Kakati tukwata ku “emirundi musanvu” egyogerwako mu kitabo ky’Abaleevi essuula amakumi abiri mu mukaaga, nga tugitunulira mu kitabo kya Danyeri. Kikwekeddwa eri abo abalondedde okuggalawo amaaso gaabwe, naye kiriwo eri abo abagala okulaba. Tujja okutandika mu Danyeri essuula munaana, olunyiriri kkumi na ssatu.

Awo ne mpulira omu ku batukuvu ng’ayogera; omutukuvu omulala n’agamba oyo omutukuvu eyayogera nti, Ekirabirirwa ekikwata ku biweebwayo eby’abulijjo n’omusobyo oguzza obuzikiriza, okutuusa okuweebwa ekifo ekitukuvu n’eggye byombi okulinnyiririrwa wansi w’ebigere, kinaabeerera okumala bbanga ki? Danyeri 8:13.

Olunyiriri luno lutandiika n’ekigambo “awo,” era luyawula wakati w’okwolesebwa kw’ebyafaayo eby’obunnabbi kwe Daniel yali amaze okulaba mu nnyiriri kkumi eziyasooka. Olunyiriri olusooka n’olw’okubiri olw’essuula eno, lutegeeza omwaka Daniel mwe yafunira okwolesebwa era lutubuulira nti yakifunira awali omugga Ulai. Okuva ku nnyiriri essatu okutuuka ku kkumi n’ebiri, “alaba” okwolesebwa kw’ebyafaayo eby’obunnabbi. “Awo” n’awulira okwogeragana okw’eggulu okuli ekibuuzo n’okuddamu. Mu nnyiriri kkumi na ttaano, atandika okunoonya kye kyategeeza okwolesebwa kw’ebyafaayo eby’obunnabbi kwe yali amaze “okulaba”. Kikulu nnyo okumanya enjawulo wakati w’okwolesebwa Daniel lwe “yalaba” mu nnyiriri essatu okutuuka ku kkumi n’ebiri, n’okwogeragana okw’eggulu kwe “yawulira”—kubanga bikwolesebwa bibiri ebyawukana.

Naye amaso gammwe galina omukisa, kubanga galaba; n’amatu gammwe, kubanga gawulira. Matayo 13:16.

Ekibuuzo mu olunyiriri olw'ekkumi n'asatu kiri nti, 'Okwolesebwa kulibeerawo okumala ebbanga ki?', ate ekigambo ekyahinduliddwa ng' 'vision' kye kigambo kya Olwebbulaniya ekirala okuva ku kigambo ekyahinduliddwa ng' 'vision' mu olunyiriri olw'ekkumi n'omukaaga.

Nawulira eddoboozi ly’omusajja waakati w’emabbali g’omugga Ulai, eryayita ne ligamba nti, Gabriel, tegeereza omusajja ono ekyolesebwa. Danyeri 8:16.

Olw’okuvvuunula ebigambo bibiri eby’Olwebbulaniya ebitali bimu ne bifuulibwa ekigambo ky’Oluzungu “vision,” “emirundi musanvu” egy’Ekitabo ky’Abaleevi essuula amakumi abiri mu mukaaga ne gifuuka “bikwekeddwa mu lwatu”. Abasomi ba Bayibuli abeesanyizaamu okukoma ku bweru bw’ensonga babiraba ebigambo bino ebibiri eby’Olwebbulaniya eby’enjawulo ng’ebigambo bimu, naye bakikola nga beereetera obulabe.

Okusalaasalako ku bweru bw’ensonga tekigasa bingi. Kyetaagisa okunoonyereza okw’amagezi n’okuyiga n’obunyiikivu obusukkiridde okugitegera. Waliwo amazima mu Kigambo agali ng’emisuwa gy’obugagga egy’omuwendo agakwekeddwa wansi w’obutaka. Bw’ogasima ng’omuntu bw’asima okuzuula zaabu ne ffeeza, eby’obugagga ebikwekeddwa bizuulibwa. Kakasa nti obujulizi bw’amazima buli mu Byawandiikibwa Ebitukuvu byennyini. Ekyawandiikibwa kimu kye kasumuluzo akaggulawo ebyawandiikibwa ebirala. Ekitegeeza ekirimu obugagga era ekyekwekeddwa kibikkulibwa Omwoyo Omutukuvu wa Katonda, ng’afuula Ekigambo ekyangu eri okutegeera kwaffe: “Okubikkulirwa kw’ebigambo byo kuwa omusana; kuwa amagezi abatalina magezi.” Fundamentals of Christian Education, 390.

Tutegeezeddwa nti “buli nsonga entuufu erina kye ekola” mu Kigambo kya Katonda, era bwe tusalawo okwerabira amazima nti waliwo ebigambo ebiri eby’Olwebbulaniya eby’enjawulo ebyavvuunulwa ng’ “kwolesebwa” mu essuula ey’omunaana, tuba tweyaleetedde obuzibe bw’amaaso obwa Lawodikiya. Omugero ogw’edda gugamba nti, “tewali bazibe b’amaaso nga abo abagaana okulaba.”

Baibuli erimu emisingi gyonna abantu gye beetaaga okutegeera balyoke bategekebwe oba ku bulamu buno oba ku bulamu obujja. Era emisingi gino gisobola okutegeerwa buli omu. Tewali muntu alina omwoyo ogusiima enjigiriza yaayo ayinza okusoma akatundu kamo ka Baibuli nga t’aggyaamu kirowoozo ekimu ekigasa. Naye enjigiriza ey’omuwendo ennyo eya Baibuli tefunika mu kuyiga kwa kaseera kaseera oba mu kusoma okutali kugattika. Enteekateeka yaayo ennene ey’amazima teyawandiikibwa mu ngeri ey’okutegerekwa mangu eri omusomi omwangu oba ataliiko kwekenneenya. Ebintu byayo bingi eby’omuwendo biri wansi nnyo, era biyinzika okufunibwa bokka mu kunoonya okw’amaanyi n’omu kaweefube ogutayimirira. Amazima agazza wamu ekitundu kyonna ekinene galina okunoonyezebwa ne gakuŋŋaanyizibwa, ‘wano katono, ne wali katono.’ Isaaya 28:10.

