Ekibono eky’enkomerero kya Danyeri kigatta amasuula asatu ag’enkomerero. Essuula eyasooka ku zino—nga bwe kiri n’ey’enkomerero ku zino esatu—eraga ebyo Danyeri bye yayitamu, ate essuula ey’akati eraga ebyafaayo eby’obunnabbi ebiyogerako ku kuyimuka n’okugwa okw’enkomerero kwa kabaka w’Obukiikakkono ow’obulimba. Essuula eyasooka efaanagana n’ey’enkomerero, ate ey’akati eraga obujeemu bwa kabaka w’Obukiikakkono ow’obulimba. Ekibono eky’enkomerero kya Danyeri, ekibono eky’omugga Hidekeri, kirina omukono gwa Alufa ne Omega, ye Mazima. Nga tutandika okwogerako ku kibono eky’enkomerero kya Danyeri, tunaatandika n’olunyiriri olusooka.

Mu mwaka ogw’okusatu ogwa Cyrus kabaka wa Peresiya, ekigambo kyabikkulirwa eri Danyeri, erinnya lye lyayitibwa Belteshazzar; era ekigambo kyali kya mazima, naye ekiseera ekyateekebwawo kyali kiwanvu; era yategeera ekigambo, era n’ategeera ekyolesebwa. Danyeri 10:1.

Waliwo amazima mangi agazingiddwa mu lunyiriri luno. Ekisooka kye linnya lya Danyeri, “Belteshazzar”.

Omukulu w’abaweereza b’omu kisenge n’abawa amannya: kubanga Daniel n’amuwa erinnya Belteshazzar; Hananiah n’amuwa erinnya Shadrach; Mishael n’amuwa erinnya Meshach; era Azariah n’amuwa erinnya Abednego. Danyeri 1:7.

Daniel yaweebwa erinnya “Belteshazzar” mu mutwe ogusooka, era teyakyayitibwanga “Belteshazzar” nate okutuusa lwe kwanjulibwa okulabibwa kwe okwasembayo. Noolwekyo, Belteshazzar kye kiva kuba erinnya lye mu bujulirwa bwe obwasooka n’obwasembayo. Okukyusibwa kw’erinnya mu bunabbi kiraga kabonero ky’endagaano wakati wa Katonda n’abantu be. Mukama bwe yayingira mu ndagaano ne Abram ne Sarai, n’akyusa amannya gaabwe n’agafuula Abraham ne Sarah. Era n’akyusa erinnya lya Jacob n’alituuma Israel, era asuubiza okuwa abantu be b’endagaano b’ennaku ez’enkomerero erinnya empya.

Ku lwa Sayuuni sijja kusirika, era ku lwa Yerusaalemi sijja kwewummuza, okutuusa obutuukirivu bwagwo bwe buliboneka ng’ekitangaala, n’obulokozi bwagwo ng’etabaaza eyaka. Era amawanga galiraba obutuukirivu bwo, ne bakabaka bonna baliraba ekitiibwa kyo; era onaatuumibwa erinnya eriggya, eriryatuumibwa akamwa ka Mukama. Isaaya 61:1, 2.

Eri Ab’e Filadelfiya, abali 144,000 b’ennaku ez’enkomerero, era abasuubiza ekisuubizo kino.

Oyo awangula ndimufuula olupagi mu yeekaalu ya Katonda wange; era tajja kuvaayo nate; era ndimuwandiikako erinnya lya Katonda wange, n’erinnya ery’ekibuga kya Katonda wange, Yerusaalemi Empya, ekikka okuva mu ggulu okuva eri Katonda wange; era ndimuwandiikako erinnya lyange eriggya. Alina okutu, awulire Omwoyo ky’ayogera eri amakkanisa. Okubikkulirwa 3:12, 13.

Bannabbi balaga abantu ba Katonda ab’ennaku ez’enkomerero, era, nga bwe kitali ku Ibulayimu, Sarah ne Isirayiri, amakulu amatuufu g’erinnya Belteshazzar tegamanyiddwa. Erinnya Katonda lye awa abantu be b’ennaku ez’enkomerero okulaga endagaano ye nabo lye erinnya eritamanyiddwa okutuusa lwe libaweebwa. Erinnya Belteshazzar liraga Danyeri ng’akifaananyiriza abantu ba Katonda ab’endagaano ab’e Philadelphia mu nnaku ez’enkomerero, naye erinnya eryennyini liri mu kyama okutuusa ku kiseera ky’okuteekebwako akabonero, kubanga erinnya liwandiikibwa ku maaso g’emitwe gyabwe, era eyo we wandiikibwa n’akabonero.

