Yokaana Omubatiza yali nnabbi omusasinkanya.
Nnabbi Yokaana ye yali omugatta wakati w’ebiseera byombi. Ng’akiikirira Katonda, yayimirira okulaga enkwatagana wakati w’amateeka n’abannabbi n’ekiseera ky’Obukristaayo. Yali omusana omutono, ogwaddirwako omunene. Endowooza ya Yokaana yalung’amizibwa Omwoyo Omutukuvu, alyoke abaleetera abantu be omusana; naye tewali musana mulala ogwawangaala wadde ogugenda kuwangaala mu ngeri entangavu bw’otyo ku muntu agudde mu kibi, ng’oguva mu kuyigiriza n’eky’okulabirako kya Yesu. Kristo n’omulimu gwe baali babitegeera butono nnyo, nga bifaananibwa mu biweebwayo ebyali ekisiikirize. Wadde ne Yokaana yennyini teyali ategedde ddala obulamu obujja obutaggwaawo obuyita mu Mulokozi. The Desire of Ages, 220.
Yesu era yali nnabbi eyali ekiyungo ekigatta.
Kristo akulembedde mu kkubo okuva ku nsi okutuuka mu ggulu. Ye ateekawo akasiba akagatta ensi zombi. Aleeta eri omuntu okwagala n’okwewombeeka kwa Katonda, era olw’obutuukirivu bwe anyimusa omuntu okutuuka ku kutabagana ne Katonda. Kristo ye kkubo, amazima, n’obulamu. Kizibu nnyo okugoberera, sitepu ku sitepu, mu bulumi era mpola mpola, nga tugenda mu maaso nga tulinnya waggulu, mu kkubo ery’obulongoofu n’obutukuvu. Naye Kristo ateekateekeddewo ebyo ebimala okuwa obugumu obuggya n’amaanyi agatukuvu ku buli sitepu ey’okweyongera mu bulamu obw’obutukuvu. Buno bwe obumanyi n’obumanyirivu abakola mu ofiisi bonna bwebetaaga, era balina okuba nabwo; bwe bataba nabwo, buli lunaku baleetera omulimu gwa Kristo ebivume. Testimonies, volume 3, 193.
Omulimu ogw’obunnabbi ogwa Yokaana Omubatizi gwalimu okuyunga enteekateeka ey’ebyawansi ku kitukuvu eky’eggulu. Ebigambo ebisooka Yokaana bye yayogera bwe yamulaba Yesu omulundi ogwasooka byali nti:
Olunaku olwo oluddako Yokaana n'alaba Yesu ng'ajja gy'ali, n'agamba nti, Laba, Omwana w'endiga wa Katonda, aggyawo ekibi eky'ensi. Yokaana 1:29.
Naye wadde nga Yokaana yateekwa okulaga enkyukakyuka okuva mu Isirayiri ey'edda okutuuka mu Isirayiri ey'omwoyo, okutegeera kwe ku nkyukakyuka eyo kwali kutono.
Kristo n’agamba, ng’awolereza Yokaana, ‘Naye mwagendayo mulaba ki? Nnabbi? Weewaawo, mbagamba, era n’okusinga nnabbi.’ Tekyokka nti Yokaana yali nnabbi alagulira eby’omu maaso, wabula yali mwana ow’okusuubizibwa, ng’ajjudde Omwoyo Omutukuvu okuva lwe yazaalibwa, era yalondebwa Katonda okukola omulimu omw’enjawulo ogw’okuzza empisa, mu kuteekateeka abantu okwaniriza Kristo. Nnabbi Yokaana ye yali akasiba akagatta enteekateeka ebbiri.
Eddini y’Abayudaaya, olw’okuvayo kwabwe ku Katonda, yasinga kubeerwamu emikolo. Yokaana yali ekitangaala ekitono ekyalina okugobererwa ekitangaala ekisinga obunene. Yali alina okukankanya obwesige bw’abantu mu nnono zaabwe, n’abaleetera okwejjukira ebibi byabwe, n’abaleeta mu kwenenya; balyoke bategekebwe okusiima omulimu gwa Kristo. Katonda yategeeza Yokaana ng’amusikiriza, ng’atangaza nnabbi, alyoke aggyewo okukkiriza okw’obugwagwa n’ekizikiza mu birowoozo by’Abayudaaya ab’emitima emirongoofu, ebyo ebyali, olw’okuyigiriza okw’obulimba okumala emirembe mingi, bibakuŋŋaanye ku bo.
