Ekyawandiikibwa mu nkomerero ku bipande bibiri bya Habakkuki kyali okweyongera kw’obumanyi okulabisibwa mu kyolesebwa ky’Omugga Ulai.
Wamu n’ebunnabbi bye baalowooza nti bikwata ku kiseera ky’okujja okw’okubiri, waaliwo n’obuyigiriza obwategekedde ddala okutuukana n’embeera yaabwe ey’obutakakasibwa n’okulindirira, era nga bubakuutira okulindirira n’obugumiikiriza mu kukkiriza nti ebyali kaakano bibazikiza mu kumanya kwabwe bijja mu kiseera ekituufu okunnyonnyolwa obulungi.
Mu biwandiiko by’obunnabbi bino waaliwo n’ekya Abakkuki 2:1-4: ‘Nja kujjimirira ku kifo kyange eky’okukuuma, ne nnyima ku bbaalaza; ne ntunula ndabe ky’anaŋŋamba, era kye ndiddayo bwe ndinenyezebwa. Awo Mukama n’anziramu, n’agamba nti, Wandiika okulaba, okutegeerekeka bulungi ku mabaanga, alyoke adduke oyo asoma. Kubanga okulaba kuno kuli ku biro ebyategekebwa; naye ku nkomerero kuliyogera, tekulimba: newaakubadde nga kutadde obwangu, kulindirire; kubanga kujjakutuuka ddala, tekulikereera. Laba, omwoyo gwe ogweyimuse si mutereevu mu ye: naye omutuukirivu aliba noolamu olw’okukkiriza kwe.’
Kuva mu mwaka gwa 1842 dda, ekiragiro ekyawa mu bubaka buno bw’obunnabbi nti, ‘wandiika okwolesebwa, era okulyanjule bulungi ku bipande, oyo agikisoma alyoke adduke,’ kyamusikiriza Charles Fitch okutegeka olupapula olw’obunnabbi olw’okulaga okwolesebwa kwa Danyeri n’Ekitabo ky’Okubikkulirwa. Okubunyisibwa kw’olupapula luno kwalabwibwa ng’okutuukiriza ekiragiro Abakkuku kye yawa. Kyokka mu kiseera ekyo tewali yalaba nti okukereerwa okulabika mu kutuukiriza okwolesebwa—ekiseera eky’okulindirira—kwali kuweereddwa mu bubaka buno bwennyini. Oluvannyuma lw’okusuubirwa okutatuukirira, ebyawandiikibwa bino byalabika nga by’omugaso nnyo: ‘Okwolesebwa kukyali kwa kiseera ekyateekebwawo, naye ku nkomerero kunaayogera, so tekirimba; newankubadde ng’ekereera, kirindirire; kubanga kijja mazima ddala, tekinaakereera.... Omutuukirivu anabeeranga mulamu olw’okukkiriza kwe.’ The Great Controversy, 391, 392.
Mu by’obunnabbi, amabaale abiri g’Abakkuki ge abajulizi babiri. Mu Byawandiikibwa Ebitukuvu, abajulizi babiri balina okuleetebwa wamu okusimbawo amazima.
Naye bw’atakuwulira, olwo genda n’omu oba babiri, buli kigambo kinywezebwe mu kamwa k’abajulizi ababiri oba abasatu. Matayo 8:16.
Emmeeza bbiri za Habakkuku (amapeesa agalambulula eby’obunnabbi ag’abalangirizi abaasooka aga 1843 n’aga 1850) bwe zissa waggulu w’ekirala zikkakasa amazima egyali ‘amayinja ag’omuwendo’ ag’ekirooto kya Miller. Ensobi ey’omwaka gwa 1843, eyayimiririzibwa ku mmeeza eyasooka, emmeeza eyo bwe eteekebwa ku waggulu w’emmeeza eyokubiri, ekakasa ‘ekiseera eky’okulindirira’ eky’okwolesebwa. Miller (omukuumi ow’ekifaananyi mu byafaayo ebyo) yabuza kye yali alina okwogera mu mpaka ezikwatagana n’ebyafaayo bye.
Ndiyimirira ku mulimu gwange ogw'okukuuma, ne nneesimba ku munara; ndirindirira okulaba ky'anaangamba, n'ekyo kye ndiddamu bwe nnenyebwa. Habakkuku 2:1.
Mukama yalagira Miller okuwandiika eryolesebwa, era mu kirooto kye n'ateeka essanduuko mwe mwalimu eryolesebwa ku mmeeza mu makkati g'ekyumba kye.
Awo Mukama n’anziramu, n’aŋŋamba nti, Wandiika okwolesebwa, era oteeke ku bipande nga kirabika bulungi, alyoke adduke oyo asoma. Habakkuku 2:2.
