Ekibonekerwa kya Danyeri essuula ey’ekkumi n’emu kye kifo ekikulu eky’okukwatirako eri ebibonekerwa byonna eby’obunnabbi ebiri mu Baibuli, era ekibonekerwa eky’omu essuula ey’ekkumi n’emu kisimbibwa ku kabonero ka Loma.

Era mu biro ebyo bangi bajja kuyimirira okulwanyisa kabaka w’amaserengeta; era n’abanyazi b’abantu bo balyeewaggula okukakasa okwolesebwa; naye baligwa. Danyeri 11:14.

Jones ayogera ku lunyiriri olwasooka bw’ati:

Bwe baajjuza ekipimo ky’obujeemu bwabwe Abamoli, ekifo kyabwe ne kiweebwa Isirayiri, abantu ba Katonda. Isirayiri nabo, bwe bagoberera enkola y’ab’amawanga, ne bajjuzawo n’ekikompe ky’obujeemu, Katonda n’aleeta obwakabaka bwa Babulooni, n’atwala byonna. Babulooni bwe yajjuzza ekikompe ky’obujeemu bwayo, obuyinza ne buweebwa Pasa. Ate malayika bwe yasendawazibwa olw’obutali butuukirivu bw’Abapasa, olwo omulangira wa Buyonaani n’ajja n’akiggyaawo.

Era obuyinza bwa Buyonaani bwalibaddewo okumala bbanga ki? Bwalimenyebwa ddi? ‘Bwe banaabanga batuuse ku ntikko y’obujeemu.’ Eggwanga eryo liyimirira okutuusa lwe lijjuzza ekipimo ky’obujeemu bwalyo, awo oluvannyuma obuyinza ne butwalibwa eri obwakabaka obulala. Obuyinza obwo bwe bwatwalibwa bwali obwa Ruumi, nga bwe tuyiga mu Danyeri 11:14. ‘Era mu biro ebyo balyimirira bangi okulwanyisa kabaka w’amaserengeta; era n’abanyazi b’abantu bo balyeekuliza okunyweza eryolesebwa; naye baligwa.’ Eggwanga lino kiragiddwa ng’eggwanga ly’abanyazi—abaana b’abanyazi, nga bwe kigambibwa mu mabbali g’ekyawandiikibwa.

Kaakano obwakabaka buweereddwa eri bano, era olw’eki?—‘Abaana b’ababbi bajja kwewa ekitiibwa okutuukiriza ekyolesebwa.’ Eggwanga lino bwe liyingira ku lutiiko, awo wabaawo ekiyingira ekikakasa ekyolesebwa, ekiba kimu ku bintu ebinene eby’omu ekyolesebwa, akabonero akasinga obukulu mu lunnyiriri lw’ekyolesebwa olw’Katonda lwe y’awa ng’ayita mu bannabbi okumala ebbanga lyonna. A. T. Jones, The Columbian Year and the Meaning of the Four Centuries, 6.

Jones agamba nti bwe buyinza bwa Bwaroma "bujja mu mbuga y’ebyafaayo, awo ne muyingira ekyo ekiteekaawo" ... "olunyiriri lw’ebyolesebwa Katonda lye yawa ng’ayita mu bannabbi okumala obudde bwonna." Mu byafaayo bya Miller Aba-Protestanti baayigiriza, nga bwe kikolebwa kati mu Adventism eya Lawodikea, nti abambuzi b’abantu bo bakikiirira Antiochus Epiphanes, kabaka wa Seleucid eyafuga okuva mu 175 okutuuka mu 164 BC. Yali omu ku lulyo lw’obwakabaka lwa Seleucid, era obwakabaka buno bwali lumu ku mawanga ga Bugereeki agaasikira obuyinza oluvannyuma lw’okumenyekaamu Obwakabaka bwa Alekisanda Omukulu. Enkaayana ku nsonga eno kyali kyeŋŋi era eky’enjawulo mu byafaayo by’Abamillerite, okutuusa n’okulambululwa kwa Antiochus Epiphanes ne kulagibwa ku chaati y’abatandisi eya 1843.