Omuyigirizwa asinga obutono mu abo abaagoberera Yesu, eyalaba ebyamagero bye, n’awulira amasomo ge agatukuvu ag’okuyigiriza, era n’awulira ebigambo eby’okugumya ebyava mu mimwa gye, yali wa mukisa okusinga Yokaana Omubatiza, kubanga yali alina omusana ogwategeerekeka obulungi. Tewali musana mulala gwamaze okuwangaala, newankubadde ogujja okuwangaala, ku magezi g’omuntu omwonoonefu era agudde mu kibi, okujjako ogwo ogwatuusibwa era ogutuusibwa ng’ayita mu Ye oyo ali Omusana gw’ensi. Kristo n’obutumwa bwe baali bategeerekebwa kitono nnyo, nga bayitira mu ssaddaaka ez’ekisikirize. Era ne Yokaana yalowooza nti obufuzi bwa Kristo buliba mu Yerusaalemi, era nti ajja kuteekaawo obwakabaka obw’ekiseera kino, ab’omu bwo bandibadde abatukuvu. Review and Herald, Epreeri 8, 1873.
Omutume Pawulo era yali nnabbi ow’okukwataganya eyategeera n’okulaga enkozesa z’obunnabbi ezikwata ku kukyuusibwa okuva ku by’omubiri okutuuka ku by’omwoyo. Yategeera nti Yerusaalemi ey’ensi tekyali Yerusaalemi ey’obunnabbi, kubanga mu kiseera ekyo yali yafuuse Yerusaalemi ey’omu ggulu.
Kubanga Agaali ono ye Lusozi Siinayi mu Alabiya, era ekwatagana ne Yerusaalemi eriwo kaakano; era Yerusaalemi ali mu buddu wamu n’abaana baayo. Naye Yerusaalemi ey’omu ggulu eri ya ddembe, ye nnyina waffe ffenna. Abaggalatiya 4:25, 26.
Mu ssuula ey’okubiri ey’Abatesalonika Eya Kubiri gye twabadde tukiwekenneenya, Pawulo yalaga nti Roma ennamu ey’obupagani ye buyinza eyaziyiza Roma ey’omwoyo ey’Obwa Papa okutuula ku ntebe okutuusa mu mwaka 538. Mu ssuula eno alaga nti “omusajja w’ekibi” atuula mu yeekaalu ya Katonda ye “kabaka” gwe Danyeri yalaga mu ssuula ey’ekkumin’emu, olunyiriri 36. Obukakafu obulaga nti “kabaka ow’Obukiikakkono” mu nnyiriri mukaaga ezisembayo eza Danyeri ssuula 11 ye Obwa Papa bwafuuka ensumuluzo ey’okuteekaawo omusingi gw’amazima ogwakozesebwa Future for America okuva ku kweeyongera okw’okumanya mu 1989.
Mu mutwe gwe gumu, Pawulo yalambulula omulimu gwa Loma ey’obupagani ogw’okuzibira okw’imuka kw’obufuzi bwa Papa, okutuusa ku kiseera lwe yandiggyibwawo Loma ey’obupagani, era bwe kityo n’alaga nti "eky’obulijjo" mu kitabo kya Danyeri kyali Loma ey’obupagani. Amazima ago gafuuka ensumuluzo ennyini ey’okuteekawo enteekateeka y’amazima eyaleeta okweyongera okw’okumanya mu 1798.
Mu byafaayo bya William Miller, obubaka bwabuulibwa nga okukyuka okuva mu mbeera eya Firadelfiya okugenda mu mbeera eya Lawodikiya kwali kugenda kubeerawo. Mu byafaayo bya Future for America, okukyuka okuva mu mbeera eya Lawodikiya okugenda mu mbeera eya Firadelfiya kati kugenda mu maaso.