Bwe bunoonyerezebwako era ne bikuŋŋaanyizibwa wamu mu ngeri eno, binaasangibwa nga bikwatagana bulungi ddala buli kimu n’ekirala. Buli Njiri eyongerako era ejjuza ezirara; buli bunabbi bunnyonnyola obulala; buli mazima likulaakulanya mazima mulala. Ebifaananyi eby’enteekateeka y’Abayudaaya bifuulibwa byerereeravu mu Njiri. Mu Kigambo kya Katonda, buli mulamwa gulina ekifo kyagwo, buli kikakasa kirina kye kikwatako. Era entongole yonna, mu nteekateeka yaayo n’okutuukirizibwa, ewa obujulizi eri Omuyiiya waayo. Entongole ng’eyo tewali magezi gasobola okugitekateeka oba okugikola okujjako ag’Ataliko nsalo. Obuyigirize, 123.

Ekigambo ‘ekyolesebwa’ kisangibwa emirundi kkumi mu kitabo kya Danyeri essuula ey’omunaana, naye mu mirundi egyo kkumi wakozesebwa ebigambo bibiri eby’Olwebbulaniya ebitali bimu, era amakulu g’ebigambo ebyo tegafaanagana. Singa byategeeza kimu, Danyeri yandikozesezza ekigambo kimu kyokka mu buli omu ku mirundi egyo kkumi. Danyeri yawandiika bigambo bibiri, kubanga buli kimu ku bigambo ebyo kirina amakulu gaakyo, era ekimu kiyimirira ekyolesebwa Danyeri kye yalaba, ate ekirala ekyolesebwa kye yawaulira. Mu olunyiriri olw’ekkumi na ssatu, ekigambo ekivvunulwa nga ‘ekyolesebwa’ kye châzôn, era kitegeeza ‘ekirabika’ oba ‘ekyolesebwa’, ‘ekiroto’ oba ‘obubaka obw’obunnabbi’. Nkikyita ‘ekyolesebwa ky’ebyafaayo eby’obunnabbi’ nga nsinziira ku makulu gaakyo n’engeri Danyeri gy’akikozesa.

Mu Danyeri essuula munaana, mu olunyiriri olusooka, Danyeri agamba nti “ekyolesebwa kyannabikira nze,” era mu olunyiriri olw’okubiri emirundi ebiri agamba nti “nalaba mu kyolesebwa.” Awo mu olunyiriri olw’ekkumi n’asatu kibuzibwa nti “ekyolesebwa kirimala ebbanga ki?” Ebyo byonna bya kigambo ky’Olwebbulaniya “châzôn.” Ate mu olunyiriri olw’ekkumi n’etaanu, tutuuka ku kiseera ekisinga obukulu Danyeri mwe yakozesa ekigambo kye kimu kennyini, kubanga agamba nti, “bwe nnali”...“nga ndabye ekyolesebwa ne nnoonya amakulu gaakyo.” Nga Danyeri amaze okulaba ekyolesebwa kya châzôn, yayagala okutegeera kye kitegeeza. Kino kya mazima ekikosa nnyo ku kukweka “emirundi musanvu” egy’Abaleevi 26 mu ssuula eno.

Akozesa era ekigambo châzôn mu nnyiriri 17 ne 26. Ekigambo "kwolesebwa" kisangibwa emirundi kkumi mu Danyeri essuula munaana, era ekigambo châzôn kiyimiririra emirundi musanvu ku gyo. Danyeri akozesa ekigambo ekirala eky’Olwebbulaniya ekivvunulwa nga "kwolesebwa" emirundi ena. Ekigambo ekirala eky’Olwebbulaniya kye mar'eh, era kitegeeza "endabika".

Châzôn kisangibwa emirundi musanvu mu Danyeri essuula munaana, ate mar'eh kisangibwa emirundi ena, era wamu bikwata ku mirundi kkumi ligambo ly’Olungereza "vision" lwe lifunibwa mu Danyeri essuula munaana. Musanvu okwegattako nnya kuba kkumin’omu, kubanga ku mulundi gumu Danyeri lwe yakozesa ekigambo mar'eh, kyatapuulibwa nga bwe kikalambiddwa, kubanga mu olunyiriri olw’ekkumi n’ettaano, bwe Danyeri "sought for the meaning" olw’okwolesebwa châzôn olw’ebyafaayo eby’obunnabbi, waaliwo eyayimirira mu maaso ge "as the appearance of a man." Ekigambo "appearance" kye mar'eh. N’olwekyo, mar'eh kikozesebwa Danyeri emirundi ena mu Danyeri essuula munaana, era kyatapuulibwa omulundi gumu nga kigoberera ensobanuro yaakyo eyasooka eya "appearance," ate emirundi esatu emirala kyatapuulibwa "vision."

Siri kulaga kunenya kwonna eri basajja abaavvuunula Bayibuli ya King James. Wabula kiteekwa okujjukirwa nti, mu nnyiriri ey’ekkumi n’asatu, mulimu ekigambo ekimu kyokka ekyongereddwako mu Bayibuli ya King James (sacrifice), era Okusikirizibwa kugamba mu bukakafu nti, "tekirimu mu kiwandiiko." Okusikirizibwa kuyongerako ne kugamba nti ekigambo ekyo ekyongereddwako "kyali kyongereddwawo olw’amagezi g’abantu." Mu essuula eryo limu ddala, ebigambo bibiri eby’Olwebbulaniya eby’enjawulo byombi byavvuunulwa ne bifuuka ekigambo kimu mu Oluzungu. Ensonga lwaki kikulu nnyo okutegeera enjawulo wakati w’ebigambo bino bibiri ya mugaso munene nnyo.