Okwolekezebwa ku Antiochus ku kipande kikiikirira okwoleka kwokka eri ekintu ekitali kusangibwa mu Kigambo kya Katonda ekya obunnabbi. Kyateekebwawo okusambajja enjigiriza ez’obulimba ez’Abapolotesitante b’omu kiseera ekyo, era kaakano kye kigamba eky’obulimba eky’Obwadiventi obwa Laodikea. Obanga William Miller yategeera obuziba bw’obukulu obuli mu kutegeera nti Rooma ge maanyi ag’omu nsi agateekawo “olunyiriri lw’okulaba Katonda lw’awa okuyita mu bannabbi olw’ebiseera byonna,” kya kubuusabuusa, naye kyali kyeyolefu ekimala okunyweza obulungi okuwolereza amazima nti Rooma y’esimba okwolesebwa.

Awatali kwolesebwa, abantu bazikirira; naye akuuma amateeka, ye musanyufu. Engero 28:14.

Sulemaani yawandiika nti awatali kwolesebwa, abantu bazikirira, era ekigambo mu Lwebbulaniya "kwolesebwa", mu olunyiriri olw’ekkumi na nnya, kye kimu ng’ekiri mu Ngero za Sulemaani. Ekwolesebwa kye kintu ekikwata ku bulamu oba okufa, era "kwolesebwa" kukakasibwa n’akabonero ka Roma. Ekigambo "kwolesebwa" mu olunyiriri olw’ekkumi na nnya kye kimu n’ekigambo "kwolesebwa" mu Abakkuki, essuula ey’okubiri.

Nja kuyimirira ku kifo kyange eky’okulinda, era nja kubeera ku munara, era ndirindirira ndabe kye ankyogera, ne kye ndimuddamu bw’andinenya. Awo Mukama n’anziramu, n’agamba nti, Wandiika ekyolesebwa, okikole kyangu okusoma ku bipande, alyoke adduke oyo akisoma. Kubanga ekyolesebwa kiri kya kiseera ekyateekebwawo, naye ku nkomerero kijjakwogera, so tekirimba; newaakubadde nga kiyala, okirindirire; kubanga kijja ddala, tekinaayalira. Habakkuk 2:1-3.

Ekigambo “reproved” mu nnyiriri esooka kitegeeza “okukuba empaka naye.” William Miller ye yali omukuumi eyateekebwa ku munara mu byafaayo by’okusitula obubaka bw’omulayika asooka n’owokubiri, era bwe yabuuziza mu kifaananyi ky’obunnabbi kye yandiddemu mu mpaka ezikwata ku byafaayo bye, yagambibwa awandiike okwolesebwa, okuteekebwawo okwo kukiragirwa akabonero ka Loma. Okusinziira ku kino, bwe bagoberezi ba Miller baavaayo n’olupapula (chaati) olwasooka olw’omwaka 1843 mu kutuukiriza ennyiriri zino ssatu ez’Abakkuku, baalaga ku mutima gwennyini gw’empaka mwe baali. Tewali kubuusabuusa nti tebaategeera nti okubateekako obukwakkulizo ku mpaka ez’obusirusiru ezagamba nti Antiochus Epiphanes ye maanyi agaalinyweza okwolesebwa, kwe kukiikirira empaka eza Abakkuku essuula ey’okubiri, naye Mukyala White yagamba nti chaati eyo “yalongozebwa n’omukono gwa Mukama, era terina kukyusibwa,” n’olwekyo obukwakkulizo ku mpaka obwateekebwa ku chaati bwava mu mukono gwa Katonda.

Abamilleri baatuuka okutegeera bulungi nti okweraliikirira okusooka nga April 19, 1844 kwatandika ekiseera eky’okulinda, ekyogerwako Habakkuk era ne mu lugero lwa Matayo olw’abawala ekkumi. Era baatuuka okutegeera nti obunnabbi obwo bwombi bwali bukwatagana butereevu ne Ezeekyeri essuula ey’ekkumi n’ebiri, Pawulo Ezeekyeri gy’ategeeza ekiseera mwe binaabeererawo ebiva mu kwolesebwa kwonna. Ekigambo ekyo “okwolesebwa,” kye kigambo ky’Olwebbulaniya kye tutunuulidde kaakano. Kyenva Jones okuba mutuufu bw’agamba nti, “Awo” Rooma “bw’eriyingira ku mulyango, olwo ne kyingirawo ekyo ekinyweza okwolesebwa, ekyo ekiri ekintu ekimu ekikulu ennyo mu kwolesebwa, akabonero akasinga obukulu ku lunyiriri lw’okwolesebwa Katonda lwe yawa ng’ayita mu bannabbi olw’ebiro byonna.” Rooma enyweza okwolesebwa kwonna okw’Ekigambo kya Katonda eky’obunnabbi, era mu ngeri ey’enjawulo ddala, Rooma ye eyo essuula ey’ekkumi n’emu yonna kwe yazimbibwa.