Paulo mu Abatesalonika Ab’okubiri yategeeza amazima agalaga enkyukakyuka okuva mu Loma ey’obupagani ey’omubiri okutuuka ku Loma ey’Obwa Papa ey’omwoyo; amazima ago gafuuka omusingi gw’okutegeera okw’obunnabbi kwa Miller. Bombi Yokaana Omubatiza ne Paulo baayimusibwa okunyonyola enkyukakyuka okuva ku by’omubiri okutuuka ku by’omwoyo. William Miller yafaananyizibwa Yokaana Omubatiza, era mu mulimu gwe kyali kya mugaso nnyo okutegeera enkolagana n’enkyukakyuka wakati wa Loma ey’obupagani n’eya Obwa Papa, enkyukakyuka Yokaana gye yayimusibwa okutegeeza.
"Ekya bulijjo" kyogerwako emirundi etaano mu kitabo kya Danyeri, era buli mulundi we giyogerwako, egobererwa kabonero akiraga obuyinza bw'obwa Papa. Mu nteekateeka y'okukyusibwa okw'obunnabbi kwe tukebera, emirundi etaano gyonna girimu okukyuka okuva mu Ruumi mu bwannamaddala okudda mu Ruumi ey'eby'omwoyo. "Ekya bulijjo" mu kitabo kya Danyeri kimu ku mazima agalagizibwa ku bipande bibiri bya Kabakkuku, era bwe kityo kye ky'amazima eky'ensisekwa ekirina okukuumibwa n'okulwanirirwa; ekyo, mu nkomerero, kyandibadde kibikkiddwa wansi w'amayinja ag'omuwendo ag'obulimba n'ensimbi ez'obufere. Si kisiyaga nti buli mazima agalabikiddwa ku bifaanaanyi bibiri ebitukuvu galina okukkirizibwa okutereevu n'okuwagira okw'aky'omwoyo mu byawandiiko bya Ellen White. Okugaana ekimu ku mazima g'ensisekwa (nga mw'otwaliddeko "ekya bulijjo"), kwe kugaana mu kiseera kye kimu n'obuyinza bw'Omwoyo gw'Obunnabbi.
Oluvannyuma ne ndaba, mu kwogera ku 'Daily,' nti ekigambo 'sacrifice' kyateekebwamu olw’amagezi g’omuntu, era tekiri mu mwandiko; era nti Mukama yabawa endowooza entuufu ku kyo abo abaawaayo okulangiriro lw’essaawa y’omusango. Bwe waaliwo obumu, nga tekunnaba kutuuka mu 1844, abasinga bonna baali bakkaanyizza ku ndowooza entuufu ku 'Daily;' naye okuva mu 1844, mu kavuuyo, endowooza endala zikkiririddwa, era ekizikiza n’obutabanguko bigoberedde. Review and Herald, Novemba 1, 1850.
Abo “abaalekaana obubaka bw’essaawa y’okusalirwa omusango,” baategeera “obwa bulijjo” ng’akabonero k’obupagani, oba Roma ey’obupagani. Okutegeera kwabwe kwatwaliramu okumanya nti ekigambo “ebiweebwayo” tekyali kya mu kitundu ekyo mu kitabo kya Danyeri, naye mwe kyongerwako abevvuunula Baibuli ya King James nga bakozesa amagezi g’abantu. Era okutegeera kw’abatandisi kwaatwalirangamu nti “obwa bulijjo” bweyanjulibwanga bulijjo nga bukwatagana n’ekimu ku bubonero bubiri obw’obuyinza bwa Papa, era nti obupagani (“obwa bulijjo”) bwakulemberangawo obubonero bwa Papa. Byategeerwangamu bulijjo mu nteekateeka mwe byayingirira mu byafaayo eby’obunnabbi. Ebitabo bya Danyeri ne Kubikkulirwa tebyawukirako ku nteekateeka ey’ebyafaayo ey’obupagani okulembera obwa Papa, era bwe kitabo kya Kubikkulirwa bwe kiwaayo obuyinza obuzikiriza obw’okusatu obw’omunnabbi ow’obulimba, nteekateeka eyo egobererwa bulijjo.
