Okusuubiza okwasembayo mu Endagaano Enkadde kwe nti nga telunnatuuka olunaku olunene era olw’entiisa lwa Mukama, Eriya anajja.
Mujjukire amateeka ga Musa omuddu wange, ge nnamulagira e Horebu olw’Isirayiri yonna, awamu n’ebiragiro n’amasango. Laba, ndibatumira Eriya nnabbi nga tekunnajja olunaku olukulu era olw’entiisa lwa Mukama: Era alikyusa emitima gy’abazadde eri abaana, n’emitima gy’abaana eri abazadde baabwe, obutaba nga njija ne nkuba ensi n’ekikolimo. Malaki 4:4-5.
Eriya ajja okusooka mu maaso ga "Lunaku olukulu era olw’entiisa lwa Mukama," ye omubaka omu, era n’ekibiina ekikwataganyizibwa n’obubaka omubaka bw’abuulira. N’oolwekyo, Eriya atumwa ye abantu 144,000 abatagenda kulaba kufa, nga Enoka ne Eriya bwe baabeera ekyokulabirako. Be b’abo abatumbulwa ng’akabonero mu kiseera ky’etteeka erya Sande erinaatera okujja.
Era Eriya ow’ennaku ez’enkomerero yayimiririrwa Yokaana Omubatiza, naye Yokaana teyayimirira aba 144,000. Yayimirira abo abegatta ku kibiina ne bakkiriza obubaka bw’omubaka w’ennaku ez’enkomerero, ne battibwa mu mikono gy’Obwa Paapa mu ssaawa ey’akabi k’etteeka lya Sande, ekiseera ekitandikira ku Tteeka lya Sande erijja mu bbanga ttono era ne kiggwawo bwe Mikaeri ayimirira, era Obwa Paapa ne bukoma nga tewali amuyamba.
Eriya akiikirirwa ku Lusozi Karmeli, ate Yokaana akiikirirwa mu kisenge ky’embaga kya Kerode. Abajulirwa b’ebyafaayo abo babiri balambulula ebibiina bibiri by’abantu ba Katonda ab’ensangi ez’enkomerero, ebikiikirirwa mu Kubikkulirwa essuula ey’omusanvu. Emitwalo kkumi na nnya n’enkumi nnya n’ekibiina ekinene ennyo bituukagana ne Lusozi Karmeli n’embaga y’amazaalibwa ga Kerode. Ensonda z’obunnabbi ezo ebbiri zituwaddewo ekifo eky’esigika eky’okusinziraako okuzuula n’obwegendereza ebitundu eby’omutwe ogw’omunaana, ogw’okuva mu mitwe musanvu mu Kubikkulirwa essuula ey’ekkumi n’omusanvu, nga birimu n’obulambulukufu obw’obunnabbi obumala okunnyonnyola engeri n’olwaki pulezidenti ow’enkomerero — ali ow’omunaana, ava mu abo omusanvu — afuuka omuduumizi omukulu ow’obukambwe wa Amerika mu ntambula ezisembayo z’obwakabaka obw’omukaaga mu bunabbi bwa Bayibuli.
Mu kiseera ky'etteeka lya Sande omukago ogw'ensatu gutuukirizibwa.
Olw’ekiragiro ekikakaza enteekateeka y’Obupapa nga kyesittaza ku mateeka ga Katonda, eggwanga lyaffe lijja okwawukana ddala n’obutuukirivu. ObuProtestanti bwe bulinyola omukono ne bukwata ku gw’obuyinza bwa Roma, nga bususse enjawukana eziri wakati wa byo; bwe bulituuka ne busomoka ekiwonvu ne bukwatagana ku mikono n’Obw’emizimu; era, wansi w’obuyinza bw’obumu obw’emirundi esatu buno, eggwanga lyaffe bwe lijja kugaana enteeko zonna eziri mu Ssemateeka waalyo ng’egavumenti ya BuProtestanti era eya Repabulika, ne liteekawo enkola ey’okusaasaanya obulimba n’okukyamya abantu eby’Obupapa, awo tunaamanye nti ekiseera kituuse eky’omulimu ogw’ekitalo ogwa Setaani, era nti enkomerero eri kumpi. Obujulizi, Voliyumu 5, omuko 451.