Awo olwatuuka, bwe nnalaba ekyolesebwa, nze, nze Danyeri, ne nnoonya amakulu gaakyo; awo, laba, waaliwo eyayimirira mu maaso gange ng’ekifaananyi ky’omusajja. Ne mpulira eddoboozi ly’omusajja okuva wakati w’emabbali g’omugga Ulayi, eryayita ne ligamba nti, Gabuliyeri, tegeereza omusajja ono ekyolesebwa. Danyeri 8:15, 16.

Nga Danyeri 'yanonya amakulu' g' 'ekyolesebwa châzôn' kye yali amaze 'okulaba', Kristo n'alagira Gabuliyeri ayambe Danyeri ategeere 'ekyolesebwa mar'eh' kye yali amaze 'okuwulira'. Danyeri yali ayagala okutegeera ekyolesebwa ky’ebyafaayo eby’obunnabbi, naye Kristo, eyalambiddwa mu nnyiriri kkumi n’asatu nga Palimoni (omutukuvu omu eyayogera), yalagira Gabuliyeri ayambe Danyeri ategeere 'ekyolesebwa mar'eh', so ssi 'ekyolesebwa châzôn'. Mu nnyiriri kkumi na ttaano ne kkumi na mukaaga, ekigendererwa ekiragiddwa eri Gabuliyeri kwe okukakasa nti Danyeri ategeere 'ekyolesebwa mar'eh', ekigambo ekivvuuniddwa nga 'vision' ekitegeeza 'endabika', si ekyolesebwa ky’ebyafaayo eby’obunnabbi Danyeri kye yali ayagala okutegeera. Bwe tutategeera omulimu Gabuliyeri gwe yateekebwako, 'emirundi musanvu' mu Lewitiku 26 ekwekeddwa ng'ekiri mu lwatu.

Mu mutundu ogw’amakumi abiri mu mukaaga, ebigambo eby’Olwebbulaniya byombi ebivvuunulwa nga ‘vision’ biri mu mutundu gumu, era omutundu guno gufuuka omu ku masumuluzo amakhulu ag’okuggulawo amazima g’obujulirwa bwa Danyeri ku ‘seven times’.

Era okwolesebwa okw’akawungeezi n’okw’enkya, okwo okugambibwa, mazima; ky’ova oggale okwolesebwa; kubanga kijja kubeerawo okumala ennaku nnyingi. Danyeri 8:26.

Mu olunyiriri olw’amakumi abiri mu mukaaga, “ekibonebwa ky’akawungeezi n’eby’enkya” kye kibonebwa kya mar’eh, kitegeeza “okuboneka,” naye ekibonebwa ekyateekwa “okukisibwa” kye kibonebwa kya châzôn eky’ebyafaayo eby’obunnabbi. Ekigambo “akawungeezi n’eby’enkya” kye kiyawula era ne kiraga enjawulo wakati w’ebibonebwa byombi. Kikola bw’ati ng’awa ekyokulabirako ekirala eky’ensonga y’obuntu mu okukolebwa kwa Bayibuli. Ensonga y’obuntu yalimu abannabbi abaawandiika ebigambo bya Bayibuli, era ne mu abo abaagivvuunula Bayibuli. Bayibuli, nga Kristo bwe kiri, eraga okutabaana kw’Obwakatonda n’Obuntu. Obuntu obwo bwayita mu byafaayo, okuva eri Adamu oluvannyuma lw’okukola ekibi okutuuka eri abo abaawandiika ne bavvuunula Bayibuli. Kristo ne Bayibuli byombi bye Kigambo kya Katonda, era Kigambo kya Katonda kirongoofu, kubanga Obwakatonda mu kutabaana okwo bulijjo bwawangula enkomeko zonna ezaliwo mu mubiri.

Paulo, omuddu wa Yesu Kristo, ayitibwa okuba omutume, eyawulirwa eri Enjiri ya Katonda, (gye yasuubiza edda ng’ayita mu bannabbi be mu Byawandiikibwa Ebitukuvu,) ebyerekeranye n’Omwana we Yesu Kristo Mukama waffe, eyazaalibwa mu lulyo lwa Dawudi ng’okw’omubiri. Abaroma 1:1-3.

Ekigambo ‘akawungeezi n’enkya’ kisangibwa emirundi mingi mu Kigambo kya Katonda, era bulijjo kivunulwa nga ‘akawungeezi n’enkya’, nga bwe kiri mu olunyiriri 26, era nga bwe kivunulibwa emirundi mingi mu byafaayo by’okutonda mu Itandikwa ebiddamu nti, ‘era akawungeezi n’enkya byali....’ Mu butuufu, era buli mazima galina amakulu gaago (kale kino kye mazima eky’amaanyi okulitegeera), ekifo kyokka mu Bayibuli we ekigambo ‘akawungeezi n’enkya’ tekivunulibwa nga ‘akawungeezi n’enkya’ (nga bwe kiri mu olunyiriri 26), kiri mu Danyeri 8, olunyiriri 14. Eyo, era eyo yokka mu Kigambo kya Katonda ekigambo ‘akawungeezi n’enkya’ kivunulibwa nga ‘ennaku’ bwokka.

N’aŋŋamba nti, okutuusa ku nnaku enkumi bbiri n’ebikumi bisatu; olwo ekitukuvu kiritukuzibwa. Danyeri 8:14.

