwekyo, newankubadde nga waaliwo emirundi munaana egy’obwapulezidenti, mu mazima waaliwo bapulezidenti musanvu bokka. Omupulezidenti eyasooka yali omu ku basajja musanvu abaali bapulezidenti, naye kubanga Randolph yakulembera emirundi ebiri mu byafaayo ebyo, ye era awera ng’omunani mu basanvu.
Mu byafaayo bya Konguleesi ez’e Kontinenta, Entalo z’Enkyukakyuka zaakulemberwa Konguleesi. Olw’ensonga eno, George Washington teyali pulezidenti mu biro ebyo, kubanga yali yalondebwa okuba Omuduumizi Omukulu w’amagye ow’olubereberye.
Olw’okuba Randolph ye pulezidenti asooka mu biseera byombi, akiikirira abajulizi babiri abalaga ekifaananyi kya pulezidenti asooka ddala, eyali George Washington. Washington akiikirirwa Randolph, kale Randolph, ng’akabonero ka Washington, ategeeza byombi: empunza z’obunnabbi eziranga Randolph nga pulezidenti asooka, era n’okulaga nti Randolph yali omunaana, ava mu basanvu. Noolwekyo George Washington, ng’ali pulezidenti asooka era Omuduumizi Omukulu w’eggye asooka, naye mu bulagula yali omunaana, era ng’avamu mu basanvu.
Yesu ayigiriza nti enkomerero y’ekintu erabika mu ntandikwa yakyo; bw’atyo pulezidenti ow’enkomerero era Omuduumizi w’Eggye Omukulu ajja kuba ow’omunaana, naye ava mu musanvu. Ekituufu kino eky’obunnabbi kikakasiddwa mu byafaayo bya Konguleesi ya Kontinenti esooka n’eya kkubiri, ekiragirwa mu lunaku lw’akabonero akalagira ekkubo akasooka olw’omwaka gwa 1776, n’okutangazibwa kw’Okulangirirwa kw’Obwetwaze.
Akabonero akalagirira ekkubo aka 1776 kafaananyiriza Settemba 11, 2001, n’etteeka erya Patriot Act, nga mu mbeera eyo obwetwaze bwa Amerika bwateekebwa wansi w’obuyinza bw’amateeka g’Abaroma, nga tekyali wansi w’amateeka g’Obungereza. Kino kiraga entandikwa y’ekiseera eky’obunnabbi ekiteekateeka ekkubo eriyamba Obwa Papa okuddamu okutuula ku ntebe ey’ensi mu kiseera ky’etteeka erya Sande erigenda okutuuka mangu.
Nga bwe kiri ku kiseera eky’obunnabbi ekiragirwa 1776, ekiseera eky’obunnabbi kyayimirira ebyafaayo okuva ku nkomerero y’Olukiiko Olwokubiri olwa Continental mu 1781 okutuuka mu 1789, nga 1789 gwe mwaka ogulaga akabonero akagattiddwa n’okufulumyibwa kwa Ssemateeka. Mu byafaayo ebyo waaliwo ne ba Pulezidenti munaana. Ebyafaayo okuva mu 1781 okutuuka mu 1789 bye byafaayo bya Articles of Confederation. Articles of Confederation zaayimirira Ssemateeka ogusooka, naye obunafu bwa Articles of Confederation bwavuddeko ziddirwamu, era Ssemateeka n’akkakasibwa mu 1789.
Mu kiseera ekyo, abapulezidenti munaana baalimu abapulezidenti musanvu abatabangawo bapulezidenti mu byafaayo bya Nkiiko Enkulu ebbiri eza Kontinenti, n’omu eyali era pulezidenti mu kiseera ekisooka eky’obunnabbi. John Hancock yawereza mu Nkiiko Enkulu eya Kontinenti ey’okubiri, era ne mu kiseera ky’Ebiragiro by’Okukwatagana. Ku mutendera gw’obunnabbi, baaliwo basajja musanvu bokka abaali bapulezidenti mu Nkiiko Enkulu ebbiri eza Kontinenti; n’olwekyo mu bwannabbi John Hancock yali omu ku munaana mu kiseera ky’Ebiragiro by’Okukwatagana, naye era yali omu ku basajja musanvu ab’ekiseera ekyasooka. N’olwekyo yali ow’omunaana, era omu ku musanvu.