Nga tewali kuyigiriza kwa Paulo okwogera nti ebintu by’obunnabbi ebyalabika ng’ebya omubiri byakyusibwa ne bifuuka eby’omwoyo mu kiseera ky’Omusalaba, wavaamu okusoomooza ku obunnabbi bwa Kristo obw’okuzikirira kwa Yerusaalemi obuli mu Enjiri zonna okuggyako Yokaana. Obubonero bubiri obw’Obwapaapa obugattiddwa ku ‘ekya bulijjo’ mu Kitabo kya Danyeri bino: ekivve ekireeta okuzikirira n’obujeemu obuleeta okuzikirira. Ebyo byombi bitegeeza akabonero k’ensolo (ekivve) n’ekifaananyi ky’ensolo (obujeemu).
Obujeemu obukkiriza obwapapa okutta abo bwebulowooza nti bajeemu mu by’eddiini, bwe kwe kwegatta kwa Ekkanisa ne Gavumenti, nga Ekkanisa y’efuga enkolagana eyo. Noolwekyo, Danieri ayimiririza okwegatta kwa Ekkanisa ne Gavumenti, ekifaananyi ky’ensolo ey’obwapapa, nga obujeemu obw’okuzikiriza. Baibuli eraga nti okusiinza ebifaananyi kye eky’ennyinyala, era okusiinza ebifaananyi kwonna kw’obuyinza bw’obwapapa kuyimiririzibwa mu Sabbiiti y’ekifaananyi yaakyo, Yokaana akiyita akabonero k’ensolo, ate Danieri n’akiyita eky’ennyinyala ekizikiriza.
Era okuva mu kimu ku byo ne muvaamu ompondo omutono, ne gufuuka ddala ddene nnyo eri amaserengeta, n’eri ebuvanjuba, n’eri ensi ey’ekitiibwa. Era ne gufuuka ddene okutuusa ku ggye ery’omu ggulu; ne gusuula ku ttaka abamu b’eggye n’ezimu ku mmunyeenye, ne gubinyirira. Weewaawo, ne yeekulisa okutuusa ku mulangira w’eggye; era olw’oyo ekiweebwayo kya bulijjo ne kiggyibwawo, n’ekifo eky’ekitukuvu kye ne kisuulibwa wansi. Era eggye ne limuweebwa okulumba ekiweebwayo kya bulijjo olw’obujeemu; era ne gusuula amazima ku ttaka; ne gukola ne gugenda bulungi. Danyeri 8:9-12.
Tuzirambululako ennyo ennyiriri zino mu kiwandiiko ekirala, naye mu olunyiriri olw’ekkumi n’emu, amaanyi ageegulumiza okulwanyisa Kristo gaali Roma ey’obupagani, bwe baagezaako okumutta nga yazaalibwa era ne bamaliriza ne bamutta ku musaalaba. Olunyiriri lugamba nti “ku lulwe” (Roma ey’obupagani), “ekyabulijjo kyaggibwawo.” Ekigambo ky’Olwebbulaniya ekyakyusiddwa nga “kyaggibwawo” kye “rum,” era kitegeeza “okusitula n’okugulumiza.” Roma ey’obupagani yasitula era n’egulumiza eddiini y’obupagani, era ebyo byennyini bye baakola mu byafaayo. Kino kye kivaako bagiyita “Roma ey’obupagani.”
Ekyawandiikibwa ekiddako kiraga nti Roma ey’Obwappapa yaweebwa “eggye” (amaanyi g’amagye), eryaali ery’okuwakanya oba ery’okuwangula “eky’obulijjo” (obupagani). Kino kituufu mu byafaayo, kubanga amaanyi g’amagye gaakozesebwa obwappapa (newaakubadde nga tekalina magye gaayo), okuwaŋŋula okukomya okwateekebwako ku kulinnya kwayo mu buyinza. Ayo amaanyi gaava mu Roma ey’obupagani. Amaanyi g’amagye ge yakozesa gaamuwa okuyitira mu “kusobya,” kubanga okusobya okwamukkiriza okuddukanya amagye g’abakabaka abaamuteekawo ku nnamulondo mu mwaka 538, kwali okusobya okw’okutaba ekkanisa n’ebyobufuzi. Okusookera ddala, Roma ey’obupagani ye eyogerwako mu kitundu eky’ekkumi n’emu, nga kitegeeza omusomi nti Roma ey’obupagani ejja okuyimirira okuwakanya Kristo, era ejja okusitula eddiini y’obupagani.