Ennyiriri kkumi n’ebiri oluvannyuma, mu mutwe gumu ogwa Danyeri, ekigambo ky’Olwebbulaniya “akawungeezi n’enkya” kivvuunuddwa nga bwe kiba bulijjo; naye mu lunnnyiriri eriba omugo omukulu n’omusingi gw’Obwadiventisiti, ekigambo kino kivvuunuddwa busa nga “ennaku.” Kiki ekyaleetedde abavvuunula Baibuli ya King James okuleeta okukontana okwa kityo okulabika ennyo? Mu lunnnyiriri amakumi abiri mu mukaaga baakivvuunula ekigambo nga bwe kibonekerawo buli we mu Baibuli yonna. Naye ennyiriri kkumi n’ebiri nga tonnatuuka ku lunnnyiriri amakumi abiri mu mukaaga, mu lunnnyiriri kkumi na nnya, obuntu bwaabwe bwateeka ekizito eky’enjawulo ku ddamu ery’ekibuuzo eky’omu lunnnyiriri kkumi na ssatu. Era ekibuuzo eky’omu lunnnyiriri kkumi na ssatu, kyalimu ekigambo kimu (ssaddaaka), ekyali tekisaanidde kwongerwamu mu Baibuli. Katonda yayagala olunnnyiriri kkumi na nnya luyimirire bweru mu ngeri ey’amaanyi era ey’enjawulo ennyo. Mu kukikola, era yalaga kye Gabriel yalagirirwa okutegeeza Danyeri akitegeere.

Mu olunyiriri olw’ekkumi n’omukaaga, Yesu yalagira Gabuliyeri okutegeezesa Danyeri ekyolesebwa kya mar'eh, newankubadde nga Danyeri yali agezaako okutegeera ekyolesebwa kya châzôn eky’ebyafaayo eby’obunnabbi. Olunyiriri lw’amakumi abiri mu mukaaga lugamba nti “ekyolesebwa eky’akawungeezi n’enkya ekyayogerwa” kyali “kya mazima.” Ekyolesebwa kya châzôn kyali “ekyalabibwa” eky’obunnabbi, naye ekyolesebwa kya mar'eh kyali “ekyayogerwa,” kubanga kyali kiyogeddwa. Kyali kiyogeddwa mu olunyiriri olw’ekkumi n’ennya, Palmoni bwe yagamba nti “okutuusa ku enkumi bbiri ne bikumi bisatu eby’akawungeezi n’enkya; olwo ekifo ekitukuvu kiritukuzibwa.” Olunyiriri lw’amakumi abiri mu mukaaga, lukozezza ekigambo “akawungeezi n’enkya,” nga lukiraga nti kye ekyolesebwa ekyali “kiyogeddwa,” okulambulula enjawulo wakati w’ebyolesebwa ebibiri ebiri mu ssuula munaana eya Danyeri. Ekyolesebwa ky’ebyafaayo eby’obunnabbi Danyeri kye “yalaba,” era kye yali ayagala okutegeera, kyali kyawukana ku kyolesebwa “ekyayogerwa” kye “yawulira.” Era ekisinga obukulu, ekyolesebwa Danyeri kye “yawulira” kye Gabuliyeri yali alagiddwa okuwa Danyeri okutegeera kwakyo.

Abantu abaagirimu omukono mu kuwandiika Bayibuli Ekitukuvu baawandiika ekigambo "kibonoobono" emirundi kkumi mu kitabo kya Danyeri essuula omunaana, era bwe batyo ne bakisa enjawulo wakati w’ekibonoobono ekyali "kirabiddwa" n’ekirala ekyali "kiwuliddwa". Mu ngeri eyo ne baziba amaanyi g’okunyiriza agalaga nti ekigendererwa kya Kristo kyali Daniyeri ategeere ekibonoobono kye "yawulira" okusinga okutegeera ekibonoobono kye "yalaba". Kati tusobola okulowooza ku ky’akola Gabulayiri okutuukiriza omulimu gw’omuwereddwa.

Awo n’ajja okumpi we nnali nnyimiridde; era bwe yajja ne ntya, ne ngwa amaaso wansi; naye n’aŋŋamba nti, Tegeera, ggwe mwana w’omuntu; kubanga ekyolesebwa kiri ku biro by’enkomerero. Awo bwe yali ng’ayogera nange, nnasinziriye nnyo, amaaso gange nga ga ku ttaka; naye n’ankwatako, n’annyimusa ne ansimba. N’agamba nti, Laba, nnaakutegeeza ebiriba mu nkomerero y’obusungu; kubanga ku biro ebitegekeddwawo enkomerero ejja okutuuka. Danyeri 8:17-19.

Kati Gabuliyeri atandika omulimu gwe ogw’okuyamba Danyeri ategeere ekibonekerwa ky’ennaku enkumi bbiri mu bikumi bisatu ez’akawungeezi n’ebyenkya, ekituufu. Asooka okumutegeriza nti ekibonekerwa ky’ebyafaayo eby’obunnabbi, ekibonekerwa châzôn, kinaaba mu “kiseera eky’enkomerero.” Oluvannyuma, nga Danyeri ali mu tulo tw’obunnabbi, Gabuliyeri n’amukwata n’amuyimiriza waggulu. N’amugamba nti, “Nja kukumanyisa.”

