Mu kiwandiiko ekyasembayo twalaga nti Gabulayiri yawa okukomekkereza kw‘obusungu obusembayo’ okukakasa omwaka gwa 1844, nga kisinziira ku bajulirwa babiri. Miller yategeera ‘emirundi musanvu’ egy’Abaalevi 26, egyatuukirizibwa ku bwakabaka bwa Yuda, naye teyatuuka w’alaba ekigendererwa n’enkolagana y’okusalirwa omusango kw‘emirundi musanvu’ ku bwakabaka byombi eby’Isirayiri eby’omu Bukiikakkono n’eby’omu Bukiikaddyo. Kya kubuusabuusa oba yategeera enjawulo ey‘obusungu obusembayo’ mu olunyiriri lw’ekkumi n’enda, newankubadde nga tewali kubuusabuusa nti mu ngeri eyawamu yalaba nti ‘obusungu’ bwe ‘emirundi musanvu’. Ekitangaala ky’obusungu obwasooka n’obusembayo kyasumululibwa Palimoni mu 1856, naye kyagaanibwa mu 1863. Naye obubaka bwa Miller obw‘emirundi musanvu’ bwali butuufu, newankubadde nga tebyatuukirira ddala.
Miller teyandibadde amanye nti ejjembe ettono erya Roma ey’obupagani lyayimusa era ne ligulumiza obupagani, mu Danyeri omutwe 8, olunyiriri 11; kubanga eri Miller ekigambo “okuggyaawo” kyali okuggyaawo kwokka mu buli w’emu mu mirundi esatu gye kiboneka mu Danyeri. Naye obubaka bwe bwakyali butuufu, newaakubadde nga bwabadde bukoomye.
Abamillerite baategeera nti "ekifo ekitukuvu" mu olunyiriri olw’ekkumi n’emu kyali yeekaalu y’abapagani mu kibuga kya Ruumi (Pantheon), naye olulimi Olwebbulaniya te lye baasinziraako obubaka bwabwe. Obubaka bwa Miller bwateekebwamu nnyo ku budde bw’obunnabbi. Ebyafaayo mwe waggulirwamu obubaka bwabwe byabaziyiza okulaba United States ng’obwakabaka obw’omukaaga mu bunnabbi bwa Baibuli, ate okusinga awo byabaziyiza okulaba obupapa ng’obwakabaka obw’okutaano mu bunnabbi bwa Baibuli.
Olw’ebyafaayo mwe baabeeranga, baakakamizibwa ne bakozesa obunnabbi nga bugendera wamu n’okusuubira kwabwe nti Kristo ajja kudda amangu ddala; ne baakiddwamu essuubi, naye obubaka bwabwe bwali butuufu. Bwe Gabulieri yawa okunnyonnyola kw’ebyolesebwa ebibiri mu bitundu kkumi na ttaano okutuuka ku abiri mu musanvu, ebyategeera bya Miller byamuziyizza okutegeera okubikkulirwa okunene okw’obwakabaka okwaali kulabikiramu okukyukakyuka kw’obulili okw’ennyanga entono mu bitundu mwenda okutuuka ku kkumi n’ebiri. Abagoberezi ba Miller balaba Obwakabaka bwa Loma yekka nga bw’obwa nnya era obwasembayo obw’ensi mu kunnyonnyola kwa Gabulieri.
Awo ne kiba nti, nze, era nze Danyeri, bwe nnalaba okwolesebwa ne nnanoonya okumanya amakulu gaakwo, laba, waayimirira mu maaso gange omu ng'afaanana omusajja. Ne mpulira eddoboozi ly'omusajja wakati w'emabbanga g'e Ulayi, eryayita ne ligamba nti, Gabuliyeri, tegeereza omusajja ono okwolesebwa. Awo n'ajja okumpi gye nnali nnyimiridde; bwe yatuuka ne ntya, ne nzigwa amaaso wansi; naye n'aŋŋamba nti, Tegeera, ai mwana w'omuntu; kubanga okwolesebwa kuli ku biro by'enkomerero. Nga akyanyogera nange, ne ngwa mu tulo tw'amaanyi amaaso gange nga gali wansi ku ttaka; naye n'ankoma, n'annyimusa nga nnyimiridde. N'aŋŋamba nti, Laba, ndikumanya eby'egenda okuba mu nkomerero y'obusungu; kubanga ku biro ebitegekeddwa enkomerero eribaawo. Endiga ennume gye walabye ng'erina enkoona ebbiri be bakabaka ba Mediya ne Perusiya. Naye embuzi ennume ye kabaka wa Gerisiya; n'ekoona ennene eri wakati w'amaaso ge ye kabaka asooka. Naye bwe yamenyeka, ne ziyimirira mu kifo kyaayo enkoona nnya; obwakabaka buna buna buva mu ggwanga, naye si ku maanyi ge. Era mu biro eby'oluvannyuma eby'obwakabaka bwabwe, abajeemu bwe banaatuukiriza obujeemu bwabwe, aliyimirira kabaka ow'amaaso amakambwe, era ategeera ebigambo eby'obuziba. Amaanyi ge galiba amanene, naye si ku maanyi ge ye; era alizikiriza mu ngeri ey'ekitalo, era aly'omera, era alikolera, era alizikiriza ab'amaanyi n'abantu abatukuvu. Era olw'amagezi ge ag'obukuusa alireetera obukuusa okw'omera mu mukono gwe; era yeeyongere okwekulumya mu mutima gwe, era mu linnya ly'emirembe alizikiriza bangi; era aliyimirira n'alumba Omulangira w'Abalangira; naye anavunjibwa nga si mukono gwa muntu. Era okwolesebwa okw'akawungeezi n'okw'enkya okw'ayogerwako kwa mazima; ky'ova oggalira okwolesebwa, kubanga kuliba kwa nnaku nyingi. Nange Danyeri ne nzirika, ne mulwadde ennaku entono; oluvannyuma ne nnyimirira ne nkola emirimu gya kabaka; ne n'ewuniikirira olw'okwolesebwa, naye tewali yategeera. Danyeri 8:15-27.