Ate ne ndaba, laba, Omwana gw’endiga ng’ayimiridde ku Lusozi Sayuuni, era wamu naye abantu 144,000, abalina erinnya lya Kitaawe nga liwandiikiddwa mu mitwe gyabwe. Okubikkulirwa 14:1.

Daniel ayitibwa Belteshazzar mu essuula esooka era nate mu essuula kkumi, bityo n’amanyibwa ng’akabonero ka entambula y’omulayika asooka, era n’entambula y’omulayika owasatu, kubanga essuula esooka eyimirira obubaka bw’omulayika asooka, nga bwe kyamanyizibwa mu bulambulukufu mu miwandiiko egyasooka. Noolwekyo essuula kkumi eyimirira entambula y’omulayika owasatu, n’abantu b’endagaano ab’ebisera eby’enkomerero. Olunyiriri olwo lulaga Belteshazzar ng’akabonero ka abo abategeera okweyongera kw’obumanyi okwabikkulibwa mu kibiina ky’ennongoosereza ekyatandika mu 1989. Kino kiragibwa mu kussa essira ku kye Daniel (Belteshazzar) yamanya.

Danyeri amanyiddwa ng’amanyi “ekintu” “ekyabikkulirwa eri Danyeri,” “era ekintu ekyo kyali kya mazima, naye ebbanga eryateekebwawo lyali ddene: era yategeera ekintu ekyo, era yalina okutegeera kw’ekyolesebwa.” Danyeri yategeera “ekintu,” era n’ “ekyolesebwa.” Ekkigambo eky’Olwebbulaniya “dabar,” kivvunuddwa mu kyawandiikibwa ekyo ng’ “ekintu,” era kitegeeza “ekigambo.” Mu by’obunnabbi “ekigambo” kiyimirira byombi: ekyolesebwa ky’ “emirundi musanvu,” era kiyimiririranso Kristo, oyo ali Ekigambo. Byombi, “emirundi musanvu,” ne Kristo, bye Ejjinja abaazimbi lye baagaana, era Danyeri ayimira abantu abategeera ebitundu byombi mu kabonero k’Ekigambo.

Mu Danieri essuula ey’omwenda, ekitundu ekya amakumi abiri mu ssatu, tusangamu omutundu omukulu ennyo ogugattibwa ku bunnabbi bw’ebiseera obw’emyaka enkumi bbiri mu bikumi bisatu n’obw’emyaka enkumi bbiri mu bikumi bitaano mu abiri, oguyimirizibwa mu kibuuuzo ekiri mu Danieri essuula ey’omunaana, ekitundu ekya kkumi na ssatu, n’okuddamu okuli mu kitundu ekya kkumi na nnya. Ekibuuuzo kibuuza nti, “Kinaabanga kya bbanga ki okubikkulirwa ‘chazon’ okulaga okukandagirwa wansi kw’ekifo ekitukuvu n’eggye, okwakolebwa obupagani era ne kuddirirwa Obupapa?” Okukandagirwa wansi kuno kwatwala emyaka enkumi bbiri mu bikumi bitaano mu abiri, nga kutuukiriza “emirundi musanvu” egy’e Levitiko essuula amakumi abiri mu mukaaga.

Okuddamu ku kibuzo eky’olunyiriri olw’ekkumi n’asatu kwali nti: okutuusa ku myaka enkumi bbiri n’ebikumi bisatu; olwo Ewatukuvu eryakandagirirwa linaatukuzibwa, era okwolesebwa "mareh" okw’emyaka enkumi bbiri n’ebikumi bisatu kwe kugatta wamu obunnabbi obw’ebbanga obubiri, era mu Danyeri omutwe ogw’omwenda, olunyiriri lwa amakumi abiri mu ssatu, Gabulieri akuluŋŋamya Danyeri okutegeera enkolagana y’okwolesebwa okubiri.

Ku ntandikwa y’okwegayirira kwo ekiragiro kyavaayo, era nzize okukulaga; kubanga oli omuganzi ennyo: kale tegeera ensonga, era fumiitiriza ku kwolesebwa. Danyeri 9:23.