Olunyiriri oluddako lulambulula ekikolwa eky’okumenya amateeka ekyava mu kwegatta kw’ekkanisa n’obufuzi, ekyakkiriza Obwa Papa okuwangula n’okuggyawo ekikomya Roma ey’obupagani kye yabadde emuteekako. Ebyafaayo byawagira enkozesa y’enniriri ezo zombi. “Ekya buli lunaku” kiyimirira oba Roma ey’obupagani, amaanyi agalwanyiza Kristo, oba eddiini y’obupagani eyakuzibwa Roma ey’obupagani. Akabonero ka “ekya buli lunaku” ne kaddirwaamu Obwa Papa, kubanga kalambulura ekikolwa eky’okumenya amateeka eky’okwegatta kw’ekkanisa n’obufuzi, ekyo kye kiwa Obwa Papa amaanyi n’eggye okutuukiriza ebikolwa byagyo ebibi. Omulundi ogw’okusatu Daniyeri gy’akozesa “ekya buli lunaku” kubeera ekibuuzo ekireetawo okuddamu okubeera ompagi ey’ekikulu ey’Obudiventisti.
Awo ne mpulira omu ku batukuvu ng’ayogera; omutukuvu omulala n’agamba oyo omutukuvu eyayogera nti, Ekirabirirwa ekikwata ku biweebwayo eby’abulijjo n’omusobyo oguzza obuzikiriza, okutuusa okuweebwa ekifo ekitukuvu n’eggye byombi okulinnyiririrwa wansi w’ebigere, kinaabeerera okumala bbanga ki? Danyeri 8:13.
Mu kyawandiikibwa kino, kibuzibwa nti ekyolesebwa kinaamala bbanga ki, nga kyetaaga okuddamu okulaga bbanga, so si ku kiseera ekimu. Ekyibuuzo si nti ekyolesebwa kinaatuukirizibwa ku lunaku ki, wabula nti ekyolesebwa kino kinaamala bbanga ki. Ekitundu kino tekibuza, “Ddi?”, wabula kibuuza, “Kinaamala bbanga ki?” Ekyolesebwa kino kye ku maanyi agazikiriza g’obukafiri, agalagirwa ng’ “ekya bulijjo,” n’obwa Papa obulagirwa mu “kusobya kw’obwa Papa” okutuukirizibwa bwe bukola obwenzi n’abakabaka b’ensi. Ayo amaanyi amagazikiriza abiri, ag’obukafiri nga bukulirirwa obwa Papa, gaali gaakunyatanyata ekifo ekitukuvu n’eggye mu bbanga ly’ “emirundi musanvu.”
Kikulu okutegeera nti okuyisibwa wansi w’ebigere kwa kifo ekitukuvu eky’omubiri kwatandika mu mirembe gya Babulooni, ne kweyongerayo okutuusa ku kuzikirizibwa kwa Yerusaalemi okwakolebwa Luumi ey’Abapagana mu mwaka 70 A.D.; era kwakolebwa obuyinza bw’Abapagana okuva ku ntandikwa y’ebyafaayo okutuusa ku nkomerero. Bwe kityo, obupagani obw’omubiri mu bungi bwe bwayisa wansi w’ebigere ekifo ekitukuvu eky’omubiri n’eggye ery’omubiri (abantu ba Katonda). Naye ye Luumi ey’omwoyo y’eyayisa wansi w’ebigere Yerusaalemi ey’omwoyo ne Isirayiri ey’omwoyo.
Naye oluggya olw’ebweru w’Yeekaalu olureke, era tolupime; kubanga luweereddwa eri ab’amawanga, era banaalinnyirira ekibuga ekitukuvu wansi w’ebigere okumala emyezi amakumi ana n’ebiri. Nange ndiwa obuyinza eri abajulizi bange ababiri, era banaabuulira obunnabbi okumala ennaku 1,260, nga bambadde engoye ez’ebbukutu. Okubikkulirwa 11:2, 3.