Amatebulo oluvannyuma galaga ebbanga ery’okulindirira n’okuggwamu essuubi okw’olubereberye.
Kubanga okwolesebwa kukyali kwa kiseera ekyategekebwa; naye ku nkomerero kuyogera, tekulimba: ne bwe kukereerera, mulindirire; kubanga kujja ddala, tekukereerera. Habakkuku 2:3.
Olwo ebika ebiri ebirabika okusinziira ku kweyongera kw'obumanyi biragiddwa.
Laba, omwoyo gwe ogw'eyimuse si mugolokofu mu ye; naye omutuukirivu aliba mulamu olw'okukkiriza kwe. Abakkuki 2:4.
Ebibinja ebiri by’abasinza byandibikkuliddwa olw’enkola y’okugezesa eya Danyeri essuula ey’ekkumi n’ebiri.
N’agamba nti, Genda, Danyeri: kubanga ebigambo bino byaggaddwawo era byasibiddwa okutuusa ekiseera eky’enkomerero. Abangi banaakuzibwa, ne bafuulibwa balongoofu, ne bagezebwa; naye ababi banaakolanga obubi; tewali n’omu ku babi anategeera; naye ab’amagezi banaategeera. Danyeri 12:9, 10.
“Ab’amagezi” aba Danyeri be abawala ab’amagezi ab’omu Matayo 25 abaatuukirizibwa olw’okukkiriza, ate ababi baali abawala abasirusiru abaayekuluntaza mu malala. Ku nkomerero y’ekirooto kya Miller, amayinja ag’omuwendo gaayimirira amafuta mu lugero lw’abawala ekkumi; amafuta ago ge gaali obubaka.
Katonda aswazibwa bwe tutakkiriza obubaka bw’atutusindika. Bwe tutyo tugaana amafuta aga zaabu ge yandimansiza mu myoyo gyaffe okugatuusa eri abo abali mu kizikiza. Bwe kujja okuyita nti, ‘Laba, omuko ajja; muveeyo mumusisinkane,’ abo abatanafuna amafuta agatukuvu, abatatajje ku mutima ekisa kya Kristo mu mitima gyabwe, bajjakuzuula, ng’abawala abata magezi, nti tebeeteeseteese okusisinkana Mukama waabwe. Tebalina mu bo bennyini amaanyi g’okufuna amafuta, era obulamu bwabwe buzikiridde. Review and Herald, Julaayi 20, 1897.
Amayinja ag’omuwendo ga Miller mu nnaku ez’enkomerero gakwaka emirundi kkumi okusinga, era omuwendo kkumi, wamu n’ekitangaala, byombi bubonero bw’okukemebwa. Mu nnaku ez’enkomerero, nga zikiikirizibwa mu nkomerero y’ekirooto kya Miller, ekitangaala ky’amazima ekikiikiriziddwa ku amatebulo ga Habakkuku kileeta obubaka obukemebwa, era mu kigero ky’abawala abawere kkumi obwo bwe bubeera obubaka obukemebwa bw’Enduulu ey’omu ttumbi ly’ekiro. Enkola y’okukemebwa eyo kwe kuddamu kw’enkola y’okukemebwa ey’ebyafaayo bya Millerite, kubanga ekigero ky’abawala abawere kkumi kiddiddwamu okutuuka ku nnukuta mu nnaku ez’enkomerero.
Emirundi mingi njjukizibwako engéro ey’abawala ekkumi, nga bataano ku bo baali ab’amagezi, ate bataano baali abasirusiru. Engéro eno emaze okutuukirizibwa era ejja n’okutuukirizibwa ddala ng’ebigambo byayo bwe biri, kubanga erina okukozesebwa okw’enjawulo mu kiseera kino; era, ng’obubaka bwa malaika ow’okusatu, emaze okutuukirizibwa era ejja kwongera okuba amazima ag’ekiseera okutuusa ku nkomerero y’ekiseera. Review and Herald, Agusito 19, 1890.
Ebyatuukawo mu kiseera eky'okulindirira byandiddwamu ddala mu bujjuvu mu nkomerero y'ekirooto kya Miller, era amayinja ge ag'omuwendo ne gakaanya emirundi kkumi okusinga enjuba, bwe kityo ne kiraga nti amayinja ago gakiikirira okukemebwa okusembayo mu lugero lw'Abawala kkumi. Omuwendo gwa kkumi gwe kabonero k'okukemebwa, era mu nkomerero y'ennaku kkumi Danyeri n'abasajja basatu ab'omu kitiibwa baalabika nga balungi era bamenvu okusinga abo abaali balya emmere y’e Babulooni. Ab’egulumiza mu Habakkuku ababeeranga ku kwekakasa, so si mu kukkiriza, baakulaakulanya enneyisa ya Babulooni. Mu byafaayo by’Abamillerite baafuuka abaana bawala ba Babulooni, era mu Habakkuku obupapa bukozesebwa okulambulula enneyisa yaabwe.