Ekyo kye Palmoni (Kristo) yali agambye Gabulayiri okukola, bwe yagamba nti, “Gabulayiri, leetera omusajja ono okutegeera ‘ekyolesebwa kya mar’eh’” eky’obudde bw’ekiro n’obw’enkya. Gabulayiri agamba nti aleteera Danyeri okumanya “ebiribaawo mu nkomerero eyasembayo y’obusungu.” Kiri awo! Eyo ye “emirundi musanvu” egiri mu Leviticus 26! Kibikkiddwa mu ngeri y’obunnabbi yennyini gye Gabulayiri yakulembera bannabbi emirundi eminji okuwa obujulizi ku yo era ne bagikozesa mu byawandiiko byabwe! Eyo ngeri ye “olunyiriri ku lunyiriri, wano katono era wali katono”.

Mu kitabo "Thoughts on Daniel and the Revelation", ekyawandiikiddwa Uriah Smith (Abadiventisiti bonna, era n’abatuliraana baabwe, balina okukimanyako bulungi), Smith awa endowooza ku nnyiriri 17 okutuuka ku 19 ez’omu kitabo kya Daniel essuula omunaana:

Nga ataddewo ekigambo eky’awamu nti mu kiseera ekiweereddwayo enkomerero eribaawo, era nti alimuwa okumanya ebiribaawo ku nkomerero ey’asembayo y’obusungu, n’ayingira mu kunnyonnyola okwolesebwa. Obusungu buno bulina okutegeerwa nga bukwata ku kiseera ekimala ebbanga. Ekiseera ki? Katonda yagamba abantu be Isirayiri nti alibafukako obusungu bwe olw’obubi bwabwe; era bw’atyo n’awa ebiragiro ebyamukwatako ku ‘mulangira w’Isirayiri omubi era atali mutukuvu:’ ‘Ggyeewo ekitambaala, oggyeeko n’engule. ... Ndikyusa, ndikyusa, ndikyusa; era tekiribeerawo nate, okutuusa lw’ajja oyo alina eddembe kyeriba; era ndimuwe.’ Ezekyeri 21:25-27, 31.

Wano we wali ekiseera eky’obusungu bwa Katonda eri abantu be b’endagaano; ekiseera mwe ekifo ekitukuvu n’eggye birinyagulibwa wansi w’ebigere. Engule yaggibwawo, ne taaji ne bagigyako, Isirayiri bwe yateekebwawo wansi w’obwakabaka bwa Babulooni. Kyakyusibwa nate mu mikono gy’Abamedi n’Abaperusi, nate Abagiriki, nate Abaloma, nga kikwatagana n’emirundi esatu nnabbi gy’addamu ekigambo. Awo Abaayudaaya, olw’okugaana Kristo, ne basaasaanyizibwa amangu ku maaso g’ensi yonna; era Isirayiri ow’omwoyo atutte ekifo ky’olulyo olw’omubiri; naye bali wansi w’obuyinza bw’ensi, era banaabeerangako bw’otyo okutuusa entebe ey’obwakabaka eya Dawudi lw’enaazzibwawo nate, okutuusa omusika wayo omutuufu, Masiya, Omulangira w’emirembe, lw’anajja; olwo ne gimuweebwa. Awo obusungu bunaaba bukkakkanye. Ebinaabangaawo ku nkomerero ey’enkomerero y’ekiseera kino, malayika kati agenda kubimanyisa Danyeri. Uriah Smith, Danyeri n’Okubikkulirwa, 201, 202.

“Obusungu” lwe Smith alaga lwatandika nga Abasuuli baatwala Manaseeri e Babulooni mu 677 BC. Ky’ekiruma nti Smith atwala okuggibwako obwakabaka kwa Zeddekiya mu 586 BC n’akiteeka nti kye kitandikiro ky’ebbanga erya “obusungu” eriyogerwa mu olunyiriri olw’ekkumi n’omwenda. Tatakwatako kye kitegeeza awo olunyiriri lwe lugamba “enkomerero eyasembayo y’obusungu.” Alitwala nga “obusungu” bwokka, songa bwe wabaawo “enkomerero eyasembayo” y’obusungu, empandiika n’amagezi byetaaga okubeerawo waakiri “enkomerero eyasooka” y’obusungu. Smith yamanyi nti emyaka nsanvu egy’obuddu gyatandika n’okusooka okulumba kwa Nebukadduneeza ku Yekoyakimu mu 606 BC, naye n’asalawo nti ekitandikiro ky’ebbanga ery’obusungu kye kulumba okutatu kwa Nebukadduneeza, okwakolebwa ku Zeddekiya, kabaka w’e Yuda ow’enkomerero.

“Wadde nga tulina okutegeezebwa mu bujjuvu obusinga ku bulamu bwe obw’omu buto okusinga bwe kyawandiikibwa ku bwa nnabbi omulala yenna, naye okuzaalibwa kwe n’olulyo lwe bwasigibwa mu kizikiza ekijjuvu, okuggyako nti yali wa lulyo lwa bakabaka, era okusingira ddala wa nnyumba ya Dawudi, eyali mu biro ebyo efuuse nnene nnyo. Asooka okulabika ng’omu ku basibe abakungu aba Yuda, mu mwaka ogusooka ogwa Nebukadduneeza, kabaka w’e Babulooni, ku ntandikwa y’emyaka nsanvu egy’obusibe, BC 606. Yeremiya ne Kaabakuuku baali bakyayogera obunnabbi bwabwe. Ezeekyeri yatandika mangu oluvannyuma, era nga wayiseeko katono, Obadiya; naye bombi baamala omulimu gwabwe emyaka mingi nga tekinnatuuka ku nkomerero y’obuweereza bwa Danyeri obuwanvu era obw’ekitiibwa. Bannabbi basatu bokka be baamuddirira, Kaggayi ne Zekkaliya, abaweereza mu mulimu gw’obunnabbi mu bbanga ttono mu kiseera kye kimu, BC 520–518, ne Malaki, ow’enkomerero mu bannabbi ab’Eddagaano Enkadde, eyamanyikira okumala akaseera katono nga kiwera mu BC 397.” Uriah Smith, Daniel and the Revelation, 19.