Ekigambo ekyavvuunulwa byombi nga “okutegeera,” “okulowoozaako” mu olunyiriri kye kigambo ky’Olwebbulaniya “biyn,” era kitegeeza “okukyawula mu magezi”. Gabuliyeri ategeeza Danyeri okukyawula mu magezi wakati w’ “ensonga” n’ “ekyolesebwa.” “Ekyolesebwa” ekiri mu olunyiriri kye kigambo ky’Olwebbulaniya “mareh,” era kye kyolesebwa ky’emyaka enkumi bbiri ne bikumi bisatu ekyaggwaawo nga October 22, 1844. Ekigambo ky’Olwebbulaniya ekyavvuunulwa nga “ensonga,” kye kimu n’ekyavvuunulwa nga “ekintu,” mu olunyiriri olusooka olw’Essuula ey’ekkumi. Kye kigambo ky’Olwebbulaniya “dabar,” era kiyimirira ekyolesebwa ky’emyaka enkumi bbiri ne bikumi bitaano n’amakumi abiri ekyaggwaawo era nga October 22, 1844.

Mu lunyiriri olusooka olw’essuula ey’ekkumi, abantu ba Katonda ab’Endagaano ab’ebiro eby’enkomerero bayimiririrwa Belteshazzar, era bategeedde okweyongera kw’amagezi okwatuuka mu kiseera ky’enkomerero mu mwaka gwa 1989, okwabasobozesa okutegeera enkolagana y’okubonekerwa okubiri, gye aba Millerite b’ekitambuza ky’Omumalayika asooka baategeera mu kitundu kyokka. Mu lunyiriri, olubonekerwa oluyimirizibwa nga ‘ekintu’ lumanyizibwa nga oluwanvu ennyo okusinga obunnabbi obubiri, kubanga, wakati w’okwogerwako emirundi ebiri mu lunyiriri ku ‘kintu’ ekyo, Danyeri alaga nti ekiseera ekyateekebwawo eri ‘ekintu’ (the dabar) kyali ‘kiwanvu’, nga kigerekeranyiziddwa ku lubonekerwa (mareh).

Mu mwaka ogw’okusatu ogwa Cyrus kabaka wa Peresiya, ekigambo kyabikkulirwa eri Danyeri, erinnya lye lyayitibwa Belteshazzar; era ekigambo kyali kya mazima, naye ekiseera ekyateekebwawo kyali kiwanvu; era yategeera ekigambo, era n’ategeera ekyolesebwa. Danyeri 10:1.

Amazima agazibu okulabika nti "emirundi musanvu" ge g’obunnabbi obw’obudde obusinga obuwanvu, nga bwe baabuulira Abagoberezi ba Miller, bugaanibwa Obu-Adiventisiti obwa Laodikea, nga businziira ku kitundu ky’empandiika kye bakyamya ne kibaleetera okuzikirira. Mu kugaana "emirundi musanvu" mu bujeemu bwa 1863, tebalaba enkwatagana y’obunnabbi bubiri, era ne balaba kyokka ekitundu ekiddako ng’ekirambulula emyaka enkumi bbiri n’ebikumi bisatu.

Obumanyirivu bw’abayigirizwa abaabuulira ‘Enjiri y’Obwakabaka’ mu kujja okusooka kwa Kristo bwafaanagana n’obw’abo abaalangirira obubaka bw’okujja kwe okw’okubiri. Ng’abayigirizwa bwe baagendanga nga baabuulira nti, ‘Ekiseera kituukiridde; Obwakabaka bwa Katonda buli kumpi,’ bwe batyo ne Miller ne banne ne balangiranga nti ekiseera ky’obunnabbi ekiwanvu ennyo era eky’enkomerero ekyogerwako mu Bayibuli kyali kinaatera okuggwaawo, nti okusalibwa omusango kwali kumpi, era nti Obwakabaka obutaggwaawo bwali bunaayingizibwa. Okubuulira kw’abayigirizwa okwerekeranye n’ekiseera kwasimbikira ku Wiiki nsanvu eza Danieri 9. Obubaka obwaweebwa Miller ne banne bwalangira okukoma kw’ennaku 2300 eza Danieri 8:14, nga Wiiki nsanvu ziba akatundu kaazo. Okubuulira kwa buli omu kwasimbikira ku kutuukirizibwa kw’ekitundu eky’enjawulo eky’omu kiseera kye kimu ekinene ky’obunnabbi. The Great Controversy, 351.