Laba, omwoyo gwe ogweyimuse teguli ddala mu ye; naye omutuukirivu aliramu lwa kukkiriza kwe. Era ate, kubanga wayini amubuusa, muntu eyeekuluntaza, so tasigala mu maka ge, agaziya omwegomba gwe ng'ekuzimu, era ng'okufa, era takukkuta, naye akuŋŋaanyiza ku ye amawanga gonna, era awumba ku ye abantu bonna. Ssi bonna bano balyogerera ku ye mu lugero, era balimuvuma mu lugero olumunyooma, ne bagambe nti, Zisanze oyo eyeyongera ku eby'atalina! okutuusa ddi? era oyo eyetikka obbumba obuzito! Tebalizuukuka mangu abalikuluma, era abazuukukawo balikunyigiriza, era oliba omunyago waabwe? Kubanga onnyagidde amawanga mangi, abasigalawo b'abantu bonna balikunnyaga; olw'omusaayi gw'abantu, n'olw'obukambwe obw'ensi, obw'ekibuga, n'ababeeramu bonna. Habakkuk 2:4-8.
Omutendera gw’okugezesa ogwajja ku bawala abawereere ab’omu Matayo 25 guleeta ekika ky’abasinza, abalina enneyisa ya Kabaka w’obukiikakkono (obufuzi bwa Papa), era ono ye buyinza obw’eyanyaga amawanga mangi.
Bw’ati bw’agamba Mukama nti, Laba, abantu bajja okuva mu nsi ey’obukiikakkono, era eggwanga ddene linaazukizibwa okuva emabbali g’ensi. Balikwatira ku mutego n’effumu; bakambwe, era tebalina kusaasira; eddoboozi lyabwe lirindima ng’ennyanja; era beebagala embalaasi, batadde mu ntegeka ng’abasajja b’olutalo okulwanyisa ggwe, ggwe muwala wa Sayuuni. Tuwulidde amawulire gaabwe; emikono gyaffe gifuuse goyi; obuyinike butututte, n’obulumi ng’obw’omukazi ali mu kuzaalira. Temuvayo mu nnimiro, so temutambulira mu kkubo; kubanga ekitala ky’abalabe n’entiisa biri ku bbali zonna. Ggwe muwala w’abantu bange, yeesibe ebibukutu, era wekulukute mu vvu; weetegekere okukungubaga ng’oliirira omwana omu yekka, okukungubaga okubabirira ennyo; kubanga omunyaganyi ajja okututuukako mangu. Yeremiya 6:22-26.
Emitundu ebiri Abakkuki bye yayogerako bwe buno: abo abatuukirizibwa mu kukkiriza, n’abo abaalya ne banywa enjigiriza za Babulooni. Abo mu nnaku ez’enkomerero mu kirooto kya Miller abalagiddwa ng’abaziriddwa obusa, oba bakulaakulanya empisa za Kristo, ne bityo ne baweebwa akasiba ka Katonda, oba bakulaakulanya empisa z’obufuzi bwa Papa ne baweebwa akabonero k’ensolo.
Ebiseera bituuse ekitangaala eky’amazima okumulika wakati w’ekizikiza ky’empisa. Obubaka bw’omubaka wa ggulu ow’okusatu butumiddwa mu nsi yonna, nga bulabula abantu okwewala okufuna akabonero k’ensolo oba akafaananyi kaayo mu mitwe gyabwe oba mu ngalo zaabwe. Okufuna akabonero kano kitegeeza okutuuka ku kusalawo kye kimu nga ensolo bwe yakola, era n’okuwagira endowooza ez’emu, nga kikontana butereevu n’Ekigambo kya Katonda. Ku abo bonna abafuna akabonero kano, Katonda agamba nti, ‘Oyo yennyini ajja kunywa ku nvinnyo y’obusungu bwa Katonda, eyafukirwa awatali kumeteka kigatta mu kikopo ky’obusungu bwe; era alibonererezebwa n’omuliro n’ensulufa mu maaso g’abamalayika abatukuvu ne mu maaso g’Omwana gw’Endiga.’ Review and Herald, Julayi 13, 1897.
Abawala abatannaba kufumbirwa abanywa ewayini erya Babulooni, oluvannyuma bananywa ewayini ery'obusungu bwa Katonda. Mu Isaaya, abanywi b'omwenge ab'e Efulayimu balaga obutamiivu bwabwe obuzibe bw'amaaso nga bakyusa ebintu ne babiteeka wansi waggulu, era ekikolwa ekyo kibalibwa nga "ettaka ly'omubumbi."