Ebbanga ery’okubiri ery’obunnabbi, eriragibwa nga 1789, era naryo lyalina pulezidenti (Hancock) eyali ow’omunaana, naye nga wa mu abo musanvu, nga bwe kyali ne Payton Randolph mu bbanga ery’olubereberye ery’obunnabbi eriragibwa nga 1776. Omwaka gwa 1789 gukwatagana n’emisango gya Pelosi egy’omu Jjanwali 6, 2021 era guyimirira emisango egyo.
Mukama alina abalinda abeesigwa ku bbugwe za Sayuuni, abakaaba n’eddoboozi ery’amaanyi nga tebataŋŋa, ne bagulumiza eddoboozi lyabwe ng’ekkondeere, ne balaga abantu be ebyonoono byabwe n’ennyumba ya Yakobo ebibi byabwe. Mukama akkirizza omulabe w’amazima okunyiikira okulwanyisa Ssabbiiti eya kiragiro eky’okuna. Ayagala okuyitira mu kino okuzuukusa okufaayo okw’amaanyi mu nsonga eyo ey’ekigezo ky’ennaku ez’oluvannyuma. Kino kijja kuggulawo ekkubo obubaka bw’omumalaika ow’okusatu obubuulibwe n’amaanyi.
Oyo yenna akkiriza amazima taleme kusirika kaakano. Tewali asaanira kubeera ng’atafaayo kaakano; bonna basindikire obusaba bwabwe ku ntebe ey’ekisa, nga bawanjagira okusuubiza nti, ‘Kyonna kye munaasaba mu linnya lyange, ndikikola’ (Yokaana 14:13). Kaakano kwe kiseera eky’ekizibu nnyo. Singa ensi eno eyegulumiza olw’eddembe etegekera okuwaayo mu ssaddaaka emisingi gyonna egiri mu Ssemateeka waayo, nga efulumya ebiragiro eby’okunyigiriza eddembe ery’okusinza, era n’okukaka obulimba n’okubuzaabuza okw’obwa Papa, olwo abantu ba Katonda balina okuleeta mu kukkiriza obwegayiriro bwabwe eri Ali Waggulu Ennyo. Waliwo okugumya kwonna mu bisuubizo bya Katonda eri abo abamwesiga. Okusuubirwa okuleetebwa mu bulabe obw’omuntu ku muntu n’obunaku tekisaanidde kuleeta okugwaamu amaanyi, wabula kisaanidde okusitula obugumu n’essuubi mu bantu ba Katonda; kubanga ekiseera ky’obulabe bwabwe kye kiseera Katonda ky’abalaga mu bweyolekero obulabika obulungi obw’amaanyi ge.
“Tetulina kutuula nga tutereevu nga tusuubira okunyigirizibwa n’ennaku, ne tukwatira engalo wamu nga tetukola kintu kyonna kuziyiza obubi. Ka okukaaba kwaffe okwa wamu kutwalibwe eri Eggulu. Musabe era mukole, era mukole era musabe. Naye tewabaawo n’omu akole mu bwangu obutaliimu magezi. Muyige okusinga edda nti mulina okubeera abamwetoowaze era abatono mu mitima. Temuleeta musango ogw’okuvumirira ku muntu yenna, newaakubadde ku amakkanisa. Muyige okukolagana n’emitima gy’abantu nga Kristo bwe yakola. Mu biseera ebimu, kyetaagisa okwogera ebigambo ebikakali; naye mukakase nti Omwoyo Omutukuvu wa Katonda abeera mu mitima gyammwe nga temunnayogera amazima mu bulambulukufu; olwo mulekere amazima gatemenga ekkubo. Si mmwe abateekwa okuteema.” Obubaka Obulondeddwa, ekitabo eky’okubiri, 370.
Akabonero ak’okubiri mu kiseera ky’obunnabbi eky’okwetegekera ekikiikirirwa Ssemateeka, kalaga nti Ssemateeka ajja okusazibwamu ku kabonero akaddako. Akabonero ako ak’okubiri kaafaananyizibwa Yokaana Omubatiza, era ne kiragiro kya Yustiniyano, ebyombi byalaga era ne biwa okulabula ku kujja kw’ekigenda okubaawo eky’enkomerero ekikiikirirwa mu kiseera ekyo. Eri Yokaana, kyali okuteekebwa mu buyinza kwa Kristo nga yakakasa Endagaano ye ey’obulamu n’omusaayi gwe ogw’omuwendo omukulu, ate eri Yustiniyano kyali okuteekebwa mu buyinza kw’Anti-Kristo, eyali agenda okukakasa endagaano ye ey’okufa n’omusaayi gw’Abajulizi.