Ssa Nnalongo White bw’ayogera ku kutuukirira okusembayo okw’essuula ey’ekkumi n’emu eya Danyeri era n’agamba nti “ebingi ku byafaayo ebyaliwo mu kutuukirizibwa kw’obunnabbi buno biriddamu,” aba alaga nti ebyafaayo eby’essuula ey’ekkumi n’emu ebyali byamala dda okutuukirizibwa byali bifaananyi eby’ennyiriri ezisembayo ez’essuula ey’ekkumi n’emu eya Danyeri. Ensonga y’ennyiriri ezisembayo ez’essuula ey’ekkumi n’emu ye kabaka ow’obukiika obwa kkono, oyo ate wano akiikirira Rooma ey’omulembe guno. N’olwekyo, ebyafaayo eby’essuula ey’ekkumi n’emu eya Danyeri ebiddamu, bye byafaayo ebikiikirira Rooma.

Mu ebitundu mukaaga eby’enkomerero eby’omu ssuula ey’ekkumi n’emu, Loma ey’emulembe guno (kabaka w’Amambuka) ewangula obuyinza busatu obw’eby’ettaka. Mu kitundu eky’amakumi ana ewangula kabaka w’Amaserengeta (Soviet Union ey’edda mu 1989), ettaka er’ekitiibwa (United States ku tteeka ly’Olw’ Sande erigenda okuteekebwawo mangu), ne Misiri (ensi yonna nga ewakikirirwa Amawanga Amagatte). Mu Danyeri essuula ey’ekkumi n’emu, Loma ey’obupagani eriragibwa ng’ewangula obuyinza busatu obw’eby’ettaka okugikwata mu mikono gyayo ensi eyali emanyiddwa mu biro ebyo, era oluvannyuma Loma ey’ObuPapa eriragibwa ng’ewangula obuyinza busatu obw’eby’ettaka okugikwata mu mikono gyayo ensi yonna.

Roma ey’Obupagaani kyogerwako okusooka mu ssuula eno mu lunyiriri olw’ekkumi n’ennya, okusobola okukiraga ng’akabonero akanyweza okwolesebwa; naye okulinnya kwakyo okutuuka ku buyinza tekukwatibwako okutuusa ku lunyiriri olw’ekkumi n’omukaaga. Obwakabaka bwa Alegizanda Omukulu bwagabanyizibwamu ebitundu bina mu kutuukiriza Ekigambo kya Katonda eky’obunnabbi, naye ebitundu ebyo ebina mangu byegatta ne bifuuka abalabe babiri abakulu, abamanyiddwa mu mboozi ey’obunnabbi egenda okutuuka ku nkomerero y’essuula ng’omukaaga kabaka ow’obukiikaddyo oba kabaka ow’obukiikakkono. Mu lunyiriri olw’ekkumi n’ennya, amaanyi ga Roma agali mu kulinnya gayogerwako ng’amaanyi agandinyweza okwolesebwa; naye ebigambo ebikubirwako ebirowoozo bye ntalo ezaliwo wakati w’ebisigalira by’obwakabaka bwa Alegizanda nga bitegeezebwa bakabaka ab’obukiikakkono n’obukiikaddyo.