Okulaga nti ‘eky’obulijjo’ kye kabonero ka Kristo, kivuunika era kiteeka wansi waggulu amazima agakwata ku ‘eky’obulijjo’, kubanga ‘eky’obulijjo’ kye kabonero ka Setaani. Okulambulula kwa Miller nti ‘eky’obulijjo’ kye obupagani, kuyimiriziddwa mu butereevu ku bipande bya Habakkuku. Okuzuula kwa Miller ekitundu mu Abatesalonika, ekyaamukkiriza okutegeera nti obupagani bwe bwaggibwawo, alyoke abikkulibwe ‘omusajja ow’ekibi’ atuula mu yeekaalu ya Katonda, kye mazima ag’omusingi agasangibwa mu Abatesalonika Ab’Okubiri, essuula ey’okubiri.
Nayongera okusoma, era saasanga kifo kirala mwe kyasangibwa [ekya buli lunaku], wabula mu Danyeri. Awo [nga nnyambiddwa akatabo akunoonyeza ebigambo] ne nddira ebigambo ebyali bigattiddwa nacyo, ‘okuggya;’ ‘aliggya ekya buli lunaku;’ ‘okuva ku biro ekya buli lunaku bwe kijja kuggyibwawo,’ n’ebirala. Nayongera okusoma, ne ndowooza nti sijja kusanga musana ku kyawandiikibwa; oluvannyuma ne ntuuka ku 2 Abatesalonika 2:7, 8. ‘Kubanga ekyama eky’obujeemu kikola dda; wabula oyo aziyiza kaakano agenda kweyongera kuziyiza okutuusa lwe aliggibwawo mu kkubo, era olwo omubi oyo alibikkulirwa,’ n’ebirala. Era bwe natuuka ku kyawandiikibwa ekyo, ayi, nga amazima gaalabika bulungi nnyo era nga g’ekitiibwa! We kyo kiri! Ekyo kye ekya buli lunaku! Kaakano, Pawulo ategeeza ki ku ‘oyo aziyiza kaakano,’ oba aziyiza? Ku ‘musajja w’ekibi’ n’ ‘omubi,’ kitegeeza obwapapa. Kale, kiki ekiyiza obwapapa okubikkulibwa? Mazima, obupagani; kale, ‘ekya buli lunaku’ kiteekwa okuba kitegeeza obupagani.’—William Miller, Second Advent Manual, omuko 66. Advent Review and Sabbath Herald, Januwale 6, 1853.
Amakulu ga "the daily" mu Ab’e Tesalonika, nga Miller y’agazuula, ge mazima amasinga obukulu ag’ekitundu ekyo ky’Ebyawandiikibwa. Bwe Pawulo ategeeza abo abatawagala amazima, era olw’ekyo abajja okufuna okulimbibwa okw’amaanyi, ddala abeera alaga okukyawa amazima mu ngeri eyawamu; naye amazima ag’omu kitundu ky’Ebyawandiikibwa agalondoolwa ddala ge gano: nti "the daily" akiikirira Loma ey’obupagani.
Ekitangaala ky’omubiri kye liso: kale bw’oba nga liso lyo lirungi, omubiri gwo gwonna gunaabeera mu kitangaala. Naye bw’oba nga liso lyo libi, omubiri gwo gwonna gunaabeera mu kizikiza. Kale ekitangaala ekiri mu ggwe bwe kiba kizikiza, kizikiza ekyo kinaabanga kinene bitya! Tewali asobola okuweereza bakama babiri: kubanga anakyawa omu, ayagale omulala; oba ananywerera ku omu, anyooma omulala. Temusobola okuweereza Katonda ne Mammoni. Matayo 6:22-24.
Waliwo kwagala amazima kyokka, oba okukyawa amazima. Tewali wa wakati. Obulimba obw’amaanyi obujjira ku bawala abasirusiru ab’omu Matayo 25 busingira ku kugaana kwabwe omusana gw’amayinja aga Miller ag’omuwendo agakiikirira ekigezo eky’enkomerero. Ekigezo eky’enkomerero eky’Isirayiri ey’edda kyali ekigezo kyabwe eky’ekkumi, era amayinja aga Miller ag’omuwendo gakaanya emirundi kkumi okusinga mu nnaku ez’enkomerero. Akabonero akalaga okugaana amayinja aga Miller ag’omuwendo ke “the daily,” abatamiivu ba Efulayimu kye baakyusa ne bakateeka wansi waggulu mu mulembe ogw’okusatu ogw’Adiventizimu. “The daily” kye kabonero kya Setaani eky’obusamize. Abatamiivu baaleeta ejjinja ery’omuwendo ery’obulimba, nga baaliggya mu Protesitantisimu eyawuguka okuva ku mazima, eriraga nti “the daily” kye kabonero kya Kristo.