Newaakubadde Danyeri yafuna okwolesebwa kw’Omugga Ulai (okutuukirizibwa kwako kugenda mu maaso kaakano), mu byafaayo bya Babulooni, obwakabaka obwasooka bulekereddwayo mu kwolesebwa. Bwabanga buyingiziddwamu ng’omutwe ogwa zaabu, era ng’empologoma mu essuula bbiri ne musanvu, naye mu essuula munaana kyasimibwamu amaanyi ensonga y’obunnabbi ey’okuggibwawo kwa Babulooni n’okuddamu okuzzibwawo. Nebukadduneeza yafaananyiza ekiwundu ekitta eky’obukulembeze bwa Papa, bwe yagobebwa okuva mu bantu okumala ‘ebbanga emirundi musanvu,’ bw’atyo n’afaananyiza emyaka nsanvu egy’ekifaananyi ng’omwenzi owa Ttuulo awerabirwa. Mu essuula munaana erya Danyeri, Babulooni ewerabiddwa okuva mu bwakabaka obwogerwako mu bunnabbi bwa Bayibuli, era okwolesebwa kutandika n’Aba Meedi n’Aba Peerusi (endiga enume), ne kuddirwamu Bugereeki (embuzi enume).
Obwakabaka bwa Alekisanda Omukulu bwamenyamu ne bufuuka obwakabaka ennya obutalina maanyi nga Alekisanda bwe yalina, nga bwe kyali kyerabiddwa mu ssuula ey’omusanvu ku ngo eyalina ebyewaawaatiro ennya n’emitwe ennya. Enya ekiikirira ensi yonna, nga bwe kiragibwa mu Obukiikakkono, Ebuvanjuba, Obukiikaddyo n’Ebugwanjuba. Mu olunyiriri lwa munaana olw’omu ssuula ey’omunaana, ebikulu ennya ne bivumbuka okwolekera empewo ennya ez’eggulu. Mu ssuula ey’omusanvu ebyewaawaatiro ennya eby’e Bugiriki bikwatagana n’empewo ennya ez’omu ssuula ey’omunaana, era emitwe ennya egy’e Bugiriki gikwatagana n’ebikulu ennya. Emitwe ennya n’ebikulu ennya bikiikirira obwakabaka ennya mwe obwakabaka obwasooka bwa Alekisanda bwamenyamu, ate ebyewaawaatiro ennya n’empewo ennya bikiikirira ebitundu ennya eby’okwawukanamu. Okutegeera enjawulo y’ensonga eno kikulu okulaba, kubanga kiweereza ng’ensonga Abamillerite gye baakozesa okuwakanya entegeera ey’ennono ey’Abaprotestanti ku bwakabaka obw’okuna obwa Loma.
Ku bipande bya Habakkuku (ebyayimirizibwa ku bipande by’abatandisi bya 1843 ne 1850), waliwo ekifaananyi kimu kyokka ekitalaga kukozesebwa kw’obunnabbi, era kye kikwata ku njawukana wakati w’emitwe ennya n’ebikulu ennya, n’amawawaatiro ennya n’empewo ennya. Mu kaweefube ow’okutisaamu ekisiikirize ku mazima nti Loma ye bwakabaka obw’okuna mu buwunnabbi bwa Bayibuli, Setaani yaleeta empaka ku makulu amatuufu oba ag’obulimba ag’emitwe ennya n’ebikulu ennya, n’amawawaatiro ennya n’empewo ennya. Setaani yakikola kubanga ekitabo kya Dayiniiri kiraga bulungi nti waliwo akabonero kamu akayawukanira ddala mu kitabo kya Dayiniiri akaateekawo okwolesebwa. Ebimu ku bukakafu obuteekawo akabonero ako biri mu mitwe ennya n’ebikulu ennya, n’amawawaatiro ennya n’empewo ennya. Abaprotestanti baayimirizaawo ndowooza ya Setaani ku nsonga eno, era empaka ezo zaabanga za mugaso nnyo mu byafaayo by’Abamillerite okutuusa ne bazitegeeza ku bipande. Obuyinza obuteekawo okwolesebwa kwa “chazon” mu kitabo kya Dayiniiri butegeerekeka nga “abambuzi b’abantu bo,” ate Abaprotestanti bo babutegera nga kabaka omu ku lukalala oluwanvu lw’abakabaka ba Siriya ayitibwa Antiochus Epiphanes, naye Miller ye yabutegeera nga Loma.