Wabula mu kufaananyiriza kuno mulimu olunyiriri, era olwo olunyiriri lubeera nsonga eyoogerwako mu Byawandiikibwa Ebitukuvu. Kino kye kintu ekibaawo mu kiragiro; mu ngeri emu kiba kintu kimu, naye mu butuufu kiba olunyiriri lw’ebintu oluteekateekebwa n’obwegendereza bungi. Mu “kiragiro” Amerika ereka okuba obwakabaka obw’omukaaga mu by’obunnabbi bya Bayibuli, ekitegeeza nti awo we watandikira obwakabaka obw’omusanvu; naye obwakabaka obw’omusanvu bukiriza okuwa obwakabaka bwabwo eri ensolo. Bw’awangulwa omunnabbi w’obulimba, omusota omukulu atwala ekifo kye, era amangu ddala awa ensolo ekitundu eky’obwakabaka bwe ekya emu ku bibiri.
Ku Lusozi Carmel, waaliwo banabbi ba Baal 450, era waaliwo banabbi b’ekibira 400 abaali mu Samaria nga balya ku mmeeza ya Jezebel.
Kale kaakano tuma, era kuŋŋaanya eri nze Isirayiri yonna ku Lusozi Kalumeeri, n’abannabbi ba Baali ebikumi bina mu ataano, n’abannabbi b’ebisiko ebikumi bina, abalya ku mmeeza ya Yezebeli. 1 Bassekabaka 18:19.
Eriya ategeeza nti okusisinkana okwabaawo ku Lusozi Kalumeeri kwali empaka, si kyokka ku kibuzo ekya ani ye Katonda omutuufu, naye era kwali empaka ku kibuzo ekya ani ye nnabbi omutuufu.
Awo Eriya n'agamba abantu nti, Nze, nze nzekka, nsigadde nnabbi wa Mukama; naye bannabbi ba Baali bali ebikumi bina mu ataano. 1 Bassekabaka 18:22.
Bwe omuliro ogwava mu ggulu ne gukka ne gulyawo ssaddaaka ya Eriya, n’alyoka n’abatta n’engalo ze yennyini bannabbi ba Baali ebikumi bina mu amakumi ataano.
Ne Eriya n’abagamba, Mubakwate bannabbi ba Baali; temuleka n’omu ku abo yeewona. Ne babakwata; ne Eriya n’abatwala ku kagga Kisoni, n’abatta eyo. 1 Bassekabaka 18:40.
Baal yali katonda ow’obulimba omusajja, era bannabbi b’ekibira bikumi bina, abaali bakyali ne Jezebel nga balya ku mmeeza ye mu kibuga kya Samaria, be bannabbi ba katonda omukazi Ashtaroth. Katonda omukazi yawonye okutta bannabbi okwakolebwa Elijah ku Lusozi Carmel.
Abantu abali ku lusozi bagwa wansi ne bafukamira mu ntiisa n’okwewuunya mu maaso ga Katonda atalabika. Tebasobola kutunuulira omuliro ogwaka nnyo ogw’okwokya byonna ogwatumwa okuva mu ggulu. Batya nti bajja okutookebwa olw’okuvuddemu okukkiriza n’ebibi byabwe. Bakaabira wamu n’eddoboozi limu, ne liwuuma ku lusozi lyonna, ne liddirira mu matale agali wansi waabwe mu butereevu obutya nnyo, ‘Mukama, ye Katonda; Mukama, ye Katonda.’ Isirayiri kati azuukuse era tebakyalimbiddwa. Babona ekibi kyabwe n’engeri gye bamenye nnyo ekitiibwa kya Katonda. Obusungu bwabwe buzukira ku bannabbi ba Baali. Mu ntiisa ennene, Akabu n’abasaserdooti ba Baali baalaba obulaga obw’ewuunyisa bw’amaanyi ga Yehova. Era ne waddaawo okuwulirwa eddoboozi lya Eriya eri abantu mu bigambo ebyakankanya eby’ekiragiro nti, ‘Mubakwate bannabbi ba Baali; temuleka n’omu ku bo adduka.’ Era abantu baali bateeseteese okugondera ekigambo kya Eriya. Ne bakwata bannabbi ab’obulimba abaababuzaabuza, ne babatwala ku akagga Kisoni, era eyo Eriya n’omukono gwe bwennyini n’attira bano abasaserdooti abasinza ebifaananyi. Review and Herald, Okitobba 7, 1873.