Okutegeera kwa Miller ku by’omuwendo bye kwali kukomekkerezeddwa olw’ebyafaayo mwe yakulira. Nga akakasa nti Okudda okw’okubiri kwali ekintu eky’obunnabbi ekiddako, ekiwundu eky’okufa eky’obwa Papa mu 1798 kyasobolanga okuyimirira kyokka obwakabaka obw’ensi obw’okuna era obw’enkomerero obwogerwako mu Danyeri 2. Miller era yakomekkerezebwa mu kumanya kwe ku “ekya bulijjo,” kubanga obujulizi bwe bugamba nti okuyitira mu kubikkulirwa yafunirwa okulagirwa okugoberera enkola entongole y’okusoma, mwe yategeeza nti yakozesa Baibuli ye, Concordance ya Cruden era n’asoma empapula z’amawulire ebimu. Okusalawo kwe okuyiga mu ngeri eyo kwamujjirira mu magezi ge.
"Mu myaka kkumi n’ebiri gye nnali deisti, nnasoma ebyafaayo byonna bye nasobolanga okuzuula; naye kaakano nnayagala nnyo Baibuli—eyayigiriza ku Yesu! Naye n’ewayiseewo, waliwo ebitundu bingi mu Baibuli ebyali enzikiza gye ndi. Mu 1818 oba 19, nga mpakasa ne mukwano gwange gwe nnagenda okukyalira, era ng’amanyi era nga [awulidde] enjogera yange mu bbanga lwe nnali deisti, yambuuza mu ngeri eyalimu akategeeza nti, ‘Olowooza ki ku ekyawandiikibwa kino, n’ekiriya?’ ng’ategeeza ebyawandiikibwa eby’edda bye nnali mbiwakanya mu kiseera kye nnali deisti. Nategeera kye yali agenderera, ne mmuddamu—Bwe onkampayo akaseera, ndikutegeeza amakulu gaabyo. ‘Akaseera ka mmeka k’owetaaga?’ ‘Simanyi; naye ndikutegeeza,’ bwe nnamuddamu, kubanga saasobolanga kukkiriza nti Katonda y’awa okubikkulirwa okutasoboka kutegeera. Awo ne nasalawo okusoma n’okwekenneenya Baibuli yange, nga nkkiriza nti nsobola okuzuula Omwoyo Omutukuvu kye yagenderera. Naye amangwago bwe nnali mmaliridde ensalawo eno, erowoozo ne linzijira—‘Bwe wezuula ekitundu ky’Ebyawandiikibwa ky’otategeera, oneekola otya?’ Awo enkola eno ey’okwiga Baibuli n’ejjira mu magezi gange: Nditwala ebigambo ebyo ebiri mu ebyawandiikibwa ebyo, ne mbigoberera mu Baibuli yonna, ne nzuula mu ngeri eyo amakulu gaabyo. Nnali nnina Cruden’s Concordance, gye ndowooza nti y’esinga obulungi mu nsi; kyenvudde ntwala ekyo ne Baibuli yange, ne ntuula ku mmeeza yange ey’okuwandiikira, ne sisoma kintu kirala, okuggyako empapula z’amawulire katono, kubanga nnaamalirira okumanya Baibuli yange kye kitegeeza. Apollos Hale, The Second Advent Manual, 65."
Amajjinja ag’omuwendo ga Miller tegaazuulibwa bwokka mu nkola ye ey’okusoma, naye era okuyitira mu kubikkulirwa okutereera okuva eri Katonda.
Katonda yatuma malayika we okukola ku mutima gw’omulimi eyatakkirizanga Bayibuli, okumukulembera okunoonya eby’obunnabbi. Bamalayika ba Katonda baamukyalira emirundi mingi oyo eyalondwayo, okukulembera ebirowoozo bye era okumubikkulira okutegeera kwe eby’obunnabbi ebyali bibadde mu kizikiza eri abantu ba Katonda. Entandikwa y’omunyolo gw’amazima yamuweerwa, era n’akulemberwa okunoonya ekiyungo n’ekiyungo ekiddirira, okutuusa lwe yatunuulira Ekigambo kya Katonda ng’awuniikirira era ng’akisiima ennyo. Yalabamu omunyolo ogutuukiridde gw’amazima. Ekigambo ekyo kye yali akiraba ng’ekitasikiriziddwa kaakano kyamubikkukira mu maaso ge mu bulungi bwakyo n’ekitiibwa kyakyo. Yalaba nti ekitundu kimu ky’Ebyawandiikibwa kinyonnyola ekirala, era bwe waabangawo akatundu akamuggala eri okutegeera kwe, yasanga mu kifo ekirala eky’Ekigambo ekakinyonnyola. Ekigambo ekitukuvu kya Katonda yakitwala n’essanyu, n’okussaamu ekitiibwa ennyo n’entiisa ey’ekitiibwa. Early Writings, 230.