Era mu biro ebyo bangi bajja kuyimirira okulwanyisa kabaka w’amaserengeta; era n’abanyazi b’abantu bo balyeewaggula okukakasa okwolesebwa; naye baligwa. Danyeri 11:14.
Antiochus yali omu ku bakabaka, mu lulyo lw’abakabaka olwakomoka mu lumu ku bwakabaka obuna obw’obwakabaka bwa Alexander bwe bwayawukamu. Empondo entono eyogerwako mu Danyeri essuula ey’omunaana, ekitundu eky’omwenda, yaddirira obwakabaka bwa Alexander, era ekitundu eky’omwenda kigamba nti mu lumu ku byo ne muvaamu empondo entono.
Era mu kimu ku byo ne muvawo akapembe akatono, ne kasukkirira mu bunene, eri Maserengeta, eri Buvanjuba, n’eri ensi ennungi. Danyeri 8:9.
Empaka ku nti oba Roma ye ekakasa ekyolesebwa, oba kabaka wa Siriya omunafu era atali wa mukulu nnyo ye akakasa ekyolesebwa, zirimu ne kibuuzo kino: obuyinza bw’akajjembe akatono bwava mu kamu ku majjembe ana, oba mu kamu ku mpewo ennya ez’eggulu. Si mpaka nnene, kubanga ebyafaayo n’obunnabbi birambulukufu nti Roma teyali muzzukulu wa bwakabaka bwa Bugiriki, wabula Roma yali obuyinza obupya. Bwe kiba nti Roma ye bwakabaka bwa nnya, kale “ekimu ku byo” eky’olunyiriri olw’omwenda, kiba kimu ku mpewo ennya oba ekimu ku biwaawaatiro bina. Bwe kiba nti kyali Antiochus Epiphanes, yava mu jjembe lya Siriya.
Abamillerite baategeera nti obuyinza obukiikiriziddwa nga "abanyazi b'abantu bo" bujja okwimukira Kristo.
Era mu magezi ge alireetera obulimba bukulaakulane mu mukono gwe; era alyegulumiza mu mutima gwe, era mu mirembe alizikiriza abangi: era aliyimirira okulwanyisa Omulangira w’abalangira; naye alimenyererwa nga si lwa mukono. Danyeri 8:25.
‘Omulangira w’abalangira’ ye Kristo, ate Antiochus Epiphanes yabeerawo dda nnyo nga Kristo tannazaalibwa; n’olwekyo abawagizi ba Miller ne bakiraga ku chati ya 1843. Ku chati eyo baayongerako omwaka 164, ogwo mu mazima ogutalina nsonde yonna mu Bayibuli, era kyali kuwandiika kwokka okulaga obukulu bw’empaka ezikwatagana n’obwakabaka obw’okuna ezali wakati wa Miller n’abayigirize b’eddini Abaprotestanti. Eriraanye omwaka “164” ku chati baawandiika nti, “Okufa kwa Antiochus Epiphanes, era nga kimanyiddwa ddala nti teyamuyimirira mu maaso g’Omulangira w’abalangira kubanga yali amaze emyaka 164 ng’afudde nga Omulangira w’abalangira tannazaalibwa.”
Leero Abadiventisti bayigiriza nti "abanyazi b'abantu bo" ye Antiokosi Epifani, nga n'Abaprotestanti abawuguse nabo bagamba bw'otyo, newankubadde nga okutegeezebwa kwawandiika nti "ekifaananyi kya 1843 kyaluŋŋamizibwa omukono gwa Mukama era tekirina kukyusibwa." Abagoberezi ba Miller baamanyi nti kabaka w'amaaso ag'ekikambwe yali Loma, kyebaava tebaakankanyizibwa enjigiriza eya Setaani egiremesa obusobozi okunyweza ekyolesebwa "chazon." Baibuli yeeraga bulungi nti bwe wataba na kyolesebwa, abantu bazikirira.
Awo awatali ekyolesebwa, abantu bazika; naye akwata amateeka, ye musanyufu. Engero 29:18.