Smith yategeera mu butuufu nti "obusungu" obuli mu kitundu ekya kkumi na mwenda bwe buba ebbanga ly’obudde. Era yategeera mu butuufu nti eryo bbanga ly’obudde lyali okunyigirizibwa kw’ekifo ekitukuvu n’eggye, nga bwe kikwatagana ne Danyeri essuula munaana ekitundu ekya kkumi na ssatu, era n’ategeera mu butuufu nti ekkomo lyalyo lyali nga October 22, 1844.

Smith yali mu butuufu mu kitundu, naye teyatuuka ku mazima lwa kukola kye kyali ekiranga enkola ze ez'eby'obunnabbi. Yakkiriza ebyafaayo okukulembera okunnyonnyola kwe ku ekigambo ky'obunnabbi, mu kifo ky'okukkiriza ekigambo ky'obunnabbi okukulembera engeri gy'ategeera ebyafaayo. Bwe tukkiriza Bayibuli erambulule ebyafaayo eby'obunnabbi, tuba tulina obubaka obutuufu okutuukirira ebyafaayo.

Baibuli eyigiriza nti oyo gwe omuntu awangulibwa, aba omuddu we.

Nga babasuubiza eddembe, bo bennyini baddu b'okwononebwa; kubanga buli kye muntu awangulibwa, kyennyini kimuleeta mu buddu. 2 Peetero 2:19.

Manaseeri yatwalibwa mu buwaŋŋanguse e Babuloni mu mwaka gwa 677 nga Kristo tannazaalibwa. Eyo we Yuda yawangulwa era n’atwalibwa mu buddu. Kino kye kitandika ekiragiddwa ku bipande byombi eby’omwaka 1843 n’eby’omwaka 1850, bye Sister White yakiririzaako nti bituufu. Smith atandika okunyigirizibwa okwogereddwako mu Danyeri essuula ey’omunaana, olunyiriri olw’ekkumi n’asatu, ku Zeddekiya, kabaka ow’enkomerero wa Yuda. Zeddekiya yaggwaayo mu musango ogwabadde gutambula mu maaso, so ssi ntandikwa yaagwo. Sister White alaga nti okubatwalibwa kwa Manaseeri mu buwaŋŋanguse e Babuloni kwali “ensasula eyasooka” ey’ebyo ebyali bigenda okujja. “Ensasula eyasooka” ye nsasula ey’oluberyeberye, era ekimaka okutandika okugula okubeeramu n’ensasula endala eziddirira.

N’obwesigwa bannabbi baayongera okuwa obulabula n’okukubiriza; nga tebatya, baagamba Manase n’abantu be; naye obubaka bwabwe baabunyooma; Yuda eyaddayo emabega teyawuliriza. Ng’akabonero akalaga ebyandibagwako singa baayongera obutawenenya, Mukama yakkiriza kabaka waabwe akwatibwe akabinja k’abaserikale b’Abasuuli, aba ‘ne bamusiba n’empingu ne bamutwala e Babulooni,’ ekibuga kyabwe ekikulu eky’akaseera. Obubonaabona buno bwaleeta kabaka okuddamu obutegeevu; ‘n’asaba nnyo Mukama, Katonda we, n’yeetoowaza nnyo mu maaso ga Katonda wa bajjajjaabe, n’amusaba; era Naye n’amukkiriza, n’awulira okusaba kwe, n’amuzza nate e Yerusaalemi mu bwakabaka bwe. Awo Manase n’amanya nti Mukama ye Katonda.’ 2 Chronicles 33:11-13. Naye okwenenya kuno, newankubadde kwakwatiriza nnyo, kwatuuka nga kutuuse nga wayiseewo ebbanga ddene, ne kutayinza kuwonya obwakabaka ku kukosa okubi okw’emyaka mingi egy’okusinza ebifaananyi. Abangi baasittuka ne bagwa, ne bataddayo kuyimirira. Bannabbi n’Abakabaka, 382.

Manaseeri yalaga "akasuka" akaatandika "ekikolimo" eky’ "emirundi musanvu," ekyali "okusunguwala okw’enkomerero," kubanga "okusunguwala okw’asooka" kwali kutandise dda lwe baatwala obwakabaka obw’omu bukiikakkono mu buwaŋŋanguse mu 723 BC. Awo ku kugwa kwa Yekoyakimu, Danyeri bwe yattwalibwa mu buwaŋŋanguse, emyaka nsanvu egy’obuddu Yeremiya gye yategeeza gyatandika mu 606 BC. Bakabaka babiri oluvannyuma wa Yekoyakimu, Yerusaalemi yazikirizibwa era kabaka ow’enkomerero ow’e Yuda, Zeddekiya, yalaba abaana be nga battibwa mu maaso ge; oluvannyuma baamuggyamu amaaso ne bamutwala mu buwaŋŋanguse e Babulooni.

Simiti yateeka okusala omusango kwonna okw'eyongera ku Zeddekiya, era n'akozesa okusala omusango kwa Zeddekiya ng'ekiwandiiko eky'okukakasa okuteebereza kwe. Okusala omusango kwa Zeddekiya, eyali "omulangira omubi era ow'obutali butukuvu," kwalaga nti engule ya Yuda yalina okuggyibwawo okutuusa Kristo lw'ajja asimbawo obwakabaka. Simiti yagamba nti, "bali wansi w'obuyinza obw'ensi, era banaabeera bwe batyo okutuusa entebe ya Dawudi lw'eneesimbibwawo nate - okutuusa oyo omusika omutuufu, Masiya, Omulangira w'emirembe, lw'ajja, olwo enaaweebwa gy'ali." Ku 22 October 1844, mu kutuukiriza ekiri mu Daniyeri essuula 7, ennyiriri 13 ne 14, Kristo, eyayimirizibwa ng'Omwana w'omuntu, yajja mu maaso ga Kitaawe okufuna obwakabaka.