Tosubwa kumanya amagezi agalimu mu kitundu kino eky’enkomerero. ObuAdiventisiti obwa Laodikiya tebuyigiriza ensi nti Abamillerite baalowooza nti ekifo ekitukuvu ekyaali okugenda okutukuluzibwa kyali eky’omu ggulu, kubanga bo, era n’omu yenna ayagala okutunuulira ebyafaayo, bamanyi nti Abamillerite baakkiriza nti ekifo ekitukuvu ekyaali okugenda okutukuluzibwa kyali ensi. Ekyawandiikibwa ObuAdiventisiti obwa Laodikiya kye bakyamya ne kibaleetera okuzikirira kwe kino: “kyebaava Miller n’abo be yakolagananga nabo ne baalangirira nti ekiseera ekiwanvu ennyo era ekisembayo eky’obunnabbi ekiragiddwa mu Baibuli kyali kumpi okukoma,” kye bagumirira nti kye emyaka 2300 egiri mu Danyeri essuula 8, olunyiriri 14.

Ebitabo by’ebyafaayo eby’Obwadiventisiti bennyini byategeeza nti ababuulizi b’Abamillerite bikumi bisatu bonna baakozesa ekirafu ky’abatandisi eky’omwaka gwa 1843 mu kwanjula kwaabwe, era kyeraliiravu ku kirafu ne mu bujulizi obulala bw’ebyafaayo nti "ebiseera musanvu" (emyaka enkumi bbiri ne bikumi bitaano mu amakumi abiri) baabimanya ng’obunnabbi obw’ekiseera ekiwanvu ennyo era ekya nkomerero, era nga "ekyali kumpi okuggwaako." Olw’obujeemu bwabwe mu 1863, lwe baagaana ejjinja ery’omusingi erya "ebiseera musanvu," kati bakakana nga tebalaba nti Mwannyina White addamu okuwandiika ebyafaayo ebyateekebwawo dda mu kitundu okuva mu "The Great Controversy."

Mu luyiriri olusooka olw’essuula ey’ekkumi eya Danyeri, Belteshazzar ayimirira abantu ba Katonda ab’ennaku ez’enkomerero; era bategeera byombi, ekibuuzo n’eddamu, eby’omu Danyeri essuula ey’omunaana, olunyiriri olw’ekkumi na ssatu n’olw’ekkumi na nnya, bye Sister White agalambulula ng’omusingi era ng’omugo ogw’omu makkati ogw’okukkiriza kw’Abadiventisi. Mu ngeri Daniel gy’ayimirizibwa mu luyiriri olwo, ateekawo enjawulo wakati w’abantu ba Katonda ab’Endagaano ab’ennaku ez’enkomerero n’ObuAdiventisimu bwa Laodikiya; kubanga abo be bategeera okwongera kw’amagezi mu mwaka gwa 1989.

Mu mwaka ogw’okusatu ogwa Cyrus kabaka wa Peresiya, ekigambo kyabikkulirwa eri Danyeri, erinnya lye lyayitibwa Belteshazzar; era ekigambo kyali kya mazima, naye ekiseera ekyateekebwawo kyali kiwanvu; era yategeera ekigambo, era n’ategeera ekyolesebwa. Danyeri 10:1.

Olunyiriri olusooka lwe ntandikwa y’ekyolesebwa ekyalabibwa awali Omugga Hiddekel, ekiggwawo mu Essuula ey’ekkumi n’ebiri. Eyo mwe tusanga okuggulwamu ekifungo ekyali ku Kitabo kya Danyeri mu kiseera ky’enkomerero; kale, okuyimiririzibwa kwa Danyeri ng’ategeera byombi "ekintu" ne "ekyolesebwa," kugattibwa n’abo abategeera, abamanyibwa nga "ab’amagezi," nga kyawukana n’abo abatategeera, abamanyibwa nga "ababi." Mu olunyiriri olw’ekkumi olw’Essuula ey’ekkumi n’ebiri, walagibwa enjawukana wakati w’emitundu ebiri.

Abangi banaatukuzibwa, ne balongoosebwa, era ne bageragezebwa; naye ababi banaakola obubi; era tewali mu babi anaategeera; naye abagezi banaategeera. Danyeri 12:10.