Mount Carmel kiyamiririra etteeka lya Ssande erijja mangu mu United States. Lwe lwo ekibendera kya 144,000 (nga Eriya ye kifaanaanyi kyabwe) kitumbulwa. Wewaddira we walabisibwa bulungi empondo y’Abaprotestanti ey’amazima, ng’egerageranyiziddwa ne empondo y’Abaprotestanti ey’obulimba, ali mu Samaria, ng’aly’emmere ya Yezabele. Wewaddira era empondo eya Republican, eyafuuka empondo ey’ekkanisa n’ebyobufuzi okutuusa mu kiseera kya Mount Carmel, eggwawo nga ky’obwakabaka obw’omukaaga mu bunnabbi bwa Baibuli. Ebisigalawo olwo bye bino: Akabu, n’eggwanga lye ery’emirundi kkumi, ne Yezabele, abadde yeekwese mu Samaria, ng’aly’awamu n’Abaprotestanti abajeemu. Obwakabaka obw’omukaaga buggwawo, era oluvannyuma enkuba ejja nga tekipimiddwa.
Mu mbaga y’amazaalibwa ga Herode, Eriya, akiikirirwa Yokaana Omubatiza, ali mu kkomera ly’Abaloma ng’alindirira okulokolebwa oba okufa. Tewali bannabbi ba Baali okukola omuzina ogw’obulimba, wabula Salome, muwala wa Yezeberi. Herode ne mikwano gye egy’obwakabaka batamiidde ku mwenge gwa Babulooni, kubanga n’amazaalibwa ge gakiikirira etteeka lya Sande, era amawanga gonna baatandika okunywa omwenge gwa Babulooni nga 11 Ssettemba 2001, nga dda nnyo nga etteeka lya Sande ekinaatera okujja mangu tekinnaba kutuuka.
Awo oluvannyuma lw’ebyo nalaba malayika omulala ng’akka okuva mu ggulu, ng’alina amaanyi amanene; n’ensi n’eyaka olw’ekitiibwa kye. N’akaaba n’eddoboozi ery’amaanyi nnyo, ng’agamba nti, Babulooni omukulu agudde, agudde, era afuuse ekifo eky’okubeeramu baddayimooni, ne kkomera ly’emyoyo gyonna egy’obutali butukuvu, n’ekisiba ky’ebinyonyi byonna ebitali bitukuvu era ebyenyinyalwa. Kubanga amawanga gonna banywedde ku wayini w’obusungu bw’obwenzi bwe, n’abakabaka b’ensi bakoze naye obwenzi, n’abasuubuzi b’ensi bafuuse abagagga olw’obungi bw’eby’obugwagwa bye. Okubikkulirwa 18:1-3.
Ebyawandiikibwa bino bisatu byatuukirira ng’ebizimbe ebikulu eby’e New York, eminara ebbiri, byagwisibwa olw’okukwatako kwa Katonda.
Kati wajje ekigambo nti nnategeeza nti New York ejja kusumulukibwa amayengo amanene g’enyanja? Ekyo ssaakyogeddeko. Nnagamba nti, nga ntunuulira ebizimbe ebinene ebyali bigulumizibwa eyo waggulu ku waggulu, nti, ‘Ebifaanaanyi eby’entiisa ki ebiribaawo Mukama bw’anaayimirira okukankanya ensi nnyo! Awo ebigambo eby’Okubikkulirwa 18:1-3 bijja kutuukirira.’ Omutwe ogw’ekkumi n’omunaana gw’Okubikkulirwa gwonna kwe kulabula ku ebigenda okujja ku nsi. Naye sirina musana gw’enjawulo ku by’egenda okujja ku New York, wabula kye mmanyi kwe nti olunaku lumu ebizimbe ebinene ebiri eyo bijja kusuulibwansi ng’amaanyi ga Katonda galibikyusa ne galibitembereza. Mu musana gwe bampa, mmanyi nti okuzikirira kuli mu nsi. Ekigambo kimu okuva eri Mukama, okukwatako kumwe kw’amaanyi ge amanene, ne bino ebizimbe ebinene bigwa. Bijja kubaawo ebifaanaanyi eby’entiisa ebitalyewerezebwa mu birowoozo byaffe. Review and Herald, July 5, 1906.