Mu lunyiriri lwa kkumi na ttaanu, bakabaka bombi bakyali mu lutalo lwabwe, era kabaka ow’amambuka ye yali awangula. Naye mu lunyiriri lwa kkumi na mukaaga Loma eyingira, era olunyiriri lugamba nti, "Naye oyo ajja okumulumba," nga kitegeeza nti bwe Loma ejja okulumba kabaka ow’amambuka eyali amaze okuwanguza kabaka ow’amaserengeta, kabaka ow’amambuka tajja kusobola okuyimirira mu maaso ga Loma. Loma ewangula, era mu lunyiriri lwa kkumi na mukaaga, Loma era n’eyimirira mu nsi ey’ekitiibwa eya Yuda. Mu lunyiriri lwa kkumi na musanvu Loma ejja "kuteeka amaaso gaayo ku kuyingira n’amaanyi g’obwakabaka bwayo bwonna." Yawangula kabaka ow’amambuka eyatasobodde okumuyimirira mu maaso, n’alyoka yawamba Yuda, oluvannyuma n’ayingira Misiri.

Era mu biro ebyo bangi balijja bayimirire okulwanyisa kabaka w’amaserengeta; era n’ababbi b’abantu bo balibeegulumiza okukakasa okwolesebwa; naye baligwa. Ate kabaka w’amambuka alijja, n’azimba olusozi lw’okulumba, era n’addira ebibuga eby’ekigo eby’amaanyi ennyo; n’amaanyi g’amaserengeta tegalimuyimirira, wadde abantu be abalondwa, era tewaliba maanyi g’okumuyimirira. Naye oyo ajja okumulumba alikola ng’okwagala kwe bwe kuli, era tewaliba amuyimirira mu maaso ge; era alinyimirira mu nsi ey’ekitiibwa, gy’alizikiriza n’omukono gwe. Era aliteeka amaaso ge okuyingira n’amaanyi g’obwakabaka bwe bwonna, era n’abatuukirivu wamu naye; bwe bw’anaakolanga: era anamuwa omuwala w’abakazi, ng’amukyamya; naye tajja kuyimirira ku ludda lwe, wadde okumubeerera. Danyeri 11:14-17.

Okuwangula okulagiddwa mu nnyiriri zino kwe kutuukirizibwa kwa Danyeri omutwe ogw’omunaana.

Era okuva mu kimu ku byo ne muvaamu olupembe olutono, ne lukula nnyo ddala, nga lutera eri amaserengeta, n’eri ebuvanjuba, n’eri ensi ennungi. Danyeri 8:9.

Ennyanga entono ey’olunyiriri olw’omwenda ye Roma ey’obupagani, era olunyiriri olw’omwenda lulambulula, nga lugattagana n’olunyiriri 14 okutuuka ku 17 olw’essuula 11, nti Roma ey’obupagani yandiwangudde ebitundu by’ensi bisatu nga etwala okufuga ensi yonna. Ebitundu ebyo byali amaserengeta (Misiri), ebuvanjuba (Siriya, kabaka w’amambuka) n’ensi ey’ekitiibwa (Yuda). Ebyafaayo eby’olunyiriri 16 n’olw’17 bifuula ekifaananyi ky’okuwangula okw’ebyafaayo mu mitendera esatu kwa Roma ya leero okuli mu lunyiriri 40 okutuuka ku 43; kubanga, nga Sister White yagamba, “Ebingi ku byafaayo ebyabaawo mu kutuukirizibwa kw’obunnabbi buno bijja kuddamu.”

“Wadde nga Misiri teyayinza kuyimirira mu maaso ga Antiyokko, kabaka w’obukiika obwa kkono, ne Antiyokko yennyini teyayinza kuyimirira mu maaso g’Abaruumi, abaali bamaze okumujjako. Tewali bwakabaka bwakyayinza kuziyiza maanyi gano agaalinnya. Busuuli bwawangulwa ne bugattibwa ku bwakabaka bw’Abaruumi, bwe yali Pomupi, mu mwaka 65 BC, bwe yaggyako Antiyokko Asiatiko eby’obugagga bye, n’afuula Busuuli essaza ly’Abaruumi.”

“Obuyinza obwo bwe bumu bwali era bwa kuyimirira mu Nsi Entukuvu, era bugimaleewo. Rooma yagattibwa ku bantu ba Katonda, Abayudaaya, olw’endagaano, mu mwaka gwa 162 BC, okuva ku lunaku olwo n’efuna ekifo eky’amaanyi mu kalenda ey’obunnabbi. Wabula teyafuna buyinza bufuzi ku Buyudaaya lwa kuwangula ddala okutuusa mu mwaka gwa 63 BC; era olwo ne kiba bwe kiti mu ngeri eno.”