Oluboneero Sulemaani lw’alambulula mu olunnyiriri olwo lwe “chazon” oluboneero, era mu olunnyiriri olwa kkumi n’asatu mu Daniyeri essuula munaana, gwe luboneero olulaga obusinza ebifaananyi n’obwapapa nga bannyirira wansi ewatukuvu n’eggye. Eri Abamillerite, obuyinza obuzikiriza obubiri obwo bwakiikiriranga obwakabaka obw’okuna mu bunabbi bwa Baibuli, era singa tebaategeera obwakabaka obw’okuna obwa Loma (abanyazi b’abantu bo), tebandisobodde kukakasa oluboneero. “Abanyazi b’abantu bo” mu olunnyiriri olwa kkumi n’nya mu Daniyeri essuula kkumi n’emu, baali bagenda okuyimirira okulwanyisa kabaka ow’obukiika ddya, ne beewaggula, ne bakakasa oluboneero era ne bagwa. Loma yatuukiririzaamu buli kimu ku ebyo.
Mu ssuula ey’omusanvu, obwakabaka obw’okuna bulambuliddwa ddala nti buwukana okuva mu obwakabaka obubanjirira obwo.
Oluvannyuma lwa kino nalaba mu ebyolesebwa eby’ekiro, ne laba ensolo ey’okuna, ey’entiisa era eyakambwe nnyo, era ey’amaanyi ennyo; nga yalina amannyo amanene ag’ebyuma: n’alya n’amenyaamenya, n’eyinyirira ebyasigalawo n’ebigere byayo: era yali ya njawulo ku nsolo zonna ezasooka; era yalina nyanga kkumi.... Awo ne njagala okumanya amazima ku nsolo ey’okuna, eyali ya njawulo ku ndala zonna, ey’entiisa okusukkiridde, ng’amannyo gaayo gaali g’ebyuma, n’enziga zaayo za kikomo; eyalya, n’amenyaamenya, era n’eyinyirira ebyasigalawo n’ebigere byayo; Era ku nyanga kkumi ezali ku mutwe gwayo, n’eyendala eyajjawo, ne mu maaso gaayo ne zigwa ssatu; era ku nyanga eyo eyalina amaaso, n’akamwa akaayogera ebigambo ebikulu nnyo, ng’ekifaananyi kyaayo kyali kya maanyi okusinga banne. Danyeri 7:7, 19, 20.
Obwakabaka obw’okuna obulabibwa mu Danieri essuula ey’omusanvu bwalambikibwa emirundi ebiri ng’obwa njawulo okuva ku bwakabaka ebyalibwasooka. Singa ‘ekipondo ekitono’ eky’olunyiriri olw’ekkenda kyali kwekwongerako kwa kipondo kya Siriya (Antiokosi Epifanisi), tekibadde kya njawulo. Ebinyamaswa ebyasooka Loma mu essuula ey’omusanvu byali empologoma, eddubu n’engo, ensolo za ddala eziri mu butonde; naye bwe byatuuka ku kinyamaswa eky’okuna nga kirina amannyo ag’ebyuma n’enziga ez’ekikomo, Danieri teyamanyi ensolo yonna ey’omu butonde eyaali efaanana ekyo kinyamaswa eky’entiisa ekyali kikunya ne kirya. Kyali kya njawulo. ‘Ekipondo ekitono’ eky’olunyiriri olw’ekkenda kyava mu kitundu kimu ku bitundu ebyakiikirirwa empewo ennya n’ebiwaawaatiro, so si mu kipondo kimu ku empondo newaakubadde mu bimu ku eby’ekitiibwa.
Daniel omutwe ogw’omunaana gugamba nti, "mu kiseera eky’enkomerero ky’obwakabaka bwabwe, nga abajeemu batuuse ku bujjuvu, kabaka ow’amaaso ag’ekikambwe, era ategeera ebigambo eby’ekyama, aliyimirira." Mu "kiseera eky’enkomerero ky’obwakabaka bwabwe (Bugiriki, obwabadde bumaze kusaanawo ne bufuuka obwakabaka buna), mu kiseera 'nga abajeemu batuuse ku bujjuvu,' kabaka omuggya aliyimirira.
Buli ggwanga eryalabikidde mu byafaayo by’ensi liweereddwa olukusa okubeera mu kifo kyalyo ku nsi, okumanya oba linaatutukiriza ebigendererwa by’Omulindzi n’Omutukuvu. Obunnabbi bulondodde okuyimuka n’enkulaakulana y’obwakabaka obukulu bw’ensi—Babulooni, Medo-Paasiya, Bugereeki, ne Loma. Nga bwe kiri ku bino, era ne ku mawanga ag’amaanyi amatono, ebyafaayo byeziddemu. Buli kimu kyalina ekiseera ky’okukemebwa; buli kimu kyalemererwa, ettendo lyakyo ne ligwaawo, amaanyi gaakyo ne gavaawo. Bannabbi n'Abakabaka, 535.