Etteeka erya Sande erituuka mu bwangu liyimiririrwa ddoboozi ery’okubiri ery’Okubikkulirwa essuula ey’ekkumi n’omunaana, era liyimirira Olusozi Kameri ogw’Akabu ne mbaga y’amazaalibwa eya Kerode. Kerodiya, ate era ye Yezebeli, teyeetaba mu mbaga y’obutamiivu eya Kerode, nga Yezebeli bwe yabadde tewali ku Olusozi Kameri. Okutuusa ku tteeka erya Sande, yabadde erabiddwa mu myaka ensanvu egy’ekifaananyi egy’obufuzi bw’ekisolo ekyava mu nsi, obwakabaka obw’omukaaga mu bunnabbi bwa Bayibuli. Bwe Yezebeli yafuna ekiwundu eky’okufa mu 1798 ne 1799, obwakabaka obw’omukaaga (United States) ne butandika ekiseera kyabwo ng’obwakabaka obw’omukaaga mu bunnabbi bwa Bayibuli. Bwe guggwaawo obwakabaka obw’omukaaga, olwo n’adda n’atandika okuyimba ennyimba ze era n’akola obwenzi n’amawanga gonna ag’oku nsi.
Ennyimba ze ez'obwenzi n'omwenge zaatandikibwa mu buwanuzi nga September 11, 2001, naye ekyo kyali kyokka ekiseera eky'eteekateeka, nga bwe kyali kyeragiddwa mu myaaka amakumi asatu okuva mu 508 okutuuka mu 538, olubereberye lwe yatuula ku ntebe y'obwakabaka. Okutuusa ku tteeka lya Ssande, lwe obwakabaka obw'omukaaga bunaakuttibwa mu mikono gya Eriya, abadde akwekeddwa mu Samaliya. Mu kiseera ekyo Yokaana Omubatiza abeera akuumirwa mu kkomera lye, ng'alindirira okununulibwa oba okufa.
Herod ne mikwano gye ab’ekitiibwa baali batamidde ku mwenge gwa Babulooni, awo Salome, muwala wa Herodias (Jezebel), bwe yazina ekizina ekisendasenda nnyo, ne Herod n’alaga ebyegomba eby’omubiri eby’obusiyazi n’eby’okwegatta n’ab’oluganda. Akwatiddwa ddala olw’okusendasenda okw’obusiyazi okw’abawala ba mukyala we, n’amusuubiza okumuwa okutuuka ne ku kitundu ky’obwakabaka bwe.
Era awo bwe yatuuka olunaku olusasanye, Herode ku lunaku lwe lw’amazaalibwa n’ategeka ekijjulo eri abakungu be, abaduumizi b’eggye abakulu, n’abakulu ab’e Ggaliraaya; awo omuwala wa Herodiya bwe yayingira n’azina, n’asanyusa Herode n’abo abaatudde naye, kabaka n’agamba omuwala nti, Saba ku nze kyonna ky’oyagala, era nkikuwa. Era n’amulayirira nti, Kyonna kyonna ky’onoonsaba ku nze, nkikuwa, okutuusa ne ku kitundu eky’obwakabaka bwange. Awo n’afuluma n’agamba nnyina nti, Nsabe ki? N’amuddamu nti, Mutwe gwa Yokaana Omubatizi. Amangu ddala n’ayingira eri kabaka, n’asaba ng’agamba nti, Njagala onguwe mangu ddala mu kisaani mutwe gwa Yokaana Omubatizi. Kabaka n’anakuwala nnyo; naye olw’olulayiro lwe, ne lw’abo abaatudde naye, teyamugaana. Amangu ago kabaka n’atuma omusajja ow’okutta, n’amulagira aleete omutwe gwe; n’agenda n’amutemako omutwe mu kkomera, n’aleeta omutwe gwe mu kisaani, n’aguwa omuwala; omuwala n’aguwa nnyina. Makko 6:21-28.