Ssemateeka mu 1789 yategeeza okwongerwako amaanyi kw’amasanga ababiri g’ensolo ey’ensi, era bwe kityo, 1789 yategeeza okuzikirizibwa okunaatera okujja kw’amasanga ababiri ag’obuyinza ag’ensolo ey’ensi, nga kulabikira mu “Alien and Sedition Acts” ez’a 1798. Bwe baattibwa abajulizi babiri mu nguudo mu mwaka gwa 2020, baalaga ne balabula ku kulumba okw’ennyimirivu ku Ssemateeka, okufananyizibwa mu misango gya Pelosi egy’e January 6, 2021.
Januwale 6, 2021 kye kulabula ku kunywezebwa kw’obwa Papa mu tteeka lya Ssande erigenda okutuuka mangu, nga kyeragibwa mu kiragiro kya Justinian mu mwaka 533. Januwale 6, 2021 n’omwaka 533 byombi biwa obulabula ku tteeka lya Ssande erigenda okutuuka mangu, nga tteeka eryo lyeragibwa mu tteeka lya Ssande erya 538 ku Olukiiko lw’e Orleans, era ne mu Amateeka agayitibwa Alien and Sedition Acts mu 1798, agagerageranya ensolo ey’ensi eyogera ng’ejjoka mu tteeka lya Ssande erigenda okutuuka mangu.
Ku tteeka lya Sande, ekiwundu eky’okufa eky’obwa Paapa kijja kuwonyezebwa, era omutwe ogw’omunaana ogw’Okubikkulirwa essuula ey’ekkumi n’omusanvu, oguva ku mitwe musanvu, gujja okuzuukizibwa. Amateeka ga Alien ne Sedition ag’omwaka gwa 1798, galaga ekisolo ekyava mu nsi nga kyogera ng’omusota, nga si kyokka nti kiwaliriza okusinza enjuba, naye oluvannyuma ne kiwaliriza ensi yonna okukkiriza obuyinza bw’ekisolo ekyava mu nnyanja eky’Okubikkulirwa essuula ey’ekkumi n’asatu, ng’omutwe ogw’omunaana oguva ku mitwe musanvu. Noolwekyo, mu buli kimu ku biseera ebisatu ebiragiddwa mu kiseera eky’eteekateeka eby’1776, 1789 ne 1798, ekyama ky’obunnabbi ekya munaana, nga kivudde ku gy’omusanvu, kiragibwa mu bunnabbi.
Obubonero bw’ekkubo obubereberye obubiri (1776 ne 1789), obulambulula ekyama, bikwata ku kisoko ekituukirizibwa mu byafaayo eby’obunnabbi eby’ekisolo ekyava mu nsi, ate akabonero k’ekkubo akasatu kalambulula ekyama ekituukirizibwa ku lwa obuyinza obwa Papa.
Tujja kugenda mu maaso n’okunoonyereza kuno mu kiwandiiko ekiddako.
‘Nga bagamba abo ababeera ku nsi nti bakole ekifaananyi ky’ensolo.’ Wano wanjuliddwa bulungi enkola y’obufuzi mwe obuyinza obw’okuteekawo amateeka buli mu mikono gy’abantu, era kino kye bujulizi obw’amaanyi ennyo obulaga nti Emiruka Egyegatte ye ggwanga eryogerwako mu bunnabbi.
Naye “ekifaananyi eri ensolo” kye ki? Era kinaakolebwawo kitya? Ekifaananyi kikolebwa ensolo erina enkoona ebbiri, era kiba ekifaananyi eri ensolo. Kiyitibwanso ekifaananyi ky’ensolo. Bwe kityo, okutegeera ekifaananyi bwe kiri n’engeri gye kinaakolebwamu tusaanidde okwekenneenya obutonde bw’ensolo yennyini—obufuzi bwa Papa.