Ku nkomerero ("ebiseera eby'oluvannyuma") y'obwakabaka bwa Bugereeki, nga ekikopo ky'ekiseera kyabwe eky'okugezebwako kyajjula ("bwe bayonoonyi banaaba batuuse ku bujjuvu"), waliyimirira "kabaka alina obuso obukambwe." Kabaka oyo anaategeera "ebigambo ebyekyama," kubanga ajjakwogera olulimi olutali nga Olwebbulaniya lw'Abayudaaya newankubadde Olugereeki olw'obwakabaka obwasooka, kubanga ajjakwogera Olulatini. Obwakabaka obwo Musa yalulambulula ng'eggwanga eririreeta okwetooloolwa okwabaawo mu myaka egya 66 okutuuka ku 70 AD, mwe, wamu n'ebirala, enjala yali nnene nnyo okutuusa Abayudaaya ne balya abaana baabwe ab'obuzaalo balyoke bawone okufa.
Kubanga toweerezanga Mukama Katonda wo n’essanyu, ne n’obusanyufu bw’omutima, olw’obungi bw’ebintu byonna; kyenvudde oneeweerezanga abalabe bo Mukama b’anaakutumiraako, mu njala, ne mu nyonta, ne mu bwereere, ne mu kweetaaga ebyonna: era alissa ku bulago bwo ekikoligo eky’ebyuma, okutuusa lw’anaakuzikiriza. Mukama alikuleetera eggwanga okuva wala, okuva ku nkomerero z’ensi, ng’ensega bwe ebuuka mangu; eggwanga ery’olulimi toligitegeera; eggwanga ery’amaaso ag’obukambwe, eritassamu kitiibwa mukadde, era terisaasira omuto: era alirya ebibala by’ensolo zo, n’ebibala by’ettaka lyo, okutuusa lw’ozikirizibwa: era tajjakulekeraawo newaakubadde eŋaano, newaakubadde wayini, newaakubadde amafuta, newaakubadde abaana b’ente zo oba ebisibo by’endiga zo, okutuusa lw’anaakuzikiriza. Era alikuzingiza mu wankaaki zo zonna, okutuusa ebbugwe zo ez’ewaggulu ez’ekigo mwe weesigamanga zigwaamu, mu nsi yo yonna: era alikuzingiza mu wankaaki zo zonna mu nsi yo yonna Mukama Katonda wo gy’akuwadde. Era onoolyanga ekibala ky’omubiri gwo, ennyama y’abaana bo ab’obulenzi n’ab’obuwala, Mukama Katonda wo b’akuwadde, mu kuzingizibwa, ne mu kunyigirizibwa, mwe abalabe bo banaakunyigirizanga. Ekyamateeka Ekyokubiri 28:47-53.
Mu Danyeri essuula ey’okubiri, obwakabaka obw’okuna bwakiikirirwa ng’ “ekyuma,” era Musa yalaga “eggwanga” eriyassa “ekikoligo eky’ekyuma” ku Bayudaaya. Eggwanga lino lyandizikiriza Abayudaaya, era lyandibadde mangu ng’empungu, nga empungu ye kabonero ka Loma. Kino kyandiba eggwanga er’olulimi lwalyo tolutegeera, kubanga olulimi lwalyo lyandibadde “ebigambo ebizibu okutegeera” eri Abayudaaya. Era kyandiba eggwanga ery’amaaso amakambwe, nga bwe kyanennyonnyolwa mu Danyeri essuula ey’omunaana nga “kabaka ow’amaaso amakambwe.” Era mu “kuzingira” kwa Yerusaalemi Abayudaaya barya “abaana baabwe abalenzi n’abawala.”
Miller yategeera Loma ey’obupagani nga buyinza obw’eyalabulwa Musa, era nga bwa “bwakabaka obw’okuna obw’ekyuma” obwogerwako mu Danyeri essuula erya bbiri, era nga “eggwanga” eryayogeranga Olulatin, si Olwebbulaniya newaakubadde Oluyonaani. Miller teyateekawo njawulo wakati w’obwakabaka obw’okuna n’obw’okutaano mu bunnabbi bwa Baibuli, kubanga gy’ali byombi byali Loma yokka. Noolwekyo oluvannyuma lwa Loma ey’obupagani okuyimirira mu lunnyiriri olwaamakumi abiri mu ssatu, teyalaba njawulo eriragiddwa mu lunnyiriri olwaamakumi abiri mu nnya. Mu kyolesebwa, empembe entono yali ekyuusa okuva mu mbeera ey’obusajja okugenda mu ey’obuwala, n’addayo mu ey’obusajja ne mu ey’obuwala, okuva ku lunnyiriri lw’omwenda okutuuka ku lunnyiriri olwa kkumi n’ebiri; era olunnyiriri olwaamakumi abiri mu ssatu lulambulula engeri z’obunnabbi ez’a Loma ey’obupagani, ate mu kunyonyola kwa Gabuliyeri mu lunnyiriri olwaamakumi abiri mu nnya ne kikyuka ne kiba ku Loma ey’obuwala. Obuyinza obuli mu lunnyiriri olwaamakumi abiri mu nnya bwalina okubeera n’amaanyi amanene, “naye si na maanyi gaabwo: era bulimalawo mu kitalo, era bulyeyongera okubeera n’obuwanguzi, era bulikola, era bulimalawo abalina amaanyi n’abantu abatukuvu.”