Nnalaba mu byolesebwa eby’ekiro, era, laba, omu ng’Omwana w’omuntu yajja ku bire by’eggulu, n’ajja eri Omukadde ow’ennaku, ne bamusembeza okumpi mu maaso ge. Era yaweebwa obufuzi, n’ekitiibwa, n’obwakabaka, abantu bonna, amawanga gonna, n’ennimi zonna, bamuweerezenga: obufuzi bwe bufuzi obutaggwaawo, era tebuliggwaawo, n’obwakabaka bwe tebulizikirizibwa. Danyeri 7:13, 14.

Ssista White akakasa nti Danyeri essuula ey’omusanvu, n’obulunyiriri 13 ne 14, byatuukirizibwa nga 22 Okitobba 1844.

Okujja kwa Kristo ng’Kabona Asinga Obukulu waffe mu Kifo Ekitukuvu Ennyo, olw’okutukuza Eky’Obutukuvu, nga bwe kulagibwa mu Danieri 8:14; okujja kw’Omwana w’omuntu eri Oyo Owakadde w’Ennaku, nga bwe kulagiddwa mu Danieri 7:13; n’okujja kwa Mukama mu Yeekaalu ye, nga bwe kwalagulwa Malaki, byonna bye biraga ekintu kye kimu; era kino kiragibwa ne mu kujja kw’Omugole ku mbaga y’obugole, Kristo bwe yakiyogera mu kigambo ekifaananyi ky’abawala abatali bafumbo kkumi, mu Matayo 25. The Great Controversy, 426.

Smith teyakwata ku nsonga ey’ekikulu ey’ ‘enkomerero esembayo y’obusungu.’ Yewalira enjigiriza ya Bayibuli eyalaga nti Yuda yawangulwa mu mirembe gya Manase, era n’obuddu obwatandika ku bakabaka babiri abasooka Zeddekiya nabwo bwalaga nti Yuda yali dda ali wansi w’obufuzi bwa Babulooni, nga Zeddekiya tannaba kutuukirwa ekyo ekyamutuukako. Wadde ng’akozeewo obulekerawo obulabika mu lwatu buno, yali akyogera nti, “wano we wali ekiseera ky’obusungu bwa Katonda eri abantu be b’endagaano; ekiseera mwe ekifo ekitukuvu n’eggye birinyirirwa wansi w’ebigere.” N’olwekyo, agattaganya butereevu “ekiseera ky’obusungu bwa Katonda” ne Danieri essuula munaana, n’ekibuuzo ky’olunyiriri kkumi n’asatu ekigamba nti “kinaamala ddi.” Okuddamu mu olunyiriri kkumi n’enna kwali nti okutuusa nga Okitobba 22, 1844.

Okusaasaanyizibwa mu buddu bwa Babulooni kwali ebyafaayo ebyeyongereyongere ebyatandika mu mwaka gwa 677 nga Kristo tannazaalibwa, ne bigenda mu maaso okutuuka mu 1844. Ekiseera ekyo kinga emyaka 2520, ekyo era kye “emirundi musanvu” egyogerwako mu Eby’Abaleevi 26. Okukomekkerezebwa kw’ekiseera ekyo ku Okitobba 22, 1844 kwawa Daniyeri omujulirwa ow’okubiri ku “ekyolesebwa ‘mar'eh’ eky’eby’ekiro n’emisana 2300.”

Gabuliyeri yategeezebwa okuleetera Daniyeri ategeere olwolesebwa olwo, era kye Gabuliyeri yakola kwe okuwa omujulizi ow’okubiri ogw’okukakasa olunaku olw’okukoma nga ku Okitobba 22, 1844. Teyawa kyokka omujulizi ow’okubiri okukakasa olunaku lw’okutuukirizibwa kw’obunnabbi bw’ebiseera byombi, wabula, nga Smith bwe yalaga mu butuufu, ekiseera ekyagattibwa ku mujulizi ow’okubiri ku 1844, kyali kimanyiddwa mu ekitundu eky’ekkumi n’asatu, ng’ekiseera ewatukuvu n’eggye byalina okunyigirizibwa wansi w’ebigere. Ekibuuzo ekiri mu ekitundu eky’ekkumi n’asatu kiri nti, ‘Kinaabanga ki obuwanvu bw’olwolesebwa olw’ekiweebwayo kya buli lunaku, n’obujeemu obuleeta amazikiriro, okutuusa ng’ewatukuvu n’eggye byombi binyiigirizibwa wansi w’ebigere?’ Ekiseera ekyo kyali ‘emirundi musanvu’ egyogerwa mu Levitiko 26.

Kye Smith teyalaba, oba kye yewalira okulambulula, kye kiri nti “obusungu” bw’olunyiriri olw’ekkumi n’emyenda bwali “enkomerero ey’olusembayo” y’obusungu obwo. Bwe wabaawo “olusembayo” era wabaawo ne “olwasooka”, era Dayiniyeri alaga lwe “obusungu obwasooka” bwaggwaawo mu ssuula kkumi n’emu. Alaga obulamuliro bwa Papa obwafuga mu bbanga ery’ekizikiza, era agamba nti obulamuliro bwa Papa bunaakulaakulana okutuusa obusungu bwe bunaaba butuukiriziddwa, oba bwe bunaaba buwedde.