Yokaana Omubatiza yali nnabbi eyali omugatte wakati w’ebiseera, eyalambulula enkyukakyuka mu nteekateeka ya Katonda okuva ku kifo ekitukuvu eky’ensi okutuuka ku kifo ekitukuvu eky’omu ggulu, nga atamanyi obujjuvu bw’omulimu gwe. Pawulo yali nnabbi eyali omugatte wakati w’ebiseera, eyalambulula enkyukakyuka mu nteekateeka ya Katonda okuva ku Isirayiri y’omubiri (eggye) okutuuka ku Isirayiri ey’omwoyo. Yerusaalemi eyanyigirizibwa okumala emyezi amakumi ana mu bbiri yali Yerusaalemi ey’omwoyo.
"Ebiseera ebiyogeddwako wano—emyezi amakumi ana n’ebbiri," ne ‘ennaku lukumi n’ebikumi bibiri n’amakumi nkaaga’—bye bimu, era byonna biraga ekiseera mwe Ekkanisa ya Kristo yali egenda okunyigirizibwa okuva e Roma. Emyaka 1260 egy’obuyinza bwa Papa gyatandika mu mwaka gwa 538 A.D., era ne gaggwaawo mu 1798. Mu kiseera ekyo eggye erya Bufalansa lyayingira Roma ne likwata Papa ne limufuula omusibe, era n’afa mu buwaŋŋanguse. Wadde nga Papa omuggya yalondebwa mangu oluvannyuma, obukulembeze bwa Papa okuva olwo tebwaddangamu kusobola okukozesa obuyinza bwe bwalina edda." The Great Controversy, 266.
Pawulo yalaga nti mu kyukakyuka ekyabaawo mu byafaayo eby’Omusalaba, Yerusaalemi ey’omwoyo, “eri waggulu,” yafuuka ekibuga Katonda kye yalondera okutekamu erinnya lye, era Yerusaalemi ey’ensi eno yakoma okuba Yerusaalemi ey’obunnabbi bwa Bayibuli.
Kubanga Agaali ono ye Lusozi Siinayi mu Alabiya, era ekwatagana ne Yerusaalemi eriwo kaakano; era Yerusaalemi ali mu buddu wamu n’abaana baayo. Naye Yerusaalemi ey’omu ggulu eri ya ddembe, ye nnyina waffe ffenna. Abaggalatiya 4:25, 26.
Amazima gano geetaagisa nnyo okutegeerwa bulungi, era enkozesa enkyamu ey’okuteeka Yerusaalemi wa ddala ng’ekifaananyi ky’obunnabbi bwa Bayibuli kikamu ku bulimba obwateekebwawo Abajesuiti okunafuya amazima nti Omupapa w’e Ruumi ye mulabe wa Kristo. Okuyigiriza okwo okw’obulimba kuleetera abo ab’omu buProtestanti obujeemu okulaba mu ngeri entali ntuufu eggwanga ly’Abayudaaya ery’e Isirayiri ery’omu biseera bya leero ng’ekifaananyi ky’obunnabbi. Yerusaalemi wa ddala yavaamu okuba Yerusaalemi wa Katonda mu kiseera ky’omusalaba.
Ekibuga ky’e Yerusaalemi tekikyali kifo ekitukuvu. Ekikolimo kya Katonda kiri ku kyo olw’okugaanibwa n’okubambibwa kwa Kristo. Ebbala eriddugavu ery’omusango liri ku kyo, era teeriddayo kubeera kifo ekitukuvu nate okutuusa nga kimaze okutukuzibwa emiriro egitukuza egy’omu ggulu. Mu kiseera lwe ensi eno eyakolimirirwa olw’ekibi eneetukuzibwa okuva mu buli bbala ly’ekibi, Kristo aliddamu okuyimirira ku Lusozi lw’Emizeeyituuni. Bw’amagulu ge bwe galitereera kulwo, lulyawukamu, ne lufuuka ettale ddene, eritegekeddwa okubeeramu ekibuga kya Katonda. Review and Herald, Julaayi 30, 1901.
Obukulu bw’okukyawulibwa wakati wa Yerusaalemi ey’omubiri ne Yerusaalemi ey’Omwoyo bujjakutunulirwa bwe tulowooza ku bunnabbi bwa Kristo ku nkomerero y’ensi. Omulundi ogw’okuna Danyeri lwe yategeeza “ekya buli lunaku,” guli mu ssuula ey’ekkumi n’emu.