Roma ey’Abapapa kyali kigenda okuweebwa amaanyi g’amagye ga Roma ey’Obupagani, era kyandizikiriza abantu ba Katonda okumala emyaka 1,260, okuva mu mwaka gwa 538 okutuuka mu 1798. Kyandizikiriza "mu ngeri ey’okweewuunyisa" kubanga kye kisolo ensi yonna "kye yeewuunyira," era kyali amaanyi "ekyakola ne kyeyongera okukulaakulana" okutuusa obusungu obwasooka obwali "bwasalibwawo" okumalirizibwa mu 1798 bwe bwatuukirizibwa.
Awo mu lunniriri lwa makumi abiri mu ttaano, Gabriyeri agoberera okukyusakyusa okwateekebwawo mu nnyiriri ze yali azitegeeza eri Daniyeri, era nate agamba Luumi ey’obukafiri, eyayunga awamu obwakabaka bwayo okuyita mu ngeri endala ey "policy," nga bwe kikakasibwa abawandiisi b’ebyafaayo bonna. "Obukuusa" bwa Luumi ey’obukafiri bwali bw’okusendasenda amawanga okwegatta ku bwakabaka bwayo obwakyali bukula, era yakozesa okusuubiza emirembe n’enkulaakulana okuzimba obwakabaka bwayo, nga kyeyawukana ku bwakabaka obwasooka obwazimbibwa ku maanyi g’ebyokulwanyisa bokka. Luumi ey’obukafiri era yali "okuyimirira nga erwanyisa Omulangira w’Abalangira," nga bwe yakola bwe yateeka Kristo ku musaalaba e Kalivari.
Awo Gabuliyeri n’ayogera ku byolesebwa bibiri bye yali annyonnyola Danyeri, ng’alaga nti ekyolesebwa ekya "mareh" eky’endabika (ennaku 2300) kyali kya mazima, era nti ekyolesebwa ekya "chazon" ekikwatagana n’okukandagirizibwa kw’ekifo ekitukuvu n’eggye olw’e Roma ey’obupagani n’e Roma ey’obwa Paapa, kibeerenga "kikisibwe (kikomereddwako)," "eri ennaku nnyingi" (okutuusa ku biro by’enkomerero mu 1798).
Awo Danyeri n’alwala okumala akaseera, oluvannyuma n’addayo mu mulimu; kyokka nga tannategeera ekyolesebwa kya “mareh”, ekyo kye Gabuliyeri yalagirirwa okumuyamba akitegeere. Ky’ensonga lwaki Gabuliyeri n’akomawo mu essuula ey’omwenda, okumaliriza omulimu gwe ogw’okuyamba Danyeri okutegeera ekyolesebwa kya “mareh”.
Mu kitabo kya Danyeri essuula ey’omwenda, Danyeri yali amaze ebbanga ng’akekenneenya ekigambo ky’obunnabbi era n’ategeera ng’ayita mu byawandiikibwa bya Musa ne Yeremiya. Yeremiya yali yategeeza nti obutwalibwa mu buwaŋŋanguse mwe yali bugenda kumala emyaka nsanvu.
Era ensi eno yonna ejja kufuuka amatongo era ekyewuunyisa; era amawanga gano gajja okuweereza kabaka wa Babulooni emyaka nsanvu. Era kirituuka, bwe giwedde emyaka nsanvu, nti ndibonereza kabaka wa Babulooni n’eggwanga eryo, bw’ayogera Mukama, olw’ebibi byabwe; era n’ensi y’Abakaludaaya ne ngifuula amatongo agataggwaawo. Yeremiya 25:11, 12.
Okusinziira ku Musa, obuwaŋŋanguse mu nsi y’omulabe bwandikwatagana n’ekiseera mwe ettaka lyandirya Ssabbiiti zaalyo.
Nange ndifuula ensi matongo; abalabe bammwe ababeeramu banaatangala ku yo. Era ndibasasaanya mu mawanga, era ndibagoberera n'ekitala; n'ensi yammwe eriba matongo, n'ebiibuga byammwe biriba matongo. Awo ensi erirya Ssabbiiti zaayo, mu bbanga lyonna lw'eriba matongo, nga mmwe muli mu nsi y'abalabe bammwe; ne mu biro ebyo ensi eriwummula, era erirya Ssabbiiti zaayo. Mu bbanga lyonna lw'eriba matongo eriwummula; kubanga teyawummula mu Ssabbiiti zammwe, bwe mwabeeranga ku yo. Eby'Abaleevi 26:32-35.
Danyeri yali ategeeredde mu Kigambo kya Katonda eky’obunnabbi, mu kamwa k’abajulizi babiri, nti abantu be baasasaanyizibwa mu nsi y’abalabe, mu kiseera mwe ensi ne yeewummuza ng’eganyula ssabbiiti zaayo. Era yategeera kye yategeera omuwandiisi w’Ebyafaayo ku myaka nsanvu gya Yeremiya.