Ku kuddayo kwa Pompey okuva mu lutabaalo lwe olw’okulwanyisa Mithridates, kabaka wa Pontus, waaliwo abavuganya babiri, Hyrcanus ne Aristobulus, abaali balwanira engule ya Yudaaya. Ensonga yaabwe ne etwalibwa mu maaso ga Pompey, eyategeera mangu nti okusaba kwa Aristobulus okw’okufuna engule tekwali kwa bwenkanya; naye n’ayagala okusindikaayo okusalawo mu nsonga zino okutuusa ng’amaze olutabaalo lwe lwe yali amaze ebbanga ng’alwegomba mu Arabia, n’asuubiza olwo okukomawo n’okutereeza ebyabwe nga bwe kinaalabika nga kya bwenkanya era kituufu. Aristobulus, nga amaze okutegeera ddala endowooza za Pompey, n’ayanguwa okuddayo e Yudaaya, n’awa abantu be eby’okulwanyisa, era n’ayetegekera okuweerwanisa okunywevu, nga yeeyamye okukuuma engule newankubadde obulabe bwonna, kubanga yalaba nti ejja kuweebwa omulala. Pompey n’amugoberera okumulemerako. Bwe yatuuka okumpi ne Yerusaalemi, Aristobulus, ng’atandika okunenya ebyo bye yali akoze, n’afuluma okumusisinkana, n’agezaako okumalamu ensonga n’okusuubiza okugondera ddala n’okuwa ensimbi nnyingi. Pompey bwe yakkiriza kino, n’atuma Gabinius, ng’akulira ekitundu ky’abaserikale, okugenda okufuna ensimbi. Naye Gabinius bwe yatuuka e Yerusaalemi, n’asanga emiryango giggaliddwa, era n’abuulirwa okuva waggulu ku bbugwe nti ekibuga tekigenda kutuukiriza endagaano.

Pompey, nga tayagala kulimbibwa bwe batyo awatali kubonerezebwa, n’assa Aristobulus, gwe yali yeetutte naye, mu njegere, era amangu ddala n’atabaala Yerusaalemi n’eggye lye lyonna. Abawagizi ba Aristobulus baali baagala okulwanirira ekifo; abawagizi ba Hyrcanus baali baagala okugulawo enzigi. Abo ab’oluvannyuma bwe baali be bangi era ne bawangula, Pompey n’aweebwa okuyingira mu kibuga awatali kumulemesa. Kyavuddeko abeegwanyiza Aristobulus ne baddukira ku Lusozi lwa Yeekaalu, nga beewera ddala okulwanirira ekifo ekyo nga bwe Pompey yeewera okukiwamba. Oluvannyuma lwa myezi esatu ne bakola ekituli kinene mu bbugwe ekimala okulumba, era ekifo ne bakitwala ku maanyi g’ekitala. Mu kuttibwa okw’entiisa okwaddirira, abantu 12,000 ne battibwa. Kyali eky’okulabako ekikwatako omutima, bw’ategeeza omuwandiisi w’ebyafaayo, okulaba bakabona, nga mu kiseera ekyo bali mu kuweereza kwa Katonda, nga mu bukkakkamu n’obumalirivu beeyongera okukola omulimu gwe baamanyidde, nga bwe balabika nga tebamanyi ku butabanguko obukambwe, newaakubadde nga ku buli bbali ab’amikwano gyabwe baali battibwa, era emirundi mingi omusaayi gwabwe ne gwegattika n’ogw’essaddaaka zaabwe.

Bw’amaze okumalizaawo olutalo, Pompey n’amenya bbugwe bwa Yerusaalemi, n’aggya ebibuga bimu okuva mu buyinza bwa Yudaya n’abiwa mu buyinza bwa Siriya, era n’abassaako Abayudaaya omusolo. Ate bw’atyo, omulundi ogwasooka, Yerusaalemi yateekebwa olw’okuwangulwa mu ngalo z’obuyinza obwo obwali bugenda okunyweza ‘ettaka ery’ekitiibwa’ mu ngalo ez’ekyuma okutuusa obwo lwe bwaligimalawo ddala.