Eddoboozi eryasooka ery’Okubikkulirwa essuula kkumi n’omunaana lyawulirwa nga Settemba 11, 2001, era eddoboozi ery’okubiri lijja kuwulirwa ng’etteeka lya Ssande ligenda okuteekebwako mangu. Mu byafaayo ebyeragereddwamu mu Yokaana essuula mukaaga, eddoboozi eryasooka erya 2001 lyali eddoboozi lya Kristo ng’ategeeza abayigirizwa be nti balina okulya omubiri gwe n’okunywa omusaayi gwe, kubanga ye Omugaati ow’amazima oguva mu ggulu. Ekiseera ekyo kyatandika mu Galiraaya era ne kiggwa nga bangi ku bayigirizwa be bamuvuddeko, nga bwe kirabika mu Yokaana essuula 6, olunyiriri 66. Ebyafaayo ebyo byaatandiikira mu Galiraaya n’ekigezo ku by’emmere, era ne bikkomekera ku kussa mu nkola n’amaanyi kw’akabonero k’ensolo, nga bwe kiragibwa mu nnamba ey’erinnya lya Papa, eri 6, 6, 6. Galiraaya kitegeeza “ekiseera eky’okukyuka,” ate ne Settemba 11, 2001 kyaali “okukyuka okw’obunnabbi” (Galiraaya), era olunaku lw’amazaalibwa ga Kerode lwali wamu n’obukulembeze bwa Galiraaya. Eddoboozi ery’okutandika ery’Okubikkulirwa essuula kkumi n’omunaana, n’eddoboozi ery’okukoma ery’Okubikkulirwa essuula kkumi n’omunaana, byombi biyimirirwa Galiraaya, ekiseera eky’okukyuka.
Waliwo eby’okuyigira okuva mu byafaayo ebyayita; era essira liteekeddwako ku bino, buli omu alyoke ategeere nti Katonda akolera mu nkola y’emu kaakano nga bwe yakikolanga bulijjo. Omukono gwe gulabikira mu mulimu gwe era mu mawanga kaakano, nga kye kimu ddala nga bwe kibadde okuva lwe Enjiri yasooka okulangirirwa eri Adamu mu Edeni.
Waliwo ebiseera ebifuuka entikko y’okukyuka mu byafaayo by’amawanga era ne mu by’ekkanisa. Mu bw’entegeka ya Katonda, bwe bituuka ebizibu bino ebikulu eby’enjawulo, omusana ogw’ekiseera ekyo guweebwa. Bwe gukkirizibwa, wabaawo okutera mu maaso mu by’omwoyo; bwe gaweebwa emabega, wabaawo okugwa wansi mu by’omwoyo n’okuzikirira. Mukama mu Kigambo kye abikkulidde omulimu ogw’Enjiri ogw’obuvumu, nga bwe gwakolebwa mu biseera ebyayita era nga bwe gunaakolebwa mu biseera eby’omu maaso, okutuuka ddala ku lutalo olw’enkomerero, ng’abakolerera Setaani banaakola entambula yaabwe eyasembayo ey’ewuunyisa. Bible Echo, Agusito 26, 1895.
Galiraaya mu 2001, ne Galiraaya ku tteeka lya Ssande erijja mu banga ttono, biraga ekiseera lwe ekitangaala ky’enkuba ey’oluvannyuma kifukibwa. Mu 2001 kyali kufukibwa mu kipimo, naye ku ddoboozi ery’okubiri kifukibwa nga tewali kipimo, nga kiragirwa mu kifaananyi ky’okufukibwa okunene ennyo oluvannyuma Eriya bwe yattira bannabbi ba Baali, ekyaliwo ku mukolo gw’amazaalibwa ga Kerode. Amazalibwa ga Kerode galaga okuzaalibwa kw’obwakabaka obw’omusanvu mu bunnabbi bwa Bayibuli, obugoberera amangu ddala okufa kw’obwakabaka obwaabuliko. Amawanga Amagatte g’Amerika gatandika okufuga mu 1798, ng’obwakabaka obw’okutaano bwe bwafiira, era bwe baafa bannabbi ba Baali, olunaku lw’amazaalibwa lw’obwakabaka obw’omusanvu lutuuse. Obwakabaka obwo obw’omusanvu bukiragirwa ng’obwakabaka bwa Akabu obw’omu Bukiikaddyo obw’ebitundu kkumi, era ne Kerode, akiikirira obwakabaka obw’omu Bukiikaddyo obw’ebitundu kkumi bwa Loma ey’obupagani.