Era abo abaawonye ekitala n’abatwala e Babulooni; ne babeera baddu be n’abaana be okutuusa mu bwa kabaka bwa Buperusi: okutuukiriza ekigambo kya Mukama ekyogerwa mu kamwa ka Yeremiya, okutuusa ensi lwe yawummulizibwa Ssabbiiti zaayo: kubanga bwe yabeeranga ekyasa yawummulanga Ssabbiiti, okuweza emyaka nsanvu. Awo mu mwaka ogw’olubereberye ogwa Kiraasi kabaka w’e Buperusi, ekigambo kya Mukama ekyayogerwa mu kamwa ka Yeremiya kituukirire, Mukama n’akubiriza omwoyo gwa Kiraasi kabaka w’e Buperusi, n’alangiririza mu bwakabaka bwe bwonna, era n’akissa mu kuwandiika, ng’agamba nti, Bw’ati bw’agamba Kiraasi kabaka w’e Buperusi nti, Mukama Katonda w’eggulu ampadde obwakabaka bwonna obw’ensi; era andagidde okumuzimbira ennyumba e Yerusaalemi, eri mu Yuda. Ani ali mu mmwe ku bantu be bonna? Mukama Katonda we abe naye, era ayambuke. 2 Ebyomumirembe 36:20-23.
Danyeri yategeera nti emyaka nsanvu Yeremiya gye yayogerako egy’okusaasaanyizibwa mu nsi y’omulabe, nga ensi efuna ebuwummulo byayo bya Ssabbiiti, gasinziira ku kikolimo kya ‘emirundi musanvu’ ekiri mu Leviitiko 26; era mu kugondera okutegeera okwo, yatuukiriza obujjanjabi obwalagirwa obuwaiddwa eyo eri abo abazuukuka oluvannyuma ne bategeera obwasaasaanyizibwa bwabwe.
Ku abo abalisigalawo nga balamu ku mmwe ndibasindikiriza obunafu n’entiisa mu mitima gyabwe mu nsi z’abalabe baabwe; n’eddoboozi ly’ekikoola ekikankanyiziddwa libagoba; ne badduka nga badduka olw’ekitala; era bagwa nga tewali abagoberera. Era baligwa buli omu ku munne, ng’abali mu maaso g’ekitala, nga tewali abagoberera: era temuliba na maanyi ag’okuyimirira mu maaso g’abalabe bammwe. Era mulizikirira wakati mu mawanga agatalina Katonda, n’ensi y’abalabe bammwe eribamalako. N’abo abalisigalawo ku mmwe balizikirira mpola mpola olw’ekibi kyabwe mu nsi z’abalabe bammwe; era n’olw’ebibi bya bajjajja baabwe, balizikirira mpola mpola wamu nabo. Bwe banaawatura ekibi kyabwe, n’ekibi kya bajjajja baabwe, wamu n’okusobya kwe baasobyera ku nze, era ne bakkiriza nti batambulira nga banjeemu gye ndi; era nti nange nabatambulira nga njaamu eri bo, ne mbaleeta mu nsi y’abalabe baabwe; awo emitima gyabwe egitakomolebwa bwe girigonjakala, ne bakkiriza ekibonerezo ky’ekibi kyabwe; ndyoke njjukire endagaano yange ne Yakobo, era ne njjukire endagaano yange ne Isaaka, era ne njjukire endagaano yange ne Ibulayimu; era ndyoke njjukire n’ensi. Era n’ensi erirekerwawo bo nga telimu, era eneeganyulwa essabbiiti zaayo ng’efuse matongo nga tebalimu: era bo bajja kukkiriza ekibonerezo ky’ekibi kyabwe: kubanga baanyooma ensala zange, era emyoyo gyabwe yagayanjaga ebiragiro byange. Naye newakubadde ebyo byonna, bwe banaabeeranga mu nsi y’abalabe baabwe, siribasuula, so siribanyooma okubazikiriza ddala, newaakubadde okwamenya endagaano yange nabo: kubanga Nze Mukama Katonda waabwe. Naye olwabwe ndijjukira endagaano ya bajjajja baabwe, be nnaggya mu nsi ya Misiri mu maaso g’amawanga, ndyoke mbeere Katonda waabwe: Nze Mukama. Ebi ye biragiro n’ensala z’amasango n’amateeka, Mukama bye yassaawo wakati w’eye n’abaana ba Isirayiri ku Lusozi Sinai ng’akozesa omukono gwa Musa. Abaleevi 26:36-46.