Mukyala White bw’agamba nti ‘Katonda yatuma malayika we’ eri Miller, ekyo kiraga nti Gabuliyeri ye yali malayika eyaatumwa eri Miller, kubanga ‘malayika we’ kwe kwogera ku Gabuliyeri.
"Ebigambo by’omalayika nti, ‘Nze Gaberiiri, nnyimirira mu maaso ga Katonda,’ biraga nti alina ekifo eky’ekitiibwa ennyo mu mbuga z’eggulu. Bw’ajja n’obubaka eri Danyeri, yagamba nti, ‘Tewali ayimirira wamu nange mu bino, wabula Mikaeri [Kristo] Omulangira wammwe.’ Danyeri 10:21. Ku Gaberiiri Omulokozi ayogera mu Okubikkulirwa, ng’agamba nti, ‘Yakituma ne yakiraga eri omuddu we Yokaana okuyita mu malayika we.’ Okubikkulirwa 1:1." The Desire of Ages, 99.
Gabulayiri n’abamalayika abalala baaluŋŋamya “ebirowoozo bye era” ne baggula “eri okutegeera kwe obunnabbi obwabadde mu kizikiza ebbanga lyonna eri abantu ba Katonda.” Obubaka bwe tebwakulakulanyizibwa bwokka okuyita mu nkola ye ey’okwiga, wabula era n’okubikkulirwa okw’Obwakatonda. Enkola gy’eyakozesa okuyiga Bayibuli yennyini yamujjiramu mu birowoozo bye. Bwe Katonda atuleetera amazima mu birowoozo byaffe, kiba Kubikkulirwa okw’Obwakatonda, nga kyawukana ku kutuuka ku mazima okuyita mu nteekateeka ey’okugabanjula mu ngeri entuufu Ebyawandiikibwa. Miller yakola byombi, naye okubikkulirwa okw’Obwakatonda kwali omu ku ngeri ezaamutuusa ku kutegeera ensonga eya “the daily.”
Miller teyandibadde ategedde okukyukakyuka kw’obusajja n’obwakazi mu Danyeri essuula ya munaana, ennyiriri mwenda okutuuka ku kkumi na bbiri, kubanga kye yalina kyokka kyali Bayibuli n’ekitabo ky’okunoonya ebigambo ekitaliimu bumanyirivu bwonna ku nnimi eza Bayibuli. Teyandibadde alabye enjawulo wakati wa ‘sur’ ne ‘rum’ ebigambo byombi ebivunulibwa “okuggya.” Era teyandibadde alabye enjawulo wakati wa ‘miqdash’ ne ‘qodesh’ ebigambo byombi ebivunulibwa “ekifo ekitukuvu.”
Teyandibadde alabye amazima g’ekigambo ‘tamid’, ekisangibwa emirundi kikumi mu nnya mu Baibuli. Eky’amazima kye teyandibadde alabye (era kye ky’amazima kye yalaba), kye kino: ekigambo ky’Olwebbulaniya ‘tamid’ kikozesebwa emirundi kikumi mu nnya mu Baibuli, kyokka mu kitabo kya Danyeri bokka mwe ‘tamid’ kikozesebwa ng’erinnya. ‘Tamid’ kye kigambo ky’Olwebbulaniya ekitegeeza “obutayimirira,” era mu kitabo kya Danyeri kivvuunulwa “ekya bulijjo.”
Mu kitabo kya Danieri bokka we kikozesebwa ekigambo ekyo ng’ekigambo eky’erinnya, ate emirundi emirala kyenda mu mwenda kikozesebwa ng’ekigambo ekiraga engeri. Olw’ensonga eyo, bwe baalaba nti Danieri yakikozesa emirundi etaano ng’ekigambo eky’erinnya, nga baawandiisi abalala bonna ab’omu Bayibuli bakikozesa emirundi kyenda mu mwenda ng’ekigambo ekiraga engeri, abavvuunuzi ba Bayibuli ya King James baasindikirizibwa olw’obuzito bw’obujulizi ‘okulongoosa’ engeri Danieri gye yakikozesa ekigambo ng’eky’erinnya. Okugenderera ‘okulongoosa’ Danieri, baayongerako ekigambo ‘sacrifice’ ku kigambo ekyo, ne bafuula ekigambo eky’erinnya okubeera ekigambo ekiraga engeri. Ate oluvannyuma, okulongoosa abavvuunuzi, Ellen White yateekebwamu Omwoyo n’awandiika nti, ‘nalaba mu kikwata ku “Daily,” nti ekigambo “sacrifice” kyongerwako olw’amagezi g’abantu, era tekiri mu kiwandiiko; era nti Mukama yawa endowooza entuufu ekikwataako eri abo abaawa okukaaba kw’essaawa y’omusango.’