Era amaanyi ge galimuyimirira ku ludda lwe, ne gayonoona awatukuvu aw’amaanyi, ne gaggyawo ekiweebwayo ekya buli lunaku, ne gateeka ekikolerwa eky’ennyinyala ekireeta okuzikirira. Danyeri 11:31.
Olunyiriri luno lulaga omulimu Loma ey’Abapagani gwe yakola mu kutuuza Obwa Papa ku ntebe y’ensi mu mwaka gwa 538. “Emikono” giyimirira amaanyi g’amagye ga Loma ey’Abapagani agaayimirira ku lwa Obwa Papa nga gatandikira ku Clovis, kabaka w’Abafranko, mu mwaka gwa 496. Abasekabaka ab’enjawulo ab’e Bulaaya baakolera ku kuteeka Obwa Papa ku ntebe nga bagoberera Clovis, naye olunyiriri luno lulambulula ebintu bina bye abasekabaka b’e Bulaaya (“emikono”) baakolera Obwa Papa, bwe baasobya ne bakola omukago gwa kkanisa n’obufuzi n’omukyala omwenzi owa Ttuulo.
Bwe baayimirira ku ludda lw’Obupapa, baakyafuya oba ne bazikiriza ekibuga Rowa, ekyali akabonero k’amaanyi ga Rowa ey’abapagani ne Rowa ey’Obupapa. Okukyafuya okwogerwako mu luno olunyiriri kwakoleddwa emirundi n’emirundi mu myaka, ng’ekibuga Rowa kiri wansi w’okulumba kw’amagye okutayimirira. Abakabaka abo b’Abayulopiyani (emikono), nabo bandiggyawo "ekya bulijjo." Ekigambo ky’Olwebbulaniya ekyahindulwa nga "okuggya" mu luno olunyiriri si "rum," nga bwe kyali mu mutwe ogw’omunaana. Mu luno olunyiriri, ekigambo ekyahindulwa nga "okuggya," kye "sur," era kitegeeza "okujjawo." Emikono gy’abakabaka b’Abayulopiyani gyandiggyeewo okuwakanira kw’abapagani eri okulinnya kw’Obupapa mu mwaka 508. Ate mu mwaka 538, emikono egyo gyanditeeka Obupapa ku ntebe y’ensi. Ate ku Lukiiko lw’e Orleans, mu mwaka gwenyini ogwo, Obupapa bwassaawo etteeka lya Sande.
Sande nga olunaku olw’okusinza kye Sister White ayita Ssabbiiti ‘ey’ekifaananyi’, era okusinza ebifaananyi kye nsobanuro entuufu ddala eya Bayibuli ey’ekigambo ‘ekizizo’. Mu mwaka gwa 538, amagye g’eRoma ey’obuheidi gaateeka ekizizo ekireeta okuzikirira.
"Bonna abatumbula ne basinza Sabata ey’ekifaananyi, olunaku Katonda lw’atawaako mukisa, bayamba Setaani n’abamalayika be nga bakozesa amaanyi gonna ag’obusobozi Katonda ge yabawa, ge bakyamizza ne bagakozesa bubi. Nga bakubirizibwa omwoyo omulala oguzibya okutegeera kwabwe, tebasobola kulaba nti okutumbulwa kwa Ssande kyateekebwawo ddala Ekkanisa Katoliki yokka." Obubaka Obulondeddwa, ekitabo 3, 423.
Obunnabbi n’ebyafaayo bikakasa enkozesa gye tumaze okulambulula ku lunyiriri amakumi asatu n’emu. Bwe tugamba nti obunnabbi bukakasa enkozesa eno, kitegeeza nti waliwo n’obunnabbi obulala obwogerako ku mazima g’emu gano, nga tetubuleeta mu kukubaganya ebirowoozo kuno mu kiseera kino. Omulundi ogwokutaano era ogw’enkomerero Daniyeri lw’akozesa “ekya bulijjo,” guli mu ssuula ey’ekkumi n’ebiri.
Okuva ku kiseera we kinaaggyibwawo ekiweebwayo eky’obulijjo, n’ekivve ekireetera okuzikirira we kinaayimirizibwa, walibaawo ennaku 1,290. W’omukisa oyo alindirira, era n’atuuka ku nnaku 1,335. Danyeri 12:11, 12.