Era kabaka alikola ng’okwagala kwe bwe kuli; era alyeeyimusa, era alyeekulumbaza okusinga buli katonda, era anaayogera ebigambo ebyewuunyisa ku Katonda ow’abakatonda, era alibeera mu buwanguzi okutuusa nga ekiruyi kinaatuukirizibwa: kubanga ekyo ekyasalibwawo kijja kukolebwa. Danyeri 11:36.

Olunyiriri olw’amakumi asatu n’omukaaga lutegeerekebwa nnyo nti lwe luyiriri omutume Pawulo ly’ategeeza mu ngeri endala mu ebbaluwa ye ey’okubiri eri Abatesalonika.

Temulimbibwenga muntu yenna mu ngeri yonna: kubanga olunaku olwo terulijja okuggyako nga okusooka okuvuddemu kubaawo, era omusajja w’ekibi alabisibwe, omwana w’okuzikirira; oyo alwanyisa era yeeyongeza waggulu okusinga buli ekintu ekiyitibwa Katonda oba ekisinzibwa; okutuuka n’atuula mu yeekaalu ya Katonda ng’ali nga Katonda, yeeraga nti ye Katonda. 2 Abatesalonika 2:3, 4.

‘Omusajja w’ekibi’ wa Pawulo, era ‘mutabani w’okuzikirira,’ ‘awakanira era yeetumbaza yennyini okusinga buli ekituumibwa Katonda, oba ekisinzibwa,’ ye era ‘kabaka’ ‘anaakola nga bw’ayagala; era anaatumbaza yennyini, yeekuluntaza okusinga katonda yenna.’ Ebitundu byombi bino bikwata ku Papa wa Roma. Danyeri awandiika nti Papa yandifunye obuwanguzi, kye kitegeeza okusunika mu maaso, okutuusa ‘obusungu butuukirizibwe.’ Obusungu obwo mu olunyiriri olwa 36 bwabadde ‘determined.’ Ekigambo ‘determined’ kitegeeza ‘okulumya’.

Obufuzi bwa Papa bwafuna “ekiwundu eky'okufa” mu 1798, era mu kiseera ekyo “obusungu obwasooka” bwatuukirizibwa oba ne bwaggwaawo. Ekigambo “accomplish” kitegeeza okuggwaawo oba okukoma. Ekkomo ly’“obusungu” mu essuula ey’omunaana, n’olunyiriri olw’ekkumi n’omwenda, lyalaga ekkomo ly’ekiseera awatukuvu n’eggye byali biteekeddwa okunyigirizibwa. Kyaggwa mu 1844, naye “obusungu obwasooka” bwaggwa mu 1798.

Obusunguwavu "obw'enkomerero" bwaggwa mu 1844, emyaka 2,520 oluvannyuma lwa Abasuuli okutwala kabaka Manase e Babulooni mu 677 BC. Obusunguwavu "obusooka" bwaggwa mu 1798, emyaka 2,520 oluvannyuma lwa Abasuuli okutwala obwakabaka obw'ewa kkono bwa Isirayiri mu buddu mu 723 BC.

Waliwo ebisingawo ku ‘emirundi musanvu’ egikwekeddwa mu kitabo kya Danyeri, era tujja kukyogereko mu kiwandiiko kyaffe ekiddako.

'Eri malayika w'ekkanisa ey'Abalaodikiya wandiika: Bw'ati bw'ayogera Amina, Omujulirwa omwesigwa era omutuufu, Entandikwa y'ebitonde bya Katonda; Mmanyi ebikolwa byo, nti toli nnyogoga newaakubadde mugumu: nandyagadde obe nnyogoga oba mugumu. Kale kubanga oli wamazzi-amazzi, so si nnyogoga newaakubadde mugumu, ndikusuula okuva mu kamwa kange. Kubanga oyogera nti, Ndi mugagga, era nneeyongeddeko ebintu, so tewetaaga kintu kyonna; so nga tomanyi nti oli ow'obuyinike, era ow'ennaku, omwavu, muzibe w'amaaso, era obwereere.'

Mukama wano atulaga nti obubaka obw’okutwalibwa eri abantu be okuyita mu basumba be yayita okulabula abantu si bubaka bw’emirembe n’obukuumi. Si bya kuyogera byokka, wabula bya nkola mu buli nsonga. Abantu ba Katonda mu bubaka eri Aba Laodikeya balagibwa nga bali mu mbeera ey’okwesiga kw’omubiri. Batereera, nga beerowooza nti bali mu mbeera eyawaggulu mu by’omwoyo bye batuuseko. ‘Kubanga ogamba nti, Ndi mugagga, era nneeyongeddeko ebintu, era sirina kye netaaga; so tomanyi nti oli omuntu omubi, era omusaasirwa, era omwavu, era muzibe w’amaaso, era bwereere.’

Kiki ekisinga obulimba obuyinza okutuuka ku bwongo bw’abantu okusinga okukkiriza nti bali mu butuufu ddala nga kyokka bonna bali mu nsobi! Obubaka bw’Omujulizi Omutuufu busanga abantu ba Katonda mu bulimba obw’ennaku, naye nga ba bwesimbu mu bulimba obwo. Tebamanyi nti embeera yaabwe erabika mubi nnyo mu maaso ga Katonda. Nga abo abagambiddwa beenyumiriza nti bali mu mbeera eyawaggulu mu by’omwoyo, obubaka bw’Omujulizi Omutuufu butemya obwesige bwe beeteekamu, nga bubakankanya mu kunenya okw’ewuniikiriza ku mbeera yaabwe ey’amazima ey’obuzibe bw’omwoyo, obwavu, n’ennaku. Obujulizi obwo, obukakata era obukambwe, tebusobola kubeera nsobi, kubanga Omujulizi Omutuufu ye ayogera, era obujulizi bwe bulina okuba butuufu. Obujulizi, voliyumu 3, 252.