Miller, ng’obujulizi bwe bwennyini bwe bulaga, yali anoonyereza okutegeera “ekya buli lunaku,” kyeyakomya n’akitegeera mu Abatesalonika Ab’Okubiri. Wabula era, ng’obujulizi bwe bwe bugamba, buli lw’ayagala okutegeera ekigambo, yatunuulanga buli kifo we kyakozesebwanga, ate ekigambo ekyo kikozesebwa emirundi kyenda mu mwenda emirala mu Baibuli. Naye obujulizi bwe ku “ekya buli lunaku” bwe nti teyakisanga mu kifo kirala kyonna wabula mu kitabo kya Danyeri, bwe yagamba nti, “Nayongerayo okusoma, ne saalaba mulala mwe [ekya buli lunaku] kyasangibwanga, wabula mu Danyeri.” Miller yaletebwa ku mabuye ag’omuwendo si lwa ngeri ye yokka ey’okuyiga, wabula era olw’okubikkulirwa okwava eri Katonda okwamuweereddwa okuyita mu buweereza bw’abamalayika.
Kino lwaki okutegeera kwe ku 'the daily,' kwali kituufu, naye kwakoma awo. Teyasobodde kulaba nti mu mirundi etaano 'the daily' gyeyogerwako mu kitabo kya Danyeri, omulundi gumu ku mirundi esatu mwe kigambibwa nti 'the daily' 'kiggibwawo' gwalina amakulu ag'enjawulo okusinga emirundi ebiri emirala. Omulundi gumu 'the daily' kikozesebwa wamu n'ekigambo ky'Olwebbulaniya 'rum', ate emirundi ebiri emirala kikozesebwa wamu n'ekigambo ky'Olwebbulaniya 'sur'. Amagambo gombi gavvuunulwa ng'okuggibwawo, naye 'rum' mu Danyeri essuula omunaana, olunyiriri olwekumi n'emu kitegeeza okulinnyisa n'okutumbula, ate mu ssuula kkumi n'emu, olunyiriri olw'amakumi asatu mu gumu, ne mu ssuula kkumi n'ebiri, olunyiriri olwekumi n'emu, ekigambo 'sur' kitegeeza okuggyawo.
Abateesi b’eddiini abalya era abanywa emmere n’ebyokunywa eby’e Babulooni, bagamba nti oba oggyawo ekintu oba buli lwe okiyimusa, byombi biraga ekika ky’okuggyaawo; n’olwekyo ebigambo byombi bitegeerwa ng’ebirina amakulu g’emu. Bagamba nti emirundi esatu awogerwa ku “the daily” nga “kiggibwawo”, ekyo bulijjo kitegeeza kuggyawo, era bwe batyo ne balaga nti Danyeri yali wa kwegendereza katono mu kulonda ebigambo bye. Tebakigamba mu lwatu, naye mu kuvunula bayigiriza nti Danyeri yandibadde akozezza ekigambo ‘sur’ mu biseera byonna ebisatu, kubanga, ng’okusinziira ku bano abateesi b’eddiini, buli mulundi “the daily” lwe “kyaggibwawo” yali ategeeza kye kimu.
Bakola kye kimu n’ebigambo ‘miqdash’ ne ‘qodesh’ ebyombi bivvunulwa ‘ekifo ekitukuvu’, mu olunyiriri olw’ekkumi n’emu okutuuka ku lw’ekkumi n’enna mu ssuula omunaana. Mu buli kukozesebwa kw’ekigambo ‘ekifo ekitukuvu’ mu nnyiriri ezo ennya, bawera ddala nti byonna biyimirira ekifo ekitukuvu kya Katonda. Okusinziira ku bino nate, Danyeri yandibadde asaanidde okukozesa ‘qodesh’ mu mirundi esatu gyonna, era obutakozesa ‘miqdash’ mu olunyiriri olw’ekkumi n’emu. Miller teyategeeranga njawulo wakati w’ebigambo ebyo, naye abannyonnyozi b’eddiini ab’omu mulembe guno bakitegeera, era nga bwe bakikola, bawera ddala nti tewali njawulo erina okukirizibwa. Naye Miller, atategeeranga njawulo wakati w’ebigambo ebyo, yatuuka ku kutegeera okukontana n’okwa bannyonnyozi b’eddiini ab’omu mulembe guno.