Obunnabbi n’ebyafaayo bikakasa nti mu mwaka gwa 508, okuwakanya okweyongera mu buyinza kw’obupapaasi kwaakoma nnyo, bwe baasimbulwawo ekisembayo ku biziyizo ebisatu eby’ekitundu (Aba Gooti), nga bwe kirambuliddwa mu Danyeri essuula ey’omusanvu.
Naatunuulira ennyanga; era, laba, ne mu zo ne muvaamu ennyanga endala entono, mu maaso gaayo ne ziyimbulwa ennyanga ssatu ku ez’asooka okuva ku mizi gyazo; era, laba, mu nnyanga eno mwalimu amaaso ng’amaaso g’omuntu, n’akamwa akaayogera ebigambo ebikulu. Danyeri 7:8.
Okuggibwawo kw’empondo ssatu kulagiddwa ku bipande bibiri ebitukuvu, era bwe kyagobebwa eky’okusatu ku biziyizo ebisatu eby’ebyitundu ebyo okuva mu kibuga kya Roma mu mwaka gwa 508, okuwakanya okweyimuka kw’obuyinza bwa Papa ne kuggyibwawo. Okuteekawo okwogerwako mu olunyiriri olw’ekkumi n’emu kuyimira emyaka amakumi asatu wakati wa 508 ne 538. Kulaga emyaka amakumi asatu mwe okutegekebwa okw’okuteekawo omusajja w’ekibi mu yeekaalu ya Katonda kwatuukirizibwa.
Ekigambo ekivunulwa ng’ “taken away” kye kimu ne “sur,” ekitegeeza okujjawo, era mu 508, okuziyiza okulinnya kw’obwami bwa Papa kwaggyibwawo (taken away). Okuva ku lunaku olwo, emyaka 1290 ekutuusa mu 1798, n’ekiwundu eky’okufa eky’obwami bwa Papa. Ennaku 1335 zikutuusa ku okunyolwa okwasooka, era ne ku ntandikwa y’ekiseera eky’okulindirira ku nkomerero ddala y’omwaka 1843. Ekyawandiiko kisuubiza omukisa eri abo abatuuka ku 1843. Ekigambo “cometh” kitegeeza okukwatako. Olunaku olwasooka lwa 1844 lulaga okunyolwa okwasooka, naye olunaku olwasembayo lwa 1843 lukwatako ku kaseera akasooka aka 1844. Olunaku olwasembayo lw’omwaka lukwatako ku lunaku olwasooka lw’omwaka ogugoberera. Omukisa ogw’egattiddwa ku lunaku olwo guwagirwa ebyafaayo n’obunnabbi.
Tujja kugenda mu maaso n'okwekenneenya kwaffe ku bukulu bwa "the daily" ng'amazima g'omusingi mu kiwandiiko ekiddako.
Obubaka bwonna obwawaayo okuva mu 1840 okutuuka mu 1844 busaanidde kati okuteekebwamu amaanyi, kubanga waliwo abantu bangi abafiiriddwa ekkubo. Obubaka busaanidde okugenda eri amakkanisa gonna.
Kristo yagamba nti, ‘Amaso gammwe galina omukisa, kubanga galaba; n’amatu gammwe, kubanga gawulira. Kubanga ddala mbagamba nti bannabbi bangi n’abatuukirivu baayagalanga okulaba ebyo bye mulaba, ne tebibabona; n’okuwulira ebyo bye muwulira, ne tebyabiwulira’ [Matayo 13:16, 17]. Amaso agaalaba ebyo ebyalabibwa mu 1843 ne 1844 galina omukisa.
Obubaka bwaweereddwa. Era tekirina kubeerawo kukerekerwa mu kuddamu obubaka, kubanga obubonero bw’ebiseera butuukirizibwa; omulimu ogw’okukomekkereza gulina okukolebwa. Omulimu omunene gulyakolebwa mu kiseera kitono. Obubaka Katonda lwe yasazeewo, buligabwa mangu, era gulyeyongera ne gufuuke okukaaba okw’amaanyi. Awo Daniyeri aliyimirira mu mugabo gwe, okuwa obujulizi bwe. Manuscript Releases, ekitundu 21, 437.