'OLUNYIRIRI 17. Era aliteeka amaaso ge ku kuyingira n'amaanyi g'obwakabaka bwe bwonna, era abatereevu nga bali naye; bw'atyo bw'alikola: era alimuwa omuwala omu ku bawala, ng'amwonona; naye tajja kuyimirira ku ludda lwe, so tejja kubeerera ku lulwe.'

Omubishopu Newton aleeta ennyinyonnyola endala y’olunyiriri luno, erabika nga eraga amakulu gaalwo obulungi okusinga, bw’ati: 'Ate ajja kuteeka amaaso ge ku okuyingira mu bwakabaka bwonna n’amaanyi.' Olunyiriri 16 lwatutuusa ku kuwangulwa kwa Siriya ne Yudaya okwakolebwa Abaloma. Loma yali emaze dda okuwangula Macedon ne Thrace. Mu kiseera kino, Misiri ye yasigalawo yokka ku 'bwakabaka bwonna' bwa Alekisanda, nga tannateekebwawo wansi w’obuyinza bwa Loma; era obwo buyinza ne bwateeka amaaso gabwo ku okuyingira mu nsi eyo nga bukozesa amaanyi. Uriah Smith, Daniel and the Revelation, 258-260.

Mmaze dda ne tumaze okwogeraako, emirundi egisukka mu gumu mu bitundu bino, engeri olunyiriri olw’amakumi asatu n’olumu n’olw’amakumi asatu mu ekitabo kya Danyeri essuula ya kkumi n’emu gye bikwatagana n’ennyiriri amakumi ana n’olumu n’amakumi ana mu lumu, era n’ebyafaayo eby’ennyiriri amakumi asatu n’olumu n’amakumi asatu mu lumu nabyo bikwatagana n’okusimbulwako amayembe asatu.

Naatunuulira ennyanga, ne laba, wakati waazo ne wavaamu ennyanga endala entono, mu maaso gaayo ne zibaggulwa ku mizi nnyanga ssatu ku zaasooka; ne laba, mu nnyanga eno mwalimu amaaso nga g’omuntu, era n’akamwa akaayogeranga ebigambo ebinene. … Era ku nnyanga kkumi ezali ku mutwe gwe, n’endala eyavaayo, era mu maaso gaayo ne zigwa esatu; era ennyanga eyo eyalina amaaso, n’akamwa akaayogeranga ebigambo ebinene nnyo, endabika yaayo yali ya maanyi okusinga banne. Danyeri 7:8, 20.

Ng’omu Danyeri essuula munaana, olunyiriri lw’omwenda, bwe lukiikirira ebitundu by’ensi ebisatu ebyawangulwa ebyateekawo Rooma ey’abapagani ku ntebe y’obwakabaka, mu ngeri y’emu, okusimbulwamu kwa mpondo (ezikiikirira Aba Heruli, Aba Ostrogothi ne Aba Vandali) kwakiikirira ebitundu by’ensi ebisatu ebyawangulwa ebyateekawo Rooma ey’obwapaapa ku ntebe y’obwakabaka. Ebyafaayo byombi ebyo bikwatagana n’ennyiriri amakumi ana okutuuka ku amakumi ana mu ssatu ez’omu kitabo kya Danyeri essuula kkumi n’omu, era okusimbulwamu kwa mpondo ssatu kukwatagana n’ebyafaayo eby’ennyiriri amakumi asatu ne amakumi asatu n’emu.

'OLUNNYIRIRI 8. Bwe nnali nga ntunula ku nnyanga, laba, ennyanga endala entono n’egolokoka wakati mu zo, mu maaso gaayo ne ziwanyulwa okuva ku mizi ennyanga ssatu ku zaasooka; era, laba, mu nnyanga eno waaliwo amaaso ng’amaaso g’omuntu, n’akamwa akayogera ebikulu.'