Mu mazima, Danyeri yali omuwandiisi omwegendereza, era nga amanyi Olwebbulaniya bulungi, era n’asangibwa ng’asukkiridde abagezi bonna ab’e Babulooni mu magezi emirundi kkumi. Omuntu yenna eyamanyi enkozesa entuufu y’Olwebbulaniya, n’engeri gye kyandibadde kilagibwa mu ngeri entuufu mu mboozi eyo ey’ebyafaayo, yali Danyeri. Bwe yakozesa ebigambo eby’enjawulo, kyali kubanga byali bitegeeza ebintu eby’enjawulo, bye yagendereranga okulaga. Bwe etegeerekebwa engeri ey’enjawulo Danyeri gye yayambisamu ebigambo ebivvunulwa ng’ “sanctuary” oba “take away,” bino binyweza entegeera ya Miller ku “the daily,” gye yakkiriza Miller mu kitundu ky’Ebyawandiiko mwe Pawulo alaga nti abo abanyiiza amazima bakatiirwa okuweebwa okulimbibwa okw’amaanyi.
Abo abanyiiza amazima ne bakkiriza obulimba obuleeta obulimbulukuka obunene, bakiikirizibwa ng’abanywi b’omwenge ab’e Efulayimu, abaalagibwa mu bibinja bibiri. Ekibinja ekimu kye ky’abakulembeze abaasomera, ate ekirala kye ky’abatasomeddwa abawulira byokka bye bayigirizibwa abo abaasomera. Be abo abeekweka wansi w’obulimba, era abakola endagaano ne kufa. Be abawala abasirusiru b’e Matayo 25, era abo omwoyo gwabwe ogweyegulumiza mu Abakkuku 2. Be abo abagaana emisingi gy’amazima egy’ekirooto kya Miller, egy’ayaka emirundi kkumi okusinga ku nkomerero (ng’akiraga okukemebwa okw’ekkumi era okwasembayo eri Isirayiri ey’omu kiseera kino), ng’ekifaananyi ky’okukemebwa okw’ekkumi era okwasembayo ku Isirayiri ey’edda.
Tujja kugenda mu maaso n’okunoonyereza kuno mu kiwandiiko ekiddako.
Era Mukama n’agamba Musa nti, Okutuusa ddi abantu bano banannyooma? era okutuusa ddi banaakukkiriza mu nze, newaakubadde obubonero bwonna bwe nabalaze wakati waabwe? Ndibakuba n’olumbe, ndibaggyako obusika bwabwe, era okuva mu ggwe ndikola eggwanga erisinga obukulu n’amaanyi okusinga abo. Awo Musa n’agamba Mukama nti, Kale Abamisiri banaakiwulira (kubanga mu buyinza bwo wabaggya abantu bano wakati mu bo), era banaakitegeeza abeetuuze b’ensi eno; kubanga bawulidde nti ggwe Mukama oli wakati mu bantu bano, nti ggwe Mukama olabiddwa amaaso ku maaso, n’ekire kyo kiyimirira waggulu waabwe, era obakulembera emisana mu empagi ey’ekire, n’ekiro mu empagi y’omuliro. Kaakano bwe onookutta abantu bano bonna ng’omuntu omu, amawanga agawulidde ettutumu lyo galyogera nti, Kubanga Mukama teyayinza kuleeta abantu bano mu nsi gye yabalayirira okubawa, kyeyava yabatta mu ddungu.
Kale kaakano, nkusaba, amaanyi g’Omwami wange gabe manene, nga bwe wayogera, nti, Mukama alina obugumiikiriza obungi era alina okusaasira okunene, asonyiwa obutali butuukirivu n’okwesuka amateeka, naye teggya musango ku mwonoonyi n’akatono, ng’aleetera omusango gw’obutali butuukirivu bwa bakitaabwe ku baana okutuuka ku mulembe ogw’okusatu n’ogw’okuna. Ssonyiwa, nkusaba, obutali butuukirivu bw’abantu bano ng’obunene bw’okusaasira kwo bwe buli, era nga bwe wabasonyiye abantu bano okuva e Misiri okutuusa kaakano. Awo Mukama n’agamba nti, Nsonyeye nga bw’ogambye: naye mazima, nga bwe ndamu, ensi yonna ejja kujjula ekitiibwa kya Mukama. Kubanga abantu abo bonna abaabalabye ekitiibwa kyange n’eby’amagero byange bye nnakola e Misiri ne mu ddungu, ne bankemeredde kaakano emirundi kkumi, era ne batagondera ddoboozi lyange; mazima tebaliraba nsi gye nnalayirira bakitaabwe, so tewali n’omu ku abo abansunguwaza aligiraba: naye omuweereza wange Kalebu, kubanga yalina omwoyo omulala mu ye era n’angoberera ddala, ndimuyingiza mu nsi mwe yagenda; n’ezzadde lye lijagy’obusika. Okubala 14:11-24.