Enkoona kkumi ze walaba ku nsolo, ezo zijja okukyawa omukazi omwenzi, ne zimuzikiriza era ne zimuleka mu bwereere, ne zirya ennyama ye, ne zimuyokya n’omuliro. Kubanga Katonda abateekedde mu mitima gyabwe okutuukiriza okwagala kwe, era okukkiriziganya, era okuwa obwakabaka bwabwe eri ensolo, okutuusa ebigambo bya Katonda lwe binaatuukirira. Era omukazi gwe walaba ye kibuga ekinene ekyo, ekifuga bakabaka b’ensi. Okubikkulirwa 17:16-18.
Herode akkiriza okutuukiriza ekirayiro kye yakola eri Salome, era amuwa omutwe gwa Yokaana, era ekirayiro kye kyayogerwa nga kisobola okutuuka ne ku kitundu ky’obwakabaka bwe. Abassekabaka kkumi b’Amawanga Amagatte, newaakubadde nga bakyawa omukazi malaya, bakkiriza okuwa obwakabaka bwabwe obw’omusanvu eri omutwe ogw’omunaana, oguva mu emitwe omusanvu egyasooka. Bakkiriziganya ku bwakabaka obwazimbiddwa ku kugatta Gavumenti ey’ensi yonna ne Ekkanisa ye ey’ensi yonna. Naye obufumbo buno bufumbo bwa Lakatini, so si bufumbo bw’Olungereza, kubanga obufumbo bwabwe bulagirwa mu "mukazi" afuuga "abassekabaka." Mu bufumbo bwa Lakatini amaka gakuuma erinnya ery’omuddiring’anwa ery’omukazi, so si ery’omusajja, era erinnya ly’obufumbo buno obubili lye kintu eky’omugaso ennyo mu emboozi ey’obunnabbi.
Bassekabaka, abakulembeze n’abagavana beteekeko akabonero ka Antikristo, era bafaananyiziddwa ng’ejjoka erigenda okulwana n’abatukuvu—n’abo abakuuma ebiragiro bya Katonda era abalina okukkiriza kwa Yesu. Obujulirwa eri Abasumba, 38.
Tujja kugenda mu maaso n’okunoonyereza kuno mu kiwandiiko ekiddako.
Ekigambo Isaaya, mutabani wa Amozi, kye yalaba ku Yuda ne Yerusaalemi. Era mu nnaku ez’oluvannyuma kinaabaawo nti olusozi olw’ennyumba ya Mukama lijjimirizibwa ku ntikko z’ensozi, era liddundubizibwa okusinga obusozi; amawanga gonna galikulukuta okugenda gyalyo. Era abantu bangi baligenda ne bagamba nti, Mujje, tugende ku lusozi lwa Mukama, mu nnyumba ya Katonda wa Yakobo; era alituyigiriza amakubo ge, naffe tulitambulira mu nzira ze: kubanga mu Sayuuni mw’enaava etteeka, n’ekigambo kya Mukama mu Yerusaalemi. . .. Era ku lunaku olwo abakazi musanvu balikwatira omusajja omu, nga bagamba nti, Tulirya emmere yaffe, era tunaayambala ebyambalo byaffe: naye tuyitibwe mu linnya lyo bokka, okuggyawo ensonyi yaffe. Ku lunaku olwo ettabi lya Mukama liriba ery’obulungi n’ery’ekitiibwa, n’ebibala by’ensi biriba birungi nnyo era birabika bulungi eri abo abaawonye mu Isirayiri. Era kinaabanga nti asigadde mu Sayuuni, n’oyo asigadde mu Yerusaalemi, aliyitibwanga mutukuvu, ye buli muntu yenna awandiikiddwa mu balamu mu Yerusaalemi: Mukama bw’anaaba amaze okunaaza obukyafu bw’abawala ba Sayuuni, era n’okusangula omusaayi gwa Yerusaalemi okuva wakati mu yo mu mwoyo ogw’okusala omusango ne mu mwoyo ogw’okwokya. Isaaya 2:1-3, 4:1-4.