Danyeri yatunuulira ennyanga ezo. Obubonero bw’entambula etewasanzwe bwalabika wakati waazo. Ennyanga entono (mu kusooka yaali nto, naye oluvannyuma n’eyongerako amaanyi okusinga banne) yeyimusa wakati waazo. Tetekkuta kubeera mu bukkakkamu nga kifunye ekifo kyakyo ne kikijjuza; kyateekwa okusendasenda ezimu ku nnyanga endala ne kyetwalira bifo byazo. Obwakabaka busatu bwasikulumulibwa mu maaso gaayo. Ennyanga eno entono—nga bwe tunaakyetegereza nnyo mu maaso—ye obwapapa. Ennyanga ssatu ezaasikulumulibwa mu maaso gaayo zaali Heruli, Ostrogoths, ne Vandals. Era ensonga lwaki zaasikulumulibwa kwe kuba nti zaawakanya okuyigiriza n’eby’okwesalirawo eby’obutongole bw’obwapapa, era n’olwekyo ne ziwakanya obukulembeze obw’oku ntikko mu kkanisa obw’omubbishopu wa Loma.

Era ‘mu ejjembe lino mwalimu amaaso ng’amaaso g’omuntu, n’akamwa awayogeranga ebigambo ebikulu,’ amaaso, nga kabonero akayukiridde ak’amagezi ag’omutwe, entegeera ey’amaanyi, obukuusa, n’okulaba eby’omu maaso mu lutonde lw’obukulembeze obwa Papa; era n’akamwa awayogeranga ebigambo ebikulu, nga kabonero akayukiridde ak’ebyo bye beegamba mu kwegulumiza kw’abalabirizi ba Ruumi. Uriah Smith, Daniel and the Revelation, 132-134.

Ye Ruumi erunyweza okwolesebwa okw’obunnabbi bwa Bayibuli, era naddala okwolesebwa okw’omu Danyeri essuula eya kkumi n’emu. Mu ssuula eyo, ebisinga ku byafaayo eby’obunnabbi ebyali byatuukirizibwa nga ekkubo lya Aba-Millerite terinnaba kujja, byali bya kuddamu mu nnyiriri omukaaga ezisembayo eza Danyeri kkumi na emu. Okuwangula ebiziyiza bisatu eby’ettaka ebyanyweza Ruumi ey’obupagaani ne Ruumi eya Pawulo ku ntebe yaayo, kulagibwa mu ssuula eya kkumi n’emu, era ebifaananyi ebyo byombi biraga mu kifaananyi obudde Ruumi ow’omulembe guno lw’eddamu okunywezebwa ku ntebe. Ye Ruumi enyweza okwolesebwa, era Pawulo alaga nti Ruumi oyo ow’obwapapa abikkulwa mu kiseera kye.

Temukkirize muntu yenna abalimbalimba mu ngeri yonna; kubanga olunaku olwo te lituuka, wabula okusooka wabeewo okuwukana, era omusajja w’ekibi alabikibwe, omwana w’okuzikirira; alwanyisa era yeegulumiza okusinga buli kintu ekiyitibwa Katonda oba ekisinzibwa; okutuusa n’atuula nga ye Katonda mu yeekaalu ya Katonda, yeeraga nti ye Katonda. Temujjukira nti, bwe nnali nga nkyali nammwe, nabategeeza ebintu bino? Era kaakano mumanyi ekimuziyiza, alyoke alabikibwe mu kiseera kye. 2 Abatesalonika 2:3-6.

Obwa Papa bwalinnya ku ntebe y'obwakabaka ng'obwakabaka obutaano mu bunnabbi bwa Bayibuli mu mwaka gwa 538, era bangi abalowooza ku olunyiriri olw'omukaaga tebalikabuusabuusa kugamba nti Paulo ategeeza nti "Obwa Papa bwandibikkuliddwa mu 538." Kino kiyinzika okuba kituufu, naye wammanga kya mazima eky'okubiri ku kye Paulo yali alaga. Paulo, nga bannabbi bonna, ayogera ennyo ku nnaku ez'isembayo okusinga ekiseera kye. Yali ayogerako engeri obwa Papa bw'anaabikkulirwa mu ngeri y'obunnabbi, kubanga nga nnabbi yali mu kukkiriziganya n'abanabbii abalala bonna. Olunyiriri ku lunyiriri; abo abatalina ekyolesebwa bazikirira, era abo abatalina ekyolesebwa tebalina ekyolesebwa kubanga tebamanyi ekisinziisa ekyolesebwa. Okumanya nti Loma ye esinziisa ekyolesebwa kutegeera kwa bulamu oba kufa. Paulo, ng'akkiriziganya n'abanabbii abalala, alaga nti ekibikkula Loma ya Papa, Loma ey'ennaku ez'isembayo, kye "ekiseera kye." Ekiseera eky'obunnabbi ekikwatagana ne Loma, kye kivumbula kiki Loma kye kiri era ani Loma ye.