Bwe kyatuuka nti ekkanisa eyasooka yayononeka olw’okuva ku bunyonvu bw’Enjiri n’okukkiriza emikolo n’obuwangwa bw’abapagani, n’ebbula Omwoyo n’amaanyi ga Katonda; era, okusobola okulamulira eby’omu mitima gy’abantu, n’anoonya obuwagizi bw’obuyinza bw’ensi. Ekyavaamu kwe kubaawo obufuzi bwa Papa, ekkanisa eyafuga obuyinza bwa leta n’ekikozesa okuyisa mu maaso ebigendererwa byayo, okusingira ddala mu kubonereza ‘obujeemu mu by’eddiini.’ Okusobola United States okuzimba ekifaananyi ky’ensolo, obuyinza bwa ddiini bulina okufuga gavumenti ey’obwannansi mu ngeri nti n’obuyinza bwa leta bukozesebwe ekkanisa mu kutuukiriza ebigendererwa byayo.
Buli lwe ekkanisa efunye obuyinza bw’ensi, ebukozesezza okubonereza abawakanya enjigiriza zaayo. Amakanisa ga Abaprotestanti agagoberedde mu bigere bya Loma nga gakola endagaano n’obuyinza obw’ensi, galaze okwegomba okufaanagana okw’okukomya eddembe ery’okukkiriza mu mutima. Okulabirako kwe kuli mu butulugunya obw’ebbanga ddene obw’abo abawakanya obwakolebwa Ekkanisa ya Bungereza. Mu byaasa bya kkumi n’omukaaga n’ebya kkumi n’omusanvu, enkumi nnyingi z’abasumba abatakkiriziganya zaasindikibwa okudduka okuva mu makanisa gaabwe; era bangi, abasumba n’abantu, baateekwa okusasula ebibonerezo, ne bayingizibwa mu makomera, ne batulugunyizibwa, era ne bafiira okukkiriza.
Okugwa mu kukkiriza kye kwaleetera ekkanisa ey’amatandikwa okunoonya obuyambi bwa gavumenti ey’obwannansi, era kino kyateekateeka ekkubo eri okulakulana kw’obwa Paapa—ekisolo. Paulo yagamba nti: 'Walibaawo okugwa mu kukkiriza, ... era omusajja ow’ekibi alibikkulibwa.' 2 Abatesalonika 2:3. Bwe kityo, okugwa mu kukkiriza mu kkanisa kuliteekateeka ekkubo eri okutekebwawo kw’ekifaananyi ky’ekisolo.
Baibuli eyogera nti nga tekunnaba kutuuka okudda kwa Mukama, walibaawo embeera y’okukendeera mu by’eddiini efaanana ng’eyali mu myaka egyasooka egy’ekkanisa. 'Mu nnaku ez’oluvannyuma walijja ebiseera eby’akabi. Kubanga abantu bajja kweyagalira bo bennyini, ab’omwegomba gw’ebintu, ab’ennyumiririza, abakumpanya, abavumi, abajeemu abazadde baabwe, abatasiima, abatalina butukuvu, abatalina kwagala kw’obuzaaliranwa, abamenya endagaano, abawaayiriza eby’obulimba, abatalina kwefuga, ab’akambwe, abanyooma abo abakola obulungi, abajeemu, ab’emitwe egisajjuka, abeegulumiza, abayagalira okwesanyusa okusinga okwagala Katonda; nga balina ekifaananyi ky’obutukuvu naye nga bwegaana amaanyi gaakyo.' 2 Timoseewo 3:1-5. 'Kaakano Omwoyo ayogera mu lwatu nti mu biro eby’oluvannyuma abamu balireka okukkiriza, nga bawuliriza emyoyo egy’okulimba n’enjigiriza za badayimooni.' 1 Timoseewo 4:1. Setaani alikola 'n’amaanyi gonna n’obubonero n’eby’amagero eby’obulimba, era n’obulimba bwonna obw’obutali butuukirivu.' Era bonna 'abatafuna okwagala kw’amazima balyoke balokoke,' balirekerwa okwaniriza 'obulimba obw’amaanyi, balyoke bakkirize eky’obulimba.' 2 Abatessalonika 2:9-11. Bwe kinaatuukirira nti embeera eno ey’obutali butuukirivu etuuse, ebivuddeko bye bimu bijja kugoberera nga bwe byali mu myaka egyasooka. The Great Controversy, 443, 444.