“Ab’amagezi” bategeera, ate ababi tebategeera, era ekigambo ekyavvuunulwa nga “okutegeera” kye kimu kye twalambulula mu olunyiriri olw’e 23 olw’omutwe ogw’omwenda. Kye kigambo ky’Olwebbulaniya “biyn,” ekitegeeza okuyawula mu bwongo. Ababi tebategeera okwongera kw’okumanya, kubanga tebaagala kukola okuyawula okwa mu bwongo ku byolesebwa ebiri eby’amazima, bye Belteshazzar yalangirirwa ng’abitegeera mu olunyiriri olusooka, bwe yalangirirwa ng’atuumiddwa Belteshazzar mu kifo kya Daniel. Mu olunyiriri olusooka, yalambikiddwa ng’abantu ba Katonda ab’endagaano ab’ennaku ez’enkomerero, era yalambikiddwa ng’abo abategeera ebyolesebwa ebiri, abantu ba Katonda balina okubiyawula mu bwongo. Yesu alaga enkomerero y’ekintu n’ebutandisi bwakyo, era mu mutwe ogw’ekkumi n’ebiri, ab’amagezi be abo abategeera obunnabbi bw’emyaka 2300, n’enkolagana yaabwo ey’obutereevu ne “obunnabbi obw’ebbanga obuwanvu ennyo era obusembayo,” obw’emyaka 2520.

Mu kiwandiiko ekiddako, tujja okwongera okusoma kwaffe ku okwolesebwa okwasembayo kwa Danyeri.

Abantu bange bazikirira olw’obutamanya; kubanga ggwe ogaanye okumanya, nange njja kukugaana, oleme okuba kabona eri nze; kubanga werabidde ekiragiro kya Katonda wo, nange njja kweerabira abaana bo. Hoseya 4:6.

Nammwe, nga mayinja amalamu, muzimbibwa ennyumba ey’omwoyo, obwakabona obutukuvu, mulyoke muwaayo ebiweebwayo eby’omwoyo ebisiimibwa Katonda ng’ayita mu Yesu Kristo. Era kyava mu Byawandiikibwa kigambibwa nti, Laba, ntadde mu Sayoni ejjinja ery’ensonda ery’omukulu, erirondebwa, ery’omuwendo omungi; n’oyo amukkiririzaamu tajja kuswazibwa. Eri mmwe abakkiriza, ye ali wa muwendo omungi; naye eri abo abatagonda, ejjinja abazimbi lye baagaana, lye lituuse okufuuka omutwe gw’ensonda, era ejjinja ery’okusitaza n’luwazi lw’okusitaza, naddala eri abo abasitazibwa ku Kigambo, nga batagonda; era ekyo kye baateekebwako. Naye mmwe muli ekika ekirondebwa, obwakabona obwa kabaka, eggwanga ettukuvu, abantu ab’enjawulo; mulyoke mulangirire ettendo ly’oyo eyabayita okuva mu kizikiza okubatwala mu musana gwe ogw’ebyewuunyo; mmwe mu biseera ebyayita temwabanga bantu, naye kaakano muli abantu ba Katonda; temwafunanga kisa, naye kaakano mufunye kisa. 1 Peetero 2:5-10.

Era mubale nti obugumiikiriza bwa Mukama waffe bulokovu; nga ne muganda waffe omwagalwa Pawulo naye, ng’amagezi agamuwa bwe gali, yabawandiikira; era mu bbaluwa ze zonna, ng’ayogeramu ku bintu bino; mwo mulimu ebimu ebizibu okutegeera, bye abatamanyi era abatakyakaamu babikyamuza, nga bwe bakola n’ebiwandiiko ebirala, okubaleetera okuzikirira kwabwe kennyini. Kale mmwe, abaagalwa, kubanga mumanyi dda bino, mwekuume, muleme na mmwe okutwalibwa n’ensobi y’ababi ne mugwa okuva mu bunywevu bwammwe. 2 Peetero 3:15-17.

Ebintu bino obibajjukize, obabalayiza mu maaso ga Mukama obutalwanaganira ku bigambo ebitalimu mugaso, wabula ebireetera abawuliriza okuzikirira. Fuba okweraga ng'okkiriziddwa eri Katonda, omukozi atalina kuswala, ng'ayawula ddala ekigambo eky'amazima. Naye weewale enjogera etali ntukuvu n'ey'obusa; kubanga bijja kwongera okuleeta obutali butukuvu bungi. 2 Timoseewo 2:14-16.