Tujja kugenda mu maaso n’okunoonyereza kuno mu kiwandiiko ekiddako.

Omutume Pawulo, mu bbaluwa ye ey’okubiri eri Abatesalonika, yalagula okuvunnuka okunene okwali kujja okuleetera okuteekebwawo kw’obuyinza bwa Papa. Yategeeza nti olunaku lwa Kristo terujja, ‘wabula okusooka wabeewo okuvunnuka, era omusajja w’ekibi abikkulibwe, omwana w’okuzikirira; awaganya era yeegulumiza okusinga byonna ebyayitibwa Katonda oba ebyasinzibwa; okutuuka n’okutuula mu yeekaalu ya Katonda nga yeefuula Katonda, nga yeeraga nti ye Katonda.’ Era okusingawo, omutume alabula baganda be nti, ‘ekyama eky’obutali butuukirivu kikola dda.’ 2 Abatesalonika 2:3, 4, 7. Ne mu kiseera ekyo ekyasooka ennyo, yalaba ebisobi nga biyiŋirira mpola mpola mu Kkanisa, ebyanditegesezza ekkubo ery’okukulaakulana kw’obuyinza bwa Papa.

Mpola mpola, olubereberye mu kyama n'obusirigina, era bwe kyeyongeranga amaanyi ne kifunanga okufuga ebirowoozo by'abantu ne kyeyolekera mu lwatu, 'ekyama eky'obujeemu' kyatambuliza mu maaso omulimu gwakyo ogw'obulimba n'ogw'okutukana. Kumpi nga tekimanyikika, empisa z'obupagani zaasanga ekkubo ne ziyingira mu Ekkanisa ey'ObuKristu. Omwoyo ogw'okuteeseganya n'okwefaananyiriza gwakomezebwako okumala akaseera olw'obuyigganyo obukambwe bwe Kanisa yaggumira mu mirembe gy'obupagani. Naye bwe wayimirira obuyigganyo, ne ObuKristu ne buyingira mu mbuga n'amapalasi g'abakabaka, Ekkanisa n'ateeka ku lusegere obulambulukufu obw'obuwombeefu bwa Kristo n'abatume be, n'eyambala obujaguza n'amalala g'abasaseredooti n'abafuzi b'abapagani; era mu kifo ky'ebiragiro bya Katonda n'ateekawo endowooza z'abantu n'ennono zaabwe. Okukyuka kwa linnya kwa Konstantino, mu ntandikwa y'ekyasa eky'okuna, kwaleeta essanyu lingi; era ensi, nga yeekisizza mu kifaananyi ky'obutuukirivu, ne yingira mu Ekkanisa. Olwo omulimu gw'okwononebwa ne gweyongera mangu. Obupagani, wadde nga bulabika ng'bumaliddwaawo, ne bufuuka omuwangazi. Omwoyo gw'obupagani gwafuga Ekkanisa. Enjigiriza zaabwo, emikolo, n'emizizo byagattibwa mu kukkiriza n'okusinza kw'abo abeeyita abagoberezi ba Kristo.

Okutabaganya kuno wakati w'obupagani n'Obukristaayo kwaviirako okukulaakulana kwa 'omusajja w'ekibi' eyalagaanibwa mu bubaka bw'obunnabbi ng'awakanya era yeeyimusa okusinga Katonda. Eyo nkola ennene ennyo ey'eddiini ey'obulimba kye kikolwa eky'obukugu ekisinga okulaga obuyinza bwa Sitaani - kikujjukizo ky'okugezaako kwe okutuula ku ntebe y'obwakabaka n'afuge ensi nga bwe ayagala. Obutakkaanya Obukulu, 49, 50.