Okusaba kwa Daniyeri mu ssuula ey’omwenda, kwogera ku buli nsonga y’obulagirizi eri abo abaasangibwa nga basaasaanyiziddwa mu nsi y’omulabe. Okusaba okwo kuteekwa okukwatagana n’okusaba kwe okuli mu ssuula ey’okubiri, kubanga byonna awamu biyimirira okusaba kw’abo ab’omu Kubikkulirwa essuula ey’ekkumi n’emu, abaali bafudde mu nguudo z’ekibuga ekyo ekikulu e Soodomu ne Misiri, abazuula nti nabo baali basaasaanyiziddwa. Nga Daniyeri bw’akoma okusaba kwe, Gabulieri addayo okumaliriza omulimu gw’okunnyonnyola okwolesebwa kwa “mareh”, nga bwe Omwoyo Omutukuvu agenderera okukikola eri abajulizi ababiri ab’omu Kubikkulirwa essuula ey’ekkumi n’emu.
Ate bwe nnali nga njogera, era nga nsaba, era nga ntula ebibi byange n’eby’abantu bange Isirayiri, era nga nteeka okusaba kwange mu maaso ga Mukama Katonda wange olw’olusozi olutukuvu lwa Katonda wange; weewaawo, bwe nnali nga njogera mu kusaba, omusajja Gabuliyeri gwe nnalaba mu kwolesebwa ku ntandikwa, ng’abubuka mangu, n’ankoma mu kiseera ky’ekiweebwayo eky’akawungeezi. N’anzisaamu amagezi, n’ayogera nange, n’agamba nti, Ai Danyeri, kaakano nvuddeyo okukuwanga amagezi n’okutegeera. Danyeri 9:20-22.
Tujja kugenda mu maaso n’okunoonyereza kuno mu kiwandiiko ekiddako.
Mu bbanga ttono nga tennagwa Babulooni, Danyeri bwe yali ng’alowooza ku bigambo by’obunnabbi bino era ng’anoonya Katonda amuwe okutegeera ebiseera, yaweebwa olunyiriri lw’ebyolesebwa ebikwata ku kulinnya n’okugwa kw’obwakabaka. Ku kyolesebwa ekisooka, nga bwe kyawandiikibwa mu kitabo kya Danyeri essule ey’omusanvu, okunnyonnyolwa ne kwaweebwa; naye tebyonna byamanyisibwa bulungi eri nnabbi. ‘Ebirowoozo byange byannemya nnyo,’ bwe yawandiika ku ky’ayitamu mu kiseera ekyo, ‘n’endabika yange ne yakyuka mu nze; naye ensonga nagikuma mu mutima gwange.’ Danyeri 7:28.
Okuyitira mu kyolesebwa ekirala, waateekebwa omusana ogw’amaanyi ku bintu ebigenda okujja; era ku nkomerero y’ekyolesebwa kino Danyeri n’awulira ‘omutukuvu omu ng’ayogera, omutukuvu omulala n’agamba eri omutukuvu oyo eyali ayogera nti, Ekyolesebwa kinaamala ebbanga ki?’ Danyeri 8:13. Okuddamu kwe yaweebwa, ‘Okutuusa ku nnaku enkumi bbiri n’ebikumi bisatu; awo ekifo ekitukuvu kiritukuzibwa’ (ekitundu 14), kwamuzzibuwaza nnyo. Yanoonya nnyo okumanya amakulu g’ekyolesebwa. Teyasobola kutegeera enkwatagana wakati w’obuddu bw’emyaka nsanvu, nga bwe bwalagirwa okuyitira mu Yeremiya, n’emyaka enkumi bbiri n’ebikumi bisatu gye yawulira mu kyolesebwa omugenyi ow’eggulu ng’ategeeza nti gajja okuyitawo okutuusa ku kutukuzibwa kw’ekifo ekitukuvu kya Katonda. Malayika Gabulieri yamunnyonnyolaamu ku bimu; naye omunabbi bwe yawulira ebigambo bino, ‘Ekyolesebwa ... kinaaba kya nnaku nnyingi,’ yazirika. ‘Nze Danyeri nazirika,’ bw’awandiika ku kyamutuukako, ‘era nalwala ennaku entono; oluvannyuma ne nnyimirira ne nkola emirimu gya kabaka; era ne nkiwuunyira nnyo ku kyolesebwa, naye tewaali n’omu eyakitegeera.’ Ebitundu 26, 27.
Nga akyali ng'alumwa olw'Isirayiri, Danyeri n'addamu okusoma obunnabbi bwa Yeremiya. Byali byangu nnyo okutegeera - okutuusa n'okuba nti yategeera okuva mu bujulizi obwo obuwandiikiddwa mu bitabo 'omuwendo gw'emyaka mwe ekigambo kya Mukama kyajjira Yeremiya nnabbi, nti alituukiriza emyaka nsanvu mu kuzikirira kwa Yerusaalemi.' Danyeri 9:2.
N’okukkiriza okuzimbiddwa ku kigambo ekesigika eky’obunnabbi, Danieri yeegayirira Mukama okutuukiriza mangu ebisuubizo bino. Yasabira ekitiibwa kya Katonda kikuumibwe. Mu kusaba kwe, yeegatta ddala n’abo abaava ku kigendererwa kya Katonda, ng’ayatula ebibi byabwe nga bye biye. Abannabbi n’Abakabaka, 553, 554.